jaarverantwoording inclusief controleverklaring 2025

Vanuit ouderenwelzijn en mantelzorg worden vanuit deze beleidsterreinen activiteiten georganiseerd voor de ouderen in Zwartewaterland. Dit zorgt voor sociale binding en gaat vereenzaming tegen. Er blijft structureel overleg tussen kerken en de gemeente (pastoresoverleg). De samenwerking tussen diaconieën en de gemeente wordt, indien nodig, versterkt. Twee keer per jaar is er een overleg van het college met de pastores uit de gemeente. Aan de hand van actuele thema's wordt de agenda bepaald. Naast het pastoresoverleg spreken we twee keer jaar met de kerkelijk jeugdwerkers. Met hen bespreken we actuele thema’s die spelen rondom jongeren. We stimuleren de vroegtijdige integratie van arbeidsmigranten en statushouders en de positieve verbinding tussen hen en onze samenleving. We signaleren zorgaspecten en geleiden deze door naar de daartoe geëigende instanties. Voor de statushouders organiseren we een 'zachte landing'. Dit is een kennismaking met de buurt bij de statushouders thuis enige tijd nadat ze verhuisd zijn naar onze gemeente. Hierbij zijn medewerkers van de gemeente, VluchtelingenWerk (maatschappelijke begeleiding), Wetland Wonen en de buurtbewoners aanwezig. 2. Inwoners participeren naar vermogen Vanuit de Lokale Inclusie Agenda en het arbeidsparticipatiebeleid werken we aan een integraal participatiebeleid.

We sluiten hierbij zoveel mogelijk aan bij lokale (participatie)mogelijkheden en initiatieven. Vanuit de lokale inclusie agenda is de werkgroep inclusie in 2025 een aantal keren bijeengeweest om relevante inclusie- en toegankelijkheidsvraagstukken te bespreken en betrokken bij bijvoorbeeld de herijking van de visie op het sociaal domein We geven uitvoering aan het plan van aanpak wet inburgering en spannen ons samen met de woningcorporatie ervoor in te voldoen aan de taakstelling voor huisvesting. We staan in permanent contact met Wetland Wonen en we hebben in 2025 werkafspraken gemaakt om vraag en aanbod beter op elkaar te laten aansluiten. Wij prioriteren in de plaatsing om te zorgen dat we gezinnen die op de Regionale OpvangLocatie (ROL) verblijven eerder uitstromen. Daarmee bevorderen we tevens een versnelling van de achterstand op de taakstelling. 3. Inwoners zijn lichamelijk, mentaal en sociaal gezond Na het vaststellen van de preventienota 0 - 100 jaar gaan we aan de slag met de implementatie van de daarin opgenomen (sub)doelen en instrumenten. In 2025 hebben we onverminderd ingezet op preventie. Denk hierbij aan programma's als OKO, JOGG en Sterkmakers.

Jaarverantwoording 2025

29

Het samenwerkingsverband Samen Zwartewaterland verbinden we nog meer met de doelen en uitvoering van onze preventie-agenda (eigenaarschap). Het netwerkoverleg van Samen Zwartewaterland vindt periodiek plaats en sluit goed aan op de preventiedoelen. Het netwerkoverleg is uitgebreid met nieuwe partners. Organisaties weten elkaar goed te vinden, waardoor waardevolle verbindingen en korte lijnen ontstaan. Dit zorgt ervoor dat gezamenlijke initiatieven beter aansluiten op wat inwoners nodig hebben. Door de inzet van een sociaal wijkteam (pilot) in één van de drie kernen ervaren we of we in staat zijn om dichtbij onze inwoners en hun leefomgeving, ondersteuningsvragen vroegtijdig te signaleren en adequater aan te pakken. Met de pilot Kerngericht Werken in Zwartsluis onderzoeken we in de praktijk of een lokaal en zichtbaar sociaal wijkteam helpt om ondersteuningsvragen eerder op te merken en sneller op te pakken. Door een vaste inloopplek te organiseren en als sociaal wijkteam vaker aanwezig te zijn in de kern, komen signalen sneller binnen en kunnen partners direct met elkaar schakelen. Door personele wisselingen is de start van de pilot uitgesteld tot Q1 2026. We geven uitvoering aan het sport- en beweegakkoord en creëren een aantrekkelijk sportaanbod. Samen met partners werken we aan een gecombineerde leefstijlinterventie.

In 2023 is het Zwartewaterlandse Sport- en beweegakkoord herijkt. De projecten en activiteiten vanuit sport hebben we ook in 2024 en 2025 geïntegreerd in het uitvoeringsprogramma van de preventienota. De buurtsportcoaches geven vorm en inhoud aan de uitvoering van het sportakkoord. Daarnaast werken we op een aantal thema’s regionaal samen om het sportaanbod zo compleet mogelijk te maken. 4. Inwoners ontwikkelen zich kansrijk op alle leefgebieden We zorgen voor ondersteuning van voorschoolse voorzieningen, onderwijs, sportverenigingen en kerken als het gaat om vroegsignalering. Ook in 2025 is weer nauw samengewerkt met onze partners aan vroegsignalering en tijdige ondersteuning. Vanuit het project Verbinding Onderwijs en Jeugdhulp zijn twee thema groepen gestart: Normalisering/Ouderbetrokkenheid en Ketensamenwerking. We stimuleren en ondersteunen initiatieven rondom relatie toerusting om daarmee echtscheidingen zoveel mogelijk te voorkomen. Als gemeente ondersteunen we het initiatief ‘Har(d)T voor je relatie’. Hierbij werken we samen met de lokale kerken. Ook hebben we gezinscoaches toegevoegd aan het jeugdteam van het sociaal domein. Samen met onze partners uit het onderwijs, de kinderopvang en jeugdhulp geven we invulling aan het onderwijskansenbeleid.

In 2025 hebben we in het kader van onze lokale educatieve en preventieve agenda (LEPA) diverse bijeenkomsten en overleggen gehad samen met het onderwijs, de kinderopvang en jeugdhulp. Onder anderen zijn we gestart met themagroepen waar we verder met elkaar ingaan op ouderbetrokkenheid en normaliseren & de samenwerking tussen alle partners. Ook zijn we in 2025 in gesprek geweest met kinderopvang, onderwijs en de GGD over voor- en vroegschoolse educatie en we willen hiervoor in 2026 concrete resultaatafspraken vaststellen. We bevorderen het taalniveau en de digitale vaardigheden van onze inwoners via het taalpunt, WEB lessen en inburgering. Ook in 2025 konden onze inwoners terecht bij het Taalpunt voor versterking van basisvaardigheden. De Web lessen zijn in 2025 uitgebreid met nieuwe groepen op de woonlocaties van Oekraïense vluchtelingen. Voor anderstalige leerlingen in het basisonderwijs zijn we samen met het onderwijs een pilot gestart met een lokale taalvoorziening waar leerlingen één dag in de week terecht kunnen. De overige dagen gaan ze naar reguliere basisscholen in de gemeente. Via het integraal huisvestingsplan (IHP) dragen we als gemeente bij aan het duurzaam maken van de schoolgebouwen voor de toekomst. Waar mogelijk voegen we andere functies toe (zoals bijvoorbeeld dagopvang voor ouderen).

Jaarverantwoording 2025

30

In 2025 zijn we gestart met de renovatie van de basisscholen De Aremberg en De Vogelaar. De renovatie van De Vogelaar zal naar verwachting in de eerste helft van 2026 zijn afgerond. Bij de renovatie van De Aremberg is vertraging ontstaan door het ontdekken van een aanzienlijke hoeveelheid asbest. De verwachting is nu dat dit project eind 2026 zal zijn afgerond. Andere projecten zijn in voorbereiding. 5. Inwoners zijn financieel zelfredzaam We geven uitvoering aan het beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022 – 2026. Inclusief de regeling voor kinderen en volwassenen om deel te kunnen nemen aan sportieve en culturele activiteiten. We zijn aangesloten bij Geldfit, een gratis platform, waarmee inwoners financiële tips en adviezen kunnen krijgen. In aansluiting hierop zijn we in samenwerking met relevante partners gestart met lokale financiële spreekuren. In de media wordt hier actief aandacht aan besteed. In 2026 geven wij hier een passend vervolg aan, zodat zoveel mogelijk inwoners worden ondersteund bij financiële vragen en uitdagingen. Er is een extern onderzoek uitgevoerd naar het bereik en gebruik van de ingezette instrumenten vanuit ons uitvoeringsplan. Daarnaast is een monitor ontwikkeld die inzicht biedt in de effectiviteit van onze armoedeaanpak. In 2026 wordt dit voortgezet, zodat we de resultaten kunnen verdiepen en onze aanpak verder kunnen versterken.

