Bijlage - Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Samen tegen armoede in Zwartewaterland

Inhoudsopgave Voorwoord................................................................................................................................... 3 1.

2.

3.

4.

Aanleiding ............................................................................................................................ 3 1.1.

Inleiding.................................................................................................................................... 3

1.2.

Coalitie- en focusprogramma .................................................................................................. 4

1.3.

Armoede in Zwartewaterland .................................................................................................. 4

1.4.

Taak gemeente en onze visie ................................................................................................... 4

1.5.

Actualisatie armoede- en schuldenbeleid ............................................................................... 5

1.6.

Leeswijzer................................................................................................................................. 5

Wat is armoede en de omvang van de armoedeproblematiek? .............................................. 5 2.1.

De definitie voor armoede ....................................................................................................... 5

2.2.

De omvang van armoede in onze gemeente ........................................................................... 5

Visie, doel, ambities en activiteiten ....................................................................................... 6 3.1.

Visie op armoede en schulden ................................................................................................. 6

3.2.

Doel, ambities en activiteiten .................................................................................................. 6

3.3.

De ambities en bijbehorende activiteiten ............................................................................... 7

3.4.

Nieuw uitvoeringsplan schuldhulpverlening 2022-2026 ....................................................... 10

Financiën en planning van de activiteiten ............................................................................ 11 Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026 .................................................................. 13

1.

Inleiding ............................................................................................................................. 13

2.

Het activiteitenplan en productenaanbod ............................................................................ 15

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

Voorwoord Voor u ligt het Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026 van onze gemeente. Het is ons uitgangspunt dat iedere Zwartewaterlander meetelt en actief meedoet in de samenleving, ongeacht diens financiële situatie. Met andere woorden: iedereen komt tot bloei! Onze inwoners kijken naar elkaar om en helpen elkaar vanuit verantwoordelijkheidsgevoel en betrokkenheid. Daar ligt onze kracht. Op onze beurt gaan wij elke Zwartewaterlander die desondanks kwetsbaar is ondersteunen om volwaardig deel te kunnen nemen aan de samenleving. In zware tijden zoals tijdens de corona-toestand is onze rol des te belangrijker. Een voornaam obstakel richting participatie betreft leven in armoede gedurende een langere tijd. Tevens speelt schuldenproblematiek een grote rol bij het leven in armoede. Wij willen een rijkende hand bieden door de juiste ondersteuning te bieden, waar gewenst in samenhang met onze maatschappelijke partners; niet pas als er sprake is van grote schulden of maatschappelijk isolement, maar vooral ook door fors te investeren in preventie. Met onderhavig beleidsplan is het armoede- en schuldenbeleid herijkt op basis van ons Coalitieprogramma en focusprogramma van de nieuwe coalitie. Daarnaast hebben wij actuele ontwikkelingen, input van onze maatschappelijke partners en de Adviesraad Sociaal Domein Zwartewaterland betrokken.

Wij stellen u een ruimhartig armoedebeleid voor zodat wij onze visie van een vitaal en sociaal sterke gemeente kunnen realiseren door op doeltreffende wijze armoede en schulden onder onze inwoners (preventief) te bestrijden zodat iedereen volwaardig kan deelnemen aan de maatschappij.

1. Aanleiding 1.1. Inleiding De armoede- en schuldenproblematiek is een complex probleem wat kan leiden tot verregaande gevolgen voor betrokken personen, maar ook voor de samenleving. Armoede kan het gevolg zijn van velerlei factoren die bovendien samenhangend en zelfversterkend van aard kunnen zijn en uit zich als belemmering richting maatschappelijke participatie. Zowel persoonlijke factoren zoals beperkingen of onvoldoende zelfredzaamheid als andere factoren zoals de inrichting van de samenleving, globalisering en conjunctuurbewegingen, kunnen ten grondslag liggen aan het leven in armoede. Het belanden in armoede en schulden kan iedereen overkomen. Zoals voornoemd kunnen daar verschillende oorzaken aan ten grondslag liggen. Voorbeelden hiervan zijn levensgebeurtenissen zoals baanverlies, ziekte, of een echtscheiding, maar ook de omstandigheden waarin mensen opgroeien en de individuele keuzes die zij maken kunnen een risicofactor vormen. Armoede- en schuldenproblematiek is een complex vraagstuk dat vaak niet op zichzelf staat maar gepaard gaat of samenhangt met problematiek op andere terreinen. Het voorkomen en bestrijden van armoede en schulden vraagt om (maatwerk)oplossingen die deels generiek kunnen zijn en deels meer toegespitst zijn op de individuele situatie van mensen. Leven in armoede is (derhalve) meer dan alleen een geldkwestie.

Het kan zorgen voor sociale uitsluiting, een verslechterde gezondheid, weinig zelfvertrouwen en volgens de schaarste theorie hebben mensen die het financieel zwaar hebben te maken met zoveel stress dat ze niet altijd in staat zijn probleemoplossend te denken en daarnaar te handelen. Diverse onderzoeken laten zien dat armoede impact heeft op andere terreinen. Het gaat bijvoorbeeld om het risico op kansenongelijkheid bij schoolgaande kinderen uit arme gezinnen. Niet volledig of volwaardig mee kunnen doen op school, omdat je niet over een IPad of laptop kunt beschikken of omdat je niet mee kunt gaan op een schoolreis zijn voorbeelden van belemmeringen waar minimakinderen mee te maken krijgen. Maar ook volwassenen ervaren de negatieve gevolgen van armoede. Langdurige armoede heeft zoals gezegd ook impact op de gezondheid en de gemiddelde levensverwachting van mensen. De gemiddelde levensverwachting van mensen die in armoede leven blijkt korter te zijn dan mensen die het financieel beter hebben. Volgens het CBS leven laagopgeleide mensen met een laag inkomen ruim zes jaar korter dan hoogopgeleide mensen met een beter inkomen. De onderzoekers benoemen als mogelijke verklaringen onder ander het ongezonder eten, minder bewegen, fysiek zwaarder beroepen en geldstress. Samen tegen armoede in Zwartewaterland

3/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

Wanneer er naast armoede sprake is van problematische schulden, is het belangrijk dat deze problematiek als eerst wordt aangepakt. Het wegnemen van geldstress en het op orde krijgen van de financiële situatie is vaak de eerste hobbel die genomen moet worden om hulp op andere terreinen effectief te laten zijn. Het is bijvoorbeeld minder effectief om een werkzoekende met schulden naar een betaalde baan te begeleiden, terwijl hij/zij te maken heeft met geldstress, deurwaarders, beslagleggingen en daardoor van dag tot dag moet overleven. 1.2. Coalitie- en focusprogramma In ons Coalitieprogramma en focusprogramma van de nieuwe coalitie is onze visie en ambitie verwoord: onze gemeente is een vitaal en sociaal sterke gemeente waarin alle Zwartewaterlanders volwaardig meedoen. Dat willen we bereiken door het realiseren van onze agenda. Als inwoners hulp nodig hebben, bieden wij hen die vanuit verantwoordelijkheidsgevoel en betrokkenheid met als uitgangspunt dat wij een faciliterende en ondersteunende rol bieden. Die rol geven wij op integrale wijze vanuit de verschillende beleidsvelden vorm. Het voorliggende beleidsplan heeft als insteek het weghalen van financiële belemmeringen richting volwaardige participatie.

