Bijlage - Jaarverslag Stadsbouwmeester 2023

Samen maken we de ruimte... Zorgvuldige processen Volop ontwikkelingen

Aandacht voor mens en natuur

Omgevingskwaliteit gemeente Zwartewaterland Jaarverslag 2023

Omgevingskwaliteit jaarverslag 2023 gemeente Zwartewaterland

Over kansen zien voor de omgeving

Ruimte geven aan nieuwe ontwikkelingen in de gemeente Zwartewaterland

In dit jaarverslag reflecteren wij op een aantal trends en ontwikkelingen in uw gemeente. We geven u informatie over het functioneren van uw beleid in de praktijk en doen suggesties waar we ons samen kunnen inzetten voor een prettige leefomgeving. 2 van 9

Voorwoord

Samen maken we de ruimte... 2023 was een dynamisch jaar met veel grote en kleine projecten die bij onze adviseurs zijn langsgekomen. Tegelijkertijd werkten gemeenten en partners hard om klaar te zijn voor de Omgevingswet. Tijdens mijn bezoeken aan gemeenten viel op dat veel zaken die nieuw leken in de Omgevingswet, eigenlijk al jarenlang worden toegepast. We willen nu verder bouwen op succesvolle onderdelen van onze advisering die al bijna honderd jaar bestaat. De verscheidenheid aan commissies en bouwmeesters in steden en dorpen van Overijssel is uniek in Nederland. Dit is ontstaan door te luisteren naar de wensen van onze regio’s. Deze geschiedenis vormt de basis voor de nieuwe gemeentelijke adviescommissie. De afgelopen tijd hebben we achter de schermen hard gewerkt aan de digitale overstap voor onze dienstverlening.

Omgevingskwaliteit jaarverslag 2023 gemeente Zwartewaterland

Het biedt ruimte voor groen, biodiversiteit, natuurinclusief bouwen, flexibel bouwen, gezondheid en lokale identiteit. De veelheid aan kansen kan het complex maken. Ondanks deze complexiteit is dit beleid hard nodig om de kwaliteit van onze omgeving een impuls te geven. Het is belangrijk om terug te kijken naar oude cultuurhistorische waarden en te bedenken wat onze gemeenten uniek maakt. Een concreet voorbeeld hoe deze waarden een rol gaan spelen is de omgeving van monumenten. In het omgevingsplan kan hier meer gerichtere regelgeving voor worden ontwikkeld. Welke nieuwe uitdagingen zijn er en hoe geven we vorm aan beleid op het gebied van omgevingskwaliteit? Het omgevingsplan is hiervoor het instrument. We denken dat we ondanks de complexiteit de nieuwe puzzel goed kunnen leggen door voort te bouwen op bekende principes. We moedigen u aan om stappen te zetten en denken graag mee. We hopen dat dit verslag u helpt bij het formuleren van goede ambities en het maken van de juiste keuzes voor een omgeving waar iedereen zich thuis voelt.

‘Kwalitatief bouwen mét behoud van de eigen identiteit moet altijd centraal staan bij ingrepen in onze leefomgeving’

Met de komst van de Omgevingswet staan we aan het begin van grote veranderingen. Het omgevingsplan waar het welstandsbeleid straks onderdeel van uitmaakt, is helemaal nieuw.

Rik Onderdelinden Programmaleider Omgevingskwaliteit

Belang zorgvuldige processen

4 van 9

Belang zorgvuldige processen

‘Een zorgvuldig proces zorgt voor een kwalitatief betere uitkomst’

