Bijlage 1 - Pachtbeleid gemeente Zwartewaterland 2024

PACHTBELEID GEMEENTE ZWARTEWATERLAND 2024

Inleiding Op 19 oktober 2023 heeft de gemeenteraad de nota grond- en vastgoedbeleid Zwartewaterland 2023 vastgesteld. In deze nota is aangegeven dat de selectiecriteria met betrekking tot de toewijzing van pachtgronden nader worden onderzocht, en de gebruiksbepalingen bij de pachtovereenkomsten worden herzien. De gemeente Zwartewaterland heeft ongeveer 335 hectare agrarische grond in eigendom die wordt verpacht. De gemeente heeft deze agrarische grond voor verschillende doelen in eigendom. Deels gaat het om gronden die met actieve grondpolitiek zijn verworven om te ontwikkelen naar bijvoorbeeld woningbouwkavels of bedrijventerrein. Daarnaast zijn er gronden waarvoor geldt dat de gemeente niet bereid is dit af te stoten vanwege maatschappelijke-, beleidsmatige- of exploitatieve argumenten. Het is dus van belang om agrarische gronden in eigendom te hebben en te houden en deze door middel van pacht op een goede manier te beheren. Het pachtinstrumentarium wordt gebruikt om zowel permanent als tijdelijk bezit in gebruik aan derden te geven. Het zijn de gronden die op dat moment naar aard en inrichting geschikt zijn voor (bedrijfsmatig) agrarisch gebruik. Een groot gedeelte van de grondvoorraad van de gemeente Zwartewaterland betreft agrarische percelen.

De termijn die bij de uitgifte van pachtgronden wordt gehanteerd is afhankelijk van het ontwikkelingsperspectief van de grond In zijn algemeenheid geldt dat hoe concreter het ontwikkelingsperspectief is, hoe korter de uitgiftetermijn zal zijn.

Theoretisch kader Pachtwetgeving De pachtwetgeving lag oorspronkelijk vast in de Pachtwet, vanaf 2007 is het vastgelegd in titel 7.5 van het Burgerlijk Wetboek. Op basis van deze wetgeving is er sprake van pacht wanneer een grondeigenaar percelen land in gebruik geeft voor de uitoefening van de bedrijfsmatige landbouw en de gebruiker hiervoor een tegenprestatie moet voldoen. Onder landbouw wordt onder andere verstaan akkerbouw, veehouderij, pluimveehouderij en tuinbouw (daaronder begrepen fruitteelt en het kweken van bomen). Mogelijk nieuwe pachtwetgeving op komst In maart 2019 heeft de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit aangegeven bezig te zijn met een herziening van het pachtstelsel. Hierin zal langlopende pacht de norm worden, omdat dit de positie van (jonge) boeren zal versterken en de bodemkwaliteit zal bevorderen. Mogelijk komt er op termijn dus nieuwe pachtwetgeving die invloed kan hebben op het pachtbeleid van de gemeente. Deze wijziging is nog niet concreet waarmee we voor nu het pachtbeleid voor Zwartewaterland opstellen binnen de huidige wet- en regelgeving. In de pachtwetgeving wordt onderscheid gemaakt in twee hoofdvormen van pacht: reguliere en geliberaliseerde pacht.

Pagina 2 van 6

Reguliere pacht Bij reguliere pachtovereenkomsten geldt een termijn van uitgifte van minimaal zes jaar. Deze pachtovereenkomsten worden telkens van rechtswege voor zes jaar verlengd (continuatierecht). De prijzen voor reguliere pacht worden door de Rijksoverheid bepaald in het jaarlijks vast te stellen Pachtnormenbesluit, waarmee de maximale prijs voor reguliere pacht wettelijk wordt bepaald. De reguliere pachtovereenkomsten moeten ter goedkeuring aan de Grondkamer worden voorgelegd, die als taak heeft te toetsen of de overeenkomst voldoet aan de wetgeving. Op reguliere pacht zijn veel dwingendrechtelijke bepalingen van toepassing, die met name de rechten van de pachter beschermen. Deze pachtovereenkomsten gaan door het continuatierecht van rechtswege over bij familiaire agrarische opvolging en zijn alleen opzegbaar als het agrarische bedrijf wordt beëindigd of onder bijzondere voorwaarden (maar dan met volledige schadeloosstelling). Dit betekent dat de overeenkomsten lang door kunnen lopen. Geliberaliseerde pacht Bij geliberaliseerde pacht is de duur van overeenkomst vast te stellen voor een bepaalde periode. De overeenkomst eindigt aan het einde van de looptijd zonder dat opzegging nodig is. De grond komt na afloop van de overeengekomen termijn vrij, waarna de grondeigenaar kan bepalen of de grond opnieuw wordt verpacht en zo ja, op welke wijze en aan wie.

