c. Bijlage 3 - Visie op de Regio Zwolle - Zwartewaterland (versie 1.2)

VISIE OP DE REGIO ZWOLLE Zwartewaterland

Versie:

1.2

Datum:

6 juni 2023

1

Inleiding Onze gemeente maakt deel uit van het samenwerkingsverband Regio Zwolle. Een regio met een hoge levenskwaliteit, waarin aantrekkelijke steden afgewisseld worden met levendige en vitale kernen. De regio onderscheidt zich door haar gunstige ligging en prettig leefklimaat, hoogwaardige voorzieningen, landschappelijke waarden en volop recreatiemogelijkheden. De Regio Zwolle is een sterke groeiregio buiten de Randstad. Zwartewaterland ligt nabij Zwolle, de stad die het hart vormt van de Regio. Deze economisch krachtige motor kan voor onze gemeente directe of indirecte baten opleveren, bijvoorbeeld op het gebied van werkgelegenheid, beter ingerichte infrastructuur en de beschikbaarheid van bovenlokale voorzieningen. De grootschalige ontwikkelingen in onze nabijheid vragen tegelijkertijd van ons een zorgvuldige positiebepaling. Uitgangspunt hierbij is dat we een zelfstandige gemeente zijn, en dat we dit in de toekomst ook willen blijven. We koesteren de waarden van onze gemeenschap. Onze samenleving beschikt over een fijnmazige sterke sociale structuur. We benutten de kracht die hiervan uitgaat en de stabiliteit die dit biedt voor inwoners die ondersteuning nodig hebben in het dagelijks leven. Omzien naar elkaar vinden we belangrijk in onze gemeente. Samen en met vertrouwen blijven we bouwen aan onze samenleving waarin we wonen, werken en leven.

Niet in de vorm van grootschalige groei, maar in de vorm van geleidelijke ontwikkeling waarin de kwaliteit van leven voorop staat. De Regio Zwolle is de afgelopen jaren van een economisch samenwerkingsverband met 14 gemeenten doorgegroeid naar een samenwerking met 22 gemeenten op een diversiteit van thema’s. Gezien de dynamiek, zal ook de komende jaren de Regio zich verder ontwikkelen. Met voorliggend document geven we beknopt onze visie weer op de samenwerking in en met de Regio Zwolle. Het bevat de volgende onderdelen: ▪ ▪ ▪ ▪

de context waarin Zwartewaterland zich begeeft en vanuit welke grondhouding we deelnemen. Waar we in de samenwerking op in willen zetten. Wat Zwartewaterland de Regio kan bieden. Welke uitgangspunten voor ons belangrijk zijn in de governance.

Deze visie vormt hiermee een basis waarop we terug kunnen vallen bij nieuw te maken keuzes en ontwikkelingen.

2

Context: Zwartewaterland in de Regio We zijn een zelfstandige gemeente. Tegelijk realiseren we ons dat de wereld om ons heen complexer wordt en dat we voor grote opgaven staan die in een aantal gevallen de lokale schaal overstijgen. Ook zien we dat de uitvoering van het Rijksbeleid inclusief de geldstromen steeds vaker verloopt via regionale samenwerkingsverbanden. Indachtig deze maatschappelijke actualiteit willen we vanuit onze overtuiging samenwerken met anderen in de regio. Afhankelijk van het vraagstuk kijken we wie de beste ‘ander’ is voor deze samenwerking. Zaken die al afdoende in bestaande samenwerkingsverbanden of bij de provincie zijn belegd willen we graag op die plaats blijven uitvoeren. Zo houden we focus en kunnen we overlappingen beperken. Voorbeelden van deze samenwerkingsverbanden zijn de regionale programmering woon- en werklocaties in West-Overijssel en de Regionale Energiestrategie. We hechten eraan dat de Regio Zwolle alleen die zaken oppakt die van toegevoegde waarde zijn op het niveau van de Regio, en die complementair zijn aan het bestaande samenwerkingsnetwerk. Daarmee voorkomen we onnodige bestuurlijke drukte en rolonduidelijkheid. In deze regionale samenwerking streven we naar het behoud van eigen afwegingsruimte om passende oplossingen te treffen voor onze lokale gemeenschap.

