Bijlage 3 - PVA OndermijnendeCriminaliteit GemeenteZwartewaterland

Zwartewaterland veilig houden, dat doe je met elkaar

Plan van Aanpak Ondermijnende criminaliteit Op 7 december 2023 is het Meerjarenplan Integrale

aan volksvertegenwoordigers, ambtenaren en onschuldige

De voorgande documenten geven concreet zicht op welke

Veiligheid 2023 - 2026 door de gemeenteraad van

inwoners en ondernemers. Dit ondermijnt en bedreigt onze

stappen we als gemeente Zwartewaterland kunnen en

Zwartewaterland vastgesteld. In dit plan is vastgelegd

samenleving en rechtstaat.

moeten zetten om ondermijnende criminaliteit waar mogelijk

dat ondermijnende (georganiseerde) criminaliteit, als

te voorkomen, aan te pakken en terug te dringen.

onderdeel van de pijler integriteit en veiligheid, één van

Ondermijnende criminaliteit is een dynamisch begrip waar veel

de prioriteiten is waar onze gemeente zich de komende

onderwerpen onder geschaard worden. Van belang is om een

jaren op richt.

concrete, gezamenlijke aanpak scherp te hebben, zodat we

Wat is ondermijnende criminaliteit?

Criminelen maken voor illegale activiteiten gebruik van

Leeswijzer

Dit plan van aanpak is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk

als één overheid slagvaardig optreden tegen ondermijnende

twee wordt ingegaan op het ondermijningsbeeld, het

criminaliteit. Daarom wordt in dit plan concreet gemaakt, waar

Rode-dradenbeeld IJsselland van het RIEC Oost-Nederland

wij als organisatie in 2025 mee aan de slag gaan.

en de door het Districtelijk Veiligheidsoverleg vastgestelde

legale bedrijven en diensten. Hierdoor vervagen normen

oplegnotitie de “basis op orde” ten aanzien van het

en neemt het gevoel van veiligheid en leefbaarheid af.

Belangrijke input voor dit plan van aanpak zijn:

voorkomen en aanpakken van ondermijnende criminaliteit.

Dit effect wordt ook wel ondermijning/ondermijnende

1.

het ondermijningsbeeld dat gezamenlijk met het

Deze documenten vormen een belangrijke basis voor dit plan

criminaliteit (hierna: ondermijnende criminaliteit) genoemd.

Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC)

van aanpak. In hoofdstuk 3 bespreken wij concrete acties, die

Ondermijnende criminaliteit bestaat uit verschillende

Oost-Nederland tot stand is gekomen;

voornamelijk door het team veiligheid worden uitgevoerd.

het Rode-dradenbeeld IJsselland van het RIEC

Voor een deel van deze acties wordt aangesloten bij de

Oost-Nederland; en

regionale acties en activiteiten van het RCIV en het RIEC

de oplegnotitie “de basis op orde” ten aanzien van

Oost-Nederland.

soorten veelal zwaardere vormen van criminaliteit (zoals

2.

drugscriminaliteit, mensenhandel, zorgfraude/-criminaliteit en witwassen) en activiteiten die daarmee samenhangen. Bij

3.

activiteiten van ondermijnende criminaliteit maken criminelen

het voorkomen en aanpakken van ondermijnende

gebruik van diensten uit de bovenwereld. Hierdoor raken

criminaliteit, die door het Regionaal Coördinatiepunt

de boven- en de onderwereld met en in elkaar verweven.

Integrale Veiligheid (RCIV) is voorgelegd en door het

Criminelen schuwen het hierbij niet om legale partijen te

Districtelijk Veiligheidsoverleg (DVO) IJsselland op 12 juli

beïnvloeden of te onderdrukken. Je kunt bijvoorbeeld denken

2023 is vastgesteld.

Lees verder 

Zwartewaterland veilig houden, dat doe je met elkaar

Ondermijningsbeeld Risicogebieden

Fenomenen

uitgewerkt. Welke vormen van ondermijnende

risicogebieden en risico’s voor onze gemeente gelden:

drugs (het gebruik en de handel hierin kunnen beter in beeld

criminaliteit in onze gemeente zien of vermoeden wij?