Op basis van onze agendapunten, waaronder preventieve ondersteuning, meedoen aan sport en cultuur, een ruimer armoedebeleid en eenzaamheid bestrijden, geven wij middels het armoedebeleid handen en voeten aan onze ambities op koers naar verwezenlijking van onze visie. Bij het proces van herijking van het armoedebeleid en de totstandkoming van het beleidsplan zijn naast actuele ontwikkelingen onze maatschappelijke partners op het vlak van armoedebestrijding en de Adviesraad Sociaal Domein Zwartewaterland betrokken. Hun input, zoals het benutten van elkaars expertise, is verwerkt in het beleidsplan. 1.3. Armoede in Zwartewaterland Er heerst armoede onder de Nederlandse bevolking, zo ook in onze gemeente Zwartewaterland. Voor het bepalen van de omvang van de armoede wordt in onderzoeken1 van het Nibud en het wetenschappelijke instituut Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) onderscheid gemaakt tussen twee armoedegrenzen: de basisbehoeften2 armoedegrens en de niet-veel-maar-toereikend (nvmt) armoedegrens, die naast uitgaven voor basisbehoeften rekening houdt met minimale kosten van ontspanning en sociale participatie. Indien het totale besteedbare huishoudinkomen onvoldoende is voor betreffend benodigd budget, wordt gesproken over leven in armoede volgens de gehanteerde armoedegrens.

Mede afhankelijk van de economische conjunctuur, leven in Nederland volgens het nvmt-criterium ongeveer 1 miljoen3 huishoudens in armoede en volgens het basisbehoeftencriterium 650.0004 huishoudens. Dat 1 miljoen huishoudens in armoede leven, betekent op basis van CBS cijfers5 dat huishoudens met een inkomen van ten hoogste ca. 120% van de toepasselijke bijstandsnorm in armoede leven. Voor de gemeente Zwartewaterland betekent dat volgens afgeronde CBS cijfers 1200 inwoners, waarvan 300 kinderen, in 700 huishoudens, die leven onder de armoedegrens. Als gevolg van het afbouwen van de dubbele heffingskorting in het referentieminimumloon voor de bijstand vanaf 2021 tot 2035, neemt het verschil in inkomen tussen bijstandsgerechtigden en werkenden toe. Met name hierdoor zal naar verwachting van het SCP6 het aantal Nederlanders dat in armoede leeft onder de nvmtbudgetgrens na 2021 met ruim een kwart toenemen. 1.4. Taak gemeente en onze visie Gemeenten hebben een belangrijke taak om op lokaal niveau armoede en schulden te bestrijden. Mede door de kanteling7 van het sociale domein ingezet door de invoering van de Wmo in 2007, de decentralisaties sociaal domein van 20158 en recente wetswijzigingen zoals in het kader van vroegsignalering van schulden, hebben wij 1

Nibud: jaarlijkse publicaties van het Budgethandboek; SCP: verschillende publicaties waaronder de periodieke Armoede in kaart en Kansrijk armoedebeleid 2020. 2 Basale kosten voor voedsel, kleding, wonen en enkele moeilijk te vermijden kosten zoals verzekeringen en niet-vergoedbare ziektekosten. 3 SCP: Kansrijk armoedebeleid 2020 4

https://opendata.cbs.nl/statline

5

https://opendata.cbs.nl/statline

6

SCP: Kansrijk armoedebeleid 2020 7 Verschuiving van aanbod gestuurde ondersteuning naar vraaggerichte ondersteuning richting participatie waarbij de eigen kracht en sociale omgeving centraal staan. 8 Het takenpakket van gemeenten werd flink uitgebreid op het gebied van jeugdzorg (Jeugdwet), maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en arbeidsparticipatie (Participatiewet).

Samen tegen armoede in Zwartewaterland

4/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

als gemeente instrumenten in handen om op integrale wijze vanuit verschillende beleidsvelden daar vorm aan te geven met als doel dat iedereen volwaardig en naar vermogen deelneemt aan de samenleving. Het bestrijden van armoede en schulden is niet alleen een wettelijke taak uit hoofde van medebewind, maar is eveneens ingegeven door onze naastenliefde, alsmede door de constatering van ontwrichtende gevolgen op de sociale cohesie in onze samenleving waardoor de ontwikkeling en het welzijn ondermijnt wordt. Wij bestrijden armoede door ruimhartig armoedebeleid waaronder zogenaamd buitenwettelijk begunstigend beleid voor maatschappelijke participatie gebaseerd op de gemeentewet. Met het onderhavige herijkte armoedebeleid kunnen wij armoede en schulden op een doeltreffende wijze (preventief) bestrijden zodat we via het armoedebeleid effectief kunnen bijdragen aan het realiseren van het doel dat iedereen volwaardig en naar vermogen deelneemt aan de samenleving. 1.5. Actualisatie armoede- en schuldenbeleid Het huidige beleid voor minima en schuldhulpverlening is eind 2019 geëvalueerd en moet worden geactualiseerd om op adequate wijze armoede en schulden te blijven bestrijden.

Naast nieuwe inzichten en wensen, vragen recente wetswijzigingen en de wettelijke opdracht dat de gemeenteraad periodiek een plan vaststelt dat richting geeft aan integrale schuldhulpverlening om herijking van het beleidsplan. Bij het tot stand brengen van dit beleidsplan hebben we naast afspraken uit het vernieuwde coalitieakkoord van maart 2020, ook als input gebruikt de Visie Sociaal Domein, de evaluatie van het minimabeleid en de tips en adviezen van organisaties uit onze gemeente, waaronder de Adviesraad. Daarnaast geeft dit beleidsplan invulling aan de per 1-1-2021 gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (afgekort Wgs) en de Wet adviesrecht gemeenten bij schuldenbewind. Het nieuwe Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026 dat als bijlage is bijgevoegd maakt onderdeel uit van dit beleidsplan. 1.6. Leeswijzer Het volgende hoofdstuk bevat een omschrijving van het begrip armoede en de omvang daarvan binnen de gemeente Zwartewaterland. Hoofstuk 3 bevat de visie, ambities en bijbehorende activiteiten. Hoofdstuk 4 laat het kostenplaatje zien. En als laatste onderdeel van dit beleidsplan is het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026 als bijlage bijgevoegd.

2. Wat is armoede en de omvang van de armoedeproblematiek? 2.1. De definitie voor armoede Een eenduidige definitie voor armoede is er niet. Er is veel discussie over hoe je armoede zou moeten definiëren. Armoede is een relatief begrip en ook afhankelijk van tijd en plaats. Armoede in Nederland is immers niet te vergelijken met armoede in een ontwikkelingsland waar hongersnood heerst. En armoede in de huidige tijd is anders dan armoede van medio 20ste eeuw, omdat nu een andere levensstandaard geldt. De vele definities die er zijn hebben wel een gemeenschappelijke deler, namelijk dat de mensen om wie het gaat niet de financiële middelen hebben om te kunnen beschikken over goederen en middelen die in een bepaald land als minimaal noodzakelijk worden gezien. Wij vinden armoede meer dan alleen een geldkwestie. We gebruiken daarom de volgende definitie die grotendeels aansluit op de definitie van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), met de toevoeging dat armoede een belemmering kan zijn voor een volwaardige deelname aan de samenleving. Definitie armoede: Mensen zijn arm wanneer ze gedurende langere tijd niet de middelen hebben voor de goederen en voorzieningen die in onze samenleving als minimaal noodzakelijk worden gezien en mede als gevolg daarvan beperkt worden in het volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving. 2.2.

