Bijlage 1 - Gemeente Zwartewaterland - accountantsverslag 2023 ('was getekend')

ACCOUNTANTSVERSLAG 2023

Gemeente Zwartewaterland

Aanbiedingsbrief

Aan:

Geachte leden van de raad,

de raad van de gemeente Zwartewaterland T.a.v. mevrouw H.W. Schotanus-Schutte, raadsgriffier Postbus 23 8060 AA HASSELT

Wij hebben de jaarrekening 2023 van de gemeente Zwartewaterland (hierna te noemen ‘gemeente’) gecontroleerd. Zoals afgesproken in onze opdrachtbevestiging d.d. 5 december 2023, ontvangt u hierbij ons accountantsverslag 2023. In dit verslag hebben we de belangrijkste bevindingen en conclusies naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole opgenomen.

Groningen, 19 juni 2024 Kenmerk: RHB/ JW/AMT/1065622/005

Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij afgestemd met de ambtelijke organisatie en de verantwoordelijke wethouder. Een afschrift van dit verslag is toegezonden aan het college van burgemeester en wethouders. Het opstellen en controleren van de jaarrekening vraagt elk jaar weer een aanzienlijke inspanning. Een bijzonder element daarin was dit jaar de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Bij deze willen wij alle betrokken medewerkers van de gemeente Zwartewaterland bedanken voor de constructieve en plezierige samenwerking tijdens de controle. Wij hebben de samenwerking in ieder geval als plezierig en minder intensief als voorgaande jaren ervaren. Wij hopen u met dit verslag van dienst te zijn. Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid om een nadere toelichting op de inhoud te geven. Met vriendelijke groet, BDO Audit & Assurance B.V. namens deze,

Ter informatie De digitale versie van dit document is vanaf de inhoudsopgave interactief. Aan de hand van de navigatiebalk onderaan de pagina en/of de menustructuur bovenaan de pagina kan door het document genavigeerd worden. VORIGE PAGINA

VOLGENDE PAGINA

INHOUDSOPGAVE

DASHBOARD

w.g. drs. R.H. (Rob) Bouman RA Partner en extern accountant gemeente Zwartewaterland

Inhoudsopgave

1. DASHBOARD ACCOUNTANTSCONTROLE

2. UITKOMSTEN JAARREKENINGCONTROLE

4. BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3. RESULTAAT & FINANCIËLE POSITIE

4

1. Dashboard

1.1 Dashboard accountantscontrole

1.1 Dashboard accountantscontrole STREKKING CONTROLEVERKLARING





Wij hebben bij de jaarrekening, inclusief rechtmatigheidsverantwoording van het college, een goedkeurende controleverklaring voor getrouwheid verstrekt.

Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening en bevat geen materiële onjuistheden.



De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar en het BBV en WNT worden nageleefd.



Wij hebben de getrouwheid en rechtmatigheid van de SiSa-bijlage vastgesteld.

RELEVANTE ONTWIKKELINGEN



De boekwaarde van de grondexploitaties is toegenomen van € 8,2 miljoen naar 12,8 miljoen. Dit betreft voornamelijk investeringen in het project Hasselt om de Weede en doordat er slechts een beperkt aantal verkopen zijn gerealiseerd.



In 2023 is voor € 1,4 miljoen aan baten verantwoord voor vergunningen die in 2023 zijn aangevraagd en in 2024 worden afgewikkeld.



Er is een voorziening opgenomen voor de nog te behandelen aanvragen energietoeslag ter hoogte van € 247.000. Duurzaamheidsverslaggeving bij gemeenten wordt steeds relevanter.

DASHBOARD

Het college heeft in de rechtmatigheidsverantwoording een totaal van € 3.904.000 aan afwijkingen gerapporteerd. Dit betreft met name bruto onrechtmatigheden a.g.v. begrotingsoverschrijdingen en houdt verband met de gewijzigde interpretatie van de begrotingsrechtmatigheid en afwijkingen ten opzichte van de begroting.



De raad van gemeente Zwartewaterland heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 3% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 2.334.000.



De door de gemeente geconstateerde afwijkingen overschrijden daarmee de verantwoordingsgrens.

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN





RECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING

De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 750.000 respectievelijk € 2.250.000.



5

JAARREKENING

Er is sprake van enkele controleverschillen welke in de jaarrekening zijn gecorrigeerd, tevens is er voor een bedrag van € 47.000 niet gecorrigeerd gezien deze laat in het controleproces is geconstateerd.



Wij hebben diverse onzekerheden met betrekking tot prestatielevering geconstateerd in het sociaal domein. Deze zijn als volgt opgebouwd: -Wmo (ZIN) ad. € 152.000 -Jeugdzorg (ZIN) ad. € 24.000 -Wmo en jeugdzorg PGB ad. € 95.000. In lijn met voorgaand jaar zijn de paragrafen frauderisico’s en veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie opgenomen in de controleverklaring.

FINANCIËLE POSITIE

(x €1.000)

2023

Begroting (na wijziging)

Saldo van baten en lasten

11.788

-743

Mutatie reserves

-2.861

743

Resultaat

8.927

0

Het gerealiseerde resultaat 2023 bedraagt € 8,9 miljoen voordelig en bestaat uit een groot aantal posten op diverse programma’s. Het resultaat bedraagt 11,5% van de totale lasten. Zie voor een nadere analyse de uitgebreide analyse zoals opgenomen in de programma-analyse in het jaarverslag of de programmarekening.

UW FINANCIËLE POSITIE VERGELEKEN





RESULTAAT 2023

BEVINDINGEN

De weerstandsratio van 17 kwalificeert op basis van de eigen normen als uitstekend. Ten opzichte van voorgaand jaar (19) is een lichte daling zichtbaar van de weerstandsratio. Dit is onder andere veroorzaakt door een verhoging van de inschatting van de (financiële) risico’s, zie voor een nadere analyse hoofdstuk 3.3. BIJLAGEN

6

2. Uitkomsten jaarrekeningcontrole

2.1 Strekking van de controleverklaring 2023 2.2 Rechtmatigheidsverantwoording 2023 2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht 2.4 Relevante ontwikkelingen

2.1 Strekking van de controleverklaring (1/2)

De jaarrekening 2023 is getrouw

7

Wij zijn voornemens bij de jaarrekening 2023, inclusief SiSa-bijlage, van de gemeente Zwartewaterland een goedkeurende controleverklaring af te geven. Dit betekent dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de grootte en de samenstelling van zowel de baten en lasten over 2023 als van de activa en passiva per 31 december 2023 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording Provincies en Gemeenten (BBV). De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording geeft een getrouw beeld en de met de raad gemaakte afspraken hierover zijn nageleefd. Wij hebben enkele controleverschillen geconstateerd die door de gemeente zijn gecorrigeerd. Daarnaast hebben wij onderstaande verschillen geconstateerd welke niet zijn verwerkt in de jaarrekening. Wij zijn met u overeengekomen dat wij tijdens onze controle geconstateerde afwijkingen boven de € 50.000 rapporteren, alsmede afwijkingen die naar onze mening om kwalitatieve redenen relevant zijn. POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

FOUTEN

ONZEKERHEDEN

VERWIJZING

Sociaal domein –PGB Jeugdzorg en WMO

€-

€ 95.000

§4.1

Sociaal domein – WMO ZIN

€-

€ 152.000

§4.1

Sociaal domein – Jeugdzorg ZIN

€-

€ 24.000

§4.1

Getrouwheid

Goedkeurende controleverklaring met betrekking tot de getrouwheid

DASHBOARD

Nog te besteden SPUK E20 te hoog verantwoord

€ 47.000

Totaal

€ 47.000

€ 271.000

Materialiteit (1% voor fouten, 3% voor onzekerheden)

€ 750.000

€ 2.250.000

Uitvoeringsmaterialiteit (75% van de materialiteit)

€ 525.000

Door de gemeenteraad vastgestelde rapporteringstolerantie

€ 50.000

n/a

Wij hebben, voor zover mogelijk, het college verzocht om deze controleverschillen te corrigeren. Het college heeft gemotiveerd aangegeven waarom zij deze verschillen niet heeft verwerkt en dat zij van oordeel is dat deze posten zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel. Deze verschillen en de analyse van de impact zijn bevestigd in de bevestiging van het college bij de jaarrekening.