1.

er is veel onbekendheid met wat zich op de

worden gebracht) en witwassen (bij enkele ondernemingen

bedrijventerreinen afspeelt (veel industrie en

zijn twijfels over hun bestaansrecht). Deze fenomenen zijn

bedrijfsverzamelgebouwen);

volgens het ondermijningsbeeld bij/binnen onze gemeente

onze gemeente heeft een groot agrarisch gebied met

onvoldoende in beeld.

In het ondermijningsbeeld zijn risico's, gelegenheden en fenomenen binnen de gemeente Zwartewaterland

Uit het ondermijningsbeeld blijkt dat de volgende

Wat maakt de gemeente Zwartewaterland aantrekkelijk voor criminelen? Waarom zouden zij zich willen vestigen of investeren in onze gemeente? Antwoorden

2.

op deze vragen geven meer inzicht in de risico's,

agrarische bedrijven, dat vanwege de grootte van het

gelegenheden en fenomenen in onze gemeente.

agrarische en natuurlijke terrein een groter risico op ondermijnende criminaliteit vormt (blinde vlekken en de

3.

Als derde beschrijft het ondermijningsbeeld de fenomenen

Aanbevelingen

Tot slot heeft het RIEC Oost-Nederland aanbevelingen

aantrekkelijkheid voor criminelen om agrariërs voor het

gedaan om het thema ondermijnende criminaliteit zowel

huren van schuren en loodsen te benaderen);

maatschappelijk als binnen onze gemeentelijke organisatie te

signalen van ondermijnende criminaliteit lijken

borgen. Het gaat daarbij specifiek over:

onvoldoende te worden gezien of herkend (er worden

1.

Gelegenheden

het vergroten van de bewustwording en kennis over ondermijnende criminaliteit binnen de ambtelijke

binnen onze gemeente weinig signalen gemeld).

organisatie; 2.

inzetten op samenwerking, zowel door het verbeteren

Daarnaast zijn er verschillende gelegenheden die onze

van communicatie en uitwisselen van informatie extern,

gemeente aantrekkelijk maken voor criminelen, zoals:

als door het verbeteren van afstemming binnen de

•

een groot buitengebied;

•

aanwezigheid van (jacht)havens;

•

lage meldingsbereidheid;

ondermijning waar gemeentelijke medewerkers

•

goede bereikbaarheid; en

‘ondermijningssignalen’ kwijt kunnen;

•

beperkte toezichts- en handhavingscapaciteit voor

4.

het structureel inzetten van (integrale) controles; en

bijvoorbeeld integrale controles.

5.

het opstellen van herijkt, actueel en passend beleid.

Bij de uitvoering van criminele activiteiten en voor het investeren van de verkregen winsten zijn criminelen aangewezen op de mogelijkheden die onze plaatselijke infrastructuur en faciliteiten bieden.

ambtelijke organisatie; 3.

het inrichten van een intern meldpunt

Zwartewaterland veilig houden, dat doe je met elkaar

Het Rode-dradenbeeld IJsselland RIEC Oost-Nederland In 2024 is het Rode-dradenbeeld IJsselland (hierna:

De IJssellandse gemeenten bevinden zich momenteel in

het Rode-dradenbeeld) door het RIEC Oost-Nederland

verschillende fasen in de Piramide naar fitte gemeente. De

opgeleverd. Het RIEC Oost-Nederland onderzocht

afgelopen periode hebben gemeenten al stappen gezet

hoe weerbaar de IJssellandse gemeenten zijn tegen

om hun weerbaarheid tegen invloeden van ondermijnende

ondermijnende criminaliteit. Dit gebeurde door het

criminaliteit te verbeteren. Denk bijvoorbeeld aan

afnemen van Weerbaarheidsscans bij de gemeenten

bewustwordingsactiviteiten voor inwoners, ondernemers en

in het district IJsselland. In het Rode-dradenbeeld is

medewerkers. Een belangrijke vervolgstap is om uitwerking

op basis van de Weerbaarheidsscans en een actuele

te geven aan het lokale en regionale ambitieniveau. Het

uitvraag bij alle elf gemeenten een beeld geschetst van

uitgangspunt is een ‘ondermijningsproof’ IJsselland met

de gemeentelijke weerbaarheid in het district IJsselland.

