Raadsvoorstel Aanwijzing bijzondere begraafplaats op eigen terrein

Raadsvoorstel Raadsvergadering: Agendapunt: (nummer)

Portefeuillehouder: 5. Weth. H. Rietman. Portefeuille: PFO RO/, Vrijetijdseconomie en vitaal platteland Voor informatie: Hans Visscher, telefoonnummer 14038, h.visscher2@zwartewaterland.nl JOIN-nr.: 20.800 Bijlage(n): 1. Aan te wijzen gebied ten behoeve van een bijzondere begraafplaats 2. ruimtelijke onderbouwing 3. tekening nieuwe situatie 4. Verzoek tot aanwijzen van bijzondere begraafplaats 5. Wet op de lijkbezorging 6. Mailcontact RWS 7. Jurisprudentie 8. Inspectierichtlijn

Onderwerp: Aanwijzing bijzondere begraafplaats op eigen terrein

Voorstel: Een deel van de percelen gemeente Zwartsluis, D, 4737 en D, 4152 ter plaatse van Wolvenjacht 3, Zwartsluis, aan te wijzen als 'bijzondere begraafplaats' zoals aangegeven op de bij dit voorstel behorende en als zodanig aangeduide tekening.

Aan de gemeenteraad, Onderwerp Aanwijzing bijzondere begraafplaats op eigen terrein

Voorstel 1.

Een deel van de percelen gemeente Zwartsluis, D, 4737 en D, 4152 ter plaatse van Wolvenjacht 3, Zwartsluis, aan te wijzen als 'bijzondere begraafplaats' zoals aangegeven op de bij dit voorstel behorende en als zodanig aangeduide tekening.

Samenvatting Het meewerken met het verzoek om grond aan te wijzen voor een bijzondere begraafplaats voor één grafkelder op eigen terrein op het perceel Wolvenjacht 3 te Zwartsluis. Het aan te wijzen gebied is afgebeeld in bijlage 1.

Aanleiding Op 25 maart 2025 is door de eigenaar (hierna: de initiatiefnemer) van de locatie Wolvenjacht 3 te Zwartsluis een aanvraag ingediend voor het afwijken van het omgevingsplan voor het aanleggen van

-1-

een bijzondere begraafplaats, zodat op eigen terrein een grafkelder kan worden gerealiseerd (zie bijlage 2). De percelen waarop de grafkelder is gesitueerd staan kadastraal bekend als gemeente Zwartsluis, D, 4737 (deels) Zwartsluis, D, 4152 (deels). De locatie van de grafkelder is te zien in de afbeelding hieronder (zie ook bijlage 3). Via de Wet op de lijkbezorging (vanaf nu: WLB) is bepaald dat er een aanwijzing van een 'bijzondere begraafplaats' nodig is voor het begraven van lijken op grond in particulier bezit. Uw raad is het bevoegde orgaan voor dit aanwijzingsbesluit. Ten behoeve van deze aanwijzing heeft de initiatiefnemer zijn verzoek toegelicht in een brief van 14 juli 2025 (zie bijlage 4). Na de procedure vanuit de WLB volgt een ruimtelijke procedure. In dit geval een aanvraag vergunning Buitenplanse Omgevingsactiviteit (hierna: BOPA). Ons college is daarin bevoegd; wij kunnen instemmen met de gegeven ruimtelijke onderbouwing. Voor het in gebruik nemen van de bijzondere begraafplaats of van een deel daarvan is vervolgens de formele toestemming van burgemeester en wethouders nodig. Deze toestemming wordt slechts geweigerd, indien niet aan de wettelijke voorschriften is voldaan.

Afbeelding 1: Ligging projectlocatie Wolvenjacht 3 Functies Voorliggend initiatief ligt deels in het bestemmingsplan 'Wolvenjacht Zwartsluis' en deels in de Beheersverordening Bedrijventerreinen Zwartewaterland die onderdeel uitmaken van het tijdelijk gedeelte van het omgevingsplan. In eerstgenoemde plan is de grond aangewezen voor een woonfunctie (zie afbeelding 2). In het tweede plan is de grond aangewezen voor verkeer. Beide functies laten het gebruik van de grond voor een begraafplaats in de vorm van een grafkelder niet toe.

