Raadsvoorstel Lokaal eigendom bij het opwekken van hernieuwbare energie via grootschalige wind- en zonprojecten op land en of water

Raadsvergadering: 9 december 2021 Agendapunt: (nummer)

Poftefeuillehouder: 5. Weth. H. Rietman. Poftefeu il le : Duurzaamheid en energietra nsitie

Voor ínformatie: Aaltje van den Brink-Remmelts, telefoonnummer 14038, a.vdbrink@zwartewaterland.nl (ma t/m do). JOIN-nr.: 20.501 Bijlage(n): Bijlage 1 Regionale Energie Strategie documenten als extra informatiebron.

la Factsheet Lokaal Eigendom RES West-Overijssel lb Menukaart Beleidskaders Lokaal Eigendom RES West-Overijssel juli 202L lc Keuzes en scenario's Lokaal Eigendom RES West-Overijsseljuli 2021 Bijlage 2 a. tlm d. Verslag in míndmap vorm van inbreng participatie traject inbreng vanuit enquête, online en fysieke d uuzaamheidstafels. Bijlage 3 Motie Vreemd aan de orde van de dag van 11 maaft 2021 "motie eigenaarschap g rootscha ige energ ieopwek" I

Onderwerp: Lokaal eigendom bij het opwekken van hernieuwbare energie vía grootschalige wind en zon projecten op land en/of water.

Voorstel

1. In het op te stellen duurzaamheidsbeleid vast te leggen dat Zwartewaterland uitgaat van minimaal 50o/o lokaal eigendom en streeft naar minímaal75-L00o/o lokaal eigendom bij projecten voor

grootschalige opwek van duuzame energie op land of water.

2. In het op te stellen duurzaamheidsbeleid uit te gaan van scenario 2 waarbij de gemeente kiest voor een stimulerende rol bij het realiseren van lokaal eigendom.

Aan de gemeenteraad, Onderwerp Lokaal eigendom bij het opwekken van hernieuwbare energie via grootschalige wind en zon projecten op land en/of water.

Voorstel Beslispunten:

1. In het op te stellen duurzaamheidsbeleid vast te leggen dat Zwartewaterland uitgaat van minimaal

In het op te stellen duurzaamheidsbeleid vast te leggen dat Zwartewaterland uitgaat van minimaal 50o/o lokaal eigendom en streeft naar minÍmaal75-100o/o lokaal eigendom bij projecten voor grootschalige opwek van duurzame energie op land of water. 2. In het op te stellen duurzaamheidsbeleid uit te gaan van scenario 2 waarbij de gemeente kiest voor een stimulerende rol bij het realiseren van lokaal eigendom

-t-

Binnen de Regionale Energie Strategie (RES) en het Klimaatakkoord wordt gesproken over een streven naar 50o/o lokaal eigendom van de windmolens en/of zonnevelden. De wijze waarop we dit kunnen vastleggen is uitgewerkt binnen de RES West-Overijssel (bijlage la, lb en 1c). U heeft een motie vreemd aangenomen met de uitspraak om te gaan voor 75o/o en liever nog 100o/o lokaal eigendom. Om over lokaal eigendom en zeggenschap iets vast te kunnen leggen dat afdwingbaar is zullen eerst een aantal stappen gezet moeten worden waarover besluiten genomen moeten worden. Vastleggen van de ambitie Verankering in beleid Keuze uit drie scenario's Uitvoeringsstrategie bepalen Realisatie van projecten Dit voorstel gaat over de eerste drie stappen.

1. 2. 3. 4. 5.