De aanvraagprocedure van de participatieregeling is vereenvoudigd, waardoor het voor inwoners binnen de doelgroep gemakkelijker is geworden om een aanvraag in te dienen. Hierdoor kunnen zij eenvoudiger en sneller gebruik maken van de regeling.

Met de huidige hoge energiekosten zijn we extra alert op energiearmoede. Er zijn energiecoaches en-klussers ingezet om huishoudens met een laag inkomen te ondersteunen bij het treffen van energiebesparende maatregelen. Deze inzet bevordert zowel bewustwording als daadwerkelijke besparing. 6. Inwoners voelen zich veilig, thuis en in hun netwerk We zorgen voor de decentralisatie van Beschermd Wonen, waarbij onze ambitie is dat inwoners zelfstandig in de eigen buurt kunnen wonen met passende ondersteuning. Lokaal is de beweging in gang gezet van beschermd wonen naar beschermd thuis. Met de aanbesteding Wmo-begeleiding in 2025 is ook het product beschermd thuis meegenomen en zijn met meerdere zorgorganisaties afspraken gemaakt. Door beschermd thuis is een product erbij gekomen waardoor inwoners langer in de eigen omgeving kunnen blijven wonen of eerder kunnen uitstromen. Beschermd thuis biedt naast de intensieve ambulante begeleiding ook een 24-uurs (telefonische) achterwacht. De lokale toegang tot beschermd wonen is ingericht. Met onderwijsinstellingen werken we aan het aanbieden van een preventief programma in het kader van sociale media, alcohol, roken en / of drugs. Jongeren kunnen zich beter ontwikkelen wanneer zij opgroeien in een positieve, gezonde en veilige leefomgeving. Dit maakt ook de kans kleiner dat zij middelen gaan gebruiken.

Met OKO werkt iedereen samen aan zo’n leefomgeving: thuis (gezin), op school, in de vriendenkring en in de vrije tijd. Samen met het onderwijs en andere netwerkpartners hebben we de afgelopen periode ingezet op het gesprek voeren met je kind. De communicatiecampagne Sterkmakers heeft hieraan bijgedragen. Diverse (online) challenges en thema-avonden zijn georganiseerd en goed bezocht!

Indicatoren Omschrijving indicator

Eenheid

Jaar

Indicator

Verplicht

Cliënten met een maatwerkarrangement Jongeren met jeugdhulp

Aantal per 10.000 inwoners % van alle jongeren tot 18 jaar

2025

500

Ja

2024

8,5%

Ja

Jaarverantwoording 2025

31

Jongeren met jeugdbescherming % van alle jongeren tot 18 jaar Jongeren met jeugdreclassering % van alle jongeren 12 tot 23 jaar Jongeren met een delict voor de % 12 t/m 21 jarigen rechter Banen Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd 15-64 jaar Werkloze jongeren % 16 t/m 22 jarigen

2024

1,2%

Ja

2024

0,2%

Ja

2023

1%

Ja

2024

901,8

Ja

2024

1%

Ja

Personen met een bijstandsuitkering Lopende reïntegratievoorzieningen Kinderen in uitkeringsgezin

Aantal per 10.000 inwoners Aantal per 10.000 inwoners van 15-64 jaar % kinderen tot 18 jaar

2025

102.1

Ja

2024

239,8

Ja

2024

2%

Ja

Deelnemers leerlingenvervoer

aantal

2025

131

Nee

Niet-sporters

%

2024

51,7%

Ja

2024

1,4

Ja

2024

78,0

Ja

2025

45

Nee

2025

60

Nee

20242025 20242025

33

Ja

179

Ja

Rekening

Afwijking

Vroegtijdig schoolverlaters % deelnemers aan het zonder startkwalificatie (vsv-ers) VO en MBO onderwijs Netto arbeidsparticipatie % van de werkzame beroepsbevolking ten opzicht van de beroepsbevolking Realisatie van de taakstelling % huisvesting statushouders Aantal netwerkpartners aantal conformeert zich aan preventieakkoord Absoluut verzuim aantal per 1.000 leerlingen Relatief verzuim aantal per 1.000 leerlingen

Wat heeft het gekost (€ x1.000)

02 Positieve gezondheid/partic

Rekening

Primaire Begroting begroting

2024

2025

2025

2025

2025

Lasten

26

55

54

43

11

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

1.183

1.400

1.372

1.276

95

Baten

0

0

0

15

15

Lasten

1.883

1.141

1.729

1.837

-108

Baten

823

131

666

760

94

Openbaar basisonderwijs

Onderwijshuisvesting

Onderwijsbeleid en leerlingzkn

Sportbeleid en activering Jaarverantwoording 2025

32

Lasten

1.593

1.548

2.388

2.343

46

Baten

185

198

204

179

-25

Lasten

127

147

147

150

-3

Baten

45

49

49

53

4

Lasten

482

435

596

596

0

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

4.001

1.432

5.287

4.370

917

Baten

5.907

119

3.597

4.199

602

Lasten

1.054

1.105

1.107

1.022

85

Baten

64

0

5

15

10

Lasten

376

463

585

557

28

Baten

0

0

0

11

11

Lasten

35

56

56

55

1

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

6.053

5.193

5.597

6.137

-541

Baten

4.485

4.250

4.532

4.841

308

Lasten

1.094

1.125

1.367

1.089

278

Baten

9

0

0

4

4

Lasten

731

810

953

718

234

Baten

37

0

0

1

1

Lasten

1.741

1.675

1.663

1.704

-41

Baten

41

43

43

49

6

Lasten

1.541

1.332

1.633

1.543

90

Baten

133

123

123

130

7

Lasten

1.239

1.399

1.399

1.139

260

Baten

0

0

0

0

0

Cult.-pres./productie/paticip.

Media

Samenkracht en burgerparticip.

WMO Toeg. eerstelijnsvoorz.

Jeugd Toeg. eerstelijnsvoorz.

Interg Toeg. eerstelijnsvoorz.

Inkomensregelingen

WSW en beschut werk

Arbeidsparticipatie

WMO Hulpmiddelen & diensten

WMO Huishoudelijke hulp

WMO Begeleiding

Jaarverantwoording 2025

33

WMO Dagbesteding Lasten

332

446

448

370

78

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

3

0

0

0

0

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

6.788

6.101

7.069

4.953

2.116

Baten

0

0

87

39

-47

Lasten

307

295

344

2.040

-1.695

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

20

0

0

40

-40

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

147

103

139

148

-9

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

151

177

156

108

48

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

129

521

360

19

341

Baten

1.212

521

800

1.241

441

Lasten

34

60

97

221

-125

Baten

71

0

27

78

51

Lasten

462

461

461

550

-89

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

92

128

95

64

31

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

0

-217

-217

0

-217

Baten

0

0

0

0

0

1.837

1.922

1.934

1.702

232

Maatwerkdienstverlening 18-

Jeugdhulp ambulant regionaal

Jeugdhulp met verblijf reg.

Jeugdhulp met verblijf land.

WMO PGB

Jeugd PGB

WMO Beschermd wonen

WMO maatschap. en vrouwen opv.

Jeugdbescherming

Jeugdreclassering

Jeugd Coördinatie en beleid

Volksgezondheid Lasten

Jaarverantwoording 2025

34

Baten

533

237

267

263

-3

Saldo

19.920

23.642

26.421

22.919

3.502

Toevoegingen aan reserve

750

57

1.845

2.286

-441

Onttrekkingen aan reserve

671

157

3.324

2.896

-429

20.000

23.542

24.941

22.309

2.632

Resultaat na bestemming

Onderwijsbeleid en leerlingzkn Leerlingenvervoer: hogere lasten van € 56.000 worden met name veroorzaakt door het open-einde karakter van de regeling en fluctuaties in het aantal leerlingen (114–136 gedurende het jaar). € 20.000 hiervan is te wijten aan het feit dat leerlingen zowel jeugdwetals leerlingenvervoer gebruikten (€ 5.000) en extra kosten voor vervoer op afwijkende tijden (€ 15.000).De resterende overschrijding hangt samen met hogere leerlingaantallen, de NEA-indexatie van 1,3% in 2025, een hogere kilometervergoeding voor eigen vervoer (€ 0,23 i.p.v. € 0,21) en lagere eigen bijdragen. GGD : lagere lasten van € 84.000 voor de GGD kennen de volgende drie oorzaken: Ten eerste de werkelijke uitvoeringskosten waren € 13.000 minder dan begroot. Ten tweede de huisvestingskosten van de consultatiebureau's waren € 24.000 minder dan begroot. Tenslotte leverde de afrekening over 2024 de gemeente een voordeel op van € 47.000.

