Raadsvoorstel Opgroeien in een kansrijke omgeving

Raadsvoorctel Raadsvergadering Agendapunt:

Portefeuillehouder: 3. Weth. J. van der Poel. Portefeuille: Preventiebeleid sociaal domein Voor informatie: Jelle Romkes, sociaal domein, telefoonnummer 14038

JOIN-nr.:20.607 Bijlage(n):

-

haalbaarheidsondezoek implementatie opgroeien in een kansrijke omgeving in

Zwartewaterland Onderwerp: Opgroeien in een kansrijke omgeving

Voorstel

1. Kennis te nemen van bijgevoegd haalbaarheidsonderzoek implementatie Opgroeien in een kansrijke omgeving in Zwartewaterland;

2. De op het Uslands preventiemodel gebaseerde interventie Opgroeien in een kansrijke 3. 4.

omgeving (OKO) voor minimaal vier jaar te implementeren in de gemeente Zwartewaterland; De hieruit vooftvloeiende kosten voor 2023 ad € 40.000,- beschikbaar te stellen uit de bestemmingsreserve Sociaal domein De dekking van de structurele kosten ad € 60.000,- te betrekken bij de kadernota 2024-2027

Aan de gemeenteraad,

Ondelwerp Opgroeien in een kansrijke omgeving

Voorstel

5. Kennis te nemen van bijgevoegd haalbaarheidsonderzoek implementatie Opgroeien in een kansrijke omgeving in Zwaftewaterland;

6. De op het lJslands preventiemodel gebaseerde interventie Opgroeien in een kansrijke

omgeving (OKO) voor minimaal vier jaar te implementeren in de gemeente Zwaftewaterland; 7. De hieruit voortvloeiende kosten voor 2023 ad € 40.000,- beschikbaar te stellen uit de bestemmingsreserve Sociaal domein

8. De dekking van de structurele kosten ad € 60.000,- te betrekken bij de kadernota 2024-2027 Samenvatting

Door in te stemmen met dit voorstel gaat u ermee akkoord dat we in Zwartewaterland wat betreft de preventieve aanpak van middelengebruik onder jongeren langjarig gaan werken volgens de beproefde methode opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO).

Aanleiding

Het middelèngebruik onder jongeren in Zwartewaterland is in de afgelopen jaren toegenomen. Het gebruik van aicohol, tabak en softdrugs is ook hoger dan het gemiddelde in de regio. Ook zien we een ioename van problematisch gebruik van sociale media en problematisch gamen'

-L-

Het puberbrein is volop in ontwikkeling en daardoor eltra kwetsbaar. Het gebruik van alcohol, tabak en drugs verstoort die ontwikkeling en heeft daardoor nadelige consequenties voor de rest van het leven. Ook geeft middelengebruik door jongeren een Eroter risico op andere problemen nu en in de toekomst. Zo kunnen jongeren die middelen gebruiken een risico vormen voor zich zelf en de ander. Jongeren die alcohol drinken, zijn vaker agressief en plegen vaker (verkeers)misdrijven dan leeftijdsgenoten die niet drinken. Ze veroorzaken ook extra zorgkosten en onderwijskosten. De mentale gezondheid onder jongeren blijft een aandachtspunt. We zien dat in de corona tijd jongeren minder gelukkig zijn geworden. Uit literatuur blijK dat middelengebruik door jongeren wordt ingezet om stress en mentale problemen te voorkomen. Voor het moment biedt middelengebruik wellicht verlichting, maar op de langere termijn laat het de stress juist oplopen.

In het coalitieakkoord'In Veftrouwen verder bouwen' (2022) staat vermeld dat we met 'onderwijsinstellingen werken aan het aanbieden van een preventief programma in het kader van sociale media, alcohol, roken en / of drugs. Bijbehorende opdracht was om te onderzoeken of het Uslands model ten aanzien van de preventie-aanpak voor jongeren aanvullende inzichten geeft'. Ditzelfde staat ook genoemd in de preventienota 'Samen zijn we Zwaftewaterland', die op 7 juli 2022 door uw raad werd vastgesteld. Bij de raadsbehandeling van deze nota heeft wethouder Jan van der Poel u toegezegd de haalbaarheid van het lJslands model voor Zwaftewaterland te ondeaoeken. De uitkomsten van dit ondeaoek leggen wij via dit raadsvoorstel aan u voor. Hieraan koppelen wij het advies tot implementatie van de methode opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO) in Zwartewaterland.