Ad 1. Vastleggen van de ambitie U heeft op 11 maart 2021de motie vreemd aan de orde van de dag een ambitie uitgesproken. U wilt streven naar minimaal TSo/o lokaal eigendom. Daarbij heeft u nog geen uitspraak gedaan over welke rol u daarin ziet voor de gemeente. Duidelijk is dat stakeholders in West-Overijssel het belangrijk vinden dat we de revenuen in de lokale

Stap 1 keuzes maken

gemeenschap houden en daarnaast is zeggenschap voor inwoners ook een belangrijk onderdeel van dat lokaal eigendom. Dit moet in energíeprojecten goed geborgd zijn. Dit zagen we bevestigd in ons participatie traject (enquête, digitale duurzaamheidstafels en fysieke duurzaamheidstafels). Conclusie is dat de ambitie ligt tussen de 75 en 100o/o lokaal eigendom, dat lokale initiatieven (bijvoorbeeld energiecoöperatie of buuft) aan zet zijn. Dit kan als besluit voor het beleid vastgelegd worden. Blijft over wat we primair willen bereiken met lokaal eigendom en wat daarin de rol van de gemeente moet zijn.

kLlrrer? . t¡&Ce tl¡ur? - Èç¡rffi . oe¡rnruæ? h rf ir F¡¡¡*l læ:*rc r¡ brd ri¡dlt? . r¡æadu¡lrùþbøEaiGP , OÈtqrff¡tanhùgeærrhryh.útú - n¡CÞqri€*rúLffisrtri*ieP tü*iþrúr-? - nhinredSñlddsþEltùtrf - tllnfmdglttùrleþrnùm? . $laçn æ¡¡'lEthde8prúDrnür-tæn miri¡t¡mttrt SltF kl¡nfr Figuur 7 Schematische weergave stap 1, uit bijlage 1c, p.

Wat wrlje (primair) bereiken met lokaal eigendom? Tot hoever gaat de zeggenschap voor de lokale omgeving? Via het vaststellen van de zoekgebieden laten we als gemeente zien waar de windmolens en zonnevelden mogen komen. Met behulp van de ruimtelijke kaders laten we zien wat de voon¡¡aarden zijn voor ruimtelijke inpassing. Blijft de vraag over in hoeverre we als gemeente regie willen voeren op wie/wat/waar ontwikkelt en op welke wijze we de opbrengsten lokaal willen laten landen. Door de verschillende rollen die je kunt kiezen nader te beschouwen krijgen we hier meer inzicht in. Ad 2. Verankering in beleid Het schema hiernaast geeft aan welke rollen de overheid kan spelen in iedere fase van energieprojecten. De gekozen rol is Mrtt Mrkt Mrkt Oferhe¡d PEaF uiteindelijk ook bepalend voor het beleid en Marfr M¡rld Overheìd û!erhe:d fxilit.6 de in te zetten instrumenten. Bij een passieve rol regelje lokaal eigendom alleen ql€¡hEid t* Máft ûvrràeid via je beleid. Bij een ontwikkelende rol ben ðverheid/ñ¡rkl Ontwilk€læ je zelf ook (één van) de ontwikkelende Figuur fases duurzaam energieproject en rolbepaling, uit bijlage 1c, p. partijen. In alle gevallen gaat het bij het realiseren van projecten om een samenwerking tussen overheid, inwoners en de markt. Elk met hun eigen rol en belang.

De keuze welke rol een gemeente wil invullen om lokaal eigendom te realiseren is een belangrijk startpunt voor de invulling van de volgende stappen. Vanuit het participatietraject blijkt dat een ieder voor de gemeente een actievere rol ziet dan alleen de kader stellende en toetsende passieve rol. De meningen

2-

5.

Realisatie van projecten Dit voorstel gaat over de eerste drie stappen. Hierbij is het voorstel om de ambitie van minimaal50o/o lokaal eigendom met een streven naar 75100o/o vast te leggen. En daarbij te kiezen voor een stimulerende rol bij het realiseren van projecten. Deze keuzes vormen het kader voor het op te stellen duuzaamheídsbeleid.