Nadeel -56.000

Voordeel 84.000

Samenkracht en burgerparticip. Budgetten uit voorgaande jaren (Algemeen en Ouderenwerk) zijn niet of slechts ten dele ingezet. Het preventiebudget Jeugd ten behoeve van weerbaarheidstrainingen scholen is niet ingezet. De totale rijksbijdrage ontheemden Oekraïne over 2025 die wij hebben ontvangen bedraagt € 3.440.000. De werkelijke kosten van de opvang van ontheemde Oekraïners over 2025 bedragen € 2.421.000.In deze jaarrekening ontstaat daardoor een voordelig resultaat van € 1.019.000 waarvan wij voorstellen deze via resultaatbestemming toe te voegen aan de reserve vluchtelingen Oekraïne.

Voordeel 98.000 Voordeel 40.000 Voordeel 1.019.000

Inkomensregelingen Op de kosten voor de IOAW/IOAZ ontstaat een voordeel van bijna € 147.000 door een afname in aantal van deze uitkeringen. Punt van onderzoek is of en in hoeverre dit een structureel karakter heeft. De laatste maanden van 2025 is een lichte toename zichtbaar van het aantal uitkeringsgerechtigden vanuit de P-wet. Dit is een van de belangrijkste redenen van het nadeel van € 473.000 op de Pwet.Aangezien Zwartewaterland voor een deel onder het historische verdeelmodel van de BUIG valt, en een deel onder het objectieve verdeelmodel, is de verwachting dat dit financiële effect incidenteel is.

Voordeel 147.000 Nadeel -473.000

WSW en beschut werk Op Beschut Werken ontstaat een voordeel van € 79.000. Voor zover er kosten worden gemaakt landen die niet op dit budget. Op de bijdrage ten behoeve van het WSW-bedrijf ontstaat een voordeel van € 81.000. De afrekening over 2024 was al eerder verwerkt. Het overgehevelde budget uit voorgaande jaren is niet ingezet.

Voordeel 79.000 Voordeel 81.000 Voordeel 97.000

Arbeidsparticipatie

Jaarverantwoording 2025

35

De lasten ten behoeve van Participatie - Reïntegratie vallen € 176.000 lager uit. Dit voordeel ontstaat doordat de kosten voor sociale infrastructuur en sociale activering lager zijn dan verwacht.

Voordeel 176.000

WMO Beschermd wonen De kosten voor beschermd wonen worden rechtstreeks vanuit de centrumgemeente Zwolle betaald. We hebben in totaal ruim € 1,2 miljoen terugontvangen waarbij we in de Najaarsnota 2025 al rekening hebben gehouden met € 800.000. We stellen voor om ook het aanvullende bedrag van € 417.00 toe te voegen aan de bestemmingsreserve Sociaal Domein. De te verwachten bijdrage voor Beschermd Wonen vanuit centrumgemeente Zwolle valt uiteindelijk € 80.000 lager uit dan begroot. Vanuit de vrijvallende middelen beschermd wonen in 2024 is door de raad € 400.000 opnieuw beschikbaar gesteld in 2025 ten laste van de reserve sociaal domein. Van dit bedrag is in 2025 € 40.000 ingezet voor het wegwerken van wachtlijsten WMO. Dit bedrag onttrekken we aan de reserve. Het restant blijft beschikbaar voor de gestelde doelen. Bij de reservemutaties zien we hierdoor een nadeel van € 360.000. De verwachte bijdrage vanuit de reserve hoeft immers niet plaats te vinden. Dit heeft dan ook geen gevolgen voor het rekeningresultaat.

Voordeel 417.000

Nadeel -80.000 Voordeel 360.000

WMO maatschap. en vrouwen opv. Vanuit de centrumgemeente Zwolle is een extra bijdrage ontvangen van € 45.000 voor de transformatie Maatschappelijke Opvang. De bijdrage is ingezet ten behoeve van externe capaciteit in de vorm van een beleidsmedewerker maatschappelijke opvang/beschermd wonen. De kosten hiervoor bedragen € 125.000 waardoor per saldo een tekort van € 70.000 is ontstaan.

Nadeel 70.000

Volksgezondheid De bijdrage aan de GGD valt € 84.000 lager uit. Dit wordt voornamelijk verklaard door een terugbetaling van € 47.000 door de GGD in 2025, voortvloeiend uit het voordelige jaarrekeningresultaat 2024 van de GGD dat naar rato van inwoneraantal aan de gemeenten is uitgekeerd. Daarnaast ontstaat een eenmalig voordeel van € 30.000, doordat de GGD in 2025 de huisvestingskosten van het consultatiebureau Genemuiden nog niet op basis van werkelijke kosten heeft doorbelast, maar via de reguliere inwonersbijdrage. Vanaf 2026 worden de werkelijke huisvestingslasten wel in rekening gebracht, wat leidt tot hogere kosten in de komende jaren

Jaarverantwoording 2025

Voordeel 84.000

36

3. Betaalbaar bouwen voor verschillende groepen Wat willen we bereiken Onze inwoners hebben een sterke binding met de plaats en de gemeenschap waarin zij leven. Kunnen wonen in een goed en betaalbaar huis in de eigen omgeving is voor veel mensen belangrijk. De beschikbaarheid van de juiste woningen is echter niet vanzelfsprekend. We willen voldoende woningen realiseren voor verschillende doelgroepen. Dit doen we door een evenwichtig woningaanbod te creëren, met een goede verhouding tussen huur- en koopwoningen en verschillende prijsklassen. We kijken ook naar alternatieve (tijdelijke) woonvormen. We voorzien daarbij in een divers aanbod voor onder andere starters, doorstromers, sociale huur, senioren, levensloopbestendig en beschermd wonen, statushouders en arbeidsmigranten. We werken op dit vlak samen met de woningcorporatie Wetland Wonen. Dit doen we aan de hand van prestatieafspraken. We willen het karakter van onze kernen behouden, met inachtneming van de groeiambities van de Regio Zwolle. Onze woningbouw is gericht op de natuurlijke groei van de kernen en voldoet aan de lokale vraag. Bij de bouw van nieuwe woningen streven we naar kwaliteit, duurzaamheid, voldoende groen en een goede en veilige inrichting van de wijk. Onze kernen zijn gelegen in een waardevol landschap. Door uit te breiden waar dit nodig is en in te breiden waar het kan, behouden we een goede balans.

Woonvormen met thuisnabije zorg en participatiemogelijkheden in de eigen leefomgeving zijn belangrijk voor onze inwoners. Het bouwen voor speculanten en als belegging willen we tegengaan.

Wat is onze agenda 1. We spelen in op de lokale woonbehoefte We geven uitvoering aan de bouwsteen wonen Na een gedegen voorbereiding is de geactualiseerde bouwsteen Wonen op 16 oktober 2025 vastgesteld. Aan een groot aantal beleidspunten kan rechtstreeks uitvoering worden gegeven en voor een aantal zal nog op uitvoering gericht beleid moeten worden vastgesteld. We versnellen de zoektocht en ontwikkeling van woonlocaties voor onze kernen. Met extra aandacht voor Zwartsluis. De voorbereiding van de bouwsteen Ontwikkellocaties is in 2025 gestart: daarin moet onderscheid worden gemaakt tussen de bouwsteen zelf en de notitie Reikwijdte en detailniveau ten behoeve van de MER. Het proces/procedure/verdere voorbereiding van de bouwsteen wordt in 2026 voortgezet. Met de grote uitbreidingslocaties in Hasselt om de Weede en Tag-West kunnen wij tempo maken met de geplande woningbouw. Naast de ontwikkeling van Tag-West is de ambitie om de locatie Binnenveld in Genemuiden te ontwikkelen. Door de beperkingen die de stikstofproblematiek met zich meebrengt kon niet worden gestart met bouwrijp maken e/o uitgifte van gronden in het uitbreidingsplan Binnenveld. In het gebied Hasselt Overwaters zoeken we zorgvuldig naar een goede middenweg tussen de kwetsbare natuur en de hier beoogde kleinschalige woningbouwontwikkeling.