een stevige verdedigingslinie tegen ondermijnende

Uit alle weerbaarheidsscans is in feite een gemene deler

invloeden. Het Rode-dradenbeeld geeft input om in het

voor de elf gemeenten (op)gehaald. Deze gemene deler is

district IJsselland een herijkte koers vast te stellen in de

vervolgens in het Rode-dradenbeeld verwerkt en geeft

ondermijningsaanpak, waarvan de weerbaarheid een

input voor de IJssellandse gemeenten om met de basis

wezenlijk onderdeel vormt. Dit beeld is opgedeeld in

op orde aan de slag te gaan.

vijf pijlers. Per pijler zijn de belangrijkste aanbevelingen aangegeven.

Bekijk de pijlers met aanbevelingen 

Zwartewaterland veilig houden, dat doe je met elkaar

Bewustwording en organisatie

Informatiepositie

Beleid, toezicht en handhaving

Integere en veilige werkomgeving

Communicatie

 Geef vanuit het

 Bevorder het melden

 Actualiseer de

 Laat het thema

 Laat communicatie,

managementteam en

van signalen en zorg dat alle

bestuurlijke instrumenten

ondermijnende criminaliteit

zowel intern als extern,

bestuur een duidelijke

relevante informatie in het

(Algemene plaatselijke

deel uitmaken van het

standaard deel uitmaken

visie op de aanpak van

kader van de aanpak van

verordening, Bibob-beleid,

integriteitsbeleid. Besteed

van de aanpak van

ondermijnende criminaliteit

ondermijnende criminaliteit

Damoclesbeleid, etc.)

structureel aandacht aan

ondermijnende criminaliteit.

en zorg ervoor dat deze

op een centrale plek op

die kunnen helpen in de

integriteit in plaats van enkel

Communiceer structureel

aanpak in de organisatie is

de juiste manier wordt

aanpak van ondermijnende

rondom indiensttreding.

en proactief en niet alleen

verankerd.

geregistreerd. Dit dient ook

criminaliteit. Draag ook

als voorwaarde voor meer

zorg voor voldoende

 Zorg voor de juiste

Overweeg het opstellen van

informatie gestuurd werken.

capaciteit en expertise om

maatregelen in het

een communicatiestrategie.

de bestuurlijke instrumenten

kader van de fysieke en

 Besteed binnen de organisatie door-

ad-hoc rond incidenten.

lopend aandacht aan

 Stimuleer samenwerking

afdoende in te kunnen

persoonlijke veiligheid van

het bevorderen van

als het gaat om het

zetten.

medewerkers.

bewustwording over

verzamelen en verwerken

ondermijnende criminaliteit

van informatie in het

 Vergroot het zicht op

en spits informatie toe op

kader van de aanpak van

de diverse fenomenen van

de verschillende werkvelden

ondermijnende criminaliteit,

ondermijnende criminaliteit

en op de lokale situatie.

bijvoorbeeld in een Lokaal

(zorgcriminaliteit, mensen-

Ondermijningsoverleg/

handel en uitbuiting en

signalenoverleg.

kwetsbare gebieden) en

 Richt ook op bevordering van bewustwording onder

zet structureler in op het

inwoners, ondernemers en

uitvoeren van integrale

maatschappelijke partners.

controles.

Zwartewaterland veilig houden, dat doe je met elkaar

Districtelijke, integrale aanpak van ondermijnende criminaliteit

Oplegnotitie de “basis op orde” ten aanzien van het voorkomen en aanpakken van ondermijnende criminaliteit

1

In het district IJsselland is de ambitie om de impact

2

van ondermijnende criminaliteit zoveel mogelijk te beperken. Het voornemen is om dit district zo onaantrekkelijk mogelijk te maken voor georganiseerde