Belang zorgvuldige processen Het belang van duidelijke processen kwam bij een aantal ontwikkelingen duidelijk naar voren, zoals bij de locatie Aalvanger in Hasselt. Aanvankelijk had de ontwikkelaar hiervoor een schetsontwerp gemaakt met een fors aantal woningen. Omdat het bij een ontwikkeling op een bestaande locatie van belang is om eerst onderzoek te doen naar de cultuurhistorische waarden en stedenbouwkundige uitgangspunten, heeft de gemeente gevraagd om een waardenstelling van het gebied als basis voor verdere ontwikkeling. Het advies uit deze onderzoeken was om het groengebied en de groene waterranden te behouden en het aantal geplande woningen te verminderen. Een opvallende aanvraag was die van Rijkswaterstaat voor het plaatsen van een stalen damwand in het Zwarte Water bij Hasselt. Doel is het verhogen van de rivierkwaliteit en het verbeteren van de visstand. Bij onderzoek naar de realisatie van de damwand is door de aanvrager onder meer gekeken naar ecologische waarden, onderhoud en constructie. Helaas werd er geen landschapsdeskundige bij de ontwikkeling van het plan betrokken en speelde esthetiek en inpassing in het landschap in die fase geen rol. Toen het plan ter beoordeling bij welstand lag, was de uitvoering eigenlijk al besloten, terwijl de wand vanwege de industriële uitstraling niet voldeed aan redelijke eisen van welstand.

Op initiatief van de stadsbouwmeester is overleg gevoerd met landschapsarchitecten van de provincie en Het Oversticht, waarbij verschillende aanpassingen werden onderzocht, zoals het gebruik van plantenbakken. Uiteindelijk heeft er weliswaar een verbetering plaatsgevonden ten opzichte van het eerste plan, maar de eerlijkheid gebied te zeggen dat het in dit geval meer een opgave was van ‘het beperken van de schade’. Welstand benadrukt het belang van tijdige betrokkenheid om vanuit verschillende disciplines integraal advies te kunnen geven. In dit specifieke geval had zo’n werkwijze geleid tot beter behoud van de identiteit van het landschap. Voor de renovatie van het gemaal Galgenrak werd een bijzonder en gedetailleerd ontwerp gemaakt door een architect. Tijdens het participatietraject met bewoners bleken er zorgen te zijn over het moderne design ten opzichte van de landelijke omgeving. Vanwege het gebrek aan draagvlak koos de opdrachtgever ervoor een nieuw ontwerp te laten maken in samenspraak met omwonenden. Beide ontwerpen voldoen aan de welstandscriteria van de gemeente en werden voorgelegd aan omwonenden. Zij kozen unaniem voor het tweede ontwerp, dat de uitstraling heeft van een kapschuur en beter aansluit op de bestaande omliggende bebouwing. 5 van 9

Ontwikkelen met aandacht voor mens en natuur Kansen buitengebied Steeds meer erven komen vrij doordat boeren (moeten) stoppen. Dit in combinatie met een actuele woningbouwopgave, biedt kansen voor het buitengebied in de gemeente. Daarbij is aandacht voor behoud van de identiteit van het landelijk gebied van belang. Dat vraagt iets van de ruimtelijke en architectonische invulling van toekomstige plannen. Dergelijke ontwikkelingen zou de stadsbouwmeester graag in een vroegtijdig stadium met de initiatiefnemer willen bespreken, zodat er meegedacht kan worden over passende ontwerpuitgangspunten.

Ontwikkelingen uitbreidingswijken In 2023 kwamen de eerste aanvragen binnen voor het gebied ten westen van de Whaa in Zwartsluis, een voormalig bedrijfsgebied waar zowel appartementen als grondgebonden woningen worden gebouwd. Het Beeldkwaliteitplan Roskam en Klaver is ontwikkeld door BDG Architecten, in nauw overleg met de stadsbouwmeester. Het afgelopen jaar zijn er veel woningen gerealiseerd in De Weede Hoven in Hasselt. Het is duidelijk te zien dat er veel aandacht is besteed aan natuurinclusieve maatregelen die steeds meer een integraal onderdeel vormen van het ontwerpproces. Er is aandacht besteed aan de vormgeving van klimaatinstallaties door deze zoveel mogelijk te integreren in de architectuur.

