Evaluatierapport

Evaluatierapport Aanleiding In de afgelopen jaren is het onderwerp Huisvesting arbeidsmigranten met regelmaat gespreksonderwerp geweest in college en raad. Oorspronkelijke aanleiding hiervoor was de situatie die op de woningmarkt ontstond en de gevolgen die dit had voor de woonomgeving. Er werden veel gezinswoningen onttrokken aan de reguliere woningmarkt, waarbij verkamering optrad. De komst van arbeidsmigranten in deze woningen leverde (een gevoel van) overlast op en daarnaast ontstond er parkeerdruk. Ook de concentratie van woningen in bepaalde gebieden belastte de omgeving. Daarbij bestond er geen zicht op de huisvesters, uitzendbureaus en werkgevers. Het eerste besluit dat de gemeenteraad in het kader van dit onderwerp nam was een voorbereidingsbesluit per 10 september 2020. Hiermee werd de planologisch-juridische situatie per die datum bevroren. Dit voorbereidingsbesluit werd op 14 oktober 2021 gevolgd door het vaststellen van het paraplu-bestemmingsplan Wonen. Met beide besluiten koos de gemeenteraad voor regulering via het ruimtelijk ordeningsspoor. Op 14 december 2021 besloot het college beleidsregels vast te stellen voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Deze regels worden gehanteerd wanneer, overeenkomstig het paraplu-bestemmingplan, vergunning wordt gevraagd voor de huisvesting van arbeidsmigranten.

In de tweede helft van 2023 is ambtelijk een beleidsevaluatie uitgevoerd. Hierover zijn in die periode twee bijeenkomsten met de klankbordgroep belegd. De belangrijkste punten uit deze evaluatie zijn ook nu meegenomen. In 2023 heeft geen besluitvorming plaatsgevonden. In de afgelopen twee jaar zijn deze punten wel meegenomen in onder andere informatieve overleggen met de gemeenteraad in november 2023 en december 2024, en in de uitvoering van het beleid. Ook zijn gesprekken met de uitzendbranche, werkgevers, inwoners en klankbordgroep voortgezet. Hieruit zijn de afgelopen periode aanvullende punten naar voren gekomen. Medio dit jaar is de evaluatie weer opgepakt. Onderstaande is een overzicht van alle naar voren gekomen punten.

Doelstelling besluiten De belangrijkste doelstelling van de genomen besluiten was het reguleren van de huisvesting van de arbeidsmigrant om daarmee overlast zo veel mogelijk te beperken en de arbeidsmigrant een verantwoorde woonplek te bieden. Specifieke doelstellingen betroffen: - Inzicht in bestaande huisvestingslocaties en arbeidsplekken - Voldoende kwaliteit huisvesting o SNF-certificering - BRP-inschrijving en nachtregister - Goed woon- en leefklimaat voor alle inwoners o Beschikbaarheid beheerder o Spreiding o Parkeren - Faciliteren van grootschalige huisvesting - Participatie: via klankbordgroep

Evaluatie 1. Reguleren van de huisvesting De gemeente Zwartewaterland hanteert een algemeen verbod op kamerbewoning als basis voor huisvesting. Om aanvragen voor huisvesting van arbeidsmigranten te kunnen toetsen, is een beleidskader vastgesteld. In de praktijk blijkt dat de gestelde voorwaarden in dit kader zodanig streng

zijn dat slechts aan weinig verzoeken medewerking kon worden verleend. Dit geldt zowel voor kleinschalige als grootschalige initiatieven. De uitzendbranche, werkgevers en particuliere aanvragers ervaren het beleid als sterk regulerend en hebben nadrukkelijk gevraagd om verruiming. Hospitaverhuur, waarbij één kamer wordt verhuurd binnen een gemeenschappelijke huishouden, wordt wel als passend binnen het omgevingsplan beschouwd. Gezien de groeiende huisvestingsbehoefte van de afgelopen jaren onderzoekt het college momenteel in hoeverre verruiming of flexibilisering van de regelgeving mogelijk is.

2. Inzicht in bestaande huisvestingslocaties en arbeidsplekken Na het vaststellen van het Paraplubestemmingsplan is een oproep gedaan om situaties waarin sprake is van verkamering te melden, zodat men in aanmerking kon komen voor het zogenaamde overgangsrecht. Er zijn veel verzoeken gedaan om het overgangsrecht toe te passen. Om recht te hebben op het overgangsrecht moet er sprake zijn van kamerbewoning vóór 10 september 2020 en moet de kamerbewoning legaal zijn in het destijds geldende bestemmingsplan. In meer dan vijftig gevallen is het overgangsrecht toegepast. Binnen de klankbordgroep zijn zorgen geuit over de ongelijkheid tussen huisvesters die hun situatie hebben gemeld en daarmee ook aan voorwaarden moeten voldoen, en degene die dat niet hebben gedaan. De gemeente zoekt niet actief naar verkamerde woningen. Het raadsbesluit van mei 2021 benoemde een onderscheid tussen actief en passief toezicht. Tot het voorjaar 2023 was een medewerker aangesteld voor actief toezicht. Daarna werd overgegaan op een passieve aanpak, waarbij meldingen aanleiding geven tot nader onderzoek en eventuele handhaving. Deze werkwijze is benoemd in de raadsbrief van 12 maart 2025. Een voorwaarde voor medewerking aan huisvesting is dat arbeidsmigranten alleen gehuisvest mochten worden indien zij werkzaam zijn binnen de gemeente Zwartewaterland.

