Scenarios verplichte participatie

Scenario’s van verplichte participatie

Scenario’s 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Geen verplichting tot verplichte participatie Koppeling aan lijst adviesrecht Raad Uitgebreidere variant Adviesrecht Raad Variant met koppeling aan de participatie-impact analyse (Zeer) uitgebreide verplichting tot participatie Variant waarin participatie verplicht is (eventueel met duidelijke uitzonderingen)

Geen verplichting tot verplichte participatie • Variant waarin er géén lijst van verplichte gevallen wordt vastgesteld. • Naar voorbeeld van gemeente Heerde (https://ibabsonline.eu/Agenda.aspx?site=heerde&agendaid=4df9dd31-eabf-4a49-b5c5-a39a1d7dc8d5&FoundIDs=&year=2021)

• Voordelen: • • • •

Beleid wordt vanuit de participatiebeginselen gevoerd. Communicatie vanuit de intrinsieke redenen en motivatie voor het bevorderen en uitvoeren van participatie; Participatie is (en blijft) een verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer; Participatie wordt vanuit een positieve communicatiestijl gevoerd. Participatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid, waarbij de gemeente een stimulerende (en geen regisserende) functie heeft. Er blijft een indirecte verplichting tot participatie mogelijk, door dit onderdeel te maken van de wenselijkheidsafweging bij een buitenplanse activiteit.

• Nadelen: • • •

Participatie is een verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer; een keuze om niet aan participatie te doen is een nadeel/beperking van de ruimte van de omgeving; Er is geen directe mogelijkheid om participatie te verplichten. Mogelijk meer politieke/maatschappelijke commotie als de omgeving niet betrokken is. 2

Koppeling aan de lijst Adviesrecht Raad • Variant waarin de participatieverplichting gelijk is aan de lijst van Adviesrecht Raad. • Naar voorbeeld van gemeente Zwolle, Stein e.a. (https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Zwolle&id=f30b84e9-7b5e-49ed-8890-8a678aa52aef & https://www.gemeentestein.nl/data/downloadables/1/1/3/2/participatiebeleid-omgevingswet-def-vastgesteld-211118.pdf)

• Voordelen: • • • •

Eenvoud in beleid en regelgeving. In overeenstemming met de doelstelling van de Omgevingswet wordt regelgeving eenvoudiger; De omgeving en de vertegenwoordiging van de Raad worden beiden in gelijke gevallen betrokken; De verplichting sluit aan bij de politiek gevoelige gevallen waarin een vergunning wordt aangevraagd. Er wordt geen verplichting ingesteld voor kleine afwijkingen van het omgevingsplan, waardoor de werklast voor de initiatiefnemer, en de organisatie beperkt blijven.

• Nadelen: • •

De lijst is per definitie een subjectieve keuze, en kan beperkende werken in de uitvoering; Andere gevallen met grote impact worden niet meegenomen in deze verplichting;

3

Uitgebreidere koppeling aan de lijst Adviesrecht Raad • Variant waarin de participatieverplichting gelijk is aan de lijst van Adviesrecht Raad, met een aantal aanvullingen • Naar voorbeeld van gemeente Stein (https://www.gemeentestein.nl/data/downloadables/1/1/3/2/participatiebeleid-omgevingswet-def-vastgesteld-211118.pdf)

• Voordelen: • •

Zie vorig scenario; + ruimer/beperkter aantal gevallen, bijvoorbeeld bij de hoeveelheid huizen.

• Nadelen: • •

Zie vorig scenario; Kan leiden tot extra discussie over de adviesrechten van de Raad

4

Variant met koppeling aan de participatie-impact analyse • Variant waarin er een participatieniveau tot een verplichting leidt. • Naar voorbeeld van gemeente Voorschoten

(https://ibabsonline.eu/Agenda.aspx?site=voorschoten&agendaid=3baf4186-12c5-4fd2-867f-e7e0ffe4b8c8&FoundIDs=&year=2021)

• Voordelen: • • •

De participatieverplichting is in lijn met het maatwerkprincipe van de Omgevingswet; Participatie is verplicht in gevallen waarin de gemeente, samen met de initiatiefnemer, oordeelt dat er sprake is van niveau (2 of) 3 van van de participatieimpact-meter (zie volgende dia voor de voorbeelden uit het concept-beleid); De verplichting is flexibel en biedt ruimte voor de onderlinge samenwerking tussen burger en overheid.

