1. Definitieve Plan van Doorpakken
Tekst van het document
Een coalitie waarbij ook maatschappelijke organisaties en private partijen betrokken worden, zoals Staatsbosbeheer, CBS, Deltares, provinciale landschappen, Zwols Concilium (Coöperaties en ontwikkelaars) en Hogeschool Windesheim, Hogeschool Van Hall. Daarnaast wordt de samenwerking vormgeven rondom onderzoek en onderwijs, met bijvoorbeeld het PBL, de Climate Campus en ITC Universiteit Twente.
36 B Kennis
C Governance
Focus
1. Verbinden systeem- en gebiedsniveau 2. In kaart brengen opgave 3. Oppakken ‘no regrets’ 4. Opzet fonds voor samenhangende omgevingskwaliteit
1. Ontwikkelen visie o.b.v. ontwerpend onderzoek 2. Goede voorbeelden analyseren en delen 3. Uitbreiden onderwijsonderzoek
1. Door ontwikkelen bestaande regiosamenwerking 2. Rolverdeling en commitment Rijk-regio 3. Samenwerking onderzoekonderwijs
Resultaat
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
A Gebiedsaanpak
I. Eerste aanzet gebiedsaanpak II. Begin fondsvorming
I. Toekomstvisie en scenario’s (2100) II. Bouwstenen
I. Opzet samenwerking II. Samenhang lopende programma’s
Aanpak, werkwijze, resultaten
4.2.2 Doorbouwen (2023 - 2025) In de periode 2023 tot 2025 ligt de focus op de uitvoering. Goede ideeën voeren we in de praktijk uit. Daarbij monitoren we de uitvoering om te leren en gebruiken we de praktijkervaring om ideeën en ontwerpen aan te passen. Het uitgangspunt is om te leren hoe de regio als testgebied voor slimme ideeën kan werken. Deze periode staat in het teken van het ontwikkelen en opschalen van prototypes van de delta van de toekomst, door de systeemopslag en bovenregionale benadering van het watersysteem vorm te geven, rivieren, weteringen, stad en landelijk gebied als één landschap te zien en nieuwe landschappen vorm te geven met aandacht voor gebruik, beheer, kwaliteit en identiteit. Leren van samenhang in systemen leidt tot nieuwe innovaties, die in kleine projecten getest worden. Daarnaast wordt op regionaal niveau het Team Klimaat Actief opgericht, dat praktische hulp biedt bij initiatieven van onderop, die bijdragen aan het klimaatbestendig maken van de eigen leefomgeving. In deze 2e termijn willen we de Regionale Investeringsagenda (RIA), waar we in de eerste periode al mee gestart zijn, afronden. Op het gebied van kennis ligt de focus op het inzetten van de beweging richting ‘klimaatbestendig denken’. Er worden nieuwe business cases ten aanzien van klimaat ontwikkeld, waarbij expertise uit verschillende trajecten
37
en proeftuinen aan elkaar verbonden worden en opgedane kennis wordt ontsloten. De delta van de toekomst wordt concreet gemaakt in een living lab en gepositioneerd als interessante plek om testen uit te voeren en op te schalen,
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
juist ook voor partijen van buiten de regio. Tot slot wordt er een onderwijscampus opgezet, gekoppeld aan Universiteit Twente en de Climate Campus in Zwolle. Wat betreft de governance wordt het groeimodel verder uitgewerkt; de samenwerking en verbinding worden versterkt en het partnerschap grens ontkennend en langjarig vormgegeven. De samenwerking tussen de 4O’s wordt versterkt en samen wordt bepaald in welke vorm de programma’s hun continuïteit krijgen.