Argumenten 1.1 De huidige aanpak voldoet niet meer We constateren dat met de huidige aanpak de trend niet drastisch zal veranderen. De huidige aanpak is gericht op het verminderen van het gebruik. Echter de aanpak is te fragmentarisch en het creëren van een kansrijke omgeving ontbreeK. De problematiek vraagt om een programmatische aanpak. In een goede programmatische aanpak wordt gebruik gemaaK van data om de ontwikkelingen te evalueren en de effectiviteit van de aanpak te vergroten. Binnen de huidige opzet ontbreken deze mogelijkheden,

1.2 oKo is Het rlslandse preventiemodel toegespÌtst op de Nederlandse situatie IJsland heeft het aantal gebruikers van dran( sigaretten en drugs onder jongeren met succes teruggedrongen. Deze aanpak richt zich vooral op het versterken van de beschermende factoren in de omgeving van kinderen en jongeren. De werkwijze heeft in Llsland, op de langere termijn, een zeer positief resultaat gehad. Het middelengebruik is drastisch gedaald. Daarnaast heeft de aanpak in Ilsland geleidt tot een verbetering van de mentale gezondheid van jongeren. Na een succesvolle pilot met het lJslandse preventiemodel van 2018 tot 2027 in zes Nederlandse gemeenten, heeft een nieuwe groep gemeenten deze preventieve aanpak omarmd, Dit doen ze onder de naam Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). De basis is nog steeds het Uslands-model, maar wel toegespitst op de Nederlandse situatie aan de hand van de eruaringen uit de pilots. Het is een integraal en samenhangend programma. Het ligt daarom niet voor de hand om hieryan slechts elementen toe te gaan passen. De implementatie van OKO is dan ook ons inziens het logische gevolg van de wens om het Uslands preventiemodel in Zwartewaterland te gaan toepassen.

1.3 OKO is gerbht op een positieve leefomgeuing voor jongeren OKO is een preventieaanpak gericht op het creëren van een positieve leefomgeving, waarin jongeren gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien, zonder middelengebruik, De methode is met name gericht op jongeren van 10 tot 18 jaar. De basisprincipes bij OKO zijn: 1. Evidence-based: onderzoek stuurt de praKijk aan. 2. Community based: organisaties en personen in de omgeving van jongeren worden zoveel mogelijk betrokken. 3. In dialoog: continue dialoog tussen onderzoek, beleid en praKijk. 4. Duurzaam: lange termijn commitment en investering is nodig.

-2-

1.4 OKO is communitY-buildÌng Binnen OKO wordt er gefocust op beschermende en risicofactoren in de verschillende

levensdomeinen: geziñ, peergroep (vriendenkring), school en vrije tijd. Heel concreet wordt er samen met ouders, schoòl en maatsèhappelijke paftners vormgegeven aan activiteiten in de directe omgeving van jongeren. In de praKijk blijK het nu lastig om ouders te betrekken bij de pakken ontiruit<t<eiingen roñdom de opvoeding van jongeren. Door dit meer programmatisch aan te vergroten' kunnen verwachten wij de ouderbetrokkenheid te 1.5 OKO is datagericht

jongeren

wordt OKO werkt datalericht. Dat wil zeggen dat er tweejaarlijks breed ondeaoek onder van de gebruiK het richten in gedaan. Oeze dãta worden door de partners gezamenlijk geduid en

ãct¡v¡te¡ten, Dit is uniek en gebeurt in geen enkel bestaand programma zo methodisch en consequent.

1.6 OKO is een landelijk breed gedragen methode In de Hervormingsagenda Jeugã worãt OKO ook aangehaald door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. eif net leidente principe 2'versterken veerkracht van kinderen en gezinnen in hun ¿agetijtse leven'wordt aangegeven dat het ministerie extra inzet op OKO. OKO sluit hiermee aan bij ¿eãmb¡t¡e om de sociale eñ péOagogische basis, o.a. in het onderwijs, te versterken. Daarnaast wordt OKO in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) genoemd als effectieve interuentie. Op basis hieruan stelt het rijk ook via een specifieke uitkering aan gemeenten (helaas beperKe) financiële middelen beschikbaar voor de implementatie van OKO. 1.7 Positieve eruaringen in andere gemeenten De afgelopen jaren hebben zes Nederlandse gemeenten in een leertraject het lJslanclqe preu"-ntiero¿á (OfO) geimplementeerd, ondersteund door het Trimbos-instituut en het Nederlands Jeugdinstituul. Ze zijn enthousiast over de aanpak en adviseren andere Nederlandse gemeenten om ook op deze manier te gaan werken. ln 2022 zijn nog 10 gemeenten gestart met deze aanpak. In 2023 gaan er nog meeigemeenten starten met OKO. In onze omgeving waren de gemeenten Hardenberg en Urk een pilotgemeente en zij hebben besloten om nu door te gaan met OKO. De gemeente kampen is vanaf 1 ¡anuari 2023 gestart met OKO. Datzelfde geldt voor de zes gemeenten op de Noordoost Veluwe.