De omvang van armoede in onze gemeente In Nederland wordt de hoogte van het inkomen gebruikt om de omvang van armoede binnen een land of gemeente weer te geven. Hiervoor kunnen verschillende inkomensgrenzen worden gehanteerd, uiteenlopend van 100% van het wettelijk sociaal minimum tot zelfs 150%. Het Sociaal en Cultureel Planbureau hanteert in haar publicatie Kansrijk armoedebeleid (juni 2020) een inkomensgrens van 120% van het toepasselijk sociaal minimum. Samen tegen armoede in Zwartewaterland

5/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

Indicator 1: Omvang minimadoelgroep Voor het bepalen van de omvang van de minimadoelgroep hanteren wij 120% van het wettelijk sociaal minimum (WSM). Met 120% van het WSM als indicator voor armoede kunnen we op basis van CBS-data zien wat de omvang van de armoedeproblematiek is en hoe dit zich de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. Het voordeel van het gebruik van CBS data is dat dit betrouwbare objectieve gegevens zijn die gratis toegankelijk zijn en die over de jaren heen vergeleken kunnen worden. Daarnaast is ook vergelijking met andere gemeenten mogelijk. Deze gegevens zijn gebaseerd op de meest recente inkomensgegevens uit het Integraal Inkomens en Vermogensonderzoek van het CBS. Een klein nadeel is dat de gegevens minder actueel zijn en altijd van 2 jaar terug zijn (t-2). Dit komt omdat het CBS gegevens van de belastingdienst gebruikt die pas beschikbaar komen als het belastingjaar is afgerond. Desalniettemin wegen de voordelen van betrouwbaarheid en vergelijkbaarheid zwaarder dan dit nadeel. Uitgaande van de genoemde inkomensgrens van maximaal 120% van het WSM, laat onderstaand tabel 1 zien wat het aandeel minimahuishoudens is (geweest) in de gemeente Zwartewaterland. Tabel 1 Huishoudens met een inkomen tot 120% WSM Regio/jaar 2016 2017 Zwartewaterland 9,9% 9,6%

2018 9,0%

2019 8,8%

Nederland

13,4%

13,2%

14,0%

13,8%

Bron: CBS Statline

We zien dat onze gemeente het relatief goed doet in vergelijking met het landelijke cijfer. Het aandeel minimahuishoudens is de afgelopen jaren licht gedaald en dat is een positieve ontwikkeling. Dit betekent overigens niet dat we het minimabeleid moeten afschalen. Een ruimhartiger armoedebeleid zoals opgenomen als focuspunt in het vernieuwde coalitieakkoord (maart 2020) zal de komende jaren nodig blijven.

3. Visie, doel, ambities en activiteiten 3.1. Visie op armoede en schulden De armoedeproblematiek is zoals we hebben gedefinieerd in het vorige hoofdstuk meer dan alleen het niet hebben van voldoende middelen. Zoals beschreven in de inleiding van dit beleidsplan heeft langdurige armoede ook verstrekkende gevolgen op andere terreinen. Met dit beleidsplan zetten we daarom stevig in op het voorkomen en aanpakken van armoede en schulden. Dit betekent niet dat we de verantwoordelijkheid van onze inwoners overnemen. De inwoners zijn en blijven in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor hun financiële situatie. We bieden wel (tijdelijke) ondersteuning wanneer de inwoner er zelf niet uitkomt en we laten ook weer los wanneer hij/zij op eigen kracht verder kan. Ons aanbod is zoveel mogelijk gericht op het begeleiden van mensen naar een structurele oplossing voor hun armoede- en schuldenproblematiek. We bieden waar nodig maatwerk en handelen vanuit vertrouwen en de menselijke maat. De mensen die te maken kunnen krijgen met een (te) laag inkomen en daardoor onder de definitie van de armoededoelgroep vallen, zijn immers divers en niet te scharen onder een specifieke groep mensen.

Een jong iemand, die tijdelijk werkloos is, maar met een groot toekomstperspectief voor zich, behoeft een ander aanpak dan een AOW-er die zijn sporen verdiend heeft en aangewezen is op een klein inkomen die hij of zij niet verder kan verruimen. 3.2. Doel, ambities en activiteiten Wij stellen ons tot doel dat alle inwoners van de gemeente Zwartewaterland volwaardig naar vermogen meedoen in de samenleving. Om dat doel te bereiken zijn afzonderlijke maar samenhangende ambities geformuleerd die vertaald zijn naar activiteiten. Bij de realisatie van die activiteiten en (daarmee) ondersteuning (op maat) van inwoners gericht op volwaardige participatie in de samenleving, staan de eigen kracht, leefwereld en de eigen verantwoordelijkheid centraal. In de volgende paragraaf beschrijven we onze ambities en bijbehorende activiteiten voor de komende jaren.

Samen tegen armoede in Zwartewaterland

6/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

3.3. De ambities en bijbehorende activiteiten De komende jaren gaan we uit van de hieronder genoemde ambities. Bij elke ambitie hebben we de activiteiten genoemd die we de komende jaren gaan uitvoeren. Het betreft deels een voortzetting en deels een vernieuwing of verruiming van het huidige beleid. Ambitie 1: Het voorkomen en aanpakken van armoede doen we samen met onze partners. Samen staan we sterk en zorgen we voor een groter gebruik van de minimaregelingen. We zijn een actieve gemeente met diverse organisaties die allemaal op hun eigen wijze een bijdrage leveren in het bestrijden van armoede. We zijn effectiever wanneer we gezamenlijk optrekken en de krachten bundelen. Als gemeente nemen we het voortouw en gaan we meer de samenwerking en verbinding opzoeken met diverse organisaties en initiatieven binnen onze gemeente. We zijn er als gemeente Zwartewaterland voor alle inwoners die het financieel moeilijk hebben, maar bemerken echter dat de bestaande minimaregelingen niet optimaal worden benut. We gaan samen met onze partners het gebruik van de regelingen en de schuldhulp actiever onder de aandacht brengen en mogelijke belemmeringen die mensen ervan weerhouden mee te doen proberen weg te nemen. De activiteiten behorende bij deze ambitie: 1. We sluiten samen met relevante organisaties binnen onze gemeente een pact Samen tegen de armoede.

Binnen de gemeente Zwartewaterland zijn diverse organisaties bezig om op hun manier een bijdrage te leveren in de armoedebestrijding en dat is een mooi gegeven, want het toont aan dat de maatschappelijke betrokkenheid op dit thema groot is. Tegelijkertijd is er winst te behalen door nauwer met elkaar samen te werken op dit terrein. Het geheel is meer dan de som van de delen. Met dit pact bundelen we onze krachten en spreken we de intentie uit om komende jaren gezamenlijk de armoede te lijf te gaan. Iedere organisatie die zich geroepen voelt om binnen onze gemeente een bijdrage te leveren in de armoedebestrijding kan zich bij dit pact aansluiten. 2. We starten in 2022 een doorlopende communicatiecampagne om het nieuwe beleid onder de aandacht te brengen en om het taboe rondom armoede en schulden te doorbreken. We doen dit op de daarvoor geschikte momenten en we sluiten zoveel mogelijk aan bij activiteiten/evenementen die vanuit andere organisaties worden georganiseerd. Geschikte momenten zijn bijvoorbeeld de jaarlijkse internationale dag voor de uitroeiing van armoede op 17 oktober, de jaarlijkse Week van het geld in maart en de start van het nieuwe schooljaar. 3. We gaan meer gebruik maken van elkaars expertise en vindplaatsen.