Aanleiding Begin 2021 zijn we gestart met het traject om de zoekgebíeden vast te gaan leggen voor het grootschalig opwekken van duuzame energie met behulp van windmolens en zonnepanelen op land/water. Al snel werd duidelijk dat ontwikkelaars de zoekgebieden in gingen om afspraken te maken met grondeigenaren. Zij zoeken naar gronden waar ze projecten kunnen ontwikkelen voor zonnevelden of windmolens. Vergelijkbaar met ontwikkelaars die gronden kopen waar in de toekomst woningbouw of industrieterrein ontwikkeld mag worden.

In het Klimaatakkoord en de RES 1.0 West-Overijssel (ReS = Regionale Energie Strategie) is een streven naar 50o/o lokaal eigendom afgesproken. Doordat ontwikkelaars claims leggen op zowel gronden als terug-leveringscapaciteit op het eleKriciteitsnet staat het streven naar 50o/o lokaal eigendom onder druk. Daarnaast veroorzaaK de activiteit van de ontwikkelaars onrust onder de bewoners en bedrijven in de zoekgebieden. Deze ontwikkeling baart u zorgen. Daarom heeft u op 11 maart 2021 een motie vreemd aan de orde van de dag aangenomen waarin u aangeeft 50o/o te zien als ondergrens en te wíllen streven naar 75100 o/o lokaal eigendom (zie voor de gehele motie bijlage 3). Dit percentage is hoger dan de 50o/o die landelijk of via de RES gehanteerd wordt. Vervolgens is er een initiatiefvoorstel aan de orde geweest in de raadsvergadering van22april 2021waarin een voorstelwerd gedaan om het lokaaleigendom af te dwingen via een verordening. Deze motie is ingetrokken in añruachting van een voorstelvanuit het

college. Lokaal eigendom kan niet afgedwongen worden via de ruimtelijke kaders. Daarom zal op basis van de gekozen rol duurzaamheidbeleid vastgelegd moeten worden. In bijlage lc Keuzes en scenario's lokaal eigendom is verder uitgewerkt welke stappen dan gezet moeten worden. Om een voorstel te kunnen doen is gewacht op de juridische toets die in RES verband is uitgevoerd. Deze toets kwam in juli 202L beschikbaar. Daarnaast is extra input gevraagd aan inwoners, bedr'rjven en stakeholders op het onderwerp lokaal eígendom en de gemeentelijke rol tijdens de duurzaamheidstafels in september. De volgorde van besluiWorming over onderdelen is inmiddels duidelijker geworden. Hierover bieden we afzonderlijk een raadsbrief aan.

Argumenten 1.1 U wtlt streven naar 75-100o/o lokaal eigendom Door het streven vast te leggen ín duuzaamheidsbeleid wordt de afdwingbaarheid groter. Daarbij is wel van belang dat de gekozen rol en het benodigde instrumentarium ingericht is op het realiseren van dit percentage lokaal eigendom. Deze keuzes worden vastgelegd in het duurzaamheidsbeleid, omdat lokaal eigendom niet afdwingbaar is via de ruimtelijke regels.

2.1 U wilt sturen op lokaal eþendom Via scenario 2 heeft de gemeente de regie in de begínfase in de hand en kan zo goed sturen op het percentage lokaal eigendom, zonder de financiële risico's en de kans de onafhankelijke rol te verliezen als in scenario 3. In scenario t heeft de gemeente de minste regie op het afdwingen van lokaal eigendom, dan wordt veel aan de markt overgelaten. In dat scenario is het mogelijk dat projectontwikkelaars díe meer eryaren zijn in het ontwikkelen van projecten en al middelen beschikbaar hebben als eerste een plan indienen. Zij hebben nu in een aantal gevallen afspraken gemaakt met grondeigenaren. In scenario 2 hebben grondposities geen invloed, waar dat in scenario 1 wel het geval is.