-2-

Afbeelding 2: Doorsnede bestemmingsplan Wolvenjacht Zwartsluis

Argumenten 1.1 Door de aanwijzing wordt voldaan aan de wettelijke eis dat begraven alleen mag plaatsvinden op een begraafplaats die overeenkomstig de Wlb is aangelegd. Op grond van artikel 40, eerste lid, van de Wet op de lijkbezorging (Wlb) is de gemeenteraad bevoegd om gronden aan te wijzen voor de aanleg of uitbreiding van begraafplaatsen, waaronder ook bijzondere begraafplaatsen vallen. Zonder deze aanwijzing is begraven op die locatie juridisch niet toegestaan. 1.2 Het verzoek voldoet aan veel voorkomende randvoorwaarden die in vergelijkbaar beleid in andere gemeenten worden gehanteerd. De Wet op de lijkbezorging bevat slechts beperkte toetsingscriteria voor het aanwijzen van bijzondere begraafplaatsen. Momenteel bestaan er binnen de gemeente Zwartewaterland geen andere beleidsregels die als toetsingskader kunnen fungeren voor een initiatief om begraven te worden op eigen terrein. Daarom is gekeken ook gekeken naar randvoorwaarden die door andere gemeenten worden gesteld voor het realiseren van een begraafplaats op eigen terrein. Het verzoek voldoet aan veel voorkomende randvoorwaarden die in vergelijkbaar beleid in andere gemeenten te vinden is. Het verzoek voldoet namelijk aan de volgende aanvullende voorwaarden: o De initiatiefnemer is eigenaar van de grond. o De grond is vrij van alle rechten.

De grond kan zo ononderbroken gebruikt worden zonder dat een andere partij aanspraak kan maken op de grond. o De grond is gesitueerd op een perceel met voldoende afstand tot omliggende percelen. o De locatie is buiten de bebouwde kom gelegen. o Aan de eisen uit het Besluit op de lijkbezorging (Bib) wordt voldaan (zie bijlage 5). 1.3 De locatie is ruimtelijk getoetst en wordt geschikt geacht voor het realiseren van een grafkelder. Ruimtelijke adviezen vermelden geen belemmeringen voor de realisatie van een grafkelder en zijn positief. De grafkelder wordt landschappelijk ingepast door de grafkelder half.ondergronds te realiseren in en te bedekken met grond en beplanting. Hierdoor is de grafkelder vanaf de openbare ruimte (gezien vanaf de dijk) nauwelijks zichtbaar. Het effect van de grafkelder op natuurwaarden zal laag zijn en er zal geen verstoring van beschermde flora en fauna plaatsvinden. De locatie is gelegen in de uiterwaarden van het Zwartewater. Dit betekend dat volgens de beleidsregel grote rivieren buitendijks geen nieuwe functies mogen worden toegevoegd. Rijkswaterstaat heeft echter schriftelijk aan de initiatiefnemer laten weten in beginsel geen bezwaren te hebben tegen de voorgenomen ontwikkeling (bijlage 6). 1. 4 Geen geplande ontwikkelingen in het gebied.

Er zijn geen geplande ontwikkelingen in de directe omgeving die door een bijzondere begraafplaats belemmerd zouden kunnen worden.

- 3 -

Kanttekeningen 1.1 Binding met de grond. De initiatiefnemer heeft middels een schrijven van 14 juli 2025 (bijlage 4) aangegeven dat volgens de initiatiefnemer sprake is van noodzaak en binding met de grond. In beleid dat is opgesteld ten aanzien van bijzondere begraafplaatsen wordt door enkele andere gemeenten de regel aangehouden dat de initiatiefnemer de grond voor een langere periode (bijvoorbeeld 50 jaar) in bezit moet hebben gehad. 1.2 De aanwijzing van gronden als bijzondere begraafplaats heeft langdurige gevolgen voor het toekomstig gebruik van de grond. Vanuit de WLB gelden de volgende termijnen: Grafrust: ruimen van het graf mag enkel 10 jaar nádat het laatste lijk is begraven op de begraafplaats, enkel met toestemming van de rechthebbende. Het recht op een graf geldt ook minstens 10 jaar en kan vervolgens op verzoek verlengd worden. Gesloten verklaren van de begraafplaats: 10 jaar nádat het laatste lijk is begraven op de begraafplaats kan het college van burgemeester en wethouders de begraafplaats als gesloten verklaren. De begraafplaats blijft na de sluiting gedurende 20 jaren onaangeroerd liggen. Dit betekent dat het gebruik van grond na aanwijzing beperkt is voor minimaal 30 jaar, tenzij het graf wordt geruimd. 1.3 Het aanwijzen van de grond tot een bijzondere begraafplaats kan een precedentwerking met zich meebrengen.