De basis op orde

Dit wil zeggen dat de IJssellandse gemeenten,

Informatie gestuurd en integraal met elkaar aan de slag om criminele netwerken aan te pakken

en ondermijnende criminaliteit. Hierbij wordt vanuit

waaronder onze gemeente, een adequate aanpak

het “maatschappelijk effect” geredeneerd. Voor de

hebben om interne (raad, college en interne

gemeenten in het district IJsselland, waaronder onze

organisatie) en externe doelgroepen (inwoners,

van de (op dit moment) geprioriteerde criminele

gemeente, is het van belang om ook (of: juist) in te zetten

ondernemers en maatschappelijke organisaties)

groepen door de politie. In eerste instantie worden

op de aanpak van (ondermijnende) criminaliteit die

bewust te maken van de impact en de (schadelijke

deze netwerken lokaal verder besproken, geduid

het meeste zichtbaar is in de steden, dorpen en wijken.

maatschappelijke) gevolgen van ondermijnende

en wordt hierop een aanpak geformuleerd. In het

Hiervoor is het noodzakelijk om een weerbare overheid

criminaliteit. Daarbij moeten de voorwaarden om

regionaal samenwerkingsverband bespreken we

én een weerbare samenleving te hebben om tegendruk te

informatie te kunnen en te mogen delen op orde

wat aanvullend nog nodig is: ondersteuning en

bieden aan deze ondermijnende criminaliteit. Daarbij

zijn, net als het bestuurlijk instrumentarium, zoals

capaciteit in de opvolging, zowel binnen een casus als

kunnen we onze samenleving nog beter benutten in

artikel 13b van de Opiumwet en de Wet Bibob. Ook is

casusoverstijgend. De aanpak van criminele netwerken

de strijd tegen ondermijnende criminaliteit. Zij zijn

er voldoende uitvoeringscapaciteit om beleid om te

kan gezien worden als een stimulans om een

immers onze ogen en oren.

kunnen zetten in actie. Een belangrijk streven is om te

structurele en integrale aanpak duurzaam te realiseren.

komen tot verschillende vormen van samenwerking Om dit te realiseren wordt de komende jaren geïnvesteerd

om ondermijnende criminaliteit vooral lokaal, maar

in een districtelijke, integrale aanpak van ondermijnende

ook gezamenlijk binnen het district IJsselland, goed te

criminaliteit. Deze aanpak is reeds eerder besproken in het

kunnen aanpakken.

RCIV en het DVO van november/december 2022. Deze aanpak bestaat uit twee lijnen:

Dit doen we in het district IJsselland aan de hand

Zwartewaterland veilig houden, dat doe je met elkaar

Eerste stappen vanuit de gemeente Zwartewaterland Concrete acties voor 2025

de focus op een algemeen niveau van basiskennis voor

In 2025 starten we met het intern én extern onder de

de gehele organisatie. Per team wordt bekeken welk

criminaliteit gezet. Er wordt momenteel op lokaal

aandacht brengen van het onderwerp ondermijnende

ondermijningsthema verder van meerwaarde is voor de

niveau, binnen het basisteam en op districtelijk niveau

criminaliteit. We zijn ons bewust dat we niet alle

werkzaamheden van dat betreffende team.

gewerkt aan het actualiseren/opstellen van een aantal

aanbevelingen uit het ondermijningsbeeld, het Rode-

De focus ligt vooralsnog op de geprioriteerde thema’s

beleidsdocumenten, zoals de Algemene plaatselijke

dradenbeeld en de oplegnotitie de “basis op orde”

zoals beschreven in het ondermijningsbeeld, zijnde

verordening, Bibob-Beleidsregels en Damoclesbeleid

ten aanzien van het voorkomen en aanpakken van

drugscriminaliteit en witwassen. Hieronder volgt een

(Beleidsregels artikel 13b van de Opiumwet). Er wordt ook

ondermijnende criminaliteit in 2025 op kunnen pakken.

overzicht per team/bestuur:

geïnvesteerd in het vergroten van de bewustwording

Waar mogelijk sluiten wij aan bij initiatieven vanuit het

en het thema ‘integriteit’ maakt onderdeel uit van

district/RCIV. Hierbij moet ook rekening worden gehouden

het Personeelshandboek. Op 19 maart 2024 vond

met de capaciteit van andere teams. Meer controles op

de informatieavond Buitengebied Alert plaats.

vergunningen zorgt bijvoorbeeld voor meer werk bij het (sub)