1.8 Implementatie OKO sluit aan bij nieuwe Inrichting jeugd- en jongerenwerk hebben we meerdere pogingen gedaan om het jeugd- en jongerenwerk beter te In de afgelopen jaren -Oi¡ de wensen behoeften van onze jongeren en de doelstellingen van de gemeente. laten aañduiten jeugd- en Met de voormalige paftner was dit moeilijk te realiseren. We hebben daarom besloten het jongerenwerk jeugdin en het om geeft kans nu de ons Dit jongerenwerk in eigen beheer te nemen. beter het daardoor dat vanuit gaan ook er dan Wij principes van OKO. van de ie r¡cnten op basis aansluit op'de behoeften van jongeren en kan bijdragen aan de realisatie van onze preventiedoelen. Naast het jeugd- en jongerenwerk hebben we ook de buurtsportcoaches in gemeentelijke dienst' Hier kunnen wé ook effectiever gebruik van maken door een meer integrale benadering. Voor een uitvoerigere toelichting op OKO en de toepasbaarheid in Zwartewaterland verwijzen we naar het bijgevoegde haalbaarheidsonderzoek.

Kanttekeningen 1.1 Langdurige inzet nodig Commu-nity-Ouilding is eeñ zaak van lange adem en gestaag doorwerken. Het is geen quick-fix, maar de korte termijn moeten dan ook geen spectaculaire resultaten worden een duuzáme oplolsing. Op 'tret Trimbos Instituut is dat gemeenten zich minimaal vier jaar aan het verwacht. Voorwaarde van is er een veel langere periode nodig om de effecten te kunnen eigenlijk programma verbinden. Maar preventienota zijn gericht op 2028. Dat lijK dan ook een goed iokalè in onze doelstellingen z¡en-. Oe moment voor een evaluatie van de inzet van OKO'

-3-

Middeleninzet Deelname aan OKO is niet vrijblijvend. Het vraagt een behoorlijke investering in zowel geld als personele inzet. Het Trimbos Instituut geefr aan dat voor een goede implementatie van OKO 1 tot 1,5 fte aan personele inzet voorwaardelijk is. Hiervan is 0,6 fte (21.,6 uur per week) voor een nieuw aan te stellen projectleider. Eén aanspreekpunt voor het project is belangrijk. Deze persoon zet de lijnen uit en neemt de andere personen hierin mee. De overige inzet kan ook uit anders in te zefteñ bestaande personele capaciteit bestaan. Denk hierbij aan beleidsmedewerkers, jeugd- en jongerenwerk en buurtsportwerk. De 1,5 fte voor implementatie is in 2023 nog niet votted'ig nodg, õmOat het 1e jaar een opstart jaar is. Aan de hand van dit opstafiaar kunnen we de benodþde stlucturele capaciieit beter inschatten. Naast de personele inzet zijn er financiële middelen nodig voor extra monitoring door de GGD en vanaf het 2e jaar voor extra preventieve activiteiten of om nieuwe initiatieven o-p weg te helpen. Daarnaast kost onze deelname aan het landelijke implementatietraject jaarl¡ks ê f S.óOO,- gedurende de eerste vier jaar. Hieryoor ontvangen we volledige ondersteuning variuit Oe nnAel¡ke bfborganisatie van het Trimbos Instituut en het Nederlands Jeugd Insiituut.

Vanuit de biede specifieke uitkering sport en bewegen, gezondheidsbevordering en sociale basis ontvangen wij in de periode 2023 tlm 2025 jaarlijks een bedrag van € 3.492,- voor de implementatie van oKo.

