Raadsvoorstel Rekenkameronderzoek financiele zelfredzaamheid gemeente Zwartewaterland

Raadsvoorstel Raadsvergadering: 4 december 2025 Agendapunt: Portefeuillehouder: Rekenkamer Zwartewaterland Voor informatie: Griffie, telefoonnummer 14038, griffie@zwartewaterland.nl JOIN-nr.: 20.817 Bijlage(n): - Rapport rekenkamer financiële zelfredzaamheid in Zwartewaterland - Factsheet onderzoek Rekenkamer Zwartewaterland: Financiële zelfredzaamheid Onderwerp: Rekenkameronderzoek financiële zelfredzaamheid in Zwartewaterland

Voorstel: 1 Kennis te nemen van het rekenkameronderzoek ‘Financiële zelfredzaamheid in Zwartewaterland’ en de daarin geformuleerde bevindingen; 2 De in het rapport beschreven conclusies te onderschrijven, de aanbevelingen over te nemen en, met betrekking tot de aan de raad gerichte aanbevelingen a. In de Klankbordgroep sociaal domein afspraken te maken over de monitoring van armoede en schulden en deze monitoring op te nemen in het dashboard Sociaal Domein, en over de concrete informatiebehoefte van de raad op het gebied van financiële zelfredzaamheid; b. Het college te vragen om • een evaluatie van het huidige beleid en de resultaten van deze evaluatie in het najaar van 2026 aan te bieden aan de raad, • op basis van die evaluatie aan te geven in hoeverre de beschikbare middelen en capaciteit passen bij het huidige ambitieniveau, • (zo nodig) voorstellen aan de raad te doen op basis waarvan de raad prioritering aan kan brengen in het armoede- en schuldenbeleid; 3. Het college te verzoeken om de aan het college gerichte aanbevelingen (zie p7 van het rapport: over het formaliseren van werkprocessen en functiebeschrijvingen, en over het implementeren van evaluatiecycli) uit te voeren en de raad periodiek over de voortgang hiervan te rapporteren, om te beginnen in een vóór het zomerreces van 2026 te plannen raadsinformatiebijeenkomst.

Aan de gemeenteraad, Onderwerp Rekenkameronderzoek financiële zelfredzaamheid in Zwartewaterland. Voorstel 1 Kennis te nemen van het rekenkameronderzoek ‘Financiële zelfredzaamheid in Zwartewaterland’ en de daarin geformuleerde bevindingen; 2 De in het rapport beschreven conclusies te onderschrijven, de aanbevelingen over te nemen en, met betrekking tot de aan de raad gerichte aanbevelingen a. In de Klankbordgroep sociaal domein afspraken te maken over de monitoring van armoede en schulden en deze monitoring op te nemen in het dashboard Sociaal Domein, en over de concrete informatiebehoefte van de raad op het gebied van financiële zelfredzaamheid; b. Het college te vragen om • een evaluatie van het huidige beleid, en de resultaten van deze evaluatie in het najaar van 2026 aan te bieden aan de raad,

-1-

•

op basis van die evaluatie aan te geven in hoeverre de beschikbare middelen en capaciteit passen bij het huidige ambitieniveau, • (zo nodig) voorstellen aan de raad te doen op basis waarvan de raad prioritering aan kan brengen in het armoede- en schuldenbeleid; 3. Het college te verzoeken om de aan het college gerichte aanbevelingen (zie p7 van het rapport: over het formaliseren van werkprocessen en functiebeschrijvingen, en over het implementeren van evaluatiecycli) uit te voeren en de raad periodiek over de voortgang hiervan te rapporteren, om te beginnen in een vóór het zomerreces van 2026 te plannen raadsinformatiebijeenkomst. Samenvatting De rekenkamer Zwartewaterland heeft onderzoek laten uitvoeren naar de financiële zelfredzaamheid in Zwartewaterland. De periode die onderzocht is betreft 2022 tot en met 2025. De hoofdvragen van het onderzoek waren: 1. Lukt het de gemeente om inwoners financieel zelfredzamer te maken of te houden? 2. Welke verbeterpunten zijn er? Deze hoofdvragen zijn uitgewerkt in deelvragen ten aanzien van beleid, inrichting en vertaling naar de praktijk, uitvoering, monitoring, resultaten, doelbereik en de rol van de raad. Op hoofdlijnen is het beeld uit het onderzoek dat Zwartewaterland een ruimhartig beleid heeft, maar dat de praktijk kwetsbaar is. Er ligt met andere woorden een goede basis, al is er ook een aantal verbeterpunten te noemen.

De belangrijkste bevindingen en conclusies die uit het onderzoek naar voren zijn gekomen, zijn:

Beleid

De gemeente Zwartewaterland beschikt over een logisch opgebouwd en betrokken beleid rond financiële zelfredzaamheid, vervat in een beleidsplan en preventienota. Door de kleinschaligheid is maatwerk mogelijk. Tegelijkertijd is het beleid omvangrijk en ambitieus, wat de uitvoerbaarheid onder druk zet door beperkte ambtelijke capaciteit.