Dit geven we mede vorm door de bestaande werkgroep financiële uitbuiting, die onderdeel uitmaakt van het bestaande netwerk Samen Zwartewaterland, nieuw leven in te blazen en deze om te vormen tot een werkgroep waar vertegenwoordigers van diverse organisaties zich in praktische zin gaan buigen over armoede- en schuldenproblematiek. We nemen deel aan deze werkgroep. 4. We gaan proactief en outreachend te werk: We brengen de (nieuwe) gemeentelijke minimaregelingen actief de onder de aandacht op relevante vindplaatsen zoals de voedselbank, de bibliotheek, de kerken maar ook bij werkgevers en op scholen. Ambitie 2: We gaan voor een integrale aanpak en leggen verbinding met andere beleidsterreinen.

dbebebebedbeleibeleidsterreinen. De armoedeproblematiek staat niet op zich maar kan als oorzaak of gevolg van andere problematiek voor een vicieuze cirkel zorgen waar je moeilijk uitkomt. Armoede leidt vaak tot een sociaal isolement, want mensen houden vanwege het geringe inkomen niet of nauwelijks geld over voor sociale activiteiten. Ook heeft armoede negatieve effecten op de gezondheid, hoewel het omgekeerde eveneens mogelijk is en gezondheidsproblemen een belemmering kunnen vormen bij het verwerven van voldoende inkomen. De gevolgen van armoede op gezondheid komen vooral tot uitdrukking in een lagere levensverwachting voor lage inkomens (Rapport SCP, Kansrijk armoedebeleid 2020). Arme mensen leven 15 jaar minder in een goede gezondheid dan rijke hoogopgeleide mensen en ze gaan gemiddeld 6 jaar eerder dood. Daarnaast hebben diverse onderzoeken aangetoond dat leven in armoede invloed heeft op de gemoedstoestand, het verhoogt het stressniveau en verlaagt de energie om de omstandigheden goed te overzien en de juiste financiële beslissingen te nemen. De Samen tegen armoede in Zwartewaterland

7/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

schaarste die mensen ervaren en het voortdurende gevecht om te overleven neemt zoveel capaciteit in beslag dat er geen ruimte is om de lange termijn te overzien. We zetten daarom in op een thema-overstijgende aanpak door verbinding te zoeken met o.a. het beleid op positieve gezondheid, Wmo, het welzijnsbeleid, laaggeletterdheid, de participatiewet en de nieuwe Wet Inburgering. Binnen de grenzen van AVG gaan we meer gebruik maken van (bestaande) data, zodat we gerichter mensen kunnen benaderen en hulp kunnen bieden. De participatiewet en de gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening bieden daar mogelijkheden voor. Door data te gebruiken en eventueel te (laten) koppelen kunnen we gericht en integraal hulp bieden. De activiteiten behorende bij deze ambitie: 5. We zetten meer in op het (vroeg)signaleren van armoede en schulden via professionals die achter de voordeur komen. We nemen dit op bij het herzien of sluiten van nieuwe inkoopcontracten of subsidieaanspraken, bijvoorbeeld als het gaat om Wmo of Jeugdhulp. Daarnaast geven we zelf het goede voorbeeld door binnen onze eigen gemeentelijke organisatie alert te zijn op mogelijke signalen en daarop te acteren. Het kan bijvoorbeeld gaan om mensen die niet (tijdig) de gemeentelijke heffingen betalen.

Het (gelijktijdig) aanpakken van armoede en schulden is vaak de eerste stap die genomen moet worden om het effect van hulp op andere terreinen te vergroten. Het is daarom belangrijk om professionals die achter de voordeur komen de opdracht mee te geven alert te zijn op (verborgen) armoede- en schuldenproblematiek. Het voorkomen van problematiek op een specifiek terrein, heeft vaak een positieve impact of neveneffect op een ander terrein. Of het nu gaat om het voorkomen van armoede, overgewicht, sociaal isolement of het tegengaan van kansenongelijkheid in het onderwijs. Alles hangt in meer of mindere mate met elkaar samen. Enkele voorbeelden ter illustratie: Een kind uit een arm huishouden dat de kans heeft gehad om zowel op school als daarbuiten volwaardig mee te kunnen doen, vergroot daarmee zijn/haar kansen op een goed toekomstperspectief en kan op deze manier ‘’ontsnappen” uit de armoede. Een werkzoekende die problematische schulden heeft, ervaart veel stress, waardoor hij/zij zich niet volledig kan focussen op het vinden van een baan. Als de stress om schulden wordt aangepakt, neemt de kans op het vinden van een baan toe, en glijdt iemand niet verder af in een sociaal isolement. Preventie is op alle terreinen van belang. We werken momenteel aan het ontwikkelen van een breed overkoepelend preventieplan voor alle leeftijden en over alle domeinen heen.

Dit beleidsplan maakt daar onderdeel van uit. Doorbraakmethode Bij multiprobleem-huishoudens is sprake van meerdere problemen die op verschillende beleidsterreinen kunnen liggen, zoals een combinatie van werkloosheid, armoede, onvoldoende zelfredzaamheid, schulden en psychische problemen. Die huishoudens krijgen vanuit verschillende kanten hulp, met de beste bedoelingen. Maar juist dat kan averechts werken doordat de hulp te versnipperd is en het huishouden het overzicht kwijt raakt. De recent ontwikkelde doorbraakmethode voor het sociale domein herstelt de regie, door een integrale aanpak waar het huishouden met bijvoorbeeld schulden actief aan bijdraagt. 6. We maken de collectieve zorgverzekering toegankelijker voor een grotere groep minima en aantrekkelijker door een hogere tegemoetkoming in de kosten van de premie. We beperken hiermee het risico op zorgmijding doordat mensen goed verzekerd zijn met een ruime aanvullende dekking. We zetten in op een positieve gezondheid en we beperken de armoedeval. De gepensioneerden met een klein aanvullend pensioen en vaak hoge zorgkosten kunnen hier eveneens profijt van hebben. Neveneffect is dat een grotere groep mensen gebruik kan maken van de preventieve activiteiten die deze Gemeentepolis biedt.

Daarnaast biedt de Gemeentepolis dekking voor kosten die niet standaard in andere pakketten worden opgenomen, bijvoorbeeld als het gaat om valpreventie en mantelzorgondersteuning. Inperking bijzondere bijstand voor zorgkosten Een afgesloten aanvullende zorgverzekering geldt als een voorliggende voorziening op de Participatiewet. Hierdoor wordt het verlenen van bijzondere bijstand voor zorgkosten ingeperkt, hetgeen gunstig is voor de financiële huishouding van de gemeente. Samen tegen armoede in Zwartewaterland

8/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

7. We leggen vanuit het minimabeleid de verbinding met Participatiewet en Nieuwe Wet Inburgering door met bijstandsgerechtigden in gesprek te gaan over hun toekomstperspectief en de doelen die zij zelf voor ogen hebben. We zetten het huidige beleid voort en blijven uitgaan van de intrinsieke motivatie en de eigen kracht van mensen en hoe wij hen kunnen ondersteunen naar een succesvolle uitstroom, inclusief het bieden van nazorg. Met het oog op de nieuwe Wet Inburgering gaat speciale aandacht uit naar de doelgroep statushouders. Wij gaan ons nader oriënteren op het toepassen van deze methode die in principe aansluit op het “1 gezin, 1 plan, 1 regisseur” leidende principe sinds de decentralisaties van 2015 en onze Visie Sociaal Domein 2020-2025. Ambitie 3: Iedereen doet mee. We stimuleren dat alle inwoners naar vermogen meedoen, met extra aandacht voor kinderen, werkenden met een laag inkomen en AOW’ers zonder (of met een beperkt) aanvullend pensioen. In aansluiting op onze Visie Sociaal Domein, zetten we in op een volwaardige deelname van alle inwoners in elke levensfase, van de allerjongsten die naar de peuterspeelzaal of kinderdagverblijf (zouden kunnen) gaan tot aan de gepensioneerden. Een te laag inkomen mag in geen enkele levensfase een belemmering vormen om mee te kunnen doen.