Bij geliberaliseerde pachtovereenkomsten die voor een periode korter dan 6 jaar worden aangegaan, mag de grondeigenaar de pachtprijs bepalen, er is geen wettelijk vastgestelde prijs van toepassing. De gemeente is wel verplicht een marktconforme pachtprijs te hanteren, onder andere om te voorkomen dat wordt gehandeld in strijd met de Wet Markt en Overheid. Bij geliberaliseerde pachtovereenkomsten die voor een periode langer dan 6 jaar worden aangegaan, dient de verpachter de pachtnorm te volgen, zoals vastgesteld in het Pachtnormenbesluit van de Rijksoverheid. De beschermingsbepalingen van reguliere pacht, zoals het continuatierecht en de toets door de Grondkamer, zijn niet van toepassing op geliberaliseerde pacht. Overeenkomsten voor gronden (die gezamenlijk) groter dan één hectare zijn, moeten wel ter toetsing aan de Grondkamer worden gestuurd. De gemeente kan voor de uitgifte van geliberaliseerde pachtgronden verschillende methoden hanteren.

Pachtbeleid Zwartewaterland In Zwartewaterland wordt circa 220 hectare regulier verpacht en circa 115 hectare geliberaliseerd. Zoals hierboven uiteengezet biedt geliberaliseerde pacht de meeste flexibiliteit, de gemeente bepaalt onder andere de duur van de overeenkomst, de prijs en op welke manier de grond wordt uitgegeven. Vanwege de voordelen van geliberaliseerde pacht (en de nadelen van reguliere pacht) is in de nota grond- en vastgoedbeleid al vastgesteld dat vrijgekomen gronden in principe worden uitgegeven in Pagina 3 van 6

geliberaliseerd pacht. Erfpacht zou een alternatief kunnen zijn voor situaties waarbij een langere overeenkomt geen bezwaar is. Duur van de overeenkomst Voor (strategische) gronden die op korte termijn nodig zijn, kan een termijn van maximaal 3 jaar worden aangehouden. Aansluitend bij de op komst zijnde nieuwe pachtwetgeving alsmede bij de wens van de agrariërs wordt voorgesteld om daar waar mogelijk de grond voor 6 aansluitende jaren uit te geven. Voor de bedrijfsvoering geeft dit langer zekerheid en doordat een langere termijn achter elkaar wordt verpacht wordt gestimuleerd om meer aan grondverbetering te doen. De praktijk wijst namelijk uit dat hoe langer een agrariër de grond mag gebruiken, des te duurzamer met de grond wordt omgegaan. Pachtprijs Voor reguliere pacht wordt de prijs jaarlijks bij wet vastgesteld in het Pachtnormenbesluit. Wat betreft de hoogte van de prijs voor geliberaliseerde pacht wordt opgemerkt dat de gemeente een marktconforme prijs hanteert. Naast de wettelijke verplichting hiervoor, is het wenselijk om een redelijk rendement uit onze agrarische eigendommen te halen. Bij enkele percelen is sprake van bijzondere beperkingen, zoals een voorgeschreven gebruik als grasland, een verbod op het aanbrengen van meststoffen, een specifieke kavelvorm of bodemkwaliteit.

Afhankelijk van de beperking kan dit effect hebben op de pachtprijs voor het betreffende perceel. Voor het bepalen van een marktconforme pachtprijs heeft een extern adviesbureau een advies uitgebracht wat zal worden gehanteerd. Voor de komende jaren zal de pachtprijs jaarlijks worden geïndexeerd. Biodiversiteit en duurzaamheid in pachtbeleid De onderwerpen duurzaamheid, biodiversiteit en bodemkwaliteit hangen samen met het beheer van agrarische grond. De gedachte is dat wanneer grond duurzaam wordt beheerd, verbetert dit de biodiversiteit en bodemkwaliteit. Dit alles past bij de ambities van Zwartewaterland. Bloemrijke randen (biodiversiteit) pachtgronden Een bloemrijke rand kan een positieve bijdrage leveren aan het verhogen van de biodiversiteit en waterkwaliteit. Het is mogelijk om bloemrijke randen een plek te geven in het nieuwe pachtbeleid. Er wordt op dit moment echter nog niet voor gekozen om eisen voor biodiversiteit verplichtend op te leggen. De aanleg van een bloemrijke rand op de gemeentelijke pachtgronden is binnen het pachtbeleid wel mogelijk. Er zijn andere vrijwillige regelingen waarbij bloemrijke randen gestimuleerd en beloond worden. Er zijn meerdere regelingen waarbij agrariërs gestimuleerd worden om bloemrijke randen aan te leggen.