Met betrekking tot de voorbereiding van een ruimtelijk plan voor Hasselt Overwaters heeft het college in 2025 een oriënterend werkbezoek gebracht aan een zorginitiatief elders in Oost Nederland. Planvorming is verder opgeschort in verband met de stikstofproblematiek. We onderzoeken de mogelijkheid om van bestaande grote woningen meerdere woningen te maken. In 2025 heeft het college de voorwaarden vastgelegd waaronder woningsplitsing mogelijk wordt. De leefbaarheid van het platteland vereist een visie op hoe we omgaan met bestaande vrijkomende agrarische erven. Nieuwe erven in het buitengebied zijn niet wenselijk. Jaarverantwoording 2025

37

De Bouwsteen visie buitengebied is opgesteld waarbij een uitgebreid participatietraject is gevolgd. Het plan is gereedgemaakt voor vaststelling in januari 2026. We hebben input geleverd voor de handreiking vrijkomende agrarische bebouwing (VAB's) van de provincie. Verder zijn in de Bouwsteen visie buitengebied kaders meegegeven op basis waarvan het lokale VAB beleid in 2026 vorm kan krijgen. We ontwikkelen beleid waar het gaat om mantelzorg- en pré mantelzorgwoningen, zowel binnen de bebouwde kom als in het buitengebied. Om vertrouwde zorg in de eigen omgeving te kunnen bieden. Hierover is in 2023 beleid vastgesteld; dit komt opnieuw aan de orde binnen de Woonzorgparagraaf die onderdeel is van het wettelijk verplichte Volkshuisvestingsprogramma dat in de loop van 2026 door de raad kan worden vastgesteld. 2. De huisvesting van arbeidsmigranten is goed georganiseerd We houden meer grip op de huisvesting van arbeidsmigranten om onder andere overlast te voorkomen. Dit doen we door het vastgestelde beleid uit te voeren. We verbeteren het inzicht in de huisvesting, de aantallen, de inleners en de werkgevers. Het college is blijven werken overeenkomstig het vastgestelde beleid. Daarnaast is het beleid geëvalueerd en is een concept Plan van aanpak vastgesteld om te komen tot een bijgesteld beleid.

De doelstelling voor dit thema blijft nadrukkelijk afgestemd met die binnen het programma Huisvesting vluchtelingen. Principeverzoeken om nieuwe huisvesting toe te staan, toetsen we aan de opgestelde beleidsregels. Er zijn in 2025 geen nieuwe principeverzoeken gedaan.

Indicatoren Omschrijving indicator

Eenheid

Jaar

Indicator

Verplicht

Functiemenging

%

2024

58.8%

Ja

Aantal nieuw verleende startersleningen Aantal gerealiseerde woningen

aantal

2025

24

Nee

aantal

2025

95

Nee

Rekening

Afwijking

Wat heeft het gekost (€ x1.000)

03 Betaalbaar bouwen

Rekening

Primaire Begroting begroting

2024

2025

2025

2025

2025

Lasten

4.851

3.038

2.927

1.588

1.339

Baten

5.875

2.831

2.831

3.311

480

Lasten

611

276

295

736

-441

Baten

14

2

2

826

824

Saldo

-427

481

389

-1.812

2.201

Toevoegingen aan reserve

1.559

0

0

1.788

-1.788

Onttrekkingen aan reserve

32

0

0

0

0

1.099

481

389

-24

413

Grondexpl. (niet bedrijven)

Wonen en bouwen

Resultaat na bestemming Jaarverantwoording 2025

38

Grondexpl. (niet bedrijven) Op de grondexploitatie Hasselt om de Weede is in 2025 tussentijds € 1.428.777 winst genomen. Dit leidt tot een voordeel in de baten op de begroting. Conform het grondbeleid wordt deze tussentijdse winstneming toegevoegd aan de vrije reserve grondexploitatie. Dat geeft weer een nadeel in de toevoegingen aan reserves. Per saldo is er in het jaarrekeningresultaat derhalve geen effect maar het eigen vermogen op de balans is toegenomen met deze winstneming.

Voordeel 0

Wonen en bouwen De hogere lasten binnen taakveld worden veroorzaakt door salariskosten en inhuur. Deze worden centraal toegelicht onder de overhead. De gemeente ontvangt in 2025 een bijdrage van € 826.000 vanuit de realisatie stimulans. Deze inkomsten volgen uit het starten van de bouw van 118 nieuwe woningen (in 2025), waarvoor het Rijk € 7.000 per woning beschikbaar stelt. De middelen kunnen worden ingezet ter ondersteuning van de verdere uitvoering van de woningbouwopgave binnen de gemeente. Momenteel onderzoeken we op welke wijze deze bijdrage het meest efficiënt kan worden benut. Omdat op dit moment nog geen concrete bestemmingen of projecten zijn aangewezen, worden de middelen vooralsnog toegevoegd aan het jaarrekeningsresultaat 2025.

Jaarverantwoording 2025

Nadeel 0 Voordeel 826.000

39

4. Vitale economie, beleefbare kernen en landschap Wat willen we bereiken Ondernemers willen we zoveel mogelijk behouden voor Zwartewaterland. Onze bedrijven zorgen voor werkgelegenheid, dragen bij aan de sociale structuur en ondersteunen tal van activiteiten. De Topwerklocatie is in economisch opzicht van belang. Bij de doorontwikkeling van bedrijvigheid willen we een duurzaam evenwicht vinden tussen mens, milieu, landschap en economie. Dit vragen wij ook van onze ondernemers. Samen met hen dragen we zorg voor een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Waarbij ruimte is voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en leerwerk-plekken. Met inwoners en (vrijwilligers)organisaties zetten we in op een bloeiende vrijetijdseconomie en de uitvoering van de leefbaarheidsplannen. Hierdoor worden onze centra, de kernen en het buitengebied nog aantrekkelijker voor onze inwoners en toeristen. We werken aan goede informatievoorziening, het optimaliseren van voorzieningen, arrangementen en activiteiten waarin de identiteit van onze plaatsen tot uitdrukking komt. We stimuleren de samenwerking tussen de detailhandel, horeca en cultuur. Meer en langer bezoek zorgt voor meer besteding. Dit helpt om de (winkel)voorzieningen voor onze eigen inwoners in stand te houden. Met ondernemers werken we aan toekomstbestendige winkelgebieden.

Vrijkomende winkelpanden kunnen onder voorwaarden een andere invulling krijgen. Elke gemeente mag volgens de wet zelf bepalen hoeveel koopzondagen er zijn. Een 24uurseconomie heeft tot gevolg dat er te weinig sprake is van een collectief rustmoment. De collectieve rustdag op zondag komt een vitale samenleving ten goede en is van grote waarde. Samen met maatschappelijke en culturele organisaties versterken we het verhaal en het verbinden van onze cultuurhistorische parels. Zowel in de gebouwde omgeving als in het landelijk gebied. Door te beschikken over een goed netwerk van wandel- en fietspaden, wordt onze natuur beter toegankelijk voor recreatie en beleving. De agrarische sector is onmisbaar voor ons buitengebied. De agrarische ondernemers hebben een belangrijke rol bij het duurzaam beheer van het gebied en het behoud van de karakteristiek van een open polderlandschap. In ons veenweidegebied spelen diverse opgaven zoals de bodemdaling en het beperken van milieubelastende stoffen. Deze vergen een integrale benadering. We zetten in op een toekomstbestendige inrichting en landgebruik. Waarbij een goed perspectief voor onze agrariërs behouden blijft.

Wat is onze agenda 1. Onze economie is vitaal We faciliteren het tapijtcluster met voldoende ruimte voor ondernemen en bereikbaarheid. Afgelopen jaar maar ook komende jaren zullen we intensief blijven samenwerken met alle bedrijven in het tapijtcluster. Daarbij trekken we gezamenlijk op richting de regio Zwolle maar ook richting de Provincie. In het kader van de programmeringsafspraken blijven we streven naar voldoende uitbreidingsruimte. We werken intensief samen met ondernemers en provincie aan de toekomstbestendigheid hiervan. Duurzame opwek van energie, circulariteit en profilering zijn belangrijke focuspunten. Afgelopen jaar hebben we sprintsessies gehouden met de verschillende ondernemerskringen. Aan de hand hiervan hebben we intensief samengewerkt met PM-Energie om de problematiek helder in beeld te brengen en om gericht naar oplossingen toe te werken. Inmiddels heeft 1 van de ondernemerskringen een aanvraag gedaan bij de regiodeal welke aanvraag is gehonoreerd. Ook op het gebied van circulariteit hebben wij bedrijven gemotiveerd om stappen te zetten. Deze activiteiten zullen de komende jaren worden voortgezet. Het ondernemersloket blijft een belangrijke faciliteit in onze ondernemersdienstverlening. Jaarverantwoording 2025

40

De werkwijze is in 2025 gecontinueerd en zal ook voor de komende jaren in stand blijven. Een onderzoek naar ondernemerstevredenheid is uitgevoerd, de resultaten hiervan zijn meegenomen in onze dienstverlening. We bereiden enkele uitbreidingen van bedrijventerreinen voor. Deze worden naar verwachting in deze bestuursperiode ontwikkeld. Er is gestart met het opstellen van een bouwsteen ontwikkellocaties, welke in 2026 verder wordt uitgewerkt. Op basis van onderzoeken met betrekking tot de ontwikkeling van de Euroweg ligt er een belemmerende factor voor wat betreft stikstof en is de keuze gemaakt om nog niet te starten met een bestemmingsplan maar met een ruimtelijke visie.

