Raadsvoorstel Vaststellen 'Zo verlichten wij in Overijssel' Beleidsvisie openbare verlichting gemeente Zwartewaterland

Raadsvoorstel Raadsvergadering: 24 oktober 2024 Agendapunt: (nummer)

Portefeuillehouder: M. Slingerland Portefeuille: Beheer openbare ruimte Voor informatie:, telefoonnummer 14038, K. Driessen, k.driessen@zwartewaterland.nl JOIN-nr.: 20.13500 Bijlage: 'Zo verlichten wij in Overijssel' Beleidsvisie openbare verlichting gemeente Zwartewaterland 2025-2035 Onderwerp: Vaststellen 'Zo verlichten wij in Overijssel' Beleidsvisie openbare verlichting gemeente Zwartewaterland Voorstel: De beleidsvisie 'Zo verlichten wij in Overijssel - Beleidsvisie openbare verlichting gemeente Zwartewaterland' voor de periode 2025 tot en met 2035 vast te stellen.

Aan de gemeenteraad,

Onderwerp Voorstel 1. De beleidsvisie 'Zo verlichten wij in Overijssel - Beleidsvisie openbare verlichting gemeente Zwartewaterland' voor de periode 2025-2035 vast te stellen. Samenvatting De beleidsvisie 'Zo verlichten wij in Overijssel - beleidsvisie openbare verlichting gemeente Zwartewaterland' is onder leiding van een expertisebureau opgesteld in samenwerking met een groep van achttien Overijsselse gemeenten en de provincie Overijssel. Op hoofdlijnen is hiermee uniformiteit gerealiseerd door gelijksoortige keuzes te maken over het verlichten van de openbare ruimte. Daarnaast bevat het beleidsplan ook een lokale beleidsuitwerking met gebiedsgerichte keuzes voor de gemeente Zwartewaterland. Het centrale uitgangspunt van het beleidsdocument is dat bewust verlichten belangrijk is. Dit betekent: niet verlichten, tenzij het echt nodig is. Als we verlichten, dan wordt er gekozen voor het juiste type, de juiste hoeveelheid en plaatsing (goed gericht) van openbare verlichting. In dit voorstel wordt het nieuwe beleidsplan openbare verlichting toegelicht en wordt uw raad gevraagd het beleidsplan vast te stellen. Door het beleidsplan openbare verlichting vast te stellen beschikt gemeente Zwartewaterland over een actueel beleidskader op basis waarvan weloverwogen, keuzes voor verlichting in de openbare ruimte van Zwartewaterland kunnen worden gemaakt.

Aanleiding Het huidige beleidsplan 'Licht in de openbare ruimte' heeft een looptijd van 2014 tot en met 2024 en was daarmee toe aan een actualisatieslag. De geactualiseerde beleidsvisie 'Zo verlichten wij in Overijssel - Beleidsvisie openbare verlichting gemeente Zwartewaterland (hierna: beleidsplan openbare verlichting) is de opvolger van het huidige beleidsplan en is geldig voor de periode van 2025 tot en met 2035.

- 1-

Argumenten 1.1.Het huidige beleidsplan is niet meer actueel; Het huidige beleidsplan uit 2014 is vastgesteld tot en met 2024 en daarom is het nodig om vanaf 2025 te beschikken over een geactualiseerd lichtbeleid. Het nieuwe beleidsplan is in grote lijnen hetzelfde als het huidige beleidsplan. Ook toen kozen we voor bewust verlichten met de visie 'Donker waar mogelijk, Licht waar nodig', vergelijkbaar met 'We verlichten niet, tenzij'. Intussen zijn de technieken rond de LED verlichting en het dimmen van de openbare verlichting in daluren zich verder doorontwikkeld. Op basis van het oude beleidsplan is destijds het project "van oranje naar wit licht" uitgevoerd. Hierbij werd een stevige aanzet gedaan in de vervanging van de oude verlichting naar de energiezuinige LED verlichting. Op dit moment is al 83% van het areaal vervangen voor LED verlichting. Hiermee is stevige uitvoering gegeven aan de doelstellingen van het oude beleidsplan. Met het nieuwe beleidsplan blijven we werken aan de doelen op het gebeid van veiligheid en duurzaamheid. Het nieuwe beleidsplan openbare verlichting is opgesteld voor een periode van 10 jaar en kan indien nodig tussentijds geactualiseerd worden.