3

Waar we in de samenwerking op in willen zetten Kenmerken van de Regio Zwolle Regio Zwolle is de regionale samenwerking tussen overheden, waar 22 gemeenten en de provincies Overijssel, Gelderland, Drenthe en Flevoland aan deelnemen. De basisfinanciering van de samenwerking wordt door de overheden bekostigd. De samenwerking gaat echter verder dan enkel de overheid en verbindt ook de partners vanuit het (beroeps)onderwijs, kennisinstellingen en bedrijfsleven (VNO-NCW Regio Zwolle en MKB Nederland Regio Zwolle). Ook het Rijk, maatschappelijke organisaties en de waterschappen zijn partners in het halen van de doelstellingen van de regio. Hoe de samenwerking er precies uitziet en wie betrokken zijn, wordt vraagafhankelijk ingericht. Regio Zwolle kenmerkte zich tot op heden door een lichte netwerkstructuur, waarin gewerkt wordt met coalitions of the willing. De afgelopen periode, en met de vorming van een nieuwe agenda in 2023, ontwikkelt deze samenwerking zich richting een opgavegerichte netwerkstructuur.

Functies van de Regio Zwolle Regio Zwolle onderscheidt voor zichzelf de volgende functies1 die het kan vervullen. Per onderdeel is aangegeven hoe we vanuit Zwartewaterland daar regionaal invulling aan willen geven. ▪

Public affairs en lobby Beleid van andere partijen beïnvloeden, door het hele proces van monitoren, analyseren, strategiebepaling en het uiteindelijke lobbyen te realiseren. Andere pijlers zijn relatiebeheer, positionering en profilering.

Visie Zwartewaterland Regio Zwolle heeft zich tot een krachtig samenwerkingsverband ontwikkeld. De omvang is groot, zowel geografisch als in de hoeveelheid deelnemers. Daarnaast is de public affairs en lobby goed georganiseerd. De gemaakte Regiodeal en aanwijzing als Novex gebied geeft aan dat de Regio een goede gesprekspartner is voor het Rijk. De Regio kan hierdoor een sterke schakel vormen tussen Rijk en provincies en gemeenten. Lobby beschouwen we als een van de belangrijkste functies van de regio. Het biedt de mogelijkheid om (vroegtijdig) beleid en geld tussen Europa en het Rijk te matchen met onze provinciale en gemeentelijke doelen. ▪

Analyse, visie en strategiebepaling Nieuwe opgaven en oplossingsmogelijkheden in beeld brengen, door onderzoek en monitoring toe te passen. Gezamenlijke koers kiezen als basis voor lokaal en provinciaal beleid. Afspraken maken met partners op basis van een gedeelde agenda.

Visie Zwartewaterland Elke provincie en gemeente heeft haar eigen autonomie en een democratisch gelegitimeerd bestel. Beleids- en besluitvorming dient in de basis op dat niveau plaats te vinden. Vanuit dit perspectief zien we de functie van de Regio in analyse, visie en strategiebepaling op een aantal punten begrensd. Zo dienen de vraagstukken waar de 1

Functies incl. toelichting: uit concept regionale samenwerkingsagenda Regio Zwolle versie 1.1.

4

Regio zich op richt gemeenteoverstijgend te zijn. Als vertrekpunt beschouwen we daarbij het gemeentelijk en provinciaal beleid als basis. Van daaruit kunnen we in de Regio de gezamenlijke koers bepalen. Tegelijk beseffen we ons dat maatschappelijke ontwikkelingen soms snel gaan en/of de schaal van de gemeenten en provincies overstijgen, en de Regio het juiste niveau is om beleid te vormen en keuzes te maken. Waar harmonisatie van beleid gewenst is voor een daadkrachtig Regionaal programma, gaan we vanuit ieders rol en verantwoordelijkheid het gesprek met elkaar aan. Het onderzoek wat de Regio doet zou zich, meer dan nu het geval is, ook moeten richten op het inventariseren van bestaand beleid en wat reeds goed is belegd in andere samenwerkingsverbanden. ▪

Netwerken en kennis uitwisselen Partijen samenbrengen en verbindingen leggen. Kennisuitwisseling op basis van vrijwilligheid en samen koers zetten. Kennisuitwisseling met partners ter vergroting van de efficiënte samenwerking en afzonderlijke deelnemers.

Visie Zwartewaterland De Regio Zwolle is een breed netwerk met een groot aantal partners uit zowel de overheid, onderwijs en bedrijfsleven. Hierin zit veel kennis en ervaring besloten. De vraaggerichte aanpak en lichte netwerkstructuur leent zich goed voor kennisuitwisseling. ▪

Uitvoering en realisatie Zorgen voor voldoende kennis en capaciteit voor ingewikkelde en bovenlokale opgaven (werken vanuit de coalitions of the willing). Gezamenlijke communicatie en marketing investeringen om het brede palet van Regio Zwolle onder de aandacht te brengen. Aanpak ontwikkelen als basis voor regionaal beleid en uitvoering. Gewenste ontwikkelingen en/of producten/diensten aanjagen.