Met de ondernemers besteden wij aandacht aan de kwaliteit van de bedrijventerreinen. Met aandacht voor een schone, veilige, duurzame en klimaatbestendige inrichting. In overleg met de onze ondernemers zijn de thema's schone, veilige, duurzame en klimaatbestendige inrichting van de bedrijventerreinen opgenomen in de verschillende bouwstenen van de omgevingsvisie. Het onderzoek naar de mogelijkheden voor een betere afwatering van de bedrijventerreinen is in 2025 gestart en loopt nog door in 2026. Binnen de Regio Zwolle werken we via de Human Capital Agenda (HCA) samen aan een wendbare en toekomstbestendige arbeidsmarkt, waarin iedereen mee kan doen en zijn of haar talenten kan inzetten. In (arbeidsmarkt)regio Zwolle hebben we via de sociaaleconomische Human Capital Agenda samengewerkt aan het bevorderen van een toekomstige arbeidsmarkt. Er is geïnvesteerd in het opleiden en ontwikkelen van werkzoekenden, werknemers en werkgevers. Zo is via de initiatieven Groei Vooruit en Upgrade Jezelf herscholing, omscholing en bijscholing en loopbaanondersteuning mogelijk gemaakt. We stimuleren het bedrijfsleven om samen met het (beroeps)onderwijs in te zetten op een goede afstemming tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. Via het verbinden van de arbeidsmarktregio met bedrijven in Zwartewaterland dragen we bij aan de juiste afstemming tussen opleiding en ondernemers. 2.

We beschikken over beleefbare kernen en een bloeiende vrijetijdseconomie We continueren onze leefbaarheidsplannen en onze inzet voor cultuur en de vrijetijdseconomie. We hebben de eerder geformuleerde leefbaarheidsambities voortgezet door inwoners actief te faciliteren bij het verbeteren van hun eigen woon- en leefomgeving. Verrijk je Wijk vormt hierbij de volgende fase, waarin bewoners zelf ideeën aandragen en uitvoeren met (financiële) ondersteuning van de gemeente. We laten bij gezichtsbepalende dagrecreatievoorzieningen het aanbod beter aansluiten op de wensen van de bezoeker. Het tapijtmuseum is in 2025 geopend door koningin Maxima. In 2025 hebben we het onderzoek afgerond van recreatie en toerisme polder Mastenbroek. In 2026 zal hier verder gevolg aan worden gegeven. We onderhouden en breiden ons fiets- en wandelnetwerk in de landelijke omgeving uit en realiseren veilige wandel- en ontmoetingsmogelijkheden voor jong en oud in de kernen. Er is inmiddels 1 E-hub in 2025 gerealiseerd. De 2e E-hub zal in het derde kwartaal van 2026 worden gerealiseerd. De gemeente Zwartewaterland en de gemeente Staphorst zouden een fietsroute realiseren. De uitvoering is gepland voor 2026/2027. Op ons grondgebied hebben de interne voorbereidingen plaatsgevonden. Staphorst heeft aangegeven dat hun voorbereidingen nog niet zijn gerealiseerd.

We ontwikkelen recreatief-toeristische producten, arrangementen, ommetjes en activiteiten in het buitengebied.

Jaarverantwoording 2025

41

Op basis van een evaluatie blijven wij participeren in het "kleine kernen" overleg. Uit dit overleg zijn per kern ontmoetingsmomenten voortgekomen welke zullen worden voortgezet. We rollen het uitvoeringsprogramma voor de Olde Maten en Zwartewatersklooster uit, waarin we een koppeling beogen met het Masterplan Hooibergenterrein. We geven invulling aan Zwartsluis als poort tot de Weerribben-Wieden. In verband met de netcongestie en problematiek met betrekking tot stikstof zijn er in 2025 geen ontwikkelingen geweest met betrekking tot het Hooibergenterrein. Voor wat betreft het Zwartewatersklooster zijn de voorbereidingen en overleg met de diverse partijen gestart. We verwachten in 2026 de beleefbaarheid van het Zwartewatersklooster te realiseren. Het uitvoeringsplan "Zwartsluis als poort tot de Weeribben-Wieden" wordt meegenomen in de Regio Deal Regio Zwolle. Eind 2025 hebben we hiervoor subsidie toegekend gekregen zodat de verdere uitwerking in 2026/2027 zal gaan plaatsvinden. We voeren de speerpunten van het cultuurbeleid uit zoals deze zijn vastgelegd in de nota ‘nieuwe Kansen voor cultuur’. In 2025 zijn er totaal 17 aanvragen voor FECA ingediend. Het college heeft besloten dat aanvragen voor activiteiten voor de viering van 80 Jaar Vrijheid in 2025 ook via FECA werden behandeld en dat deze als overschrijding op het beschikbare budget worden beschouwd.

Van de 17 FECA aanvragen zijn er 16 toegekend en is er 1 aanvraag doorverwezen naar de regeling Samen Actief en heeft daaruit een bijdrage ontvangen. Van de 17 aanvragen waren er 4 initiatieven in het kader van 80 Jaar Vrijheid. Dat betekent dat er 12 reguliere aanvragen waren vanuit het FECA in 2025. De 16 activiteiten waar een subsidie aan verleend is uit het FECA waren evenredig verdeeld over de kernen Zwartsluis, Hasselt en Genemuiden. Hier waren in elk kern 5 activiteiten. Daarnaast was er 1 activiteit in Kamperzeedijk. De totale uitgaven voor FECA in 2025 (dus inclusief de aanvragen voor de viering van 80 Jaar Vrijheid) bedragen € 30.850. Aan de 12 reguliere FECA-aanvragen is € 24.050 uitgeven. Dit blijft dus € 950 onder het jaarlijkse subsidieplafond van € 25.000. Voor de 4 initiatieven voor de viering van 80 Jaar Vrijheid is totaal € 6.800 uitgegeven. Hiermee komt de totale overschrijding van het FECA in 2025 op € 5.850 voor de activiteiten van 80 Jaar Vrijheid. We ontwikkelen de maatschappelijke, culturele en educatieve rol van onder andere de bibliotheken en scholen verder. Voor de subsidieregeling Cultuureducatie (CaB 2.0) 2021-2024 is de eindrapportage ingediend bij de provincie; de subsidie is vastgesteld op het verleende bedrag van € 38.832.

Bij de provincie is een aanvraag ingediend om deel te nemen aan de subsidieregeling Cultuureducatie voor de periode 2025-2028. Deze aanvraag is akkoord bevonden en gehonoreerd met een subsidie van € 60.242. In het verlengde van deze subsidieregeling is de aanstelling van de cultuurcoach via de Bibliotheek Zwartewaterland voor vier jaar (2025-2028) gecontinueerd en uitgebreid tot 18 uur per week. De cultuurcoach heeft samen met de klankbordgroep van de basisscholen het CE-programma 2025/26 met vijf culturele disciplines samengesteld, gecoördineerd en uitgevoerd. De gemeente is een overeenkomst aangegaan met de St. Rijnbrink voor de Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK)-gelden, die in de jaren 2025-2028 aanvullend worden ingezet voor het CEprogramma. Er is een uitgangspuntennota opgesteld met daarin het nieuwe cultuureducatiebeleid voor de basisscholen. Dit beleid wordt momenteel op maat gemaakt met de 4-jarige subsidieregeling van de provincie en de nieuwe kerndoelen voor het onderwijs per 2026.

3. De agrarische sector is toekomstbestendig Bij het opstellen van de visie op het buitengebied zetten we in op een toekomstbestendige agrarische sector. Agrariërs zorgen voor ons buitengebied en het landschap

Jaarverantwoording 2025

42

De lokale LTO en agrariërs zijn in een klankbordgroep en tijdens participatiebijeenkomsten betrokken geweest bij het opstellen van de bouwsteen visie buitengebied. Daarnaast heeft de lokale LTO afdeling een reactie op het concept bouwsteen visie buitengebied gegeven die in een aantal gevallen nog heeft geleid tot aanpassingen in de definitieve versie. We zijn betrokken bij het gebiedsproces Zuiderzeepolder en Veldiger Binnenlanden. Daarnaast verkennen we samen met de gemeenten Kampen en Zwolle, de provincie en het waterschap of er een proces nodig is in Polder Mastenbroek inclusief de Koekoekspolder. In de samenwerking met andere overheden en gebiedspartners in noordwest Overijssel komen we tot een veenweidestrategie en de gebiedsgerichte aanpak van stikstof en andere milieubelastende stoffen. We betrekken de agrarische sector hierbij. De rapportage Koekoekspolder, het aanvalsplan Grutto en de landelijke en provinciale ontwikkelingen met betrekking tot het buitengebied zijn waar mogelijk verwerkt in de bouwsteen visie buitengebied. We hebben deelgenomen aan de deelgebiedscommissie Mastenbroekerpolder & Kampervenen en de deelgebiedscommissie Staphorsterveld. De deelgebiedscommissie Wieden Weerribben is opgeheven.