Wij concluderen dat de resterende niet-verwerkte controleverschillen zowel individueel als gezamenlijk niet materieel zijn voor de jaarrekening als geheel en hebben derhalve een goedkeurende controleverklaring verstrekt met betrekking tot de getrouwheid.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.1 Strekking van de controleverklaring (2/2)

Geen aanwijzingen voor materiële fraude of non-compliance

8

Fraude en non-compliance Bij de planning van de jaarrekeningcontrole houden wij rekening met het risico dat de jaarrekening als gevolg van fraude en onregelmatigheden onjuistheden van materieel belang zou kunnen bevatten. Eén van de door ons uitgevoerde maatregelen is het bespreken van de mogelijke frauderisico’s en mogelijke fraudesituaties met verschillende personen binnen de organisatie. Daarnaast nemen wij kennis van de door u opgenomen toelichtingen in de jaarstukken. Hiertoe hebben wij de mogelijke frauderisico’s en –situaties aan de hand van de door u opgestelde frauderisicoanalyse beoordeeld en met u besproken. Het voorkomen en mitigeren van frauderisico’s is primair de verantwoordelijkheid van het college. Daarom hebben wij met u gesproken over de mogelijke fraude- en non compliancerisico’s en mogelijke situaties van onregelmatigheden. Dit deden wij aan de hand van de door u opgestelde frauderisicoanalyse en de door u ingevulde compliance vragenlijst. Onze observaties hierbij zijn als volgt: Gedurende 2022 en 2023 is door uw organisatie een fraudebeleid en frauderisicoanalyse opgesteld, maar nog niet verder geformaliseerd. Uit de intern uitgevoerde frauderisicoanalyse blijken geen hoge risico’s, maar wel de nodige risico’s met een gemiddeld niveau.  De organisatie beschikt over een gedragscode en klokkenluidersregeling.

 U beschikt nog niet over een incident-responseplan waardoor u mogelijk nog onvoldoende bent voorbereid op een fraude-incident of bijvoorbeeld een cyber-aanval. 

Hierbij hebben wij specifiek aandacht besteed aan de veronderstelling dat er bij de opbrengstverantwoording frauderisico’s bestaan. Wij hebben in onze controleverklaring melding gemaakt van de belangrijkste frauderisico’s en hoe wij deze hebben geadresseerd. Tijdens de controle van boekjaar 2023 betrof dat het risico van het doorbreken van de reguliere interne beheersing door management of bestuur (management override of controls). Voor een nadere uiteenzetting van onze controleaanpak ten aanzien van de frauderisico’s en de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie verwijzen wij naar onze controleverklaring 2023. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot specifieke aanwijzingen voor materiële fraude(risico’s) of vermoedens van materiële fraude(risico’s). Continuïteit Op basis van artikel 12 van de Gemeentewet kunnen gemeenten bij langdurige financiële tekorten een beroep doen op een extra uitkering uit het gemeentefonds. Omdat de omvang van het gemeentefonds hierdoor niet wijzigt betalen andere gemeenten daar dus aan mee. Om die reden moeten gemeenten aan allerlei voorwaarden voldoen om deze aanvullende uitkering te kunnen ontvangen. Maar in principe kunnen gemeenten hierdoor niet failliet gaan. Het gevolg hiervan is dat crediteuren en andere stakeholders nooit benadeeld kunnen worden door een faillissement.

Desalniettemin is de financiële positie vanuit het perspectief van raadsleden van belang en moet het college van burgemeester en wethouders inzicht geven in hoeverre de gemeente in staat is om de financiële risico’s vanuit de reguliere exploitatie en onverwachte tegenvallers financieel op te vangen, zonder tussenkomst van de toezichthouder. Met de invoering van de aangepaste Nederlandse Standaard 700 dienen accountants voor gemeenten in hun controleverklaringen bij jaarrekeningen naast fraude te rapporteren over de veronderstellingen inzake de financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Onze controlewerkzaamheden hebben geen informatie opgeleverd die strijdig is met de veronderstellingen en aannames van het college van burgemeester en wethouders over de gehanteerde uitgangspunten om de normale bedrijfsvoering voort te kunnen zetten. DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 Rechtmatigheidsverantwoording (1/2)

De rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente Zwartewaterland geeft een getrouw beeld

9

In de jaarrekening 2023 is voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording opgenomen van het college, gericht op de rechtmatigheid van de baten en lasten alsmede de balansmutaties in de jaarrekening 2023. Het is onze rol om de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening te controleren. Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording in uw jaarrekening een getrouw beeld geeft. Onze controle richt zich op het bepalen of het oordeel van het college in de rechtmatigheidsverantwoording door het college toereikend is onderbouwd. Hierbij stellen wij vast of de rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld in overeenstemming met de afspraken die gemaakt zijn tussen de gemeenteraad en het college. Deze afspraken zijn vastgelegd in het controleprotocol van de gemeente die d.d. 9 november 2023 door de gemeenteraad is vastgesteld. Het rechtmatigheidsoordeel van het college richt zich op een drietal criteria die wij hieronder nader hebben toegelicht. Bij de uitvoering van onze werkzaamheden hebben wij vastgesteld dat de organisatie toereikende werkzaamheden heeft uitgevoerd om het oordeel hieromtrent dat in de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen te onderbouwen.

Voorwaardencriterium Het college toetst bij de uitvoering van haar controlewerkzaamheden of bij de uitvoering van financiële beheershandelingen binnen de geldende wet- en regelgeving is gehandeld. De relevante wet- en regelgeving is tussen het college en de raad afgestemd door middel van het normenkader. Het voorwaardencriterium is met name relevant bij de processen: subsidieverstrekkingen, participatiewet en aanbestedingen. Indien is vast komen te staan dat de gemeente niet aan het voorwaardencriterium heeft voldaan is sprake van een onrechtmatigheid. Begrotingscriterium Het begrotingscriterium richt zich op het budgetrecht van de raad. Overschrijdingen van de lasten en overschrijdingen van investeringsbudgetten (kredieten) zijn op basis van de Gemeentewet onrechtmatig. Het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden van gemeente Zwartewaterland heeft de verantwoordingsgrens overschreden en het college heeft het totaal van de begrotingsonrechtmatigheden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. De begrotingsonrechtmatigheden zijn op basis van de afspraken tussen college en raad in de financiële verordening grotendeels acceptabel en deze zijn door het college in de toelichting nader uitgewerkt.

De begrotingsonrechtmatigheden zijn op basis van de afspraken tussen college en raad in de financiële verordening ook deels niet acceptabel en deze zijn door het college (nader) uitgewerkt in de rechtmatigheidsverantwoording. Overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) zijn op zichzelf niet onrechtmatig. Deze zijn echter wel onrechtmatig als deze niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld. Het college en de raad hebben door middel van de financiële verordening afspraken gemaakt over wanneer overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten en investeringsbudgetten (kredieten) in een begrotingswijziging aan de raad voorgelegd moeten worden. Het college heeft op basis hiervan het standpunt ingenomen dat overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten conform bestaand beleid rechtmatig zijn indien deze bij de jaarrekening worden gemeld en daarom niet nader hoeven te worden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording, zie tevens hoofdstuk 2.3.