Met de minimaregelingen bieden we daarom: - Een inkomenscompensatie voor inwoners die (tijdelijk) een te laag inkomen hebben, zodat niemand onder de armoedegrens hoeft te leven. - Een stimulans, zodat iedereen in zijn levensfase mee kan doen aan activiteiten die bijdragen aan bijvoorbeeld zelfontplooiing, sociale ontmoeting, culturele vorming en sportieve/lichamelijke opvoeding. We mogen als gemeente geen inkomenspolitiek voeren. We gaan dus niet over de hoogte van de uitkeringen, de landelijke toeslagen en het minimumloon. Dat is voorbehouden aan de rijksoverheid. Met de gemeentelijke minimaregelingen hebben we wel een knop waar we aan mogen draaien. We hebben onze bestaande minimaregelingen tegen het licht gehouden en bijgesteld op basis van doelgerichtheid/doelmatigheid, het risico op armoedeval, actuele ontwikkelingen, het vernieuwde coalitieakkoord, focus op specifieke doelgroepen en de budgettaire mogelijkheden. Zonder andere inwoners tekort te doen, willen we de komende jaren extra aandacht hebben voor kinderen in armoede en werkenden met een laag inkomen. De kinderen hebben te allen tijde recht op gelijke kansen binnen en buiten het onderwijs, kinderen mogen niet de dupe zijn van de negatieve gevolgen van armoede.

Voor werkenden met een laag inkomen, ook wel de werkende armen genoemd, tonen diverse onderzoeken, onder andere van het Nibud, aan dat deze groep werkenden op papier net genoeg verdienen waardoor ze niet in aanmerking komen voor landelijke toeslagen, maar in werkelijkheid nauwelijks geld overhouden voor andere relevante zaken zoals het laten sporten van hun kinderen of de schoolreisjes. De activiteiten behorende bij deze ambitie: 8. We bundelen de regeling Bijdrage voor mensen met een chronische ziekte of beperking (bijdrage eigen risico zorgverzekering) voor de Wmo-doelgroep met de regeling Gemeentepolis waardoor eerstgenoemde regeling kan vervallen per 1 juni 2022. Die bundeling is mogelijk door verhoging van de tegemoetkoming in de kosten van de premie van de collectieve zorgverzekering en verruiming van de doelgroep door het verhogen van de inkomensgrens waardoor meer minima in aanmerking komen voor deelname aan die zorgverzekering. Hierdoor wordt voor minima de gezondheidszorg toegankelijker wat de gezondheid en de participatie in de samenleving bevordert. Voor personen behorend tot de Wmodoelgroep met een kwetsbare gezondheid en navenant hogere zorgvraag, betekent dit extra profijt doordat met name voor hen het gunstig is om de aanvullende zorgverzekering met de beste dekking (waaronder mantelzorgondersteuning) en hoogste vergoeding af te sluiten.

Daarnaast doordat er geen medische acceptatieprocedure gehanteerd wordt waardoor ook zij kunnen deelnemen aan de aanvullende zorgverzekering. Het laten vervallen van de regeling Bijdrage voor mensen met een chronische ziekte of beperking zal onderdeel uitmaken van een wijzigingsvoorstel van de verordening Sociaal Domein gemeente Zwartewaterland 2020. Samen tegen armoede in Zwartewaterland

9/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

9. We stellen in 2022 een participatieregeling beschikbaar voor volwassenen met een inkomen van ten hoogste 120% van de toepasselijke bijstandsnorm voor sportieve en culturele activiteiten. Deze participatieregeling voor volwassenen is een aanvulling op de bestaande participatieregeling Kindpakket voor kinderen opdat elke minima, jong of oud, ondersteund wordt in maatschappelijke participatie. Deze participatieregeling betreft gelijk het Kindpakket zogenaamd buitenwettelijk begunstigend beleid gegrond op de gemeentewet en zal onderdeel uitmaken van een wijzigingsvoorstel van de verordening Sociaal Domein gemeente Zwartewaterland 2020. 10. De overige minimaregelingen blijven ongewijzigd. 3.4. Nieuw uitvoeringsplan schuldhulpverlening 2022-2026 Schuldhulpverlening is sinds 1 juli 2012 een wettelijke taak die gemeenten moeten uitvoeren. Het staat de gemeenten vrij hoe zij hier invulling aan geven en of de gemeenten dit zelf uitvoeren of juist uitbesteden. De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) schrijft wel voor dat er een plan van aanpak door de raad vastgesteld moet worden. Om deze reden hebben we het Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026 als bijlage bijgevoegd. De Wgs is per 1 januari 2021 gewijzigd. Deze wijziging heeft als doel gehad: ➢ Zorgen voor betere ontsluiting van persoonsgegevens als middel om schuldhulpverlening effectiever te maken.

Voor schuldhulpverlening is namelijk veel informatie nodig over de (financiële) situatie van de inwoner. De wetgever ging tot 1 januari 2021 ervan uit dat inwoners zelf de benodigde informatie aanleveren, zodat de gemeenten hiermee vervolgens een plan van aanpak voor schuldhulpverlening kunnen maken. Deze inlichtingenplicht, zoals verankerd in artikel 6 Wgs, werkte vertragend en leidde soms tot langere wacht- en doorlooptijden. Om die reden is in de wijziging opgenomen dat schuldhulpverleners eenvoudig zelf digitale informatiebronnen kunnen raadplegen, zoals bijvoorbeeld gegevens over schulden, salaris en andere inkomsten. ➢ Vroegsignaleren van schulden als wettelijke taak verankeren in de wet en tegelijkertijd een juridische basis bieden om in het kader van vroegsignaleren van schulden gegevensuitwisseling tussen verhuurders en de gemeenten mogelijk te maken. Voor energieleveranciers, zorgverzekeraars en drinkwaterbedrijven was dit al mogelijk gemaakt. De wijziging van Wgs geeft aanleiding en biedt kansen om onze schuldhulpverlening door te ontwikkelen en accenten te (ver)leggen. Meerdere landelijke instanties zoals de VNG, Divosa, NVVK hebben medio 2020 gemeenten geadviseerd te investeren in de gemeentelijke schuldhulpverlening om op termijn de druk op schuldhulpverlening goed aan te kunnen.

Tenslotte willen we met het nieuwe Uitvoeringsplan voor schuldhulpverlening een aantal (nieuwe) indicatoren vaststellen waarmee we meer inzicht krijgen in de geschatte omvang van de schuldenproblematiek binnen onze gemeente. Met deze indicatoren, inclusief het verhaal achter de cijfers, kunnen we de komende jaren onze inzet op schuldhulpverlening blijven monitoren. In het bijgevoegde Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026 zijn de ambities, de beleidsuitgangspunten en de concrete activiteiten genoemd die we de komende jaren gaan uitvoeren.

Samen tegen armoede in Zwartewaterland

10/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

4. Financiën en planning van de activiteiten In onderstaand overzicht zijn alle genoemde activiteiten voorzien van een planning en de (ingeschatte) kosten die ermee gemoeid zijn. De activiteiten behorende bij ambitie 4 en 5 zijn terug te vinden in het bijgevoegde Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-206. Ambitie 1 Integrale ketenaanpak: samen met de ketenpartners/stakeholders worden de inwoners ondersteund Activiteiten Wanneer ? Wat kost het en wat is de dekking? 1.Pact samen tegen de armoede In 2022 Dekking door huidige budgetten. 2.Communicatiecampagne Doorlopend heel het jaar Jaarlijks circa € 2.500, te dekken via bij op daarvoor geschikte ramen kadernota 2022. momenten (gebruik allerlei media, inzet vrijwilligers/ ambassadeurs, organisatie evenementen) 3.Gebruik elkaars expertise & Doorlopend Het past binnen de begroting (bestaande vindplaatsen (incl. werkgroep) formatie) 4.Proactief & outreachend regelingen onder aandacht brengen

Doorlopend

Het past binnen de begroting (bestaande formatie)

Ambitie 2 Integrale ondersteuning: de inwoners worden op integrale wijze ondersteund Activiteiten Wanneer ? Wat kost het en wat is de dekking? 5.Vroegsignaleren armoede en Begin 2022 en Past binnen de begroting schulden via professionals afhankelijk van (bestaande formatie) aanpassing/vernieuwing contracten & Vroegsignaleren schulden als wettelijke taak in het kader van Wgs (activiteit 4 bij ambitie 4 uitvoeringsplan schuldhulpverlening) 6 & 8 De Gemeentepolis is aangepast zodat de zorg voor minima toegankelijker is. Aanpassing betreft een collegebesluit. 7. Stimuleren uitstroom P-wet

Begin 2022 kan de activiteit van start gaan.