Verder werd op 21 januari 2025 een organisatiebrede

team vergunningen. We willen in 2025 minimaal de volgende

bewustwordingsbijeenkomst over drugscriminaliteit

zaken ten aanzien van de aanpak van ondermijnende

algemeen tijdens een thema-avond veiligheid van de

voor medewerkers georganiseerd.

criminaliteit oppakken:

gemeenteraad);

De afgelopen jaren zijn binnen onze gemeente verschillende stappen op de aanpak van ondermijnende

Vervolgstappen

op basis van het ondermijningsbeeld, Rode-dradenbeeld en oplegnotitie de “basis op orde” ten aanzien van het voorkomen en aanpakken van ondermijnende criminaliteit

1

• het MT (ondermijnende criminaliteit algemeen en draagvlak binnen de organisatie); • het college (ondermijnende criminaliteit algemeen); • de gemeenteraad (ondermijnende criminaliteit

• toezichthouders/boa’s, medewerkers vergunningen Bewustwordingstrainingen (jaarlijks of periodiek

APV en bijzondere wetten, medewerkers VTH,

jongerenwerkers en (beleids)medewerkers veiligheid

en blijvend op investeren) voor de gehele organisatie.

(ondermijnende criminaliteit algemeen, drugscriminaliteit

Daarbij wordt aangesloten bij de Communicatie-strategie en

en witwassen, mensenhandel en zorgfraude/-

uitvoeringsplan Interne bewust-wordingsaanpak ondermijning

criminaliteit);

gemeenten IJsselland (zie bijlage 1). In eerste instantie vooral

• team burgerzaken en KCC (ondermijnende criminaliteit

met een focus op ondermijnende criminaliteit in het algemeen

algemeen en een training in het herkennen van signalen

en op drugscriminaliteit in specifieke zin. Eventueel kan ook mensenhandel, specifiek het sub-thema arbeidsuitbuiting, aan de orde komen in bepaalde teams. Vooralsnog ligt

van mensenhandel); • buitendienst (herkennen van signalen van ondermijnende criminaliteit, specifiek drugscriminaliteit).

Zwartewaterland veilig houden, dat doe je met elkaar

2

Met de collega’s van het team communicatie

5

onze gemeente de mogelijkheid hebben om opleidingen van Ondermijningsproof maken en toepassen van de

het RIEC Oost-Nederland te volgen. Zie in bijlagen 3 en 4 het

wordt een communicatiekalender ontwikkeld om

Algemene plaatselijke verordening Zwartewaterland

ondermijnende criminaliteit periodiek intern en extern

(hierna: de APV). Een belangrijk onderdeel van deze stap

onder de aandacht te brengen. Daarbij wordt aangesloten

is het actiever inzetten van de exploitatievergunning voor

bij de Communicatiestrategie en uitvoeringsplan Interne

openbare inrichtingen. In de huidige APV is opgenomen

bewustwordingsaanpak ondermijning gemeenten IJsselland

dat voor het exploiteren van een openbare inrichting

(zie bijlage 1).

(horecabedrijf) een vergunning van de burgemeester nodig

Hierin nemen we de laatste wetswijzigingen (waaronder

is. Deze vergunningplicht geldt niet als de burgemeester

het lachgasverbod) en ontwikkelingen in jurisprudentie

ambtshalve of op aanvraag een vrijstelling heeft verleend. Op

(evenredigheid en overtredersbegrip) en de mogelijkheid om

3

We stellen een interne meldroute en meldpunt

opleidingsaanbod van het RIEC Oost-Nederland.

7

Damoclesbeleid (Beleidsregels artikel 13b van de

Opiumwet) actualiseren en een procesbeschrijving toevoegen.

basis van een nader onderzoek blijkt dat geen vrijstelling(en)

een last onder dwangsom (i.p.v. een sluiting) op te leggen,

ondermijning/ondermijnende criminaliteit op en richten deze

door onze burgemeester is verleend. Dit betekent dat voor alle

mee.

in. In de Communicatiestrategie en uitvoeringsplan Interne

openbare inrichtingen in de gemeente Zwartewaterland een

bewustwordingsaanpak ondermijning gemeenten IJsselland

exploitatievergunningplicht geldt. We verwachten met het

8

We geven voorlichting aan inwoners en

(zie bijlage 1, pagina 8) staan handige tips om hier invulling aan

actiever inzetten van deze vergunningplicht een extra barrière

te geven.