Het college van de gemeente Zwartewaterland heeft per saldo voor een bedrag van € 3.518.000 de overschrijdingen van lasten en investeringsbudgetten (kredieten) niet tijdig aan de raad voorgelegd waardoor dit bedrag als bruto begrotingsonrechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen. Van dit bedrag is € 3.515.000 als acceptabel aangemerkt wat resulteert in een netto begrotingsonrechtmatigheid van € 3.000.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.2 Rechtmatigheidsverantwoording (2/2)

De raad van gemeente Zwartewaterland heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 3% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 2.334.000

10

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium Als laatste dient het college een uitspraak te doen over de naleving van bepalingen die in wet- en regelgeving zijn opgenomen met betrekking tot misbruik en oneigenlijk gebruik. Hiervoor stelt het college vast welke verplichte handhaving noodzakelijk is en welke maatregelen binnen de gemeente genomen zijn om dit te kunnen uitvoeren. Tevens stelt het college vast of de getroffen maatregelen werken. Indien geconstateerd wordt dat beleid niet bestaat of niet wordt nageleefd dan wordt dit toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering. Alleen daadwerkelijke afwijkingen als gevolg van misbruik worden betrokken in het proces tot het opstellen van de rechtmatigheidsverantwoording. Strekking van de rechtmatigheidsverantwoording De raad van gemeente Zwartewaterland heeft de verantwoordingsgrens bepaald op 3% van de totale lasten inclusief de dotaties aan de reserves en de verantwoordingsgrens is daarmee bepaald op € 2.334.000. Blijkens de rechtmatigheidsverantwoording is het college van mening dat de verantwoordingsgrens wordt overschreden in de jaarrekening 2023. Hierbij merken wij op dat in deze analyse conform BBVvereisten rekening is gehouden met de bruto begrotingsonrechtmatigheden in plaats van de netto begrotingsonrechtmatigheden, zie tevens hoofdstuk 2.3.

De verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties zijn rechtmatig tot stand gekomen met uitzondering van hetgeen gerapporteerd is in de rechtmatigheidsverantwoording. De door het college gerapporteerde afwijkingen kunnen als volgt worden samengevat: POST/OMSCHRIJVING VAN DE TOELICHTING (x € 1.000)

ONRECHTMATIGHEDEN

ONDUIDELIJKHEDEN

VERWIJZING

Rechtmatigheid Voorwaardencriterium

386

-

§2.3

Begrotingscriterium

3.518

-

§2.3

-

-

Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium De rapportagegrens voor de toelichting van de geconstateerde afwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering is door de raad bepaald op € 50.000

Totaal

3.904

Verantwoordingsgrens (3% voor afwijkingen)

2.334

Door de gemeenteraad vastgestelde rapportagegrens

50

De rapportagegrens voor de toelichting van de geconstateerde afwijkingen in de paragraaf bedrijfsvoering is door de raad bepaald op € 50.000.

De paragraaf bedrijfsvoering is onderdeel van het jaarverslag. Wij hebben deze paragraaf gelezen en hebben op basis van onze kennis en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen of deze paragraaf materiële afwijkingen bevat. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden van de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Op grond van onze werkzaamheden zijn wij van mening dat de paragraaf bedrijfsvoering verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat. DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht (1/2)

Europese aanbestedingen

11

Europese aanbestedingen In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording heeft het college de juiste toepassing van de Europese aanbestedingsrichtlijnen gecontroleerd aan de hand van een zogenaamde spend analyse (toets op naleving EU-aanbestedingsregels achteraf op basis van de crediteurenadministratie). In 2023 blijkt uit de spend analyse een afwijking van afgerond € 386.000. Deze afwijking is als volgt opgebouwd: ONDERDEEL (x € 1.000)

BEDRAG (€)

Afwijkingen vanuit boekjaar 2022 die doorlopen in boekjaar 2023

386

Nieuwe afwijkingen met ingang van boekjaar 2023

-

Totaal

386

Zoals in de tabel is te lezen bestaan de afwijkingen alleen maar uit afwijkingen vanuit boekjaar 2022 die doorlopen in boekjaar 2023. Wezenlijke wijzigingen

Niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen

DASHBOARD

Wezenlijke wijzigingen Gedurende de looptijd van een overeenkomst – dus na gunning - kan de inhoud van een opdracht wijzigen. Aanbestedingsrechtelijk geldt het uitgangspunt dat wijzigingen in zeer beperkte mate toelaatbaar zijn. Het risico kan niet worden uitgesloten dat andere inschrijvers geïnteresseerd waren geweest in de uitvoering van de gewijzigde opdracht en een andere inschrijving hadden ingediend. Het uitgangspunt is dat in geval van een wijziging de opdracht opnieuw aanbesteed moet worden. De werkelijke uitgaven uit hoofde van de betreffende contracten zijn hoger dan wat initieel overeengekomen was. Daarom wordt dit ook aangemerkt als onrechtmatigheid. Wij adviseren in het inkoopproces (bijvoorbeeld bij de uitvoering van periodieke spend analyses) specifiek aandacht te hebben voor potentiële wezenlijke wijzigingen, waardoor deze eerder opgemerkt worden en hier tijdig actie op ondernomen kan worden. Niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen De commissie BBV doet de aanbeveling om meerjarige inkoopcontracten, die zouden moeten voldoen aan Europese aanbestedingsregels maar dat niet doen, in de toelichting op de jaarrekening op te nemen bij de ‘niet in de balans opgenomen belangrijke financiële verplichtingen’ voor het volledige bedrag waarover het contract is afgesloten.

De omvang van de totale fout is de omvang van de besteding (last of investering) in het jaar waarin de onrechtmatigheid wordt geconstateerd verhoogd met de bestedingen van de jaren erna voor de periode van het afgesloten contract. In de jaarrekening 2022 is reeds van deze mogelijkheid gebruik gemaakt door voor één crediteur de geraamde toekomstige bestedingen in de niet uit de balans blijkende verplichtingen 2022 op te nemen. De werkelijke bestedingen 2023 zijn hierom niet opnieuw als onrechtmatig aangemerkt.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.3 Belangrijkste rechtmatigheidsbevindingen uitgelicht (2/2)

Onderschrijding begrote lasten met € 6,5 miljoen Onderschrijding begrote lasten met € 6,5 miljoen

12

Lastenoverschrijdingen in het kader van begrotingsrechtmatigheid In totaal heeft uw gemeente circa € 77,7 miljoen aan lasten begroot na wijziging, tegenover circa € 71,1 miljoen aan werkelijke lasten in 2023. Dit is in totaal een onderschrijding van circa € 6,6 miljoen. Aan baten had uw gemeente een bedrag van € 77,0 miljoen begroot na wijziging, tegenover € 82,8 miljoen aan werkelijke baten in 2023. In totaal gaat het om een overschrijding van baten van € 5,8 miljoen. Naast het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten kent een gemeente ook het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemmingen. Deze bestemmingen bestaan uit in de loop van het jaar gedane onttrekkingen uit reserves minus de tussentijdse stortingen in reserves. De stortingen in reserves en onttrekkingen aan reserves vinden plaats op basis van door u genomen besluiten. In 2023 is er per saldo circa € 2,9 miljoen aan de reserves toegevoegd zodat het gerealiseerde resultaat € 8,9 miljoen positief bedraagt. De gemeenteraad autoriseert de begroting en stelt de kaders voor het college vast. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid binnen de gestelde begroting. Begrotingsafwijkingen dienen tijdig gesignaleerd en gerapporteerd te worden aan de gemeenteraad.