Deze voorwaarde blijkt echter in strijd met Europese regelgeving over het vrije verkeer van personen, diensten en goederen. Het gebrek aan zicht op de plaatsen waar de arbeidsmigrant werkt belemmert het inzicht van de gemeente in de ondersteuningsbehoefte van zowel werkgevers als arbeidsmigranten. Hoewel bedrijven aanvankelijk terughoudend waren in het verstrekken van informatie over werkplekken, zijn recent betekenisvolle en representatieve contacten gelegd. Werkgevers geven aan behoefte te hebben aan huisvesting binnen de eigen gemeente. In het raadsbesluit van mei 2021 is het convenant besproken. Hierin zouden afspraken tussen gemeente en werkgevers vastgelegd worden. Bedoeld was om beter zicht te krijgen op het aantal arbeidsmigranten dat werkt in Zwartewaterland, hun daadwerkelijke werkplek en de kwaliteit van de huisvesting. Het gebruiken van een convenant past bij afspraken voor nieuwe grootschalige locaties. Nu deze niet tot stand zijn gekomen, is ook het convenant niet gebruikt. Waar dat kon, zijn de convenantpunten meegenomen in de toestemmingen die de afgelopen jaren gegeven zijn. Zie hiervoor de raadsbrief van 12 maart 2025. Op korte termijn moeten de nog liggende verzoeken om toepassing van het overgangsrecht worden afgehandeld. Recent is daar capaciteit voor beschikbaar gekomen om dit te realiseren.

De mogelijkheid tot anoniem melden verlaagt mogelijk de drempel om verkameringssituaties te melden, al vereist dit voldoende capaciteit voor opvolging. Daarnaast wordt onderzocht of er opnieuw meer ingezet moet worden op actief toezicht. De voorwaarde dat men moet werken in Zwartewaterland wordt losgelaten en de contacten met het lokale bedrijfsleven worden voortgezet om beter zicht te krijgen op de situatie.

3. Kwaliteit van de huisvesting Voor het verlenen van medewerking aan huisvesting van arbeidsmigranten is het bezit van het SNFkeurmerk verplicht gesteld. Dit keurmerk garandeert een woonkwaliteit die voldoet aan de zogenoemde Roemer-norm. Alle bij de gemeente bekende uitzendbureaus voldoen aan deze

certificering. In alle gevallen waarin toestemming is verleend voor kamerverhuur is het SNF-keurmerk als voorwaarde opgenomen. Het college ziet geen aanleiding om deze aanpak te wijzigen en zet het beleid voort.

4. BRP-inschrijving en nachtregister In gesprekken met pandeigenaren en uitzendbureaus is steeds gewezen op het belang van inschrijving van arbeidsmigranten in de Basisregistratie Personen (BRP). Indien inschrijving niet plaatsvindt, wordt verzocht om een nachtregister bij te houden. Op basis daarvan wordt dan toeristenbelasting geheven. Hoewel er een stijging in BRP-inschrijvingen is geconstateerd, lijkt het dat het merendeel van de arbeidsmigranten niet is ingeschreven. Ook wordt beperkt gereageerd op het verzoek het nachtregister te gebruiken. Het college blijft partijen actief wijzen op hun verplichtingen ten aanzien van registratie en het bijhouden van het nacht register.

5. Woon- en leefklimaat voor alle inwoners Bij huisvesting van meer dan dertig personen is een beheerder op locatie verplicht; bij minder dan dertig personen moet een beheerder bereikbaar zijn. In alle gevallen waarbij toestemming is verleend voor kamerbewoning gaat het om situaties waarbij minder dan 30 personen op het betreffende adres verblijven. In alle gevallen weten de bewoners ook wie als beheerder optreedt en is het een vereiste dat omwonenden bekend zijn met die beheerder. In alle gesprekken met huisvesters en uitzendbureaus is dit een nadrukkelijk punt van aandacht geweest. Uit de praktijk is gebleken dat een op locatie aanwezige professionele beheerder pas haalbaar is bij een omvang van circa 150 arbeidsmigranten. Binnen het beleidskader geldt verder dat maximaal tien procent van de adressen in één straat voor kamerbewoning mag worden benut. Deze regel heeft geleid tot afwijzing van meerdere aanvragen, maar garandeert geen spreiding. Voornamelijk in lange straten bestaat het risico op clustering. In het beleidskader is ook opgenomen dat in de parkeerbehoefte moet worden voorzien op eigen terrein. Deze eis helpt de parkeerdruk te beheersen, maar is ook een belangrijke reden geweest voor het afwijzen van initiatieven. Het college onderzoekt of kleinere locaties gebruik kunnen maken van een gezamenlijke professionele beheerder.