B Kennis
C Governance
Focus
1. Testen en opschalen 2. Nieuwe landschappen ontwikkelen 3. Team Klimaat Actief oprichten
1. Monitoring bestaande oplossingen 2. Kennis levert koppelkansen 3. Onderzoek adaptieve systeemkeuzes 4. Klimaat business cases
1. Samenwerking en verbinding vanuit ‘gunnen’ 2. Iedereen is partner: grens ontkennend en langjarig 3. Vorm bepalen met continuïteit programma’s 4. Samenwerking 4O’s
Resultaat
Aanpak, werkwijze, resultaten
A Gebiedsaanpak
I. Eerste aanzet landschapsinrichting II. Voortgang fondsvorming III. Regionale Investeringsagenda
I. Uitdragen expertise II. Platform voor klimaatadaptatie III. Slimme bouwstenen
I. Formaliseren samenwerkingsconstruct II. Breed draagvlak III. Gezicht naar buiten
38 Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
4.2.3 Samenhang versterken (2025-2029) Aanvullend op de initiële periode als NOVI-gebied, kijkt de regio vooruit naar een tweede periode van vier jaar, waarin de gestarte activiteiten en de governance bestendigd worden en de opgedane kennis en ervaring breed (nog breder) gedeeld met anderen. Binnen de gebiedsaanpak worden lopende projecten en gebiedsprogramma’s versneld en opgeschaald. Daarnaast worden er nieuwe programma’s met adaptieve systeemkeuzes opgestart. Klimaatbestendig is daarbij het uitgangspunt en wordt gezien als het ‘nieuwe normaal’. De opgedane kennis en ervaring op het gebied van adaptieve systemen en samenhang worden gedeeld met Nederland en de rest van de wereld. Een klimaatleerstoel in de regio ondersteunt deze ambitie. Het groeimodel governance wordt voltooid door een door ontwikkeling naar een programmaorganisatie. Binnen de samenwerking staat leren van elkaar centraal en is men trots op de manier van leren, samenwerken en uitvoeren in de regio.
B Kennis
C Governance
Focus
1. Versnellen 2. Nieuwe programma’s opstarten
1. Uitdragen expertise 2. Excursies ontvangen
1. Door ontwikkeling naar een programmaorganisatie 2. Samenwerking op gebied van leefomgeving is de standaard
Resultaat
Aanpak, werkwijze, resultaten
39
A Gebiedsaanpak
I. Klimaatrobuust is het nieuwe normaal II. Effectief fonds in werking
I. Klimaatleerstoel
I. Governance die past bij blijvende aandacht voor het thema II. Continuïteit
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
Aandachtspunten
Aanpak, werkwijze, resultaten
• NOVI-status als combinerende factor: De ‘Klimaatbestendige groeiregio Zwolle’ zoekt samenwerking en samenhang met lopende programma’s en schakelt opgaven en koppelt gebiedsontwikkeling op systeemniveau, waardoor meerwaarde en een schaalsprong in transities ontstaat. • Aanpak en werkwijze worden vormgegeven uit drie denkrichtingen: - Gebiedsaanpak - Kennis - Governance • De regio onderscheidt drie, opeenvolgende, periodes waarin gewerkt wordt aan de ‘Klimaatbestendige groeiregio Zwolle’. - Een vliegende start (2021-2023), met focus op het opzetten van de NOVI-organisatie, het samenbrengen van lokale en regionale data en het behalen van de eerste successen in het opschalen van reeds bekende
40
innovaties. - Doorbouwen (2023-2025), waarin de uitvoering centraal staat en door
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
middel van monitoring geleerd wordt van de praktijk en hoe de regio kan dienen als testgebied voor slimme ideeën. - Samenhang versterken (2025-2029), vooruitkijkend voorbij de initiële NOVI-periode van vier jaar richt de regio zich op het bestendigen van de activiteiten en governance en het (nog breder) delen van de opgedane kennis en ervaringen.
NOVI-gebied Regio Zwolle
Watersysteem verbindende factor
Kwaliteit van leven!
1. We starten licht (2 jaar) Gebiedsaanpak: • verbinden gebieds- en systeemniveau • verzamelen opgave • oppakken no-regrets • opzet financiering meerwaarde
Kennis: • Visie op basis ontwerpend onderzoek • goede voorbeelden analyseren en delen • uibreiding onderzoek - onderwijs
Resultaat: • eerste aanzet • begin fondsvorming
Resultaat: • toekomstvisie (2100) en scenario’s • bouwstenen
Regio = 4 provincies, 4 Waterschappen, 22 gemeenten
Governance: • doorontwikkelen bestaande regio samenwerking • rolverdeling en commitment regio-rijk • samenwerking Onderzoek - Onderwijs Resultaat: • opzet voor samenwerking • samenhang lopende programma’s
Lopende trajecten
Centrale vraag: Hoe ontwikkelen we STAD en LAND in een evenwichtig klimaatrobuuste leefomgeving richting 2050 / 2100 ?