Jaarlijks € 4.200 voor de dienstverlening van BKR, te dekken uit bij ramen kadernota 2022.

Per 1-1-2022

De geraamde lasten worden opgevangen binnen de beschikbaar gestelde budgetten minimabeleid.

Begin 2022.

Het past binnen de begroting (bestaande formatie)

Ambitie 3 Iedereen doet mee: door ondersteuning neemt iedereen volwaardig en naar vermogen deel aan de samenleving Activiteiten Wanneer? Wat kost het en wat is de dekking? 8. Door integrale ondersteuning van Per Het beschikbare budget wordt aangewend ter dekking de Wmo-doelgroep door de bundeling 1-6-2022 lasten collectieve zorgverzekering (regeling van ondersteuning middels de Gemeentepolis) wat eveneens een minimabeleid product aangepaste regeling Gemeentepolis, betreft. Hier is geen begrotingswijziging voor nodig. vervalt de overbodig geworden regeling Bijdrage voor mensen met een chronische ziekte of beperking. Het laten vervallen van de regeling zal onderdeel uitmaken van een wijzigingsvoorstel tot wijziging van de verordening Sociaal Domein. Samen tegen armoede in Zwartewaterland

11/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

9. Nieuwe participatieregeling voor volwassenen voor sportieve en culturele activiteiten.

Begin 2022

De nieuwe regeling zal onderdeel uitmaken van een wijzigingsvoorstel tot wijziging van de verordening Sociaal Domein.

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

Dit betreft een geheel nieuwe regeling. Op dit moment ontbreekt nog een participatieregelingen voor volwassenen. Met de participatieregeling stimuleren we actieve deelname via sport en bewegen, cultuur en sociale ontmoeting. Deelname aan sport en cultuur draagt bij aan het zich gezond voelen wat bijdraagt aan volwaardige maatschappelijke participatie. Gezien vanuit de Positieve Gezondheid benadering die mensen helpt de beleefde gezondheid in perspectief te plaatsen, waardoor vanuit eigen kracht de gezondheid positief beïnvloed kan worden, draagt sport en cultuur bij aan die positieve beïnvloeding doordat het invloed heef op de zes dimensies waaruit die beleving resulteert: zingeving, lichamelijk- en mentaal welbevinden, dagelijks kunnen functioneren, meedoen en de beleefde kwaliteit van het leven. De geraamde lasten bedragen ca. € 55.000,- per jaar op basis van de aanname dat circa 25% van de doelgroep (225 inwoners) gebruik maakt van de regeling.

Samen tegen armoede in Zwartewaterland

12/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026 1. Inleiding Dit uitvoeringsplan omschrijft de (nieuwe) activiteiten die we komende jaren in het kader van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) gaan uitvoeren. Bij het tot stand brengen van dit uitvoeringsplan hebben we de volgende ontwikkelingen en aandachtspunten meegenomen: -

De wijziging van de Wgs die per 1 januari 2021 is ingegaan Het nieuwe adviesrecht bij schuldenbewinden die per 1 januari 2021 is ingegaan De wens van de gemeenteraad om meer (in)zicht te krijgen in de voortgang/ontwikkeling van de schuldhulpverlening De inbreng van interne en externe partijen

Dit uitvoeringsplan staat niet op zichzelf maar maakt onderdeel uit van het beleidsplan aanpak armoede en schulden, getiteld Samen tegen armoede 2022-2016. Dit uitvoeringsplan is als volgt opgebouwd: -

De ambities voor de komende jaren & de overgang naar het nieuwe beleid Het activiteitenplan

1.1. De ambities & overgang van het huidige naar het nieuwe beleid De schuldenproblematiek staat hoog op de landelijke politieke agenda en dat is niet zonder reden. Circa één op de drie huishoudens heeft een betalingsachterstand. Hoewel lang niet alle betalingsachterstanden een probleem hoeven te zijn, is er wel kans op escalatie naar een problematische schuldensituatie. Net als in de rest van Nederland zijn er ook binnen de gemeente Zwartewaterland inwoners met (een risico op) problematische schulden. De omvang van de schuldenproblematiek is niet exact vast te stellen, omdat dit niet (centraal) wordt geregistreerd. Daarnaast melden niet alle mensen met problematische schulden zich voor hulp. We kunnen de omvang wel beredeneerd inschatten. Het aantal inwoners met minimaal 6 maanden betalingsachterstand op de zorgpremie is daarvoor een geschikte indicator. Een schuld bij een zorgverzekeraar staat namelijk op nummer 2 van de meest voorkomende schuldeisers in de minnelijke schuldregelingstrajecten (bron: NVVK). In de gemeente Zwartewaterland ging het op 1 juli om 156 mensen die bij het CAK geregistreerd zijn als wanbetaler voor de zorgpremie. Van het genoemde aantal hebben 93 mensen een schuld bij zorgverzekeraar Het Zilveren Kruis. 1.2. De ambities Met dit uitvoeringsplan gaan we meer focus leggen op het voorkomen en vroegsignaleren van schulden (ambitie 4).

Enerzijds ingegeven vanuit de nieuwe wetswijziging van Wgs en anderzijds is dit ook noodzakelijk, zeker gelet op de consumptieve maatschappij waarin we leven, is het voorlichten, tijdig bereiken en hulp bieden aan mensen belangrijker dan ooit. Ambitie 4: We voorkomen dat inwoners met (beginnende) betalingsachterstanden in een problematische schuldensituatie terechtkomen door extra te investeren in schuldpreventie en vroegsignalering. Tegelijkertijd investeren we ook in de curatieve schuldhulpverlening, de zogenaamde fase 2 van schuldhulpverlening. Inwoners die al schulden hebben kunnen rekenen op een laagdrempelige toegankelijke schuldhulpverlening (ambitie 5). En wanneer mensen uit een schuldregelingstraject zijn uitgestroomd is het soms nodig om nazorg te bieden, dit ter voorkoming van terugval. Dit uitvoeringsplan bevat activiteiten over de gehele linie van preventie tot aan nazorg. Ambitie 5: We bereiken meer inwoners met (problematische) schulden en begeleiden hen met een toegankelijke schuldhulpverlening naar een schuldenvrije toekomst, inclusief nazorg.

Samen tegen armoede in Zwartewaterland

13/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

1.3. De overgang van het huidige naar het nieuwe beleid We hebben in paragraaf 3.3 van het beleidsplan en in de inleiding van dit uitvoeringsplan al benoemd dat er vele ontwikkelingen zijn (geweest) die aanleiding zijn om het beleid en de (huidige) uitvoering van schuldhulpverlening tegen het licht te houden. Dat hebben we gedaan. Om goed in te spelen om deze ontwikkelingen en voor de realisatie van de genoemde ambities stellen we de volgende beleidswijzigingen en speerpunten voor: ➢ We gaan preventie, budgetbegeleiding en budgetadvies van de schuldhulpverlening (fase 1) met ingang van 1-1-2023 zelf uitvoeren. Op dit moment wordt fase 1 uitgevoerd door De Kern. Een fulltime professional en twee vrijwilligers voeren deze taken uit. Het jaar 2022 gebruiken we als overgangsjaar voor een geleidelijke overgang van fase 1 naar de gemeente. Onderbouwing: Deze beleidswijziging is niet omdat we ontevreden zijn met de uitvoering door De Kern, maar omdat we als gemeente Zwartewaterland de regie in eigen hand willen nemen. De gemeenten hebben met de wijziging van Wgs meer taken en verantwoordelijkheden er bij gekregen, met name op het vlak van vroegsignaleren van schulden. De uitvoering van nieuwe taken vereisen een nauwe samenwerking met (nieuwe) externe partners, waardoor het voor de hand ligt dat wij fase1 zelf gaan uitvoeren.