Friesland Campina stimuleert bijvoorbeeld een duurzame ontwikkeling van de sector, waar biodiversiteit een onderdeel van is, Melkveehouders kunnen voor verduurzaming een toeslag Pagina 4 van 6

ontvangen. Het verhogen van de biodiversiteit zit ook in de eco-regeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Door eco-activiteiten uit te voeren kunnen agrariërs punten verdienen. Hoe meer punten hoe meer eco-premie er verdiend kan worden. Doelen voor groenblauwe dooradering landelijk gebied zijn nog niet gespecificeerd. In het ontwerp PPLG is een richtinggevende opgave voor 10% groenblauwe dooradering van het landelijk gebied in 2050 opgenomen. Deze opgave is ook opgenomen in het gebiedsplan voor Noordwest Overijssel en geld dus ook voor Zwartewaterland. Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) en PPLG zijn echter nog niet definitief en is er nog geen financiële dekking. De provincie heeft ook een rapport over de basiskwaliteit natuur in Overijssel opgeleverd. Hierin wordt per landschapstype gekeken naar een aantal algemene soorten dat daar thuis hoort. Bloemrijke randen kunnen een bijdrage leveren aan deze opgaven. Bij zowel het PPLG als de Basiskwaliteit natuur wordt uitgegaan van een gebiedsgerichte aanpak. Er worden een aantal pilots uitgevoerd om met deze gebiedsgerichte aanpak te oefenen. Tijdens de gebiedsprocessen kunnen we alsnog kijken waar draagvlak is voor maatregelen die bijdragen aan de biodiversiteit en of er in een later stadium wel aanleiding is om bloemrijke randen op pachtgronden verplicht te stellen.

Als gemeente dragen we zelf ook bij aan de biodiversiteit door bijvoorbeeld in te zetten op ecologisch berm- en slootbeheer. Niet alleen agrariërs zijn verantwoordelijk voor het verhogen van de biodiversiteit. De gemeente werkt zelf ook aan het verhogen van de biodiversiteit in het landelijk gebied door vanaf 2024 in te zetten op ecologisch berm- en slootbeheer. De bermen bieden ruimte aan kruiden, grassen en dieren en verbinden hun leefgebieden. Inschrijfvoorwaarden We hanteren een duidelijk, transparant en eenvoudig toewijzingssysteem De volgende toewijzingscriteria worden gehanteerd: Voor percelen groter dan 1 hectare: Een inschrijver dient een bedrijfsmatige landbouwer te zijn, een relatienummer te bezitten bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), ingeschreven te staan bij de Kamer van Koophandel met een SBI-code die begint met 01.1, 01.2, 01.3, 01.4, 01.5 als hoofdactiviteit en in bezit te zijn van een geldig legitimatiebewijs. Voor percelen kleiner dan 1 hectare of met een bijzonder beperking: Een inschrijver dient ingeschreven te staan bij de Kamer van Koophandel met een SBI-code die begint met 01.1, 01.2, 01.3, 01.4, 01.5 als hoofdactiviteit en in bezit te zijn van een geldig legitimatiebewijs.

Pagina 5 van 6

Afstandscriterium In het kader van duurzaamheid wordt een afstandscriterium gehanteerd van 3 kilometer hemelsbreed. Indien er binnen 3 kilometer geen gegadigden zijn voor een perceel grond kan het afstandscriterium worden vergroot naar 5 kilometer. In de lotingsvoorwaarden wordt dit criterium verder uitgewerkt. Uitgifte Indien voldaan is aan de voorwaarden zoals hiervoor opgenomen wordt overgegaan tot uitgifte door middel van loting. Dit is een objectieve en transparante methode waarbij alle agrariërs gelijke kansen krijgen om het door hen gewenste perceel te kunnen pachten. Vanuit de loting kan er maximaal één perceel worden toegewezen per adres. Indien er objecten over blijven wordt er opnieuw geloot. Hierbij wordt het afstandscriterium verruimd naar 5 kilometer hemelsbreed en de overige inschrijfvoorwaarden blijven gelden waarbij het maximum van één perceel komt te vervallen.

Pagina 6 van 6