Een voorbeeld daarvan is de fraaie integratie van de behuizing van warmtepompen op de daken. Bovendien is de detaillering van de woningen, zoals gevraagd in het beeldkwaliteitsplan, goed uitgevoerd en draagt bij aan de uitstraling van de wijk. Er wordt ook steeds meer aandacht besteed aan erfafscheidingen die zichtbaar zijn vanaf de openbare weg. Het gebruik van groen neemt toe en gebouwde erfafscheidingen worden vaker met aandacht en zorg vormgegeven. De ontwikkelingen in Om de Weede gaan gestaag door. Om het bewoners makkelijk te maken, heeft de gemeente kavelpaspoorten geïntroduceerd. Hoewel dit een sympathiek idee is waarbij bewoners snel de belangrijkste regels voor hun kavel kunnen zien, brengt het ook een risico met zich mee. Veel initiatiefnemers lezen het volledige beeldkwaliteitsplan niet, waardoor ze aanvragen indienen die niet voldoen aan de gestelde criteria. Een verwijzing op het kavelpaspoort naar het volledige beeldkwaliteitsplan zou dit probleem kunnen oplossen.

6 van 9

Verruiming beleid zonnepanelen Vorig jaar liepen steeds meer inwoners van het beschermd stadsgezicht die zonnepanelen wilden installeren op hun woning aan tegen regelgeving waarbij de panelen niet zichtbaar mogen zijn. De gemeente wilde meer mogelijkheden bieden voor inwoners om hun woning te verduurzamen, maar dan wel onder bepaalde voorwaarden. Daartoe werd een oplegnotitie gemaakt ‘welstandscriteria duurzaamheidmaatregelen beschermd stadsgezicht Hasselt’. Bij de totstandkoming daarvan werd de stadsbouwmeester nauw betrokken. De stadsbouwmeester was ook aanwezig bij de presentatie van de nieuwe oplegnotitie in de raad. Het was verhelderend om te zien hoe het aangepaste beleid werd ontvangen en tegelijkertijd werd duidelijk welke uitdagingen dit met zich meebrengt: enerzijds het bieden van ruimte aan inwoners die willen verduurzamen en anderzijds het behoud van het beschermd stadsgezicht. Dit spanningsveld werd direct zichtbaar bij de eerste aanvraag na de vaststelling. Ondanks dat de nieuwe omschrijving duidelijker en beter werkbaar is, blijven er situaties die vragen om maatwerk.

‘Natuurinclusieve maatregelen vormen steeds meer een integraal onderdeel van het ontwerpproces’

7 van 9

Facts & Figures De kleuren in het onderstaande

plannen die wij ontvangen, toetsen

Het voordeel is dat de stadsbouwmeester kan meedenken en aanvragers tijdig kan voorzien van advies. Zo kunnen indieners nog voor de officiële vergunningsaanvraag wijzigingen aanbrengen. Dit vergroot de kans op een positief advies. Plannen waar al in een vroeg stadium naar is gekeken, ziet u terug in de categorieën voorlopig positief advies en voorlopig afwijzend advies.

wij aan het welstandsbeleid van uw

Afwijzend advies

diagram geven de verschillende stadia en de beoordeling daarvan aan van de behandelde plannen in 2023. Alle

gemeente. Voordeel van vroegtijdig overleg Wij stimuleren het om plannen al in een vroeg stadium in te dienen. Dat kan telefonisch, via een online vergadering of tijdens het spreekuur in het gemeentehuis. behandeld aantal plannen (71)

Plannen in de categorie afwijzend advies voldeden niet aan de toetsingskaders van het welstandsbeleid van de gemeente. Deze plannen bespreken wij achteraf zo veel mogelijk met de initiatiefnemer. Een groot deel van de plannen krijgt na dit overleg en bijstelling alsnog een positief advies.

‘Het in een vroeg stadium bespreken van de plannen, vergroot de kans op een soepel lopend proces met een positief advies’

Toelichting Heeft u vragen over de cijfers? De stadsbouwmeester geeft graag een mondelinge toelichting.

ϭϴ

Legenda ϱϰ

In totaal zijn er 118 plannen behandeld in 2023. Daarvan zijn er:

54 plannen direct van een positief advies voorzien

ϯϯ

13 plannen van een afwijzend advies voorzien 33 plannen van een voorlopig positief advies voorzien ϭϯ

18 plannen van een voorlopig afwijzend advies voorzien

Marieke ten Hove stadsbouwmeester

Het Oversticht Aan de Stadsmuur 79-83 Postbus 531 8000 AM Zwolle 038 - 421 32 57 info@hetoversticht.nl www.hetoversticht.nl