Bij begrotingsoverschrijdingen die niet binnen het boekjaar voorgelegd zijn aan de gemeenteraad is sprake van een onrechtmatigheid. Het is aan de gemeenteraad om te bepalen op welke wijze wordt omgegaan met deze begrotingsonrechtmatigheden. In de rechtmatigheidsverantwoording zijn alle afwijkingen opgenomen ten opzichte van de begroting op het door de raad vastgestelde niveau. Het is vanuit het oogpunt van transparantie de bedoeling dat de rechtmatigheidsverantwoording een overkoepelend (totaal) beeld geeft van alle geconstateerde begrotingsonrechtmatigheden. Controle begrotingsrechtmatigheid De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op artikel 189 lid 3 van de Gemeentewet. Behoudens het bepaalde in de artikelen 208 en 209 kunnen ten laste van de gemeente slechts lasten en daarmee overeenstemmende balansmutaties worden genomen tot de bedragen die hiervoor op de begroting zijn gebracht. Artikel 189 lid 3 is niet van toepassing op overschrijdingen van baten. Andere begrotingsafwijkingen zoals overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten zijn op zichzelf dus niet onrechtmatig. Deze kunnen alleen onrechtmatig zijn als die niet tijdig tot een begrotingswijziging hebben geleid of te laat aan de raad zijn gemeld. Niet tijdig betreft een afspraak tussen raad en college.

Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota Rechtmatigheid 2023 (november 2023) van de Commissie BBV. Het college heeft op basis hiervan het standpunt ingenomen dat overschrijdingen van baten en/of onderschrijdingen van lasten en baten conform bestaand beleid rechtmatig zijn indien deze bij de jaarrekening worden gemeld en daarom niet nader hoeven te worden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. Met betrekking tot de duiding van de begrotingsrechtmatigheid merken wij op dat er gedurende een relatief lange periode sprake is geweest van onduidelijkheden over hoe het rechtmatigheidsoordeel dient te worden bepaald. Dit heeft er toe geleid dat ook gedurende het opstellen van de jaarrekening en de jaarrekeningcontrole er nog diverse vragen met betrekking tot dit onderwerp aan de Commissie BBV zijn gesteld. De afdronk van de beantwoording van de commissie is dat het totaal bedrag aan bruto onrechtmatigheden, dus inclusief overschrijdingen die door de raad als acceptabel zijn aangemerkt, dient te worden meegenomen bij de analyse of er sprake is van een goedkeurend rechtmatigheidsoordeel. Dit wijkt af van voorgaande jaren waarbij de accountant niet alle bruto overschrijdingen hoefde mee te nemen in zijn rechtmatigheidsoordeel. Wij hebben kennis genomen van de uitkomsten van deze analyse en de hieraan ten grondslag liggende documentatie.

Op basis hiervan hebben wij vastgesteld dat het college bij het bepalen van de begrotingsonrechtmatigheden heeft gehandeld in lijn met de kaders die met de gemeenteraad zijn overeengekomen.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Relevante ontwikkelingen en aandachtspunten (1/2)

De organisatie heeft zich het afgelopen jaar positief ontwikkeld

13

Interne beheersing, totstandkoming jaarrekening en kwetsbaarheid bedrijfsvoering In zowel onze management letters als accountantsverslagen van de afgelopen jaren zijn wij vanuit onze natuurlijke adviesrol kritisch geweest over zowel de mate van interne beheersing, de totstandkoming van de jaarrekening alsmede de kwetsbaarheid van de bedrijfsvoering. Met betrekking tot de interne beheersing heeft het college gemotiveerd aangegeven dat een plan van aanpak wordt opgesteld waarin prioritering aan de gerapporteerde bevindingen, de bijbehorende risico’s en de te plannen acties worden opgenomen. Voor het proces van de totstandkoming van de jaarrekening constateren wij dat de gemeente ook het afgelopen jaar weer stappen heeft gezet. Dit heeft er onder andere toe geleid dat het controleproces, wat momenteel nog onderhanden is, als plezieriger wordt ervaren. Mede als gevolg van een groot aantal openstaande vacatures en de afhankelijkheid van enkele key-medewerkers die grotendeels zijn ingehuurd, hebben wij vorig jaar de bedrijfsvoering als kwetsbaar aangemerkt. Wij constateren dat voor de functie van manager bedrijfsvoering de vacature inmiddels is vervuld en dat het wervingsproces voor een nieuwe concerncontroller momenteel onderhanden is. Wij blijven overigens van mening dat de uitbestedingen van een aantal taken bij derden/inhuur de gemeente kwetsbaar maakt.

Aanvragen omgevingsvergunningen en energietoeslag in 2023 verwerkt

Verwerkingswijze aanvragen omgevingsvergunningen en energietoeslag Gedurende 2023 zijn er door diverse inwoners van de gemeente aanvragen gedaan voor het verkrijgen van een omgevingsvergunning danwel voor een tegemoetkoming in de energielasten (energietoeslag). De gemeente heeft het standpunt ingenomen dat hoewel er nog geen sprake is van een formeel afgegeven beschikking in 2023 zowel deze baten en lasten in het boekjaar 2023 zullen worden verantwoord. Dit heeft er toe geleid dat in de jaarrekening 2023 een aanvullende bate van € 1,4 miljoen is verantwoord voor vergunningen die in 2023 zijn aangevraagd maar die in 2024 formeel nog moeten worden afgewikkeld. Daarnaast is een voorziening voor nog te behandelen aanvragen energietoeslag ter hoogte van € 247.000 opgenomen voor aanvragen die in 2023 zijn ontvangen maar voor het einde van het jaar nog niet zijn beschikt. Op basis van een door de gemeente uitgewerkt standpunt hebben wij vastgesteld dat de gehanteerde uitgangspunten aanvaardbaar zijn en dat de systematiek consistent is met voorgaande jaren en dat deze baten en lasten voldoende in de jaarstukken zijn toegelicht. Wij kunnen daarom instemmen met de door de gemeente gehanteerde verwerkingswijze.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

2.4 Relevante ontwikkelingen en aandachtspunten (2/2)

Duurzaamheidsverslaggeving

14

Duurzaamheidsverslaggeving bij gemeenten De Europese Unie heeft in 2022 de Corporate Sustainability Reporting Directive (hierna: CSRD) aangenomen om de kwaliteit, volledigheid en consistentie van duurzaamheidsrapportages te verbeteren. De CSRD verplicht beursgenoteerde ondernemingen (vanaf boekjaar 2024) en grote ondernemingen (vanaf boekjaar 2025) over duurzaamheid te rapporteren. Hoewel de CSRD niet van toepassing is voor gemeenten, is duurzaamheid ook voor gemeenten een belangrijk thema waar al over gerapporteerd wordt. Door te rapporteren volgens de CSRD-richtlijn kunnen gemeenten daar voordelen uithalen. Het opstellen van zo'n rapport vereist duidelijke, niet-financiële taal op het gebied van duurzaamheid, waarbij niet alleen de eigen organisatie, maar ook de omgeving een rol speelt. Dit is een verschil met de huidige gemeentelijke jaarverslagen die vaak omvangrijk en gericht zijn op wettelijke taken. Het invoeren van de CSRD biedt gemeenten de kans om in duidelijke taal en transparantie, zowel intern als extern, uit te leggen wat hun concrete, meetbare acties, standpunten en resultaten zijn en zullen zijn op het gebied van milieu, sociale en menselijke factoren en corporate governance. Gemeenten hebben een grote impact op de waardeketen en zijn daarom bij uitstek geschikt om duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren.