Praktijk en uitvoering

De vertaling van beleid naar praktijk is kwetsbaar door een gebrek aan structuur, beperkte ambtelijke capaciteit en afhankelijkheid van individuele medewerkers. Projecten worden niet altijd afgerond of geëvalueerd, waardoor lerend vermogen ontbreekt. Ook in de samenwerking met maatschappelijke organisaties is behoefte aan meer structuur en terugkoppeling.

Ruimhartig beleid

De gemeente Zwartewaterland voert een ruimhartig en inwonersgericht armoedebeleid, met aandacht voor maatwerk en specifieke doelgroepen zoals werkende armen. Door het hanteren van hogere inkomensgrenzen dan landelijk voorgeschreven, bereikt de gemeente een bredere doelgroep. De persoonlijke benadering wordt door inwoners gewaardeerd en leidt tot een hoge mate van bereik, met name bij regelingen zoals de Energietoeslag.

Monitoring en resultaten

De monitoring van het armoede- en schuldenbeleid is onvoldoende ontwikkeld door een onvolledige datahuishouding en het ontbreken van evaluaties. Hierdoor is het lastig om beleid doelmatig bij te sturen en grip te houden op de uitvoering. De raad ervaart een gebrek aan cijfers, wat de controlerende rol bemoeilijkt. Wel is de datasturing bij werk en re-integratie beter op orde en kan als voorbeeld dienen. Aanleiding In de afgelopen jaren bepaalde het begrip inflatie regelmatig het nieuws. En hoewel de inflatie niet meer op het hoge niveau van 2022 is, zijn de prijzen van producten, diensten en energie sindsdien door onder andere de coronacrisis en (de energiecrisis als gevolg van) de oorlog van Rusland tegen Oekraïne flink gestegen. Waar prijzen van het dagelijks leven stijgen, krijgen meer inwoners mogelijk moeite met rondkomen en meedoen aan de samenleving. Dit kan vervolgens doorwerken op verschillende andere levensterreinen zoals gezondheid, welzijn, onderwijs en werk. De gemeente

-2-

Zwartewaterland kent (daarom) verschillende lokale instrumenten en regelingen gericht op financiële zelfredzaamheid. In de gesprekken die de rekenkamer met de verschillende raadsfracties heeft gevoerd, kwam het onderwerp ‘financiële zelfredzaamheid van inwoners’, als onderdeel van het sociaal domein, op verschillende momenten en met verschillende invalshoeken ter sprake. Zo werd genoemd dat de gemeente Zwartewaterland veel regelingen kent, maar tegelijkertijd werd de vraag gesteld of die regelingen hun werk voldoende doen. Ook werd het beeld geschetst dat er veel geld naar het sociaal domein gaat, maar was er de vraag of dit geld ook daadwerkelijk gebruikt wordt. Of blijft er mogelijk geld op de plank liggen? Komt het met andere woorden wel bij de mensen terecht die het nodig hebben en voor wie het bedoeld is? Na een inventarisatie van onderwerpen, weging aan de hand van criteria uit het onderzoeksprotocol en afstemming met de klankbordgroep, heeft de rekenkamer besloten zijn eerste onderzoek te doen naar het bereik en de effecten van de lokale instrumenten en regelingen gericht op financiële zelfredzaamheid van inwoners van de gemeente Zwartewaterland. Argumenten 1.

Logische aanbevelingen op basis van een zorgvuldig onderzoek Het onderzoek is systematisch en zorgvuldig uitgevoerd, door een professioneel, ter zake kundig en ervaren bureau, onder begeleiding en verantwoordelijkheid van de rekenkamer Zwartewaterland. De aanbevelingen volgen evident op de conclusies, die op hun beurt logisch voortvloeien uit de bevindingen van het onderzoek. 2. Vertaalslag naar de uitvoering Door in de Klankbordgroep sociaal domein afspraken te maken over de monitoring van armoede en schulden, en over de concrete informatiebehoefte van de raad op het gebied van financiële zelfredzaamheid, kan relatief eenvoudig een vertaalslag naar de uitvoering worden gemaakt. 3. Balans tussen capaciteit en ambities Door de aanbevelingen aan de raad over te nemen en uit te voeren zorgt de raad voor prioritering in beleidsambities en voor balans tussen capaciteit en ambities. Door als raad prioriteiten te stellen, neemt de raad bovendien positie en geeft daarmee invulling aan zijn kaderstellende rol. 4. Minder kwetsbare uitvoeringspraktijk Door het college te verzoeken om de aan het college gerichte aanbevelingen over te nemen en zorg te dragen voor datahuishouding, monitoring en evaluatiecycli wordt meer gestructureerd gewerkt en neemt de kwetsbaarheid van de uitvoeringspraktijk af. 5.