• Nadelen: • • •

•

Er kan (frequent) discussie ontstaan over het toetsingskader dat leidt tot een eventuele verplichting; Maatwerk kan leiden tot groeiende onrust over besluiten over een verplichting (willekeur); Er kan ontwijkingsgedrag ontstaan, d.w.z. de initiatiefnemer gaat het hogere participatieniveau ontwijken om zo een verplichting te ontlopen; Kan leiden tot een grotere druk op de participatietoetsers, want iedere buitenplanse activiteit vereist een check. 5

Niveau 1: (Verbouw)plannen met een beperkte Niveau 2: (Verbouw)plannen en ruimtelijke impac t op de omgeving initiatieven met gemiddelde impac t op de omgeving

• • • •

Bouwwerken, bouwaanpassingen of • veranderingen van zeer beperkte omvang Het plan past binnen het bestaande • ruimtelijke beleid van de gemeente Minder dan 5 directe omwonenden, zoals naaste buren, krijgen te maken met het plan Degene met het plan is meestal een • particulier

• •

Voorbeeld initiatief: Bouwen van een dakkapel

Niveau 3: Ruimtelijke initiatieven, plannen en projec ten met een grote impac t op de omgeving

Bouwwerken, bouwaanpassingen of • veranderingen van beperkte omvang Het (ver)bouwplan past niet binnen het bestaande ruimtelijke beleid van de gemeente. Er is een vergunning of beslissing • van het bestuur nodig Een beperkt aantal mensen in de straat of • wijk krijgt te maken met het plan, vaak direct omwonenden, en de gevolgen voor • die mensen zijn meestal beperkt De mate van politieke of maatschappelijke aandacht is beperkt Degene met het plan is vaak een particulier die zich soms laat begeleiden door een • bouwadviesbureau

Voorbeeld initiatief: Bouwen van een huis

6

Ruimtelijke initiatieven, plannen en projecten met ingrijpende gevolgen voor de leefomgeving of een wijziging van gemeentelijk ruimtelijke beleid Er zijn veel belanghebbenden met verschillende belangen Er is veel maatschappelijke of politieke aandacht Het plan of initiatief past niet binnen het bestaande ruimtelijke beleid van de gemeente. De gemeente moet in de besluitvorming nadrukkelijk een belangenafweging maken De initiatiefnemer is vaak een professionele partij, zoals een projectontwikkelaar, een architectenbureau, een woningbouwcorporatie, de gemeente of een andere overheid

Voorbeeld initiatief: bouwen van een school

(Zeer) uitgebreide verplichting tot verplichte participatie • Variant waarin er bij het grootste deel van de activiteiten een verplichting ontstaat. • Naar voorbeeld van gemeente Zoeterwoude (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/gmb-2021-67391.html) • Voordelen: • • • •

Het belang van de omgeving staat voorop. De omgeving wordt in bijna alle gevallen betrokken bij buitenplanse omgevingsactiviteiten; Het participatiebeleid is het best afdwingbaar, en de rol van de gemeente is relatief groot; De initiatiefnemer wordt verplicht tot participatie, en kent daarbij een kleinere vrijheid om af te wijken; De gemeente heeft een sterk toetsende rol, en zal veel participatieplannen, en verslagen controleren;

• Nadelen: • • • • •

De gemeente heeft een sterk toetsende rol, en zal dus capaciteit moeten inzetten op het toetsen van de plannen en verslagen; Het snel tot stand brengen van omgevingsactiviteiten kan vertraging oplopen; De initiatiefnemer blijft vrij in de vormgeving van participatie; De vraag is of een verplichting niet het (intrinsieke) doel van participatie kan omzeilen door enkel het minimale te doen; Je kunt beargumenteren dat dit het vertrouwen in de burger ondermijnt.

7

Variant waarin participatie verplicht is, met duidelijke uitzonderingen • Variant waarin er bij het grootste deel van de activiteiten een verplichting ontstaat. •

Met als principe dat je (bepaalde) activiteiten uitzondert van deze verplichting, bijvoorbeeld de huidige kruimelgevallen-lijst.

• Voordelen: • •

Zie vorig scenario; + Voor eenvoudige activiteiten wordt de werklast beperkt, en is er geen sprake van een verplichting.

• Nadelen: • • •

Zie vorig scenario; + Het principe van een gehele verplichting wordt deels beperkt voor een aantal activiteiten; De gemeente ontvangst zeer veel participatieverslagen die zij moet toetsen.

8