Door de geringe wettelijke eisen die worden gesteld aan de realisatie van een begraafplaats is er sprake van een grote mate van politiek-bestuurlijke vrijheid bij de besluitvorming. Wanneer (in de toekomst) een initiatiefnemer een verzoek indient dat voldoet aan wettelijke voorschriften kan er een scenario ontstaan van "waarom zij wel en ik niet?" of "wat maakt ons geval anders?". Andere gemeenten hebben extra beleid opgenomen voor bijzondere begraafplaatsen (of begraven op eigen terrein). Dit beleid, zoals bijvoorbeeld de beleidsregel van gemeente Zwolle, gaat vaak voorzichtig om met het aanwijzen van bijzondere begraafplaatsen en stelt vaak extra randvoorwaarden. Vaak worden er inhoudelijk, ruimtelijk en procedureel extra voorwaarden gesteld. Ons college is voornemens uw raad een voorstel te doen hoe hier in de toekomst mee om te gaan. Dat beleid dient dan als toetsingskader voor volgende verzoeken. 1. 4 Medewerking aan het verzoek leidt tot extra kosten en verantwoordelijkheden van de gemeente Zwartewaterland. De gemeente wordt verantwoordelijk voor het handhaven op de naleving van de vergunning van de bijzondere begraafplaats. Indien de gestelde (wettelijke) voorwaarden ten aanzien van eigendom, staat (ongestoorde grafrust) en onderhoud niet worden nageleefd, is de gemeente als toezichthouder verantwoordelijk.

De gemeentelijke toezichttaak wordt bemoeilijkt als een begraafplaats op privé-eigendom ligt. Het is niet wenselijk om dit soort taken vrijwillig toe te voegen aan onze verantwoordelijkheid, bovenop onze reguliere wettelijke taken. De kosten van deze taken worden wel dermate laag ingeschat dat ze te verwaarlozen zijn.

1.5 Er zijn voldoende begraafmogelijkheden en alternatieven binnen onze gemeente (of in de omgeving). De gemeente Zwartewaterland en omgeving beschikt over voldoende mogelijkheden om begraven te worden op andere begraafplaatsen. Hierin heeft iedere burger keuzevrijheid. Er bestaat dus geen noodzaak om een bijzondere begraafplaats (in de vorm van een grafkelder) op eigen grond aan te leggen. 1. 6 Volgens de wetsgeschiedenis, de evaluatie op de inspectierichtlijn en de jurisprudentie worden gemeentes erop gewezen terughoudend worden omgegaan met begraven op eigen terrein. De wetgever heeft de mogelijkheid om een familiegraf aan te leggen in 1991 uit de wet gehaald. Bij de behandeling van de WLB in de Tweede Kamer (1982) is door de Minister van Binnenlandse Zaken gezegd: "Ik verwacht dat een gemeenteraad er niet spoedig toe zal overgaan een eigen