Verder blijft de spreidingsregel gehandhaafd. Alternatieven kunnen onder andere leiden tot een te forse beperking van het gebruiksrecht. Wel moet worden nagegaan of de parkeervoorwaarde niet te strikt is en of alternatieven mogelijk zijn, zoals het benutten van openbare parkeerplekken of het mobiliteitsfonds.

6. Grootschalige huisvesting In mei 2021 heeft de gemeenteraad uitgesproken dat Zwartewaterland marktpartijen zal faciliteren bij het realiseren van maximaal tweehonderd woonplekken. Nieuwe grootschalige locaties moeten voldoen aan afstandsvoorwaarden: 150 meter tot woningen van derden in woon- en agrarisch gebied, en 75 meter op bedrijfsterreinen. Per locatie mogen maximaal 150 arbeidsmigranten worden gehuisvest en vergunningen worden voor maximaal vijftien jaar verleend. Er zijn enkele initiatieven bekend, maar deze konden niet worden ondersteund vanwege het geldende beleid. De afstandseis bemoeilijkt het vinden van geschikte locaties. Verder blijkt voor een gezonde financiële exploitatie de huisvesting van 150 personen de ondergrens te zijn en is een langere vergunningstermijn gewenst. Het college onderzoekt of belemmeringen kunnen worden weggenomen. De afstandseis wordt heroverwogen, met aandacht voor belasting van de omgeving, veiligheid en beheer. Verder wordt bekeken of het maximale aantal arbeidsmigranten van 150 op één locatie moet worden bijgesteld. Het college wil ook ruimte bieden voor maatwerk bij vergunningstermijnen.

7. Participatie via klankbordgroep De klankbordgroep, bestaande uit inwoners, huisvesters en uitzendbureaus, is al ruim vijf jaar actief. De groep heeft diverse evaluatiepunten aangedragen en heeft in de afgelopen jaren daadwerkelijk gefungeerd als adviesorgaan door gevraagd en ongevraagd advies te geven. Het college waardeert deze vorm van participatie en zet de bestaande aanpak voort.

Hoofdconclusies van de evaluatie Regulering van huisvesting - Onderzoek verruiming of flexibilisering van het beleidskader i.v.m groeiende huisvestingsbehoefte Inzicht in bestaande huisvestingslocaties en arbeidsplekken - Openstaande verzoeken voor overgangsrecht moeten op korte termijn worden afgehandeld - Anonieme meldmogelijkheid verlaagt de drempel voor het melden van verkamering - Onderzoek of actief toezicht opnieuw moet worden ingezet - Laat de voorwaarde vervallen dat arbeidsmigranten binnen de gemeente moeten werken - Zet de recente contacten met het bedrijfsleven voort om beter zicht te krijgen op werkplekken Kwaliteit van huisvesting - Voortzetten bestaande aanpak met verplichte SNF-certificering BRP-inschrijving en nachtregister - College blijft partijen wijzen op verplichtingen rondom BRP-inschrijving en het bijhouden van het nachtregister Woon- en leefklimaat - Onderzoek of kleinere locaties gebruik kunnen maken van een gezamenlijke professionele beheerder - Handhaaf de 10%-regel voor kamerbewoning per straat - Heroverweeg de parkeervoorwaarde en onderzoek alternatieven zoals openbare parkeerplekken of het mobiliteitsfonds Grootschalige huisvesting - Onderzoek hoe belemmeringen voor grootschalige huisvesting kunnen worden weggenomen - Heroverweeg de afstandseis met aandacht voor omgeving, veiligheid en beheer - Bekijk of het maximale aantal arbeidsmigranten van

150 op één locatie moet worden bijgesteld - Bied meer ruimte voor maatwerk bij vergunningstermijnen, eventueel langer dan vijftien jaar Participatie via klankbordgroep - Voortzetten van de bestaande aanpak met de klankbordgroep

Vervolg De bovenstaande conclusies zullen worden vertaald in een plan van aanpak waar onder andere de urgentie en de gevolgen van de verschillende punten aan de orde komen. Ook het kostenplaatje wordt hierin mee genomen. Een aantal punten (o.a. het beleid m.b.t. grootschalige locaties) wordt met voorrang opgepakt. 28-10-2025