-4-

zijn wat meer verdeeld als het gaat over een zelf ontwikkelende rol van de gemeente. U lijkt actief te willen sturen op lokaaleigendom, zoals venn¡oord in de motie van 11 maart 2021. Al lijkt het initiatiefuoorstel van 22 april2021 om een duurzaamheidsverordening op te stellen toch op een wat passievere toetsende rol te duiden die hiermee in tegenspraak is. De stimulerende rol lijken het meest aan te spreken. Waarbij het niet uitgesloten is dat voor een bepaald gebied expliciet gekozen wordt voor een actievere ontwikkelende rol. Een opmerking die we mee moeten nemen in het hele traject Ís de afstemming met de buurgemeenten voor de "grens ontkennende aanpak", Initiatieven en bewoners in bijvoorbeeld het

Energielandschap tussen Zwolle en Staphorst hebben te maken met meerdere gemeenten en ook met beleid in die gemeenten. Daarover moeten we afspraken maken.

Ad. 3 Keuze uit drie scenario's Welke scenariob z[J'n er? Er zijn globaal drie scenarío's

waarbij sommige scenario's elkaar niet uitsluiten (zie ook de figuur hiernaast). Het betreft de volgende scenario's die in de bijlagen lb en lc uitgebreider beschreven zijn. In het scenario "de kaderstellende

Drie scenario's organiseren lokaal eigendom

Í.affi

$i¡a¡h¡¡¡

!êr!tr| in d!¡rr¡.rnhd.f¡hcþiô

tli¡ rdtno4trErplryIolçir Yo0r

an n¡n*d¡jl.b*id

bË*lr b(stbgaixutal{eül¡lE trçl$lln¡hntn h¡rilñ

I*rffi*¡ Zrf ¡k oJ¡'d rlirf att*ttnknúis E lndbrl¡tr1 ûf cir cfËæ¡lsc¡i¡

eûfuù¡diG ço€rõtpl|i4r¡n

1.

+

ærEssnaqh,úsn lodÞr

er&n¡ü¡

¡61¡tûehú

+ Gmüd¡LshÉkrÊãiudDd ffidflcdrbc'*6 kEERs[r¡üEnüeitb¡ gemeente" wordt [ær h$s¡ir¡bd FaÞrffiäaÐGl ¡üE¡¡rrrrq: expliciet de keuze . ZorËr t¡¡r¡¡rrt¡úl'beþid is ruí:rreùleakøer ptid Epder t¡¡r¿¡¡rråeiútùeHd's gemaakt om lokaal fmer oañaddfte rul r¡sr ù o¡erborgÍg nlnftr pe¿ rnælü frt¡at lo¡g¡r€ ûrúr*r gd'rø€Fftik eigendom te organiseren fat¡dü?-biEmed af æd'irqerr ria rufuæS beleill fråtdtÊdriGB ;n door het opstellen van ni!ilEfi,Ê*i6 ÇlmFi¡tl helder beleid en Figuur B de drie scenario's uit bijlage Lc, p. L2 ruimtelijke kaders. Per project wordt bekeken of deze voldoet aan het beleid en wordt er waar mogelijk gestuurd op de gewenste uitkomst. Hierbij richt de gemeente zich met name op het sturen op locaties en projecten via ruimtelijk beleid (aansluitend op

duurzaamheidsbeleid).

Z. In het stimulerende scenario voert de gemeente uitnodigingsplanologie waarbij maximaal gestuurd wordt op randvoorwaarden. Dit kan door bijvoorbeeld voor bepaalde locaties aanbestedingen uit te schrijven (ook wel maatschappelijke tender genoemd). Hierdoor houdt de gemeente aan de voorkant relatief veel regie en laat dit gedurende het proces richting uitvoering meer en meer los. 3. In het zelf ontwikkelende scenario treedt de gemeente zelf op als (mede) ontwikkelaar van energieprojecten. Dit kan door onder andere een actief grondbeleid te voeren op locaties en zelf te investeren in projecten. De eigen gronden kunnen al ¡n eigen bezit zijn of verworven worden.