Een groeiend aantal gemeenten is zich hiervan bewust en heeft zich aangesloten bij het VNG-initiatief om een zogenoemde SDG-gemeente te worden. De CSRD gaat nog een stap verder en zorgt ervoor dat sectoren onderling vergeleken kunnen worden. Bovendien vraagt de CSRD om concreet meetbare output. Voor meer informatie over CSRD verwijzen wij naar bijlage C.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

15

3. Resultaat & financiële positie

3.1 Resultaat 2023 per programma 3.2 Uw financiële positie vergeleken 3.3 Ons beeld van uw financiële positie

3.1 Resultaat 2023 per programma

16

Het resultaat van de gemeente Zwartewaterland is onderstaand per programma in het kort weergegeven: Resultaat 2023 ten opzichte van de gewijzigde begroting bedraagt € 8,9 miljoen

OVERZICHT REALISATIE PROGRAMMA’S (x 1.000)

2023

BEGROTING NA WIJZIGINGEN

VERSCHIL

Programma 1 – Effectieve samenwerking bestuur en omgeving

-1.116

-1.340

224

Programma 2 – Positieve gezondheid participatie en preventie

-14.327

-20.624

6.297

Programma 3 – Betaalbaar bouwen voor verschillende groepen

-90

-555

465

Programma 4 – Vitale economie, beleefbate kernen en landschap

-700

-1.675

975

Programma 5 – Bereikbaar en verkeersveilig

-266

-357

92

Programma 6 – Duurzaam en toekomstbestendig

-1.556

-2.308

752

Programma 7 – Onderhoud op orde veilige wijken en buurten

-12.244

-12.500

256

Programma 8 – Transparante en toegankelijke dienstverlening

-914

-1.034

120

Programma 9 – Werken volgens de bedoeling van de Omgevingswet

-365

-2.406

2.041

Programma 10 – Financieel Vitaal

794

-268

1.062

Programma 11 – Dekkingsmiddelen

53.206

52.621

585

Programma 12 – Overhead

-10.648

-10.052

-596

14

-245

259

Saldo van baten en lasten

11.788

-743

12.530

Onttrekkingen reserves

-6.629

-5.125

-1.504

Dotatie aan reserves

3.769

5.868

-2.099

Resultaat

8.927

0

8.927

Programma 13 - Vennootschapsbelasting

De afwijkingen van de realisatie t.o.v. de gewijzigde begroting zijn voldoende in de jaarstukken verklaard

De totale lasten (inclusief dotatie aan reserves) van de gemeente Zwartewaterland in 2023 bedragen afgerond € 77,8 miljoen. Het resultaat van € 8,9 miljoen bedraagt hiermee circa 11,5% van de gerealiseerde lasten en bestaat uit een groot aantal verschillende posten. De belangrijkste afwijkingen van de begroting na wijzigingen zien we terug in het programma ‘Positieve gezondheid participatie en preventie’. Dit wordt deels veroorzaakt door de vrijval van de bijdrage Beschermd Wonen € 1,5 miljoen positief en de vrijval van niet ingezette middelen opvang Oekraïners van € 3 miljoen positief. In het programma ‘Werken volgens de bedoeling van de Omgevingswet’ is sprake van een hoger resultaat door het grote aantal aanvragen van vergunningen in 2023 als gevolg van de invoering van de Omgevingswet in 2024, zie tevens hoofdstuk 2.1.

In de jaarstukken is per programma en in de programmarekening een uitgebreidere analyse weergegeven van de verschillen tussen de begroting en de realisatie 2023. DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

3.2 Uw financiële positie vergeleken

RATIO WEERSTANDSVERMOGEN

SOLVABILITEITSRATIO

46,00 40,3 43,6 39,1 41,00 36,4 36,00 33,4 32,2 31,3 31,00 28,6 26,00 21,00 19,0 13,6 17,0 16,00 12,8 11,00 6,00 1,00 PB22 JR21 PB23 JR22 PB24 JR23

Weerstands ratio

Weerstands capaciteit (in miljoenen)

NETTO SCHULDQUOTE

100,0%

77,4%

45,0% 40,0% 35,0% 30,0% 25,0% 20,0% 15,0% 10,0% 5,0% 0,0%

42,6% 38,9% 38,9% 38,9% 38,9% 38,9% 38,9% 32,7% 33,7% 31,3% 30,6% 29,3% Gemeente Gemid. NL*

PB22

JR21

PB23

JR22

PB24

13,5%

12,3% 12,8%

25,0%

80,5% 70,2% 71,0%

20,0%

60,0%

52,7%

40,0%

32,8% 32,8% 32,8% 32,8% 32,8%

Gemeente Gemid. NL*

20,0%

19,2%

15,0% 10,0%

15,4%

Gemeente

9,7% 6,0%

6,0%

6,0%

6,0%

6,0%

6,0%

PB22

JR21

PB23

JR22

PB24

JR23

5,0%

0,0%

0,0% PB22

JR21

PB23

JR22

PB24

JR23

* De bron voor de gemiddelden NL betreft het gemiddelde voor gemeenten op basis van: BDO Benchmark rapport januari 2024

DASHBOARD

JR23

RATIO GRONDEXPLOITATIE

87,1%

80,0%

17

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

Gemid. NL*

3.3 Ons beeld van uw financiële positie

Kengetallen moeten in relatie tot elkaar worden bezien

Uw financiële positie is uitstekend Uw weerstandsvermogen is € 43,6 miljoen

De gemeente kan aan haar langetermijnverplichtingen voldoen

18

Onze rol in relatie tot het weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar moeten bezien. Uit de combinatie van kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente Zwartewaterland. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling van) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Weerstandsvermogen gemeente Zwartewaterland is naar eigen analyse uitstekend In de paragraaf weerstandsvermogen heeft het college een overzicht opgenomen van de weerstandscapaciteit. De weerstandscapaciteit bedraagt volgens deze paragraaf € 43,6 miljoen. In het weerstandsvermogen ultimo 2023 is een bedrag van € 36,4 miljoen meegeteld van vrije algemene reserves (incl. resultaat 2023) en daarnaast is er sprake van een beschikbare reserve grondpositie en diverse stille reserves.

In de paragraaf weerstandsvermogen en de programmabegroting 2024-2027 zijn eveneens de relevante risico’s benoemd, waarbij de gemeente risico’s kwantificeert op basis van kans x impact. De gemeente heeft op basis van de interne berekeningen het totale bedrag aan risico’s waaraan de organisatie is blootgesteld, de benodigde weerstandscapaciteit, bepaald op € 2,6 miljoen (2022: € 1,8 miljoen). Deze verhoging van de benodigde weerstandscapaciteit is met name vanwege hoger ingerekende risico’s vanuit de grondexploitaties in verband met de netcongestie. Als gevolg van de hogere benodigde weerstandscapaciteit is de weerstandsratio van 19 (2022) naar 17 gedaald. Solvabiliteit en netto schuldquote De solvabiliteit bedraagt ultimo 2023 42,6% (2022: 33,7%). Voor de solvabiliteit geldt dat hoe hoger dit percentage is, hoe beter de gemeente Zwartewaterland in staat is om haar verplichtingen op lange termijn te voldoen. De netto schuldquote bedraagt ultimo 2023 52,7% (2022: 71%). De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie en de hoogte van de investeringen uit het nabije verleden. Zowel de solvabiliteit als de netto schuldquote zijn door de positieve resultaten van de afgelopen jaren significant verbeterd.