We bieden agrariërs en andere ondernemers zo nodig en mogelijk, maar alleen op hun verzoek de helpende hand om te stoppen of op een locatie met meer toekomstperspectief verder te kunnen ontwikkelen. Het project Toekomstgerichte erven en de erfcoach zijn eind 2025 opgegaan in het project BoerenPerspectief. Deze landelijke regeling wordt aangevuld met gemeentelijk geld om ook particuliere grondeigenaren en ruimtelijke vragen te kunnen blijven bedienen. We hebben de LBV deelnemers verder geholpen met de ruimtelijke procedures die nodig zijn om hun activiteiten te beëindigen en het erf toekomst bestendig in te vullen.

Indicatoren Omschrijving indicator

Eenheid

Jaar

Indicator

Verplicht

aantal per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar Overnachtingen (Land en water) Aantal

2024

164,5

Ja

2025

56.000

Nee

Gemeentelijke monumenten

2025

99

Nee

Rekening

Afwijking

Vestigingen (van bedrijven)

aantal

Wat heeft het gekost (€ x1.000)

04 Vitale econ./kernen/landsch

Rekening

Primaire Begroting begroting

2024

2025

2025

2025

2025

Lasten

230

143

186

1.127

-940

Baten

390

416

416

411

-5

Lasten

504

470

704

467

237

Baten

0

2

45

12

-33

Lasten

6.119

7.523

7.545

2.558

4.986

Baten

6.363

7.413

7.413

4.983

-2.430

Beheer ov. gebouwen en gronden

Economische ontwikkeling

Fysieke bedrijfsinfrastructuur

Jaarverantwoording 2025

43

Bedrijfsloket en bedr.regeling Lasten

211

249

269

240

29

Baten

36

40

40

36

-4

Lasten

390

213

306

283

23

Baten

28

22

24

32

9

Lasten

85

11

17

57

-40

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

230

131

185

249

-64

Baten

0

0

0

17

17

Lasten

58

62

95

79

16

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

20

18

21

20

0

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

10

10

10

10

0

Baten

0

0

0

0

0

Lasten

268

204

223

521

-298

Baten

0

0

0

46

46

Lasten

618

85

91

149

-58

Baten

0

0

0

6

6

Saldo

1.927

1.226

1.714

217

1.497

Toevoegingen aan reserve

210

110

634

3.291

-2.657

Onttrekkingen aan reserve

636

145

887

1.363

-476

Resultaat na bestemming

1.501

1.191

1.461

2.145

-685

Economische promotie

Cult.-pres./productie/paticip.

Musea

Cultureel erfgoed

Media

Openbaar groen en opl recr.

Samenkracht en burgerparticip.

Ruimtelijke ordening

Jaarverantwoording 2025

44

Beheer ov. gebouwen en gronden In 2022 is de grondpositie Overwaters teruggekocht van een particuliere ontwikkelaar voor € 3 miljoen. In 2022 en 2023 zijn voorbereidingen getroffen voor een mogelijke ruimtelijke invulling van het gebied. Op basis van de reacties van omwonenden en belanghebbenden heeft de gemeenteraad het college gevraagd om andere varianten van ruimtelijke invulling te onderzoeken. Er zijn wel gesprekken gaande over mogelijke ontwikkeling die kan plaatsvinden, maar de concrete voortgang wordt bemoeilijkt door stikstofproblematiek, netcongestie en het feit dat de locatie gelegen is in/grenzend aan Natura 2000 gebied. Eind 2025 moeten we de conclusie trekken dat er geen concrete ruimtelijke ontwikkeling op korte termijn wordt verwacht die de waardering van € 3 miljoen onderbouwd. Dit betekent dat niets anders overblijft dan conform de regelgeving deze grond te waarderen tegen de actuele marktwaarde bij de huidige bestemming. Een taxatierapport van maart 2026 door een onafhankelijke lokaal bekende makelaar geeft een marktwaarde op dit moment van € 1.985.000. Dit betekent dat wij in deze jaarrekening een afwaardering hebben verwerkt van € 1.015.000 op deze gronden.

Nadeel 1.015.000

Fysieke bedrijfsinfrastructuur Per 31-12-2025 is de grondexploitatie AHOED in Hasselt afgesloten met een positief resultaat van € 172.000. Voor de grondexploitatie Zevenhont Oost is een tussentijdse winst voor een bedrag van €2.327.000. Deze positieve resultaten vormen een voordeel op de baten in de jaarrekening van in totaal € 2.499.000. Conform het door de raad vastgestelde grondbeleid is de tussentijdse winstneming van Zevenhont Oost toegevoegd aan de vrije reserve grondexploitatie. Het positieve resultaat van AHOED is conform de beleidsnota krachtig accommoderen toegevoegd aan de reserve verduurzaming krachtpanden. Per saldo is er dan ook geen effect in het jaarrekeningresultaat zichtbaar. Het eigen vermogen op de balans per 31-12-2025 neemt wel toe door deze tussentijdse winstnemingen.

Voordeel 0

Cult.-pres./productie/paticip. De hogere salaris- en inhuurkosten. Deze worden centraal toegelicht onder de overhead.

Nadeel -38.000

Musea Archeologische determinering Zwartewaterklooster: Via de reserve resultaatbestemming is vanuit 2024 een budget van € 52.000 overgeheveld naar 2025. Het onderzoek heeft echter nog niet plaatsgevonden omdat dit uitgevoerd moet worden op particuliere gronden. Dit maakt de uitvoering complex. In de eerste helft van 2026 wordt het plan in het college gebracht en op basis van de huidige kennis en inzichten zal de uitvoering de 2e helft van 2026 plaatsvinden. De onttrekking aan de reserve resultaatbestemming vindt hierdoor ook niet plaats, waardoor dit per saldo niet tot een resultaat in de jaarrekening leidt.

Jaarverantwoording 2025

Voordeel 0

45

Ruimtelijke ordening Er zijn kosten gemaakt voor verschillende ruimtelijke ontwikkelingen, zoals juridische en plankosten voor de anterieure overeenkomsten Zevenhont Zuid en De Meente, en kosten voor het Hooibergenterrein. Deze kosten worden gedekt uit de reserve grondexploitatie, waardoor er een nadeel ontstaat dat wordt gecompenseerd door een gelijk bedrag aan baten. Sommige kosten kunnen niet worden verhaald op ontwikkelaars en moeten worden afgeboekt. Voor het Hooibergenterrein is herontwikkeling momenteel niet mogelijk vanwege netcongestie, waardoor gemaakte kosten moeten worden afgeschreven, maar bij nieuwe plannen kan er weer opnieuw worden gestart

Jaarverantwoording 2025

Nadeel 0

46

5. Bereikbaar en verkeersveilig Wat willen we bereiken De bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid van onze kernen is belangrijk. Iedereen moet van de aanwezige voorzieningen in de kernen gebruik kunnen blijven maken. Dat geldt voor zowel de stadskernen en het buitengebied als bedrijventerreinen. Het hoofddoel is daarom het realiseren van een veilig, betrouwbaar en duurzaam verkeers- en vervoerssysteem voor iedereen en voor alle modaliteiten. Dit betekent dat de openbare ruimte zodanig ingericht moet zijn dat iedereen zich kan verplaatsen zonder dat het leidt tot onveilige situaties. Hierbij hebben we in het bijzonder oog voor de kwetsbare verkeersdeelnemers bij de vormgeving van ons verkeersbeleid. Verkeersveiligheid is een complex samenspel van gedrag, kennis en een begrijpelijke inrichting van de weg. Samen met andere organisaties stimuleren we verkeersveilig gedrag en verkeerseducatie bij zowel jonge als oude doelgroepen. Verder werken we continu aan een begrijpelijke en passende inrichting van de openbare ruimte door de weginrichting aan te laten sluiten bij de functie van de weg. Hierbij volgen we de nieuwste landelijke inzichten, waarbij extra aandacht uitgaat naar de omgeving van scholen en van andere openbare voorzieningen. We streven er naar onze gemeente zo goed mogelijk bereikbaar te houden en willen tenminste het niveau op peil houden.