Samenvatting Binnen de Regionale Energie Strategie (RES) en het Klimaatakkoord wordt gesproken over een streven naar 50o/o lokaal eigendom van de windmolens en/of zonnevelden. De wijze waarop we dit kunnen vastleggen is uitgewerkt binnen de RES West-Overijssel (bijlage la, lb en 1c). U heeft op 11 maaft 2021 een motie aangenomen waarbij u aangeeft te gaan voor 75o/o en liever nog 100o/o lokaal eigendom bij projecten voor het grootschalig opwekken van hernieuwbare energie via windmolens of zonneparken op land en/of water. Om over lokaal eigendom en zeggenschap iets vast te kunnen leggen dat afdwingbaar is zullen eerst een aantal stappen gezet moeten worden waarover besluiten genomen moeten worden. Het betreffen de volgende stappen. 1. Vastleggen van de ambitie 2. Verankering in beleíd Keuze uit drie scenario's

3. 4. UiWoeringsstrategie bepalen

-3-

2.2 IJ wilt dat het cotlege samen met inwoners en grondeigenaren lnzet op zoveelmogeliJ'k lokaal eþendom In de motie van 11 maart 2021 heeft u het college verzocht samen met de inwoners en grondeigenaren van de zoekgebieden te onderzoeken of het mogelijk ís om het gebied zelf te ontwikkelen zodat een lokaal eigenaarschap ontstaat dat groter is dan 75olo. 2.3 Inwoners verwachten een meer actieve rol van de gemeente Tijdens het participatietraject gaven inwoners en potentiële lokale initiatiefnemers aan dat zij een helpende, stimulerende rol van de gemeente verwachten. Niet alleen een kader stellende en toetsende rol als bedoeld in scenarió 1. Via scenario 2 wordt invulling gegeven aan de stimulerende of faciliterende rol. Over de keuze voor scenario 3 wordt heel wisselend gedacht bleek tijdens de bijeenkomsten,

Kanttekeningen 1.1 De doelstelling om in 2030 voor 105 GWh duurzame energie op te wekken wordt misschien niet

gehaald Door zo veel mogelijk in te zetten op lokaal eigendom en níet zelf te ontwikkelen wordt initiatief verwacht van inwoners en bedrijven. Zij zijn (nog) niet goed in staat om zelf dergelijke grote projecten te ontwikkelen. Met hulp en middelen vanuit de gemeente, provincie en bijvoorbeeld het Energiefonds Overijssel kunnen ze een heel eind komen zien we in buurgemeenten. Maar dat wil niet zeggen dat het in Zwartewaterland zal lukken. Dus is het een risico voor de realisatie van de afgesproken opwek van duuzame energie. In de potentiële zoekgebieden zijn wel mensen die aangeven initiatief te willen nemen.

2.1 Scenario 2 vereist meer gemeentef¡'ke inzet dan scenario 7 Door te werken met uitnodigingsplanologie investeert de gemeente aan de voorkant in een gebiedsproces en bijvoorbeeld het uitschrijven van een tender en het beoordelen ervan. Het is bij aanvang van een project onduidelijk of de kosten die daarmee gemoeid zijn verhaald kunnen worden op het project.Bij het nietdoorgaan van het project zijndeze kosten sowieso nietterug te halen, Het is nog onzeker welke middelen er vanuit het Rijk naar gemeenten komen voor de uiWoering van het Klimaatakkoord.

2.2 Scenario 3 geeft het meeste invloed op de factor lokaal eþendom Wanneer scenario 3 zelf ontwikkelen wordt gekozen, dan is de invloed op het percentage lokaal eigendom het grootst. De gemeente heeft dan zelf de gronden in handen en kan bepalen op welke wijze projecten ontwikkeld worden. Daarmee kan wel de onafhankelijke rol van de gemeente ter discussie komen. Dit scenario is naast scenario 2 mogelijk, maar zal een expliciet besluit van de gemeenteraad vragen.