Financieel risico als gevolg van de grondexploitatie is nog steeds relatief laag

DASHBOARD

Ratio grondexploitatie Voor de ratio grondexploitatie geldt dat hoe lager deze is, hoe beter. De ratio grondexploitatie van de gemeente Zwartewaterland is het afgelopen jaar toegenomen van 12,3% eind 2022 naar 15,4% ultimo 2023. Deze stijging wordt met name veroorzaakt doordat in de grondexploitaties Hasselt om de Weede, Zevenhont-Oost en Binnenveld gedurende 2023 circa € 3,6 miljoen is geïnvesteerd terwijl de opbrengsten nog niet zijn gerealiseerd. Ondanks de hogere ratio grondexploitaties is volgens het GTK 2020 een ratio < 20% als minst risicovol te classificeren en daarmee is het financieel risico als gevolg van de grondexploitaties relatief laag. Zie voor een nadere analyse van de ontwikkeling van de grondexploitaties hoofdstuk 4.2., waarin per complex een nadere duiding is gegeven over het risiconiveau per complex en de belangrijkste ontwikkelingen.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

19

4. Belangrijkste bevindingen

4.1 Sociaal domein uitgelicht 4.2 Ontwikkeling grondexploitaties 4.3 BBV, WNT en SiSa 4.4 Relevante wijzigingen in het BBV

4.1 Sociaal domein uitgelicht (1/2)

Sociaal domein Jeugd en Wmo 2023 bedragen circa 10,9 miljoen

20

Sociaal domein in de jaarrekening De lasten van de gemeente Zwartewaterland met betrekking tot het sociaal domein (exclusief participatiewet) bedragen over 2023 circa € 10,9 miljoen. In hoofdlijnen zijn deze lasten als volgt opgebouwd: ONDERDEEL

2023

2022

Taakveld

Jeugdzorg ZIN, incl PGB

€ 6,3 miljoen

€ 6,1 miljoen

6.72 en 6.82

Wmo ZIN, incl PGB

€ 4,6 miljoen

€ 4,4 miljoen

6.6, 6.71 en 6.81

Totaal

€ 10,9 miljoen

€ 10,5 miljoen

Wmo ZIN De productieomvang van Wmo ZIN bij zorginstellingen bedraagt in 2023 circa € 2,8 miljoen (2022: 2,7 miljoen). De toekenning van voorzieningen in het kader van Wmo ZIN vindt plaats vanuit de gemeente Zwartewaterland. De gemeente heeft derhalve zelf inzicht in de cliënten en de gemaakte afspraken. Met betrekking tot de lasten Wmo ZIN vraagt de gemeente Zwartewaterland per zorginstelling om een controleverklaring bij de productieverantwoording op basis van het landelijk protocol. Uit onze controle blijkt dat voor een aantal zorginstellingen geen controleverklaring is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Hierdoor is sprake van een onzekerheid ten aanzien van prestatielevering voor wat betreft de getrouwheid. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de in 2023 ontvangen controleverklaringen en de ontvangen bestuursverklaringen ramen wij het bedrag van deze resterende onzekerheid in totaliteit op € 152.000 (2022: € 211.000).

Jeugdzorg ZIN Met betrekking tot de lasten inzake jeugdhulp vraagt de gemeente Zwartewaterland evenals de systematiek Wmo ZIN bij de gecontracteerde jeugdzorginstellingen om een productieverantwoording en gaat voor de overige gecontracteerde instellingen over op finale kwijting. Uit de ontvangen verantwoordingen van zorginstellingen blijkt dat van een aantal zorginstellingen nog onvoldoende controle-informatie is ontvangen, waarmee kan worden onderbouwd dat voor de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk prestaties zijn verricht. Uitgaande van de interne beheersing op het proces van beschikkingen tot en met betalingen bij uw gemeente, de ervaringen uit voorgaande jaren, de uitkomsten van de ontvangen controleverklaringen, ramen wij het bedrag van de resterende onzekerheid in totaliteit op een bedrag ad € 24.000 (2022: < rapporteringstolerantie).

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.1 Sociaal domein uitgelicht (2/2)

Fout PGB mede gebaseerd op projectiebrieven

21

Geraamde fout in de persoonsgebonden budgetten De SVB controleert zorgovereenkomsten, toetst facturen en declaraties en betaalt uit aan zorgverleners of andere instellingen. Uw gemeente verstrekt de beschikkingen PGB en is verantwoordelijk voor een adequate cliëntregistratie en het vaststellen van de prestatielevering. Uit de accountantscontrole 2023 bij de SVB blijkt dat landelijk sprake is van een oordeel met beperking. Ten aanzien van de rechtmatigheidsfouten zijn de foutpercentages opgenomen in de gemeente specifieke projectiebrieven. Voor de gemeente Zwartewaterland zijn de percentages voor rechtmatigheidsfouten en voor getrouwheidsfouten voor zowel de Wmo als Jeugdzorg opgenomen in onderstaande tabel: PGB PER CATEGORIE

FINANCIËLE RECHTMATIGHEIDSFOUT

FINANCIËLE GETROUWHEIDSFOUT

Jeugdzorg

1,29%

1,41%

Wmo

1,23%

0,92%

De financiële rechtmatigheidsfout en getrouwheidsfouten voor PGB voor de gemeente Zwartewaterland zijn onder de rapporteringstolerantie. Tevens is het verschil tussen de verantwoording in de jaarrekening en de verantwoording van de SVB van gesaldeerd onder de rapporteringstoleranties. In het kader van de rechtmatigheid is er derhalve geen sprake van een te rapporteren controleverschil ten aanzien van de PGB. Onzekerheden pgb geraamd op € 1 miljoen

DASHBOARD

De SVB toetst niet op levering van de zorg. Hierdoor is er sprake van een onzekerheid. De processen van pgb Jeugdzorg en Wmo lopen op een aantal onderdelen verschillend, waardoor voor Jeugdzorg en Wmo niet dezelfde zekerheid wordt verkregen. Tevens verkrijgt de gemeente aanvullende zekerheid vanwege de ontvangsten van het CAK. Op basis van het zekerheidspercentage dat de gemeente Zwartewaterland hierdoor verkrijgt, zijn de onzekerheden voor PGB geraamd op circa € 95.000 waarvan € 11.000 betrekking heeft op de Wmo en € 84.000 op de Jeugdzorg.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Ontwikkeling grondexploitaties (1/3)

22

Boekwaarde grondexploitaties Een belangrijke post in de jaarrekening van de gemeente Zwartewaterland betreft de voorraden (grondexploitaties). De ontwikkeling van de boekwaarden is als volgt: Boekwaarde grondexploitaties

Grondexploitaties (x € 1.000)

Boekwaarde 31-12-2022

Investeringen

Inkomsten

Resultaatneming / verlies

Hasselt om de Weede

4.772

2.785

14

Zevenhont-Oost

3.622

315

198

Overige complexen

-176

1.440

8.218

4.540

Totaal

235

Boekwaarde 31-12-2023 7.778 3.738 1.264

212

235

12.780

Actualisatie en bijstelling grondexploitaties De veruit grootste balanspost met betrekking tot onderhanden projecten betreft de voorraden (grondexploitaties) en met name de complexen Hasselt om de Weede en Zevenhont-Oost. Door de invloed van de parameters (zoals kostenstijgingen, stikstofproblematiek, bouwvrijstelling, fluctuatie verkoopprijzen, rente-effecten) die bepalend zijn voor de in de toekomst te realiseren opbrengsten hebben wij bij onze controle de grondexploitaties diepgaand gecontroleerd. De risico's voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot drie P’s:  Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.  Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavel appartementen, etc.) in de projecten in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?  Prijs: is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd, rekening houdend met het risico dat gronden later of in het geheel niet worden afgenomen? Redelijkheid belangrijkste schattingselementen vastgesteld

Deze aandachtspunten zijn tijdens de jaarrekeningcontrole besproken me de verantwoordelijke medewerkers. Tijdens deze gesprekken zijn deze uitgangspunten getoetst. De grondexploitaties zijn met deze uitgangspunten per 31 december 2023 geactualiseerd. Tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd en of er mogelijk verliesvoorzieningen moeten worden getroffen. Wij hebben vastgesteld dat de door de gemeente gehanteerde schattingselementen redelijk en passend zijn en dat daarmee de grondexploitaties ultimo 2023 juist zijn gewaardeerd.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Ontwikkeling grondexploitaties (2/3)