1.2.Het beleidsplan geeft ons kaders voor bewuste keuzes in aanleg, beheer en onderhoud van openbare verlichting; Weloverwogen keuzes over toepassing van openbare verlichting kunnen bijdragen aan verkeersveiligheid, (het gevoel van) sociale veiligheid, sfeer, beleving en herkenbaarheid. Echter heeft openbare verlichting ook schaduwkanten. Denk hierbij aan lichthinder, energieverbruik of verstoring van flora en fauna. In het beleidsplan wordt beschreven waarom, waar en hoe de openbare ruimte wordt verlicht. De kaders uit dit beleidsplan helpen ons een bewuste keuze te maken in aanleg, beheer en onderhoud van openbare verlichting, zodat de voordelen van licht optimaal benut worden en de nadelen zoveel mogelijk beperkt. 1.3.Het beleidsplan bevat een regionale basis met lokale uitwerking op basis van landelijke richtlijnen voor het bewust verlichten van de openbare ruimte; Het beleidsplan richt zich op de openbare verlichting én op de overige lichtbronnen in de openbare ruimte. Verlichtingskeuzes zijn gebaseerd op de Nederlandse Praktijkrichtlijn (hierna: NPR) en gebiedstypen. De NPR wordt in heel Nederland gebruikt voor het maken van lichtplannen voor openbare verlichting. De NPR is een richtlijn en geen wetgeving. Het is mogelijk om gemotiveerd af te wijken.

Dit doen we in het tweede gedeelte van het beleidsplan dat gericht is op gemeente Zwartewaterland waarbij verlichtingskeuzes per gebiedstype worden gemaakt. De NPR sluit meer aan bij stedelijk gebied met hogere lichtniveaus door een hogere dichtheid van allerlei lichtbronnen. Daardoor is een hogere verlichtingssterkte nodig bij openbare verlichting om de openbare ruimte goed doen op te vallen. In veel landelijkere gemeenten (zoals Zwartewaterland) is de omgeving relatief donker. Er is sprake van een lagere omgevingshelderheid. Daardoor kan men bij een lager lichtniveau (70% van de NPR) goed zien en volstaat een lagere verlichtingssterkte dan in de NPR staat. Ook de provincie hanteert een lagere klasse dan aanbevolen door de NPR-richtlijnen. Deze aanpassingen zijn bedoeld om een passendere balans te vinden tussen verlichting en de specifieke kenmerken van onze regio. Het eerste gedeelte van het beleidsplan is uniform voor alle gemeenten die hebben deelgenomen. Het tweede gedeelte van het beleidsplan is gericht op gemeente Zwartewaterland waarbij verlichtingskeuzes per gebiedstype worden gemaakt. Dit gaat om de gebiedstypen centrum- en uitgaansgebieden, woonwijken, hoofdwegen binnen bebouwde kom, bedrijventerreinen, parkeerplaatsen, fiets- en voetpaden en parken binnen bebouwde kom, fietspaden buiten bebouwde kom, natuurgebieden en overige wegen buiten de bebouwde kom.

Een centrumgebied vraagt om andere lichtkeuzes dan een bedrijventerrein. Een centrumgebied is een verblijfsplek. Daarom is het belangrijk dat openbare verlichting ook bijdraagt aan sfeer, beleving en (het gevoel van) sociale veiligheid. Daarentegen vraagt een bedrijventerrein om functionele verlichting, afgestemd op de mate van bedrijvigheid in de avond en nacht. In het kader van uniformiteit wordt overal hetzelfde

-2-

dimregime toegepast met uitzondering van natuurgebieden (maatwerk) en provinciale wegen buiten de bebouwde kom. In de praktijk is dit verschil nauwelijks merkbaar. Verlichting wordt alleen aangebracht op plaatsen waar dat echt nodig is. Als er gekozen wordt voor openbare verlichting, dan wordt de volgende trits hiervoor aangehouden: 1. 2. 3.

Energiezuinige verlichting Goed gericht (alleen verlichten wat verlicht moet worden) Dimmen (verlichtingsniveau aanpassen op gebruik)