Visie Zwartewaterland Waar het kan doen we de uitvoering lokaal. Op een aantal onderdelen is het echter efficiënter en effectiever om het op niveau van de regio te organiseren, zoals voor lobby en marketing. Een grotere rol voor de Regio zien we belegd in de programmering van de projecten. Het inventariseren van het beleid en de regionale strategiebepaling kan, meer dan nu het geval is, werkend worden gemaakt door de voorgenomen inzet van gemeenten en provincies, bijvoorbeeld in de vorm van projecten, te bundelen tot gezamenlijke programma’s. Dit zien we als een goede werkvorm om het beleid en geld op Regionaal niveau samen te brengen, en te matchen met Europa en het Rijk.

Waar zetten we op in? Voor een renderende samenwerking, waaraan we naast regionaal profijt ook lokaal profijt kunnen ontlenen, is het van belang dat gemeentelijke doelen en plannen waar dit kan tijdig gekoppeld worden aan de doelen en financieringsstromen van de nieuwe Investeringsagenda van de Regio Zwolle. De hieronder opgenomen accenten die wij samen met een aantal andere kleinere gemeenten aangaande de verstedelijkingsstrategie hebben aangebracht, bieden ons inziens hiervoor goede aanknopingspunten: ▪

Het landschap is onze kracht. Met ons landschap, natuur en het agrarische karakter van ons gebied willen we zuinig omgaan

5

▪

▪

▪

▪ ▪

Verstedelijking kan niet worden losgezien van investeringen in het buitengebied. Ook al is verdichting het uitgangspunt, waar nodig zullen uitbreidingen mogelijk moeten blijven Investeringen in de woningbouw bieden gemeenten zelfs mogelijkheden om de kwaliteit van het buitengebied te versterken Doorontwikkeling van de verstedelijkingsstrategie in nauwe samenhang met de agenda’s voor het landelijk gebied (Gebiedsgerichte Aanpak Stikstof GGA/Provinciaal Programma Landelijk Gebied PPLG). Het is van groot belang om deze processen goed op elkaar af te stemmen, zodat beleidskeuzes niet gaan conflicteren en de participatie niet wordt doorkruist. Ook kan het waardevol zijn om af te stemmen hoe de keuzes en investeringen complementair aan elkaar kunnen zijn Ontwikkelingen dienen bij te dragen aan de brede welvaart van onze inwoners. Graag willen we investeren in de leefbaarheid van onze kernen, OV-bereikbaarheid, goede ontsluitingswegen, voorzieningenniveau en kwaliteit van wonen. Trein en bus zijn belangrijke verbindingen tussen de plaatsen onderling en met de grotere stedelijke kernen. Ook de fiets biedt mogelijkheden om mobiliteit duurzaam in te richten. Het vervoerssysteem voor de vitale kernen dient goed afgestemd te worden het woningbouwprogramma en bedrijventerreinontwikkeling.

De benodigde en gewenste groei van (regionale) bedrijventerreinen vergt ook een adequate ontsluiting op het Rijkswegennet.

Als het gaat om de beleefbaarheid van ons landschap en onze kernen zouden wij voor de Investeringsagenda nog het toeristisch recreatieve spoor als aanknopingspunt kunnen toevoegen: het verbinden van cultuurhistorisch interessante plekken in onze gemeente, waarbij de inzet kan zijn om een overkoepelend wervend verhaal/perspectief te ontwikkelen. Onze gemeente wordt immers gekenmerkt door de ligging in het Nationaal Landschap IJsseldelta en grenzend aan het Nationaal Park Wieden Weerribben en de Olde Maten. In Zwartewaterland willen we onze combinatie van gemoedelijkheid, rust, ruimt, cultuurhistorie en (water)recreatiemogelijkheden behouden en versterken.

6

Wat Zwartewaterland de Regio kan bieden. We willen graag de regio als geheel versterken, door voort te bouwen op de kwaliteiten van onze gemeente en gemeenschap, en daarnaast meewerken en verantwoordelijkheid dragen aan regionale opgaven zoals een bereikbare Regio, waar het prettig wonen en werken is. Voor woningbouw sluiten we aan bij de lokale behoefte, waarbij we streven naar een evenwichtig aanbod voor onze drie kernen. Voor de kern Hasselt geldt hierbij dat de woonbehoefte voor een deel mede wordt bepaald door de regionale behoefte die rond de stad Zwolle aanwezig is. Onze gemeente kan qua werkgelegenheid bijdragen door de doorontwikkeling van het tapijtcluster, de watergebonden bedrijvigheid en de bouw- en nijverheidssector. De unieke natuur en cultuurhistorisch waardevolle landschappen kunnen bijdragen aan mensen die rust en ruimte zoeken, om te wonen en te recreëren. Er zijn kansen om de beleefbaarheid van het landschap te verbeteren, door te investeren in voorzieningen en (gerichte) toegankelijkheid van natuurgebieden. Om de aansluiting tussen gemeentelijke plannen en de Regionale programma’s te verbeteren wordt voorgesteld om een (dynamische) uitvoeringsagenda uit te werken. Speerpunten in de agenda zijn: ▪