Complex Kranerweerd is afgesloten

Complex Binnenveld in exploitatie genomen

Ontwikkelingen belangrijkste complexen

23

Exploitatie Kranerweerd is afgesloten Grondexploitatie Kranerweerd is in 2023 afgesloten. Gezien er voor dit complex sprake is van een (beperkt) bedrag aan nog te maken kosten is een voorziening gevormd. De hoogte van deze voorziening bedraagt ultimo 2023 € 190.000. Exploitatie Binnenveld in exploitatie genomen Conform het raadsbesluit van 22 juli 2023 is de grondexploitatie Binnenveld in exploitatie genomen en zijn de gronden ingebracht in de exploitatie. Deze grondexploitatie heeft een looptijd tot 2030 en een positieve verwachte eindwaarde van ca. € 1,2 miljoen. Gezien er nog geen sprake is van verkopen is er daarom conform de BBV-voorschriften nog geen tussentijdse winst verantwoord. Ontwikkeling Hasselt om de Weede en Zevenhont-Oost Per jaareinde 2023 is sprake van 4 actieve grondexploitaties waarvan, naast Binnenveld, ook bij Hasselt om de Weede (woningbouw) en Zevenhont-Oost (bedrijventerrein) sprake is van significante nog te realiseren opbrengsten en nog te maken kosten. Inherent aan het opstellen van de jaarrekening en het actualiseren van de grondexploitaties is dat de gemeente schattingen moet maken welke jaarlijks naar het beste inzicht van het management worden geactualiseerd. Tijdens onze controle hebben wij daarom uitgebreid de gemaakte schattingen en gehanteerde parameters getoetst.

Onze conclusie is dat de door de gemeente gemaakte inschattingen aanvaardbaar zijn en consistent worden toegepast. Hieronder zijn de belangrijkste ontwikkelingen met betrekking tot de complexen Hasselt om de Weede en Zevenhont-Oost beschreven. Zie voor een meer uitgebreide analyse de paragraaf Grondbeleid welke in het jaarverslag is verantwoord.

Verwacht resultaat Hasselt om de Weede verbeterd

Verwacht resultaat Zevenhont-Oost verbeterd

DASHBOARD

Hasselt om de Weede In 2023 is er voor circa 2,8 miljoen euro geïnvesteerd in het complex en is er sprake van een beperkt aantal verkopen wat heeft geleid tot een hogere boekwaarde.

Voorafgaand aan het opstellen van de grondprijsbrief 2024 heeft een externe deskundige onderzoek gedaan en een grondprijsadvies opgesteld op basis waarvan de gemeente de ingerekende grondprijzen heeft geactualiseerd. Wij hebben vastgesteld dat de ingerekende grondprijzen passen binnen de bandbreedte zoals die in het grondprijsadvies zijn verantwoord. Door onder andere het bijstellen van de grondprijzen en aanbestedingsvoordelen is er ultimo 2023 sprake van een eindwaarde van € 1,2 miljoen positief (ultimo 2022: € 0,8 miljoen). Op basis van verwachte eindwaarde en het percentage gerealiseerde kosten en opbrengsten is er in 2023 een tussentijdse winst genomen van circa € 235.000. Zevenhont-Oost Gedurende 2023 zijn er geen verkopen gerealiseerd terwijl de verwachting was dat deze wel in 2023 plaats zouden vinden. De huidige inschatting is dat de eerste kavels in 2024 verkocht zullen worden. Op de werkzaamheden voor het bouwrijpen is door een gunstige aanbesteding een voordeel behaald in 2023 ter hoogte van ca. € 2,5 miljoen. Verder heeft een herverkaveling plaatsgevonden waardoor er minder ruimte beschikbaar is voor uitgeefbare kavels, dit leidt tot een lagere verwachte opbrengst van ca. € 0,5 miljoen.

Gezien er nog geen sprake is van gerealiseerde grondverkopen en er geen sprake is van een verlieslatende exploitatie heeft dit niet geleid tot een aanpassing van de tussentijdse winstneming of verliesvoorziening. JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.2 Ontwikkeling grondexploitaties (3/3)

Tussentijdse winstneming op een juiste wijze toegepast

24

Winstneming Het voorzichtigheidsbeginsel leidt ertoe dat realisatie van winst moet worden uitgesteld tot daarover voldoende zekerheid bestaat. Dit betekent echter niet dat pas winst moet worden genomen bij het afsluiten van grondexploitaties. In de notitie Grondexploitaties is opgenomen dat voor winstneming de Percentage of Completion (POC) methode geldt. Hiervoor moet het resultaat op de grondexploitatie wel op betrouwbare wijze kunnen worden ingeschat. Dit is mogelijk wanneer het waarschijnlijk is dat de economische voordelen die aan het project zijn verbonden naar de gemeente zullen toevloeien. Indien aan de volgende voorwaarden is voldaan, bestaat er voldoende zekerheid om winst te kunnen nemen: 1. het resultaat op de grondexploitatie kan betrouwbaar worden ingeschat; én 2. de grond (of het deelperceel) moet zijn verkocht; én 3. de kosten zijn gerealiseerd (winst wordt naar rato van de realisatie gerealiseerd). Ultimo 2023 is sprake van complexen allen met een positieve eindwaarde, zie hieronder: Grondexploitaties

Verwachte eindwaarde 31-12-2023*

Totale genomen winst ultimo 2023 (in EUR)

POC-percentage

Hasselt om de Weede

1.769.000

525.000

29,68%

Zevenhont-Oost

5.287.000

0**

0%

Binnenveld

1.199.000

0

0%

136.000

0**

0%

AHOED Hasselt *Dit betreft de eindwaarde voor winstneming

Voor het complex Hasselt om de Weede is er sprake van een totale tussentijdse winstneming van € 525.000 waarvan € 235.000 in 2023 is gerealiseerd. Aandachtspunt jaarrekeningcontrole 2024

DASHBOARD

** Aandachtspunt met betrekking tot jaarrekeningcontrole 2024 Aangezien er nog geen sprake is van gerealiseerde verkopen met betrekking het complex Zevenhont-Oost is er tevens nog geen tussentijdse winst gerealiseerd. Volgens de exploitatieopzet van het complex Zevenhont-Oost wordt in 2024 verwacht dat circa € 10,5 miljoen aan opbrengsten zal worden gerealiseerd. In combinatie met de verwachte eindwaarde van € 5,3 miljoen heeft dit mogelijk tot gevolg dat in het boekjaar 2024 sprake is van significante en voor de jaarrekening materiële te verantwoorden tussentijdse winsten. Naar verwachting zal de actualisatie van het complex Zevenhont-Oost daarom bij de jaarrekeningcontrole onze bijzondere aandacht vereisen, waarbij met name de betrouwbaarheid van de nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten zal worden getoetst op redelijkheid en aanvaardbaarheid.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 BBV, WNT en SiSa (1/2)

25

Bevindingen ten aanzien van naleving van de wettelijke verslaggevingsregels (BBV) Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Zwartewaterland de wettelijke verslagleggingsregels (BBV) heeft nageleefd. BBV wordt nageleefd Wet Open overheid In artikel 3.5 (Openbaarheidsparagraaf) van de Wet Open overheid (Woo) is voorgeschreven dat bestuursorganen in de jaarlijkse begroting aandacht besteden aan de beleidsvoornemens inzake de uitvoering van deze wet en in de jaarlijkse verantwoording verslag doen van de uitvoering ervan, mede in relatie tot de beleidsvoornemens. Deze begroting en jaarlijkse verantwoording vloeien voort uit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De openbaarheidsparagraaf Woo moet in de begroting en jaarstukken worden opgenomen via een afzonderlijke paragraaf, zoals de in artikelen 9 en 26 van het BBV genoemde paragrafen. Deze verplichting geldt reeds voor de jaarstukken 2022. Wij hebben vastgesteld dat de gemeente Zwartewaterland deze paragraaf opgenomen heeft in de jaarstukken 2023.