Normaliter worden nieuwe beleidsinitiatieven betrokken bij de zomer/kadernota. Om te kunnen staften met oKO vanaf 1 mei 2023 is er nu een besluit nodig over de deelname en de financiële dekking. We vragen de raad in te stemmen met de opstartkósten en de verdere projectkosten in het jaar 2023 ad. € 40.000,- eenmalig te dekken vanuit de reserue sociaal domein. O¡t worOt ¿an administratief verwerkt via de zomernota 2023. Wij vragen uw raad om in te stemmen met het beschikbaar stellen van de structurele kosten vanai ZOIq ad. € 60.000 ten laste van het resultaat. Dit bedrag wordt structureel verwerK in de Kadernota 2024-2027. Comm unicatie en participatie In Zwaftewaterland wordt er op het gebied van preventie al intensief samengewer6 met het onderwijs en de kernpartners. Dit is o.a. vastgelegd in een aantal beleidsno$'s als de preventienota 'samen zijn we Zwaftewaterland', het Lokaal þrevénte akkoord.Gezond en Gelukkig Zwartewaterland", de Lokale Educatieve en Preventieve Agenda'Samen voor een kãnsrijke ontwikkeling', het Integraal Veiligheidsplan en het buitenruimteplan. Daarnaast hebben we het project JOGG en het Sportakkoord waarin ook accenten liggen op preventie. In de implementatie van oKO wordt bovengenoemd bestaand beleid en de bestaande projecten meegenomen.

Tljlens de bijeenkomst ter gelegenheid van de ondertekeniñg van ons lokale preventieakkoord 'Gelukkig en gezond Zwartewaterland'op 26 januari 2023 in2wartsluis is dooi diverse partijen de voordelen van het Udandse model genoemd. Daarnaast hebben we een inventarisatie rond-e gedaan langs diverse scholen, de GGD en het Maatschappelijk werk. Zij zijn allemaal positief. Dat geldt ook voor onze jongerenwerker en de buurtspoftcoaches. Samen met hen gaan wordt in de koriende periode het plan verder uitgewerK. Ze worden ook nadrukkelijk betrokken bij de implementatie van

oKo.

Planning Gemeenten die met'Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)'aan de slag willen, kunnen deelnemen aan het implementatietraject. In dit implementaiietraject ondersteunt he[ Trimbos-instituut gemeenten met het werken volgens OKO, gebaseerd op de uitgangspunten van het Uslandse preventiemodel. Het Nederlands Jeugdinstituut werkt hierbij sameñ met het Trimbos-instituut vanuit haar expeftise over opvoeden en opgroeien.

-4-

In mei 2023 start het implementatietraject van 4 jaar voor gemeenten. Normaalgesproken kunnen gemeenten alleen op 1 januari instromen, maar in 2023 is bij wijze van uitzondering ook instroom per mei mogelijk. Het verdient de voorkeur om van deze mogelijkheid gebruik te maken omdat voor 2023 al een GGD onderzoek onder de doelgroep jongeren gepland staat. Daarnaast lopen we dan gelijk op met de gemeente Kampen. . In jaai 1 wordt gestaft met het benaderen van lokale paftners, vormen van lokale coalities, en het voorbereiden van de dataverzameling met de GGD Usselland welke in het najaar van 2023 zal plaatsvinden. Dit noemen we fase 0. . Gedurende het hele traject t/m december 2026 vindt er dialoog, beleidsvorming en uitvoering van interventies plaats. In het najaar 2025 is de tweede meting.

Wij stellen u voor te besluiten conform bijgevoegd

Burgemeester en wethouders van Zwa de de secretaris,

drs. D.S. Ruddijs

-5-

Raadsbesluit De raad van de gemeente Zwartewaterland; Overwegende, dat ... Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, d,d. 29 maart2023;

Besluit:

1. Kennis te nemen van bijgevoegd haalbaarheidsonderzoek implementatie Opgroeien in een kansrijke omgevíng in Zwartewaterland;

2. De op het lJslands preventiemodel gebaseerde interuentie Opgroeien in een kansrijke omgeving (OKO) voor minimaal vier jaar te implementeren in de gemeente Zwaftewaterland; 3. De hieruit voortvloeiende kosten voor 2023 ad € 40.000,- beschikbaar te stellen uit de bestemmingsreserue Sociaal domein

4. De dekking van de structurele kosten ad € 60.000,- te betrekken bij de kadernota 2024-2027. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Zwartewaterland van 20

april2023. de griffier,

de voorzitter,

ing, H.W. Schotanus - Schutte

ing. E.J. Bilder

-6-