Dit biedt mogelijkheden om aan de hand van data op individueel klantniveau integraal hulp te bieden, bijvoorbeeld wanneer blijkt dat een klant die potentie heeft om naar werk uit te stromen te maken heeft met schulden als belemmerende factor. Verder is de nieuwe Wet Inburgering ook aanleiding om fase 1 van de schuldhulpverlening zelf uit te voeren. Uit deze wet vloeit voort dat we statushouders bij de start van de bijstandsuitkering de eerste zes maanden financieel ontzorgen. Dat houdt in dat we de vaste lasten vanuit de uitkering inhouden en doorbetalen en daarnaast is er ook de taak hen financieel zelfredzaam te maken. Deze ontzorgtaak kunnen we beter vormgeven wanneer zowel de participatiecoach voor de inburgering als de schuldhulpverlener in fase 1, die tevens budgetcoach is, onder de gemeente komen te vallen. De lijnen zijn daardoor korter, en het is beter mogelijk om deze doelgroep vanuit drie wetten tegelijk (de Participatiewet, Wet Inburgering en Wgs) passende ondersteuning te bieden, met als doel het vergroten van de financiële zelfredzaamheid en tegelijkertijd het versnellen van de integratie en het realiseren van een volwaardige deelname aan de samenleving. De uitvoering van fase 2, namelijk het regelen van schulden middels een minnelijk of wettelijk schuldregelingstraject houden we extern. Op dit moment voert Plangroep dit uit namens de gemeente Zwartewaterland.

Het bieden van fase 2 vereist specialistische kennis en ervaring, die we op dit moment (nog) niet in huis hebben. Daarnaast zijn er ook allerlei kwaliteitseisen waar je als gemeente aan zou moeten voldoen. Het ligt voor de hand om fase 2 voorlopig uit te besteden. ➢ We leggen meer focus op het voorkomen en vroegsignaleren van schulden. Dit betekent een extra investering in deze voorfase van schuldhulpverlening. ➢ We werken proactief en outreachend. We gaan erop af en benutten relevante vindplaatsen om op deze manier meer inwoners met schulden te bereiken en hulp aan te bieden. ➢ We gaan meer datagestuurd werken. We maken meer gebruik van beschikbare relevante data, zowel in het kader van vroegsignalering als voor de curatie van schulden. ➢ We gaan meer samenwerken met maatschappelijke partners. ➢ In het kader van sturing en verantwoording stellen we indicatoren vast waarmee we zicht kunnen houden op de omvang van de schuldenproblematiek en de voortgang op dit uitvoeringsplan. De indicatoren omvatten niet het hele uitvoeringsplan want niet alle activiteiten zijn in cijfers uit te drukken.

Samen tegen armoede in Zwartewaterland

14/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

2. Het activiteitenplan en productenaanbod De hieronder genoemde activiteiten betreffen deels eenmalige en deels vaste en/of terugkerende activiteiten. Het activiteitenplan vormt de basis voor de komende jaren, maar we behouden de ruimte en flexibiliteit om wanneer het nodig is het activiteitenplan bij te stellen. Dit geldt ook voor het productenaanbod. De activiteiten en producten zijn gegroepeerd in preventie & vroegsignalering, curatie van schulden en nazorg. Verder stellen we een aantal indicatoren voor die we jaarlijks gaan gebruiken om de schuldenproblematiek en voortgang op de schuldhulpverlening te kunnen monitoren. Preventie en vroegsignalering 1. We stellen diverse geldplannen van het Nibud beschikbaar die toegespitst zijn op specifieke doelgroepen, zoals statushouders en zzp-ers. Deze geldplannen kunnen ter ondersteuning gebruikt worden door zowel schuldhulpverleners in fase 1, alsook door professionals, intermediairs en vrijwilligers binnen onze gemeente. 2. We stimuleren financiële educatie op scholen en bieden aan om voorlichting te geven op scholen. We gaan niet over het onderwijsprogramma van scholen, maar verkennen met scholen wel de mogelijkheid om bij te dragen aan financiële educatie en voorlichting, bijvoorbeeld door op verschillende momenten in het jaar, bijvoorbeeld in de jaarlijkse Week van het geld, gastlessen te verzorgen of voorlichting te geven. 3.

We introduceren de EHBF wat staat voor de eerste hulp bij financiën. Als onderdeel van de communicatiecampagne nodigen we inwoners uit die vanwege lichamelijke beperkingen of andere redenen niet naar het loket van schuldhulpverlening kunnen komen ons te bellen, eventueel via een speciaal nummer, zodat we hen hulp kunnen bieden op een voor hen gewenste locatie, zoals thuis. 4. We gaan uitvoering geven aan de wettelijke taak vroegsignaleren van schulden. Dit houdt in dat we op basis van gecombineerde signalen van (beginnende) betalingsachterstanden op energie, huur, water en zorgverzekering mensen proactief benaderen en een hulpaanbod doen. Hiervoor schakelen we het BKR in als gegevensbewerker die de matching en levering van gegevens voor ons gaat verzorgen. Wij benaderen alle adressen waarop een signaal wordt ontvangen met een hulpaanbod. Dit kan per brief, telefonisch of via een huisbezoek. Welk contactmiddel we inzetten hangt af van de aard en (hoeveelheid signalen die we ontvangen. Voor gemeenten en de schuldeisers (energieleveranciers, verhuurders, drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars) die bij wet genoemd zijn heeft het NVVK met de koepelorganisaties een landelijk convenant en bijbehorende standaardovereenkomsten opgesteld die zij kunnen ondertekenen voor de (lokale) samenwerking en de onderlinge gegevensuitwisseling.

Wij, als gemeente Zwartewaterland, sluiten ons aan bij dit convenant en ondertekenen bijbehorende overeenkomsten. Zilveren Kruis, Vitens en diverse energieleveranciers hebben dit overigens al gedaan. Alleen met de verhuurders, in ons geval Wetland Wonen, moeten we apart een overeenkomst afsluiten. 5. Voor het bereiken van mensen met financiële problemen zoeken we de verbinding en samenwerking met (nieuwe) partners, zoals de voedselbank, (sport)verenigingen, werkgevers, kerken en met elk partij die er voor openstaat om samen met ons de schulden te voorkomen en aan te pakken. Via deze partners informeren we onze inwoners over de mogelijkheden van schuldhulpverlening. Dit kan variëren van het verstrekken van schriftelijke informatie tot aan het houden van een voorlichtingsbijeenkomst op locatie. 6. We sturen alle (bijna) 18-jarigen een kaart of een brief, waarin we hen wijzen op een aantal (financiële) zaken waar zij vanaf die leeftijd rekening mee moeten houden. Het betalen van de zorgpremie voor de verplichte zorgverzekering en het aanvragen van de zorgtoeslag is hier een belangrijk onderdeel van.