We stimuleren de verduurzaming van het vervoer door de plaatsing van openbare laadpalen. Doorgaande verkeersstromen willen we zoveel mogelijk buiten de woonkernen houden door slimme routering. Daarnaast vinden we het van wezenlijk belang dat onze kernen en bedrijventerreinen goed toegankelijk zijn met het OV en de fiets. Betere fietsverbindingen tussen de kernen en realisatie van voldoende fietsenstallingen zijn belangrijke uitgangspunten in de planning voor de komende jaren. Tegelijkertijd zijn er ontwikkelingen die haaks staan op onze wensen ten aanzien van verkeersveiligheid en bereikbaarheid. Zo neemt het aantal auto's per huishouden toe en dat leidt tot een hogere parkeerdruk en verminderde leefbaarheid. In de winkelgebieden en woonwijken vraagt deze trend daarom om extra inzet op parkeren. Naast betere zichtbaarheid van handhaving in gereguleerde gebieden is ontwikkeling van centrale parkeervoorzieningen buiten de stadskernen een ingezette lijn. Bij reconstructie of rioleringswerkzaamheden proberen we, integraal en in samenwerking met bewoners, meer (fiets)parkeerplaatsen te creëren in straten met een hoge parkeerdruk—waarbij we rekening houden met ruimte voor voldoende groen. We blijven handelen vanuit de overtuiging om de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid van onze kernen hoog houden en waar mogelijk te verbeteren.

Wat is onze agenda 1. Verkeersveiligheid en leefbaarheid Verkeersveiligheid is de basis van ons Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP). We voeren het bijbehorende uitvoeringsprogramma uit. Het GVVP is van kracht en hetzelfde geldt voor het parkeerbeleidsplan. De uitvoeringsprogramma's worden uitgevoerd. We stellen een risicogestuurd activiteitenplan verkeersgedrag en educatie op en gaan hierbij in gesprek met de strategische partners (scholen, VVN, oudere fietsers, jongere automobilisten en politie).

Jaarverantwoording 2025

47

In 2025 hebben we een vervolg gegeven aan het landelijk programma Doortrappen. Er zijn diverse activiteiten in dit kader georganiseerd. In samenwerking met verschillende partners organiseren wij verschillende activiteiten in het kader van verkeerseducatie en -gedrag, er is overleg met verkeersouders, VVN en de politie. Daarnaast verzorgen we een breed aanbod aan verkeerseducatie op alle basisscholen en het Agnietencollege (van fietsverlichtingsacties en verkeersexamens tot veilig in Landbouwverkeer, Streetwise en het Dode hoek-project). Provinciaal nemen wij deel aan de ambtelijke overleggen verkeersveiligheid om goed op de hoogte te blijven van de ontwikkelen op het gebied van verkeersgedrag en -educatie en kennis te kunnen uitwisselen met omliggende gemeenten. in het kader van de doelgroepenaanpak hebben we in samenwerking met de provincie Overijssel, Arcadis en de scholen in Zwartsluis een aanpak opgesteld om het haal-breng verkeer op basisscholen beter te reguleren en fietsen en lopen naar school zoveel mogelijk te stimuleren. Ook is er actief met de herinrichting van de scholen meegedacht op gebied van schoolzones in Zwartsluis (bij de Wijngaard en de Aremberg na de renovatie). We gaan door met de aanpak van verkeersknelpunten. Onze projecten combineren we waar mogelijk met beheer- en onderhoudswerkzaamheden en beschikbare subsidies voor verkeer.

We stellen een prioriteitenlijst op voor verkeersveiligheid en -knelpunten. Het project herinrichting Verkavelingsweg is grotendeels uitgevoerd. Voor het onderzoek naar de gewenste inrichting/vormgeving van de Boerweg zoeken we opnieuw de samenwerking met de gemeente Zwolle om tot een eenduidig ontwerp te komen voor de Boerweg en Haersterbroekweg. Daarbij willen we ook gezamenlijk kijken naar de mogelijkheden om het sluipverkeer over deze wegen te beperken. Het vrijliggende fietspad langs de Blokmat staat op de planning voor uitvoering in 2026 in combinatie met de onderhoudswerkzaamheden aan de Blokmat. dit fietspad zal uiteindelijk onderdeel uitmaken van de doorfietsroute Zwolle-Genemuiden. De VRI's aan de Vaartweg zijn in 2025 vervangen.

We optimaliseren de openbare ruimte zódanig dat iedereen veilig kan deelnemen aan het verkeer. Hierbij besteden wij met name aandacht aan de toegankelijkheid voor ouderen, slechtzienden en mensen die gebruik maken van een rolstoel of rollator. Beleid op het gebied van inclusie en toegankelijkheid is op dit moment nog niet ontwikkeld; verzoeken hierover handelen we tot nu toe ad hoc af. Bij herinrichtingen kijken we waar mogelijk hoe we extra ruimte kunnen creëren voor kwetsbare en mindervalide verkeersdeelnemers. 2. Bereikbaarheid en duurzame mobiliteit Met het oog op de bereikbaarheid en verkeersveiligheid maken we ons hard voor een goede verkeersontsluiting van het bedrijventerrein, zoalsZevenhont in Genemuiden. In overleg met de concessiehouder OV (provincie Overijssel) en het OV-bedrijf is besloten dat bedrijventerrein Zevenhont vanaf de dienstregeling 2026 beter wordt bediend door een aanpassing van de route van lijn 74. Met de komst van lijn 41 (Zwartsluis–Zwolle via de Lichtmis) zijn bovendien de bedrijventerreinen Hessenpoort in Zwolle en De Slagen in Staphorst beter en sneller met het openbaar vervoer bereikbaar geworden voor onze inwoners. Hierdoor wordt het openbaar vervoer een aantrekkelijkere optie voor woon-werkverkeer.

We blijven met zowel de provincie als het OVbedrijf in gesprek over verdere mogelijkheden om ook de bedrijventerreinen in onze andere kernen beter met het openbaar vervoer te ontsluiten. In Genemuiden is met de realisatie van de nieuwe rotonde een extra ontsluiting gerealiseerd voor bedrijventerrein Zevenhont en het toekomstige bedrijventerrein Zevenhont-Oost. We zetten ons in voor het optimaliseren van de verkeerssituatie in de centra van Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis. Jaarverantwoording 2025

48

Bij herinrichtingen kijken we hoe de verkeerssituatie verbeterd kan worden, bijvoorbeeld door het beter reguleren van parkeren. Bij de herinrichting van de Hoogstraat creëren we meer ruimte voor voetgangers en fietsers door het instellen van eenrichtingsverkeer. Het ontwerp voor de Havendijk is definitief en de werkzaamheden zullen naar verwachting in 2026 plaats vinden. Parallel hieraan wordt gewerkt aan de plannen rondom het busstation en de Nieuweweg. We leggen snelle en veilige fiets- en wandelroutes aan van en naar scholen, tussen de kernen, naar bedrijventerreinen en buurgemeenten. We zorgen voor een fiets veilige ontsluiting van nieuwe woonkernen. De actualisatie van het Kernnet Fiets gaat vanuit de provincie en die wordt in het voorjaar van 2026 van een update voorzien. We zijn aangehaakt en hebben aan meerdere werksessies deelgenomen om onze wensen zo goed mogelijk mee te laten nemen. De fietsenstallingen in Genemuiden zijn vergroot en vernieuwd (locaties De Meente en Overtoom). In het kader van de aanleg van een fietsverbinding langs de N759 bij Genemuiden hebben wij eind 2025 vanuit het maatregelenpakket B van de BO-MIRT een rijksbijdrage van 2,6 miljoen ontvangen. in 2026 willen wij het eerste deel van deze fietsverbinding aanleggen in combinatie met de onderhoudswerkzaamheden aan de Blokmat.

De gemeente Staphorst heeft aangegeven vooralsnog het vrijliggend fietspad langs de Stadsweg tussen de Holtrustweg en Wijkweg niet aan te gaan leggen. In 2026 zullen wij het vrijliggend fietspad tussen het Kooikerspad en Holtrustweg aanleggen in combinatie met andere maatregelen aan de Stadsweg. We stimuleren het gebruik van elektrisch vervoer en realiseren hiervoor voldoende oplaadpunten in de openbare ruimte, bij voorkeur aan de randen van wijken of geclusterd op parkeerterreinen. We koppelen verzoeken voor laadpalen aan plaatsen waar we dit proactief zouden willen en zorgen hiermee voor een goede spreiding van het gemeentelijke laadnetwerk. Door netcongestie en de noodzaak voor netverzwaring op steeds meer locaties is de doorlooptijd voor de realisatie van een openbare laadpaal opgelopen tot 8-9 maanden.