Hoe doen we dit?
Opgave
De essentie van het NOVI-gebied Regio Zwolle is het NU benutten van de groeiopgave van het wonen/mobiliteit en de veranderopgave van het landelijk gebied voor het werken aan robuuste klimaatopgaven in de regio Zwolle als onderdeel van Nederland
Ambitie
Regio Zwolle ontwikkelen tot een klimaat robuuste, een blijvend aantrekkelijke woon en leef omgeving en een economisch vitale regio; • Groei: stad en land verweven • Regio in klimaatverandering • systemen (water en stedelijk) als basis
Resultaat: • Uitdragen Expertise • Platform voor Klimaatadaptatie • slimme bouwstenen
Governance: • samenwerking ver binding vanuit gunnen • ieder is partner: grensontkennend en langjarig • vorm bepalen met continuiteit programma’s • samenwerking 4xO Resultaat: • formaliseren samenwerkingsconstructie • breed draagvlak en gezicht naar buiten
3. We versterken de samenhang (4 - 8 jaar) Gebiedsaanpak: • versnellen • nieuwe programma’s opstarten Resultaat: • Klimaatrobuust is Nieuwe Normaal • effectief fonds maat verschillen
Kennis: • Klimaatleerstoel Resultaat: • excursies ontvangen • Uitdragen expertise
Governance: • naar programma organisatie • samenwerking is normaal Resultaat: • Governance bij past bij blijvende aandacht • continuiteit omdat dat logisch is
Meerwaarde NOVI-gebied
Analyse
• Regio Zwolle is de delta van de toekomst • Klimaat = water -> Huidig systeem loopt tegen zijn grenzen aan • Regio Zwolle is Nederland in het klein (diverse landschappen, cultuur, historie, toekomst, maatschappij, economie, ...) • Regio Zwolle staat voor grote ontwikkelingen - verstedelijking : 40.000 Wo + Mobiliteit + werken = schaalsprong - transitieopgaven landelijk gebied = nieuwe businesscases • Hoe benutten we deze veranderkracht voor klimaatrobuuste inrichting • Governance: van samenwillen naar samenwerken en samendoen
Resultaat: • eerste aanzet • Regionale Investeringsstrategie (RIA) • begin fondsvorming
Kennis: • Monitoring bestaande oplossingen • kennis levert koppelkansen • onderzoek adaptieve systeemkeuzes • Klimaat business cases
’25
Onderzoek gebiedsontwikkeling Spoorzone ’20 ’21 ’22 ’23 ’24 ’25 Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle ’20 ’21 ’22 ’23 ’24
’25
MIRT onderzoek bereikbaarheid Zwolle ’20 ’21 ’22 ’23 ’24 ’25
2. We bouwen door (2 - 4 jaar) Gebiedsaanpak: • testen en opschalen • nieuwe landschappen ontwikkelen • team Klimaat-adaptief: bottom-up
Quick Scan watersysteem ’20 ’21 ’22 ’23 ’24
Regio Deal ’20 ’21 ’22
’23
’24
’25
NOVI-gebied ’20 ’21 ’22
’23
’24
’25
• Samenhang: In NOVI-gebied komt het bij elkaar • Vernieuwing: innovatieve klimaatoplossingen/ combinaties/ in Regio Zwolle zijn voorbeelden en vormen een toolbox voor andere regio’s. • Visie: robuuste klimaatoplossingen zijn winst op termijn • Samenwerking; langjarige commitment en grensontkennend • Versnelling, combineren van trajecten en producten geeft sneeuwbaleffect, waarin we samen klimaatrobuust doen en zijn. • Verbinding door (1) inhoud, (2) organisaties, (3) besturen, (4) financiën.