Samen tegen armoede in Zwartewaterland

15/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

7. We gaan meer samenwerken met ervaringsdeskundigen en prominente inwoners uit de gemeente Zwartewaterland om de schuldenproblematiek bespreek te maken en het taboe te doorbreken. Het inzetten van ervaringsdeskundigen kan onderdeel zijn van de communicatiecampagne (zie activiteit 2, beleidsplan). Curatieve schuldhulpverlening 8. Fase 1 van schuldhulpverlening gaan we vanaf 2023 zelf uitvoeren. De huidige activiteiten die door De Kern worden uitgevoerd zetten we voort, aangevuld met nieuwe activiteiten zoals benoemd onder preventie en vroegsignalering. Tot aan 2023 fungeert De Kern als het schuldhulpverleningsloket. We hebben hierbij de volgende targets: a. Het eerste gesprek vindt plaats binnen 2 weken nadat een inwoner zich heeft gemeld voor schuldhulpverlening, of het college een signaal heeft ontvangen van schuldeisers over betalingsachterstanden. Deze zogenaamde wachttijd is ruimschoots binnen de maximumtermijn van 4 weken die de wet voorschrijft. Dit gaan we registreren. b. Binnen 8 weken na het eerste gesprek over de hulpvraag wordt beslist of degene in aanmerking komt voor schuldhulpverlening en wat die hulpverlening inhoudt, vastgelegd in een plan van aanpak. Deze beslistermijn dient bij verordening door uw raad bepaald te worden.

U wordt via een raadsvoorstel tot wijziging van de Verordening Sociaal Domein gemeente Zwartewaterland 2020 voorgesteld de huidige (Awb) beslistermijn van 8 weken te blijven hanteren omdat er voldoende tijd nodig is om een goede afweging te maken welke hulp aan de inwoner wordt geboden. Het helder krijgen van de gehele financiële situatie vergt van zowel de hulpverlener als de inwoner veel inzet en het bijeen brengen van de benodigde financiële documenten kost tijd. Vanzelfsprekend zal de termijn korter zijn als dat mogelijk is. De schuldhulpverlening is breed toegankelijk. Bij hulpverlening staat de eigen verantwoordelijkheid centraal. Het college zal elke hulpvraag beoordelen. Daarbij kan recidive en fraude betrokken worden, mede gelet op de wens de schuldhulpverlening uitvoerbaar te houden. 9. A. Over het jaar 2020 hebben we aan 91 onderbewindgestelden individuele bijzondere bijstand vergoed voor de kosten van het bewind. De totale kosten bedroegen in 2020 € 120.817. De kosten vanuit bijzondere bijstand voor onderbewindstelling zijn de laatste jaren flink gestegen. Dit is niet alleen bij de gemeente Zwartewaterland het geval, maar een landelijke ontwikkeling waar het merendeel van de gemeenten mee te maken heeft.

De toename van de kosten is mede veroorzaakt door het feit dat de afgelopen jaren steeds meer mensen onder bewind zijn gesteld vanwege het hebben van problematische schulden. Het hebben van problematische schulden is namelijk sinds 2014 een wettelijke grondslag op basis waarvan de rechter beschermingsbewind kan toekennen. Voor dit zogenaamde schuldenbewind geldt een hoger tarief dan het toestandbewind dat wordt ingesteld vanwege lichamelijke of psychische beperkingen. We zetten daarom in op een actieve toenadering en samenwerking met beschermingsbewindvoerders, niet alleen vanwege de kosten, maar vooral om de handen ineen te slaan voor het bieden van een goede afgestemde (schuld)hulpverlening aan de ondergestelde inwoners. In 2022 gaan we daarom een belronde doen naar deze bewindvoerders om: o Een handreiking te doen en hen te wijzen op de gemeentelijke schuldhulpverlening. We zetten in op een samenwerking met de bewindvoerders, zodat klanten met problematische schulden via de gemeentelijke schuldhulpverlening (aanvullende) hulp geboden krijgen. Het kan niet zo zijn dat iemand alleen vanwege zijn schulden al jaren onder bewind is gesteld zonder enig uitzicht op een schuldenvrije toekomst. o In het geval de schulden al zijn opgelost, en indien van toepassing verlagen we het hogere tarief voor schuldenbewind naar het normale tarief voor toestandbewind.

o Een eventuele opheffing van het bewind te bespreken, mocht de onderbewindgestelde bijvoorbeeld met een minder vergaand instrument geholpen kunnen worden.

Samen tegen armoede in Zwartewaterland

16/19 | P a g i n a

Beleidsplan voor aanpak armoede en schulden 2022-2026

Uitvoeringsplan Schuldhulpverlening 2022-2026

9. B. We maken gebruik van het wettelijke adviesrecht bij schuldenbewind. We maken zoals de nieuwe wet voorschrijft dit schriftelijk kenbaar aan de rechtbank, zodat we het adviesrecht kunnen uitoefenen. De nieuwe Wet Adviesrecht bij schuldenbewind die per 1 januari 2021 is ingegaan, biedt gemeenten en de bewindvoerders de mogelijkheid om in het belang van de klant meer met elkaar samen te werken. Inmiddels hebben 7 gemeenten van de provincie Overijssel het adviesrecht omarmd. Het instellen van bewinden gaat via een rechterlijke uitspraak. Dit gaat buiten de gemeenten om terwijl ze vanuit de Wgs wel verantwoordelijk zijn voor de juiste ondersteuning van mensen die schulden hebben. En in het geval de onderbewindgestelde een (te) laag inkomen heeft, moeten de kosten via de bijzondere bijstand worden vergoed. De gestegen kosten vanuit de bijzondere bijstand waar we ook mee te maken hebben zijn eveneens aanleiding om dit adviesrecht te omarmen. Door gebruik te maken van het adviesrecht moeten de beschermingsbewindvoerders zich bij de gemeente melden om advies te vragen over een recent ingesteld schuldenbewind. De beschermingsbewindvoerder doet dit binnen 2 weken na instelling van het schuldenbewind en stuurt vervolgens binnen 3 maanden het plan van aanpak en de boedelbeschrijving.

Op basis daarvan kan de gemeente de rechter adviseren om voortzetting van het schuldenbewind dan wel negatief adviseren omdat de gemeente van mening is dat de inwoner met een minder vergaand instrument geholpen kan worden. De voordelen voor de uitoefening van het adviesrecht zijn: -

We krijgen iets meer zicht en invloed op de instroom in schuldenbewind. We bereiken inwoners met (problematische) schulden die zich anders niet vanzelfsprekend bij ons zouden melden. Het biedt een goede basis om in het belang van de inwoner samenwerking op te zoeken met beschermingsbewindvoerders. We zorgen voor een integrale hulpaanbod aan de inwoner. De Wet Adviesrecht wordt in samenhang met de participatiewet en Wgs ingezet om de klant de best passende ondersteuning te bieden.

10. Fase 2 van de schuldhulpverlening die betrekking heeft op het technisch regelen van problematische schulden middels het inzetten van een minnelijk of een wettelijk schuldregelingstraject wordt momenteel uitgevoerd door Plangroep. In 2022 starten we een nieuwe aanbesteding voor fase 2. We houden hierbij rekening met de overheveling van fase 1 naar de gemeente (activiteit 7) 11. Op basis van CAK data bieden we proactief schuldhulp aan (een deel van de) bijstandsgerechtigden die als wanbetaler voor de zorgpremie bij het CAK staan geregistreerd. We beginnen met een pilot van 10 mensen die een schuld hebben bij Het Zilveren Kruis. Deze inwoners zijn geregistreerd als wanbetalers omdat ze op de zorgpremie een betalingsachterstand hebben van minimaal 6 maanden. Als gevolg hiervan hebben ze alleen de basisverzekering behouden en betalen ze als boete de zogenaamde bestuursrechtelijke premie. In samenwerking met Het Zilveren Kruis, benaderen we deze inwoners en ondersteunen we hen bij het aanpakken van hun schulden wat de weg vrijmaakt om weer een volwaardige aanvullende zorgverzekering te mogen afsluiten. Een (langlopende) schuld bij de zorgverzekeraar is overigens vaak een indicatie dat er meerdere schulden in het spel zijn. Bij deze aanpak zetten we in op een oplossing voor de gehele schuldenproblematiek. 12.