Middeleninzet De uitwerking van het instrumentarium zal meer inzicht geven in de kosten. Iedere variant brengt kosten met zich mee. Onbekend is welke bfidrage het Rijk gaat leveren aan het realiseren van de afspraken uit het Klimaatakkoord. Eveneens ontstaat bij de uitwerking van het instrumentarium meer inzicht in de opbrengsten vanuit de zon en wind projecten (denk aan leges, OZB en opbrengsten bij een eventueel zelf te ontwíkkelen project).

Communicatie en paÉicipatie Afgelopen jaar hebben we via een online informatiebijeenkomst, een enquête, online en fysieke duurzaamheidstafels, individuele gesprekken, informatie via de website, social media kanalen en De Stadskoerier gecommuniceerd over de zoekgebieden voor windmolens en zonnevelden. Lokaal eigendom en financiële participatie maakte onderdeel uit van dit communicatie en participatietraject. We hebben opgehaald hoe de inwoners, bedrijven en instellingen denken over de zoekgebieden en lokaal eigendom. Het beeld dat de samenleving heeft met betrekking tot het willen borgen van lokaal eigendom en de rol van de gemeente sluit aan bij het beeld dat de gemeenteraad heeft. We hebben gesproken met de buurgemeenten Zwolle, Staphorst en Dalfsen over ieders kader voor

-5-

lokaal eigendom. En we gaan hÍermee verder om zo voor het grensgebied te komen tot afspraken. Er is een persbericht uitgegaan waarin we duidelijk maken wat de voorgestelde keuzes zijn.

Planning De volgorde van besluiworming over onderdelen is inmiddels duidelijker geworden. Hierover bieden we afzonderlijk een raadsbrief aan. Volgorde van besluiWorming: 1. lokaal eigendom en gemeentelijk rolneming en een raadsbrief met daarin het procesvoorstel (2021) 2. ru imtel ijke/la ndscha ppel ijke randvoonruaa rden (begi n 2022) 3. aanwijzing zoekgebieden (begin 2022)

Wij stellen u voor te besluiten conform bijgevoegd ontwerp raadsbesluit.

Burgemeester en wethouders van Zwartewaterland, de

de secretaris,

drs. D.S. Ruddijs

ing. E.J

-6-

Raadsbesluit De raad van de gemeente Zwartewaterland; Overwegende, dat kaders nodig zijn voor het op te stellen duuzaamheidsbeleid voor het kunnen borgen van lokaal eigendom bij projecten voor grootschalige opwek van duuzame energie op land of

water; Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, d.d. 16 november 2021; Gezíen ;

De uitgewerkte en juridisch getoetste documenten vanuít de Regionale Energie Strategie 1.0 WestOverijssel (bijlage la,lb en 1c); De verslaglegging vanuit het participatietr{ect over het onderdeel lokaal eigendom en de rol van de

gemeente (bijlage 2a,2b,2c en 2d); Gelet op het bepaalde in uw motie van 11 maart 2021, het Klimaatakkoord en de RES 1.0 WestOverijssel; Besluit:

1. In het op te stellen duurzaamheidsbeleid vast te leggen dat Zwartewaterland uitgaat van minimaal 50o/o lokaaleigendom en streeft naar minimaal 75-100o/o lokaal eigendom bij projecten voor grootschalige opwek van duurzame energie op land of water. 2. In het op te stellen duuzaamheidsbeleid uit te gaan van scenario 2 waarbij de gemeente kiest voor een stimulerende rol bij het realiseren van lokaal eigendom'

Aldus vastgesteld in de openbare vergaderíng van de raad van de gemeente Zwartewaterland van 9 december 2021.

de griffier,

de voorzitter,

ing. H.W. Schotanus - Schutte

ing. E.J. Bilder

JOIN-nr.: 20.501

-7 -