Organisatie en Vogelvlucht door financiën de regio 2075
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
5 42
Organisatie en financiën
DIT IS ER NODIG
Organisatie en financiën 5.1 Organisatie Regio Zwolle kent een structuur van een lichte bestuurlijke samenwerking tussen ondernemers, onderwijs,
43
maatschappelijke organisaties en overheden (22 gemeenten en 4 provincies). Vertegenwoordigers van deze 4O’s hebben zitting in de Regiegroep Regio Zwolle, die optreedt als regievoerder, en aan een vijftal bestuurlijke tafels die
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
werken aan de vijf grote opgaven in de regio – economie, energie, human capital, bereikbaarheid en leefomgeving. Deze samenwerkingsstructuur wordt gecompleteerd door het Regionaal Kernteam, waarin alle 22 burgemeesters en een afgevaardigde gedeputeerde deelnemen. De bestuurlijke samenwerking met het Rijk vindt plaats via verschillende (deels sectorale) programma’s. In de bestaande structuur werken de regiogemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk al samen rondom de dossiers ‘Gebiedsgericht MIRT-onderzoek’ en ‘Verstedelijkingsstrategie’. Om geen onnodige bestuurlijke drukte te organiseren, wordt wat betreft de organisatie en governance van het NOVI-gebied op een bestaande governancestructuur aangesloten. Dit geldt ook voor initiatieven gericht op het betrekken van bewoners. De Stuurgroep Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle is hiervoor, op dit moment, de meest logische keuze. De huidige samenwerkingsstructuur loopt door tot eind 2022. De periode 2021-2022 wordt gebruikt om voor te sorteren op een eigen aanpak en samenwerkingsstructuur voor de NOVI-regio organisatie, die vanaf 2023 wordt ingericht. Daarbij wordt, in lijn met de voor de regio kenmerkende manier van werken, ook nagedacht over het vormgeven van de actieve betrokkenheid (participatie) van inwoners.
Zo realiseren we een klimaatbestendige, aantrekkelijke woon- en leefomgeving van, voor en door de inwoners van de regio.
Organisatie en financiën
Voor de periode 2021-2022 wordt gebruik gemaakt van de volgende gremia1, waarvan we in de eerste helft van 2021 actief verkennen welke aanpassingen nodig zijn vanwege de inhoudelijke scope van het NOVI-gebied: 1. Stuurgroep Verstedelijkingsstrategie Regio Zwolle: Deze stuurgroep bestaat uit de koplopersgroep van bestuurders vanuit de overheden van de Regio en uit directeuren van het Rijk. 2. Managementoverleg Verstedelijkingsstrategie: Het managementoverleg vormt het voorportaal voor de stuurgroep. 3. Bestuurlijk Maatschappelijke AdviesGroep (BMAG): Een breder overleg waarin vanuit de quadrupel helix partners deelnemen. Dit overleg willen we ook benutten voor advisering over vraagstukken van het NOVI-gebied. 4. Kernteam NOVI-gebied Regio Zwolle: We richten een eigen ambtelijke samenwerkingsorganisatie op, ten behoeve van het NOVI-gebied. Daar waar nodig en mogelijk wordt aansluiting gezocht bij het kernteam Verstedelijkingsstrategie en Gebiedsgericht MIRT-onderzoek. 5. Bestuurlijke Tafel Leefomgeving: Een van de vijf bestuurlijke tafels van de regio, waarin de verbinding wordt gelegd tussen het NOVI-gebied en de andere regionale opgaven; We onderzoeken of deze tafel benut kan worden om verbinding te leggen met de regionale en lokale bestuurders die betrokken zijn bij (interbestuurlijke) programma’s op het gebied van water natuur en het landelijk gebied w.o.
het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie,
44
Zoetwatervoorziening Oost-Nederland en Programma Natuur.
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
5.2 Financiën Voor de benoeming tot NOVI-gebied en een snelle (door-) start van het ‘plan van doorpakken’, is het van belang dat Rijk en regio afspraken maken over de inzet van mensen en middelen om de samenwerking vorm te geven en een eigen begroting voor het NOVI-gebied op te kunnen stellen. We willen de rol van ‘budgethouder’ beleggen bij de Provincie Overijssel. Onderstaand overzicht bevat hiervoor een indicatieve begroting, die in 2021 verder wordt uitgewerkt. We starten met een kwartiermakersfase in 2021-2022. In deze fase wordt de Stuurgroep benut om de begroting verder vast te stellen. De begroting zal opgesteld worden voor de periode van ‘twee plus twee jaar’, met een doorkijk naar de tweede periode van vier jaar. We realiseren ons dat elke partner haar eigen meerjarige financieringscyclus heeft in de vorm van bestuursprogramma’s. We streven ernaar de kansen te benutten als deze zich voordoen.