-4-

terrein van een particulier als (bijzondere) begraafplaats aan te wijzen, omdat hij daar zijn familie wil begraven. Het zal bij omwonenden toch wel vaak op bezwaren stuiten dat iemand begravingen in zijn achtertuin verricht. Zelf acht ik het bepaald ongewenst dat een ieder op zijn eigen terrein tot begraving zou kunnen overgaan." (zie bijlage 7) Ook in de rechtspraak is dit diverse keren bevestigd. Daarnaast worden in de evaluatie van inspectierichtlijn op de lijkbezorging in Nederland gemeentes gewaarschuwd om bijzondere begraafplaatsen aan te wijzen. In de richtlijn wordt het volgende geschreven (zie ook bijlage 8: '6.2 Begraven in eigen grond'): "De inspectie adviseert gemeenten zeer terughoudend te zijn met het instemmen met een verzoek tot een bijzondere begraafplaats. De belangrijkste reden hiervoor is de beperking die een begraafplaats oplegt aan de grond ..). Wanneer er een trend gaat ontstaan waarbij er vaker dan incidenteel in eigen grond wordt begraven is er sprake van een ongeordend ruimtegebruik, waarbij Nederland 'versnipperd' door her en der 'langdurig gevoelige' bestemmingen toe te laten", 1.7 Om voorgenomen ontwikkeling te realiseren dient verkoop van gemeentelijke grond plaats te vinden. De voorgenomen ontwikkeling ligt gedeeltelijk op een perceelsdeel (195 m?) dat eigendom is van de gemeente Zwartewaterland.

Om de voorgenomen ontwikkeling te kunnen realiseren dient de gemeente grond te verkopen aan de initiatiefnemer. Ons college is daartoe in principe bereid. De strook is geen onderdeel van hoofdinfrastructuur. Er zijn daarom geen zwaarwegende belangen om de gronden niet te verkopen aan de initiatiefnemer.

Middeleninzet Voor de procedure van de WLB is de initiatiefnemer geen leges verschuldigd. De initiatiefnemer betaalt wel leges voor een BOPA. Daarnaast komt beheer van een bijzondere begraafplaats voor rekening van de initiatiefnemer. Uw besluit heeft geen financiële gevolgen.

Communicatie en participatie In het licht van de aanvraag heeft initiatiefnemer een aantal direct omwonenden daarover geïnformeerd. Wij zullen initiatiefnemer informeren over uw besluit. Uw besluit staat open voor rechtstreeks beroep bij Gedeputeerde Staten. In dat verband wordt het besluit gepubliceerd. Dit geldt ook voor het te zijner tijd te nemen besluit over de ingebruikname van de bijzondere begraafplaats. Tegen de omgevingsvergunning kan bezwaar ingediend worden, waarna eventueel beroep bij de rechtbank ingediend kan worden. Daaropvolgend kan er hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State worden ingediend.

Aanpak/uitvoer Na het onherroepelijk worden van uw besluit zal een ruimtelijke procedure doorlopen worden voor een omgevingsvergunning (de BOPA) in verband met het strijdig gebruik van de grond (gebruik en bouw niet volgens de functie). De bevoegdheid berust bij ons college; uw raad heeft hierover geen bindend adviesrecht. Daarna moet volgens de WLB voor ingebruikname van een bijzondere begraafplaats nog toestemming worden verkregen van ons college. Wij stellen u voor te besluiten conform bijgevoegd ontwer~

Burgemeester en wethouders van Zwartewaterland, de secretaris, de r meester,

~-/ -~

-5-

Raadsbesluit De raad van de gemeente Zwartewaterland; Overwegende, dat: er een verzoek is binnen gekomen voor de realisatie van een bijzondere begraafplaats aan de Wolvenjacht 3 in Zwartsluis op een deel van de percelen gemeente Zwartsluis, D, 4737 en D, 4152; deze locatie na toetsing geschikt is voor het realiseren van een graf; het verzoek voldoet aan voorwaarden die de gemeente belangrijk vindt; Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders, d.d. 2 september 2025, Gelet op het bepaalde in artikel 40 van de Wet op de lijkbeschouwing dat voor het aanleggen of uitbreiden van de bijzondere begraafplaats slechts de grond wordt gebruikt, die daartoe door de gemeenteraad is aangewezen. Besluit: Een deel van de percelen gemeente Zwartsluis, D, 4737 en D, 4152 ter plaatse van Wolvenjacht 3, Zwartsluis, aan te wijzen als 'bijzondere begraafplaats' zoals aangegeven op de bij dit voorstel behorende en als zodanig aangeduide tekening. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Zwartewaterland van 13 november 2025. de griffier,

de voorzitter,

ing. H.W. Schotanus - Schutte

drs. J. Compagner

JOIN-nr.: 20.800

-6-