Het beleidsplan geeft daarmee het handelingsperspectief voor de diverse gebiedstypen, binnen en buiten de bebouwde kom. Kanttekeningen 1. 1. We verlichten niet, tenzij We maken bewuste keuzes bij het aanbrengen van verlichting in de openbare ruimte. Dat wil zeggen dat we niet verlichten, tenzij het echt nodig is. Zo worden fietspaden buiten de bebouwde kom in principe niet verlicht om schijnveiligheid en lichtvervuiling te voorkomen. In de praktijk betekent dit dat er eerst wordt gekeken naar alternatieven zoals wegmarkeringen of reflectie om de verkeersveiligheid te vergroten, en de noodzaak van openbare verlichting te beperken. Meer verlichting betekent niet automatisch meer veiligheid. Kunstlicht is van belang, maar niet allesbepalend. Ook zaken als deugdelijk onderhoud van de wegen, goed wegontwerp en goede wegmarkering en sociale controle spelen een belangrijke rol. Er zijn echter altijd uitzonderingsgevallen. Daarom hanteren we een 'nee, tenzij' principe. Veiligheid staat voorop maar veiligheid is ook een subjectief gevoel. Openbare verlichting is altijd maatwerk. De gebiedsgerichte keuzes uit het beleidsplan zijn hiervoor richtinggevend, maar niet altijd allesbepalend. 1.2.

Het beleidsplan bevat geen financiële vertaling van beleidsmatige keuzes.

Het beleidsplan bevat enkel beleidsmatige uitgangspunten en geeft ons daarmee kaders voor bewuste keuzes in aanleg, beheer en onderhoud van openbare verlichting. Het beleidsplan gaat niet in op de beheeraspecten zoals de levensduur van armaturen of masten en de financiële component daarvan. Dit zal uitgewerkt moeten worden in het te actualiseren beheerplan openbare verlichting. We verwachten echter niet dat de beleidskaders aanleiding geven tot een andere financieringsbehoefte van het beheerplan. Het beheerplan openbare verlichting wordt in 2025 geactualiseerd. Dan wordt het vervolg van de vervangingsopgave van masten en armaturen duidelijk. Middelen inzet Het beleidsplan openbare verlichting leidt niet tot directe kosten. Het beleidsplan bevat geen financiële vertaling van de beleidsmatige keuzes. De financiële aspecten van aanleg, beheer en onderhoud van openbare verlichting wordt uitgewerkt in het te actualiseren beheerplan openbare verlichting. De financiële gevolgen van de beleidskeuzes en de kosten van openbare verlichting bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zijn in dit beleidsplan buiten beschouwing gelaten. De kosten voor realisatie van openbare verlichting zijn onderdeel van de grondexploitatie.

Communicatie en participatie Wie betrekken we/hebben we nodig, wie brengen we hoe op de hoogte, welk effect heeft het voorstel op de gemeente Het plan is in regionale afstemming tot stand gekomen in samenwerking met 18 andere Overijsselse gemeenten en de provincie Overijssel. Op hoofdlijnen is daarmee uniformiteit gecreëerd. Bij het opstellen van dit beleidsplan heeft geen participatie plaatsgevonden met onze inwoners.

-3-

Planning Nadat het plan is vastgesteld wordt gewerkt volgens de nieuwe beleidskaders. Vervolgens wordt op basis van het beleidsplan in 2025 een geactualiseerd beheerplan opgesteld.

Wij stellen u voor te besluiten conform bijgevoegd ontwerp raadsbesluit.

Burgemeester en wethouders van Zwartewaterland de secretaris, de bur

-4-

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Zwartewaterland; Overwegende, dat het huidige beleidsplan openbare verlichting loopt tot en met 2024 en daarmee toe was aan een actualisatieslag. De geactualiseerde beleidsvisie 'Zo verlichten wij in Overijssel Beleidsvisie openbare verlichting gemeente Zwartewaterland (hierna: beleidsplan openbare verlichting) is de opvolger van het huidige beleidsplan en is geldig voor de periode van 2025 tot en met 2035. Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, d.d. 24 september 2024; Gezien ; Beleidsvisie 'Zo verlichten wij in Overijssel - Beleidsplan openbare verlichting gemeente Zwartewaterland' Gelet op het feit dat dat de gemeente verantwoordelijk is voor de verlichting van de openbare ruimte die in eigendom of in beheer zijn van de gemeente en dat de gemeente in het kader van het Burgerlijk Wetboek aansprakelijk gesteld kan worden voor het niet naar behoren functioneren van de openbare verlichting. Hiermee voldoen we aan de Nederlandse Praktijkrichtlijn (NPR 13201+A41) voor openbare verlichting. Besluit: De beleidsvisie 'Zo verlichten wij in Overijssel - Beleidsvisie openbare verlichting gemeente Zwartewaterland' voor de periode 2025-2035 vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Zwartewaterland van 24 oktober 2024. de griffier,

de voorzitter,

ing. H.W. Schotanus - Schutte

ing. E.J. Bilder

-5-