1. In specifieke gebieden (van toepassing bij de gebiedsaanpak) wordt aangesloten op de aanwezige rijk-regio samenwerkingsstructuur, als deze aanwezig is.
Organisatie en financiën
Na de vaststelling van dit ‘plan van doorpakken’ zal een meer gedetailleerde begroting voor 2021 en 2022 worden opgesteld. Voor nu hebben we alleen procesmiddelen opgenomen. Voor de uitvoering stellen we een Regionale Investeringsagenda (RIA) op, waarbij we ook denken aan een gebiedsfonds.
Uitgaven De uitgaven betreffen proces- en ontwikkelkosten. De inzet van mensen wordt in kind gedaan; elke partner financiert zijn eigen medewerkers in het programma. De proceskosten bestaan uit kosten voor visievorming, inzet van externe bureaus en de communicatiemiddelen die worden ingezet voor het programma. Ook wordt geïnvesteerd in activiteiten die worden opgestart om daadwerkelijk op gebiedsniveau invulling te geven aan de uitvoering van het NOVI-gebied. Voorbeelden hiervan zijn ontwerpstudies, ontwerpend onderzoek, het betrekken van bewoners, maken van business cases, het starten van living labs, bouwen van prototypes en governance toepassingen. De omvang van het benodigde ontwikkelbudget (middelen voor uitvoering) zal gaandeweg bepaald worden, evenals hoe de dekking van deze kosten georganiseerd wordt.
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
Uitgaven
45
2021
2022
Opdracht voor een uitgewerkt toekomstperspectief
50.000
50.000
Opdracht voor een kennis-ontwikkelprogramma (UT, WUR, of Saxion)
50.000
50.000
Communicatiemiddelen (out of pocket)
50.000
50.000
Gebiedsaanpak: Gebiedsbiografie
50.000
PM
Kennis: samenbrengen kennis ondergrond (Kadaster)
50.000
PM
Governance: quickscan naar koppelkansen tussen programma’s
30.000
PM
Stelpost aanvullende werkzaamheden
20.000
Proceskosten (overkoepelend programma)
Ontwikkelbudget
Totaal
€ 300.000
€ 440.000
Organisatie en financiën
Bijdragen Binnen het NOVI-gebied werken Rijk en regio samen aan het realiseren van de gestelde ambitie en beiden dragen hier financieel aan bij. We hanteren hierbij het principe van 50/50 verdeling tussen Rijk en regio. Naast deze specifieke bijdrage, wordt voor de activiteiten die ondernomen worden in het kader van het NOVI-gebied, zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de beschikbare capaciteit en middelen vanuit lopende projecten en programma’s.
Bijdragen
2021
2022
100.000
250.000
150.000
100.000
Regio
Rijk Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties Infrastructuur en Waterstaat
46
OCW, ten behoeve van het opstellen van een gebiedsbiografie
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
Totaal
50.000 50.000
€ 300.000
€ 440.000
Beeldende samenvatting Vogelvlucht door de regio 2075
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
6 47
Beeldende samenvatting
48
Beeldende samenvatting
KLIMAATBESTENDIGE GROEIREGIO ZWOLLE
Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
Beeldende samenvatting
Novi-gebied Regio Zwolle
landbouw
49 Regio Zwolle laat Nederland klimaatbestendig groeien
Mogelijk toekomstbeeld delta van de toekomst, WUR2120
Het Plan van Doorpakken NOVI-gebied Regio Zwolle is tot stand gekomen in samenwerking met de departementen BZK, IenW, LNV, Provincie Overijssel, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Regio Zwolle en Gemeente Zwolle.
Voor meer informatie Regio Zwolle regiozwolle@zwolle.nl www.regiozwolle.info