Indicatoren Omschrijving indicator

Eenheid

Jaar

Indicator

Verplicht

Toename aantal laadvoorzieningen

aantal laadpalen

2025

2

Nee

Rekening

Afwijking

Wat heeft het gekost (€ x1.000)

05 Bereikbaar & verkeersveilig

Rekening

Primaire Begroting begroting

2024

2025

2025

2025

2025

Lasten

197

394

570

443

127

Baten

54

30

30

205

175

Lasten

78

94

102

89

14

Baten

0

0

0

0

0

Saldo

221

458

643

326

317

0

0

0

198

-198

Verkeer en vervoer

Parkeren

Toevoegingen aan reserve

Jaarverantwoording 2025

49

Onttrekkingen aan reserve

12

112

112

198

86

Resultaat na bestemming

209

346

531

326

205

Verkeer en vervoer Op de budgetten voor verkeer is incidenteel een voordeel ontstaan van € 100.000 doordat minder aan verkeersmaatregelen en beleid is uitgegeven dan begroot. Voor een deel geldt dat er wel verkeersprojecten voor beheer in de programmering van het GVVP zijn opgenomen en in uitvoering worden genomen. Dit betreft echter investeringsprojecten waarvoor kapitaallasten in de begroting moeten worden opgenomen. Daarom is de raad in het voorjaar van 2026 een apart voorstel voorgelegd om een deel van het bestaande verkeersbudget om te zetten naar kapitaallasten om de structurele kosten van de investeringen op te vangen.

Jaarverantwoording 2025

Voordeel 100.000

50

6. Duurzaam en toekomstbestendig Wat willen we bereiken Onze aarde willen we met een duurzaam perspectief doorgeven aan toekomstige generaties. We werken daarom op een verantwoorde manier toe naar een energiesysteem van volledig hernieuwbare energie. Als overheid spelen we een essentiële rol in deze energietransitie. Ook als het gaat om de haalbaarheid en betaalbaarheid en dat iedereen meekan in de overstap. Voor zon en wind zorgen we voor een goede ruimtelijke inpassing, mede vanwege onze ligging in het Nationaal Landschap. Bij zonne-energie spreken we een voorkeur uit voor zon op dak. We zijn kritisch op het gebruik van kostbare landbouwgrond. Indien vanwege de opgave zon op land nodig is, hechten we aan multifunctioneel ruimtegebruik. Naast de inpassing van grootschalige opwek hebben we ook aandacht voor kleinere initiatieven. Inwoners worden nauw betrokken bij de plannen. Zij profiteren zoveel mogelijk van de voordelen. Stapsgewijs nemen we afscheid van aardgas. Het belang van het drastisch terugschroeven van het gebruik van vervuilende fossiele brandstoffen, wordt nog eens onderstreept door de wereldwijde onzekere energiemarkt. Inwoners en bedrijven spelen een belangrijke rol in deze maatschappelijke opgave. We stimuleren hen energie te besparen, duurzaam te wonen en te werken, afval te beperken, te scheiden en circulair te produceren.

Als gemeente nemen we de verantwoordelijkheid voor onze eigen gebouwen en bedrijfsvoering. We spelen in op de veranderingen in het klimaat. Met onze maatregelen beperken we de gevolgen van wateroverlast, droogte, hitte en de kans op overstromingen. Ruimte voor water, vergroening en vergroting van de biodiversiteit staan hoog op de agenda, zowel in de bestaande kernen, de uitbreidingslocaties als in het buitengebied. De stikstofproblematiek vergt een integrale aanpak.

Wat is onze agenda 1. Samen zorgen we voor energiebesparing, duurzame opwek en circulariteit We voeren ons aandeel in het aanbod van de Regionale Energie Strategie (RES) uit. Verschuivingen tussen zon en wind zijn hierbij mogelijk. De initiatieven voor het gebied Genne-Holten zijn beoordeeld door de Provincie. Coöperatie DuurSaam BuurtWint, in samenwerking met andere coöperaties, is hier als winnaar uitgekomen. Dit betekent dat zij verder mogen in het proces richting het aanvragen van vergunningen, onder voorbehoud van eventueel bezwaar. Het lijkt erop dat dit project kan gaan voldoen aan het lokaal eigendomsbeleid van de gemeente. We dragen bij aan circulariteit       

Plan van aanpak is vastgesteld voor nota van uitgangspunten en beleidsnota circulariteit. Verdere uitwerking van de beleidsnota start in 2026 door informatieanalyse, interviews en twee werksessies; Weegproef voor plastic-containers is succesvol uitgevoerd; invoering kan bij alle ROVAgemeenten en is vanaf 2027 structureel toepasbaar binnen Zwartewaterland; Kunstmatige intelligentie (AI) is toegepast bij de AI-proef voor gft-afval; verdere is ontwikkeling nodig om het succesvol te implementeren als standaard meetinstrument bij afvalinzameling; Voorbereiding project nul- en veelaanbieders is afgerond. In Q1 2026 start het inhoudelijke project, waarbij we meer zich krijgen over de nul- en veelaanbieders rondom restafval; Circulariteit is opgenomen in aanbestedingen elementenverhardingen (onderzoek i.s.m. Windesheim); Circulaire gordijnenregeling is ontwikkeld met team Energietransitie en Vadain. Uitvoering van de regeling start in Q1 2026; Eerste Ontspuldag is georganiseerd (130 bezoekers); vervolg gepland in maart 2026.

Jaarverantwoording 2025

51

Als gemeente denken we mee in mogelijke oplossingen voor duurzame opwekking, waaronder het initiatief van de Ondernemerskring Genemuiden. We hebben in 2025 de ondernemerskringen ondersteund met sprintsessies. We werken nu samen met de ondernemerskringen de plannen verder uit. We participeren in gesprekken met netbeheerders om tot de gewenste aanpassingen en versnelde verzwaring van het netwerk voor ons gebied te komen. In 2024 is gestart met de inventarisatie van mogelijke locaties voor laagspanningsstations in Zwartewaterland. In 2025 zijn we hiermee verdergegaan en inmiddels zijn in bijna alle wijken locaties geselecteerd. Voor De Nieuwesluis in Zwartsluis is het buurtplan voor verzwaren van het laagspanningsnet opgesteld. De werkzaamheden zijn gestart en worden vervolgd in kwartaal 2 van 2025. Voor Dedemsvaart en Dedemsvaart-zuid zijn gesprekken gevoerd met Enexis en de aannemers zodat in 2026 gestart kan worden met het verzwaren van het laagspanningsnet. Hier zijn buurplannen voor opgesteld maar die moet herzien worden door wijzigingen in de laatste maanden. Besluitvorming omtrent de uitbreiding van het hoogspanning- en middenspanningsstation in Zwartsluis volgt in 2026 We gaan aan de slag met de vastgestelde transitievisie warmte en starten met de wijkuitvoeringsplannen. In 2025 hebben we geen nieuwe wijkuitvoeringsplannen vastgesteld naast de vijf die er al zijn.

Nieuwe regelgeving met betrekking tot de warmtetransitie is uitgesteld en daarmee is de deadline voor het warmteprogramma met een jaar verplaatst naar 31 december 2027. In 2025 zijn we wel gestart met het schrijven van het warmteprogramma. In 2025 hebben we twee keer met de raad gesproken over het programma energietransitie. Met betrekking tot warmte zijn de netcongestie en de doelstelling voor een aardgasvrije gemeente besproken. De inzichten zijn verwerkt in de energievisie en het programma energietransitie die begin 2026 worden vastgesteld. Bij het verduurzamen van de bestaande bouw is de woningcorporatie een belangrijke partner. Wij werken nauw samen met Wetland Wonen en maken prestatieafspraken over de verduurzaming van de woningvoorraad. In 2025 hebben we nieuwe meerjarige prestatieafspraken vastgesteld. Deze gelden voor 2026 t/m 2029. Jaarlijkse worden deze afspraken geëvalueerd en zo nodig bijgesteld. De afspraken op het gebied van energietransitie zijn:  Bij nieuwbouw onderzoeken we de mogelijkheden voor netbewust bouwen om makkelijker aan te kunnen sluiten op het net.  De gemeente werkt in 2026 aan het warmteprogramma. Wetland Wonen wordt betrokken bij het opstellen van het warmteprogramma.  Voor het versterken van het net werken gemeente en Wetland Wonen samen en trekken gezamenlijk op richting Enexis.

Gebouweigenaren en -gebruikers staan we bij met informatie over energiebesparende maatregelen, subsidies en leningen via onder andere het energieloket, sociale media en energie adviesgesprekken door de energiecoach.