op te kunnen werpen om de bonafide ondernemers in onze

We brengen deze route en dit meldpunt breed in onze

gemeente te beschermen. Een exploitatievergunningplicht

we tijdens een bestaand evenement/bestaande activiteit,

organisatie onder de aandacht. Hiervoor ontwikkelen we

maakt het ook mogelijk om de Wet Bibob toe te passen (zie

zoals een weekmarkt. Tijdens deze activiteit krijgen inwoners

een gestandaardiseerd meldformulier. We maken duidelijk

artikel 7 van de Wet Bibob). Een belangrijk onderdeel van

en ondernemers voorlichting (met gebruikmaking van

wanneer iets meldingswaardig is en koppelen altijd terug aan

het actiever inzetten van de exploitatievergunning is een

de ondermijningsbus van GOUDTrainingen dat door het

de melder wat met de melding is gebeurd.

zorgvuldige communicatiestrategie/-plan.

RCIV wordt aangeboden) over de gevaren en risico’s van

4

We richten een lokaal ondermijningsoverleg op

6

ondernemers over ondermijnende criminaliteit. Dit doen

ondermijnende criminaliteit. De bewustwordingsactiviteit wordt in ieder geval in samenwerking met de politie, Bibob-beleidsregels actualiseren en een

toezichthouders/boa’s en medewerkers van het team

voor het bespreken van signalen vanuit de organisatie,

procesbeschrijving toevoegen voor de verschillende

inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners over

beleidsterreinen. Een belangrijk aandachtspunt voor deze

ondermijnende criminaliteit. Daarbij sluiten wij aan bij het

beleidsregels is dat de ambities stroken met de beschikbare

Er wordt actief aandacht besteed aan het integriteitsbeleid.

Werkproces informatie gestuurd werken bij de aanpak van

ambtelijke capaciteit. Hierin nemen we op in welke gevallen

Dit pakken wij samen met het team HRM/personeelszaken op.

ondermijnende criminaliteit van het RIEC Oost-Nederland

een Bibob-onderzoek gestart wordt en wanneer er afgestemd

We sluiten daarbij onder andere aan bij bestaande initiatieven

(zie bijlage 2).

moet worden met de Bibob-coördinator. Hierbij sluiten wij

van de VNG: https://vng.nl/rubrieken/onderwerpen/integriteit

waar mogelijk aan bij de model-Beleidsregels Bibob van het

en het Netwerk Weerbaar bestuur: https://weerbaarbestuur.

RIEC Oost-Nederland. Wij zorgen ook dat de medewerkers in

nl/partners.

veiligheid georganiseerd.

Zwartewaterland veilig houden, dat doe je met elkaar

Vervolg We begrijpen dat we niet alles in één jaar (in 2025) kunnen doen. We schetsen hier wel alvast een beeld waar we na 2025 mee aan de slag willen gaan: 1.

We willen dat er doorlopend aandacht wordt besteed (onder andere via bewustwordingssessies) aan het thema ondermijnende criminaliteit. Dit willen we bereiken door het op te nemen als terugkerend agendapunt binnen teamvergaderingen, MT-vergaderingen, collegevergaderingen, raadsvergaderingen, etc.). We stellen voor om dit te doen door: •

praktijkvoorbeelden uit te lichten;

•

resultaten te delen;

• instrumenten (zoals de Toolkit van het RIEC Oost-Nederland en basisbewustwordingspresentaties) voor het verhogen van bewustwording, beschikbaar te stellen/delen en door handelingsperspectief te bieden (route en omgang met signalen). We maken onder andere actief gebruik van het aanbod in Communicatiestrategie en uitvoeringsplan Interne bewustwordingsaanpak ondermijning gemeenten IJsselland (zie bijlage 1). 2.

We willen dat de basis op orde is en blijft voor in ieder geval de APV, Bibob-beleidsregels en Damoclesbeleid.

3.

We zetten de Wet Bibob breder in om het signaal af te geven dat onze gemeente niet de gemeente is om je als crimineel te vestigen.