▪

▪

▪

Mobiliteit: de bereikbaarheid van onze gemeente per weg is relatief kwetsbaar. De ontsluiting van de kernen naar buiten de gemeente loopt via N-wegen (N331, N334, N760, N377). De verbinding met de A28 is hierbij een belangrijk aandachtspunt, zowel qua doorstroming als de reistijd. Het vervoer over water is voor ons bedrijfsleven van groot belang en biedt kansen voor de toekomst. Dit geldt voor de aan- en afvoer van goederen, maar ook het faciliteren van watergebonden bedrijvigheid zoals de scheeps- en jachtbouw. Ten aanzien van het openbaar vervoer en het fietsverkeer willen we investeren op een goede verbinding met o.a. Zwolle voor aansluiting op het OV-netwerk en bovenlokale voorzieningen, door snelfietsverbindingen waaronder die van Genemuiden-Hasselt-Zwolle. Recreatie en toerisme: naast het (extra) beleefbaar maken van ons buitengebied, biedt Zwartewaterland een aantal kleine en mooie musea en kansen voor het versterken van de Hanze-beleving. In de Regio kan de samenwerking worden versterkt met gezamenlijke programmering en het creëren van een aanbod en toeristenstroom die past bij de schaal en omvang van Zwartewaterland. Human Capital en onderwijs: de krappe arbeidsmarkt en het voldoende uitdagingen bieden aan jonge mensen die (anders) naar elders verhuizen. We kunnen hierbij meer investeren op de koppeling tussen het (lokale) voortgezet onderwijs en het bedrijfsleven.

We hebben expliciet aandacht voor het bieden van ontwikkelingskansen en passend werk voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Economie: het behoudt en de ontwikkeling van een goed ondernemersklimaat. Naast het kunnen bieden van voldoende ruimte zijn hierin in het bijzonder van belang: menselijk kapitaal (zie vorig punt), kennisontwikkeling, transitie naar een circulaire economie, clustering van bedrijfsactiviteiten, een goede energievoorziening, bereikbaarheid en een klimaatrobuuste inrichting. Onze gemeente onderscheidt zich in een krachtig ondernemersleven en aantal sterke sectoren: de watergebonden bedrijvigheid, de bouw en nijverheidssector en de tapijtindustrie.

7

Welke uitgangspunten zijn voor ons belangrijk in de governance In de Regio Zwolle zijn we attent op een goede inrichting van de governance. Ons uitgangspunt is dat de democratische legitimiteit van te nemen besluiten voor de deelnemende overheden behouden blijft. In de regio Zwolle gaan grote geldstromen om en worden beslissingen voorbereid met merkbare gevolgen voor de regionale economie en leefomgeving. Deze vergen een zorgvuldige en transparante weging van de participerende overheden, ondersteund door een goede informatiestroom over onder andere (te nemen) besluiten en een verantwoording op de bestede middelen. We streven naar een investeringsprogramma waar de hele regio evenredig van profiteert (en bijdraagt). Ons college en onze gemeenteraad dienen goed te zijn aangehaakt. Het mandaat over (ruimtelijke) ontwikkelingen op het gemeentelijke grondgebied dient te worden gerespecteerd en gewaardeerd. Onderdeel van de governance is hoe de partners de samenwerking bekostigen, en wat hierover wordt afgesproken. De groei van de regionale samenwerking is de afgelopen jaren gepaard gegaan met een stijging van de basisbijdrage. We zijn kritisch op uitzetting van de bijdragen, waarbij we in de afweging telkens meewegen wat de samenwerking oplevert.

We realiseren ons dat in een regionale samenwerking de baten niet één-op-één naar revenuen per gemeente is te vertalen, maar willen tegelijk wel aandacht houden voor een juiste balans tussen kosten en de meerwaarde die het heeft voor de lokale gemeenschap. Het bepalen van de gewenste regionale inzet dient in samenhang met de bekostiging te worden beschouwd. Ook hier is een zorgvuldig proces, waarbij voldoende tijd is voor democratisch gelegitimeerde besluitvorming, randvoorwaardelijk.

8