Meer grip op opvolging aanbevelingen Door periodiek en expliciet stil te staan bij de opvolging van de aanbevelingen creëert de raad meer grip op de opvolging. Het plannen van een raadsinformatiebijeenkomst hiervoor, maakt het onderwerp toegankelijker en geeft de raad meer betrokkenheid bij de voortgang. Kanttekeningen 1. Actieve betrokkenheid raadsleden De uitvoering van de aanbevelingen aan de raad (met name het formuleren van de eigen informatiebehoefte en het zelf aanbrengen van prioriteiten) vraagt om actieve betrokkenheid en inzet van raadsleden, één en ander met inachtneming van de rolverdeling tussen raad en college.

2. Balans tussen pragmatisme en structuur

Waar de aanbevelingen zich richten op de uitvoeringspraktijk is het belangrijk om een goede balans te vinden tussen enerzijds het gebruik van korte lijnen en maatwerk binnen een relatief kleine, informele gemeente en anderzijds adequate monitoring, rapportage en het aanbrengen van meer structuur in de werkwijze

Middeleninzet Op dit moment zijn er geen directe financiële gevolgen verbonden aan het raadsvoorstel. Wanneer er uitvoering wordt gegeven aan de aanbevelingen kan dit - afhankelijk van de gemaakte keuzes - wel gevolgen hebben voor de inzet van ambtelijke capaciteit en middelen.

-3-

Communicatie en participatie Als onderdeel van het onderzoek zijn interviews gevoerd met zowel ambtelijk betrokkenen medewerkers van de gemeente Zwartewaterland, maatschappelijke stakeholders, een aantal inwoners en de op dit onderwerp verantwoordelijk portefeuillehouders Slingerland en Van der Poel. Tevens heeft er een raadsgesprek (met vertegenwoordigers van elke raadsfractie) plaatsgevonden. De bevindingen zijn vervolgens voor ambtelijk wederhoor teruggelegd bij de ambtelijke organisatie. Vervolgens is het rapport met conclusies en aanbevelingen voor bestuurlijk wederhoor aangeboden aan het college. De bestuurlijke reactie is, evenals een nawoord van de rekenkamer toegevoegd aan het rapport. Bij publicatie van het rapport heeft de rekenkamer een persbericht verspreid; het rapport is ook gepubliceerd op de website van rekenkamer Zwartewaterland, www.zwartewaterland.nl/rekenkamer. Planning Het is aan de raad om bij de behandeling van het rekenkamerrapport te bepalen hoe met bovengenoemde aanbevelingen om te gaan. Tevens is het ook aan de raad om de vinger aan de pols te houden als het gaat om de uitvoering en opvolging van de aanbevelingen. Wij stellen u voor te besluiten conform bijgevoegd ontwerp raadsbesluit. de griffier,

de burgemeester,

Ing. H.W. Schotanus – Schutte

ing. E.J. Bilder

-4-

Raadsbesluit De raad van de gemeente Zwartewaterland; Gelezen het rekenkamerrapport naar het onderzoek naar financiële zelfredzaamheid in Zwartewaterland; Besluit: 1 Kennis te nemen van het rekenkameronderzoek ‘Financiële zelfredzaamheid in Zwartewaterland’ en de daarin geformuleerde bevindingen; 2 De in het rapport beschreven conclusies te onderschrijven, de aanbevelingen over te nemen en, met betrekking tot de aan de raad gerichte aanbevelingen a. In de Klankbordgroep sociaal domein afspraken te maken over de monitoring van armoede en schulden en deze monitoring op te nemen in het dashboard Sociaal Domein, en over de concrete informatiebehoefte van de raad op het gebied van financiële zelfredzaamheid; b. Het college te vragen om • een evaluatie van het huidige beleid en de resultaten van deze evaluatie in het najaar van 2026 aan te bieden aan de raad, • op basis van die evaluatie aan te geven in hoeverre de beschikbare middelen en capaciteit passen bij het huidige ambitieniveau, • (zo nodig) voorstellen aan de raad te doen op basis waarvan de raad prioritering aan kan brengen in het armoede- en schuldenbeleid; 3.

Het college te verzoeken om de aan het college gerichte aanbevelingen (zie p7 van het rapport: over het formaliseren van werkprocessen en functiebeschrijvingen, en over het implementeren van evaluatiecycli) uit te voeren en de raad periodiek over de voortgang hiervan te rapporteren, om te beginnen in een vóór het zomerreces van 2026 te plannen raadsinformatiebijeenkomst. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Zwartewaterland van 4 december 2025. de griffier,

de voorzitter,

ing. H.W. Schotanus - Schutte

ing. E.J. Bilder

JOIN-nr.: 20.817

-5-