Voorziening voor arbeidskostengerelateerde verplichtingen In januari 2023 heeft de commissie BBV een uiting gedaan rondom het vraagstuk ‘vormen voorziening voor verlofsparen’. Voor het wettelijke verlof saldo per 31 december wordt geen voorziening getroffen doordat dit verlof binnen 2 jaar moet worden opgenomen zal dit saldo niet bovenmatig zijn en geen spaarsaldo betreffen. Hier is sprake van een verplichting van gelijke omvang. Voor het spaarverlof zoals dit vanaf 2022 van toepassing is moet voor de verplichting een voorziening worden opgenomen omdat hier sprake is van een spaarsaldo dat in de tijd, naar verwachting, niet van gelijke omvang zal zijn wat betreft toevoegingen en opnamen van het spaarverlof. In de opbouwjaren zal naar verwachting vooral sprake zijn van toevoegingen en groei van de omvang van het spaarsaldo. In uw jaarrekening 2023 is een voorziening ad € 167K opgenomen voor het spaarverlof tegenover € 99K ultimo 2022. Voor het bovenwettelijke verlof waarvan aangetoond kan worden dat dit een gelijke omvang kent en voor zover dat niet het karakter heeft van overmatige verlofsaldi of spaarsaldi mag geen voorziening worden opgenomen. Voor het bovenwettelijke verlof dat géén gelijke omvang kent en/of bestaat uit overmatige verlofsaldi of spaarsaldi moet een voorziening worden opgenomen.

Bij de analyse van de bovenwettelijke verlofverplichting en of er sprake is van wel of geen gelijke omvang van deze verplichting is het belangrijk het risico van het omzetten naar spaarverlof te betrekken.

WNT-verantwoording voldoet aan de vereisten

DASHBOARD

Naleving van de (publicatieverplichtingen) WNT De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt. De algemene bezoldiging voor een topfunctionaris mag voor 2023 niet meer bedragen dan € 223.000 per jaar. De externe accountant is belast met de controle op de naleving van de WNT door de instelling. Overschrijding van de bezoldigingsnorm wordt aangemerkt als een onverschuldigde betaling, die door de topfunctionaris terugbetaald moet worden aan de instelling. Gebeurt dit niet, dan is BDO als accountant wettelijk verplicht om bij het ministerie melding te doen van deze onverschuldigde betaling. Wij hebben tevens een meldingsplicht indien u geen of onjuiste gegevens heeft gepubliceerd in de jaarrekening.

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.3 BBV, WNT en SiSa (2/2)

26

In de WNT- verantwoording in tabel 2 is een uitkering opgenomen vanwege een beëindiging van het dienstverband. Dit betekent niet dat de heer Ruddijs een extra vergoeding heeft ontvangen. Omdat een gemeentesecretaris op basis van de CAO geen overwerk mag verantwoorden en de gemeente Zwartewaterland voor medewerkers vanaf FG 11 geen verlofregistratie heeft bijgehouden, kon de werk- en verlofregistratie rondom de beëindiging van zijn dienstverband (van 7 t/m 31 augustus) niet sluitend worden aangetoond. Om die reden is dit deel van zijn salaris in de laatste maand augustus als beëindigingsvergoeding verantwoord. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2023 van de gemeente Zwartewaterland niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening 2023 van de gemeente Zwartewaterland voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.

Geen bevindingen SiSa-bijlage

M&O-beleid in het kader van de Wet Inburgering 2021 is niet effectief

SiSa-bijlage Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening 2023 genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachting accountantscontrole SiSa 2023. Op grond van ons onderzoek hebben wij bij uw specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. Zie tevens bijlage B. In bijlage 1 van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole 2023 wordt ingegaan op de aandachtspunten voor de accountant bij de Tozo en de Wet Inburgering 2021 in de SiSa 2023. Wij hebben vastgesteld dat er sprake is van een effectief M&O-beleid met betrekking tot de Tozo en dat met betrekking tot de Wet Inburgering binnen de gemeente een formeel M&O-beleid ontbreekt. Wij zien een landelijke trend dat Ministeries steeds vaker een Specifieke regeling kiezen voor het verstrekken van subsidies aan decentrale overheden. Het aantal SiSa-regelingen is daardoor exponentieel toegenomen. Dit geeft een hoge druk op de organisatie binnen de gemeente, andere gemeenten, decentrale overheden en de accountantskantoren. Voor uw gemeente is sprake van 26 SiSa-regelingen in 2023 tegenover 23 SiSa-regelingen in 2022 en 9 SiSa-regelingen in 2020.

SiSa regeling A16 Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne Een voor de gemeente significante specifieke uitkering die via de SiSa-bijlage wordt verantwoord betreft regeling A16 Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne. Deze specifieke uitkering bekostigt de kosten die de gemeente heeft gemaakt voor de opvang van Oekraïners binnen de gemeente. De regeling staat toe dat de gemeente een normbedrag van, vanaf 15 oktober 2022, € 83 per beschikbaar gestelde opvangplek bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid declareert. In 2023 heeft de gemeente verdeeld over vier locaties gemiddeld 180 bedden per dag beschikbaar gesteld. Op basis van het normbedrag per beschikbaar gesteld bed heeft de gemeente een besteding van circa € 5,5 miljoen in de SiSa bijlage opgenomen. Gezien de werkelijke bestede kosten voor de opvang van Oekraïners in 2023 ‘slechts’ € 2,5 miljoen bedroegen is er een resultaat behaald van circa € 3,0 miljoen welke in het resultaat 2023 is verantwoord. Naast het resultaat 2023 is er tevens in 2022 een positief financieel resultaat behaald op de opvang van Oekraïners. Dit resultaat van € 2,9 miljoen positief is bij de behandeling van de Najaarsnota aan de reserve vluchtelingen toegevoegd. Gezien er nog geen onttrekkingen hebben plaatsgevonden bedraagt het saldo van deze reserve ultimo 2023 nog € 2,9 miljoen.

Het ministerie heeft aan alle gemeenten het verzoek gedaan om eventuele overschotten vrijwillig terug te storten. De gemeente heeft besloten om dit niet te doen en het geld te houden. De gemeente heeft daarom voor indicator 03 van regeling A16 ‘Bekostigingsregeling opvang Ontheemden Oekraïne’ beroep gedaan op de uitzonderingsbepaling, zoals vermeld in de Definitieve Invulwijzer SiSa 2023 – versie 11 januari 2024. Derhalve is voor deze indicator geen bedrag ingevuld in de SiSa-bijlage.

DASHBOARD

JAARREKENING

FINANCIËLE POSITIE

BEVINDINGEN

BIJLAGEN

4.4 Relevante wijzigingen in het BBV

Relevante wijzigingen in het BBV

27

Relevante wijzigingen in het BBV met ingang van begrotingsjaar 2025 (toepassing in 2024 toegestaan) In december 2023 heeft de commissie BBV een aantal notities geactualiseerd. Het betreft de notities Rente, Overhead en Grondexploitaties. Hieronder hebben wij per onderwerp de belangrijkste wijzigingen opgenomen en gekoppeld aan de mogelijke impact voor uw gemeente. Alle notities zijn verplicht van toepassing met ingang van begrotingsjaar 2025, en mogen worden toegepast voor begrotingsjaar 2024. Notitie rente De belangrijkste wijziging uit de notitie Rente betreft een aanpassing in de toerekening van de rentelasten aan de grondexploitaties. Tot en met 2023 is het alleen toegestaan om de werkelijke rente over het vreemd vermogen (naar rato) toe te rekenen aan de grondexploitaties. Dit geldt tevens voor de toekomstige rentelasten. Met ingang van boekjaar 2025 (en eventueel 2024) wordt voor grondexploitaties geen onderscheid meer gemaakt in het BBV, waardoor de rentetoerekening plaatsvindt op basis van de reguliere omslagrente. Een tweede belangrijke wijziging is de herintroductie van de mogelijkheid om rente aan het eigen vermogen en de voorzieningen toe te rekenen. Deze mogelijkheid is in 2016 door de commissie BBV beëindigd, maar in de notitie 2023 als keuzemogelijkheid opgenomen.