Beantwoording vraag 4 BGZ - Speerpunten Leefbaarheidsplan Kamperzeedijk en Buitengebied

Inhoudsopgave: speerpunten leefbaarheidsplan buitengebied en Kamperzeedijk A.

Samen met inwoners! _______________________________________________ 3 Inleiding_______________________________________________________________________ 3

B.

Inwoners zijn het sociale kapitaal van onze samenleving ___________________ 4 Kracht: Gevoel van verbondenheid _________________________________________________ 4 B.1 Gevoel van verbondenheid: we faciliteren inwonersinitiatieven in het buitengebied die nodig zijn om de leefbaarheid in het buitengebied te behouden en te versterken. ______________________ 4

C.

De leefwereld van onze inwoners staat centraal __________________________ 5 Stimuleren en behouden sterke sociale binding _______________________________________ 5 C.1 Ouderen in het buitengebied in staat stellen om actief mee te doen met dagbesteding en inwonersinitiatieven die dagbesteding mogelijk maken faciliteren. __________________________ 5

Zelfredzaamheid: taak van inwoners én gemeente. ____________________________________ 5 C.2 We ondersteunen inwonersinitiatieven die gericht zijn op het bevorderen van zelfredzaamheid. _ 5

D.

De mens, leefomgeving en economie zijn duurzaam verbonden______________ 6 Wens: laat het landschap zijn kwaliteit en charmes behouden! __________________________ 6 D.1 Met respect voor het landschap keuzes maken voor energieopwekking in het buitengebied. ____ 6 D.2 We stimuleren inwoners en bedrijven om te werken aan de verduurzaming van hun woning of (bedrijfs-) pand. ___________________________________________________________________ 6 D.3 We stimuleren inwoners om mee te doen met energieprojecten. __________________________ 6

Een lange termijnvisie op landgebruik en de toekomst van het veenweidegebied. ___________ 6 D.4 We onderzoeken in regionaal verband welke maatregelen er genomen moeten worden rondom klimaatadaptatie, biodiversiteit en het tegengaan van bodemdaling en we faciliteren deze. _____ 7 D.5 Samen met de gebiedscoöperatie stellen we een visie en een lange termijnagenda op. _________ 7 Quick win 1: in het najaar op enkele plaatsen starten met het verhogen van de biodiversiteit van de bermen. _________________________________________________________________________ 7 Quick win 2: faciliteren van het inwonersinitiatief om een vlindertuin aan te leggen op de Kamperzeedijk. ___________________________________________________________________ 7

E.

Onze centra, kernen en buitengebied zijn levendig, vitaal en veilig ___________ 8 Extra aandacht voor een jongere generatie __________________________________________ 8

E.1 Behouden jongere generatie en maatwerk voor de oudere generatie: samen met inwoners van het buitengebied, Mastenbroek en de Kamperzeedijk de huisvestingsbehoefte onderzoeken en waar mogelijk deze initiatieven stimuleren. _________________________________________________ 8 Quick win 1: de school de Driester ondersteunen om de buitenschoolse opvang goed te organiseren (voorkomen van vertrek van leerlingen naar omliggende kernen die wel buitenschoolse opvang aanbieden). ______________________________________________________________________ 8

Aandacht voor de verkeersveiligheid _______________________________________________ 8 E.2 Samen met inwoners een analyse maken over de (verkeers)veiligheid in het buitengebied of dit objectief ook zo is en komen tot oplossingen. Daar waar het kan lossen we de (verkeers)onveilige situaties op. ______________________________________________________________________ 9

Pijlers leefbaarheid: school en gemeenschapsgebouw _________________________________ 9 E.3 Inzetten op behoud van de gemeenschapsgebouwen als pijler van de leefbaarheid voor de kleine kernen en faciliteren van initiatieven die de onderlinge sociale contacten bevorderen. _________ 9

Bereikbaarheid onder druk _______________________________________________________ 9 E.4 Aandacht voor de bereikbaarheid in het buitengebied. Inventariseren welke alternatieve vervoersmiddelen er zijn of ingezet kunnen worden en indien nodig faciliteren. _______________ 9

Volop ruimte voor recreatie _______________________________________________________ 9 E.5 De sterktes van het landschap benutten voor recreatie van inwoners en inzetten op behoud van dit landschap voor de toekomst. _______________________________________________________ 10

F.

Onze middenstand en bedrijfsleven floreren ____________________________ 11 Agrarisch ondernemen __________________________________________________________ 11 F.1 Het agrarisch gebied behouden en ontwikkelen met respect voor de landschapskwaliteiten. ____ 11

A. Samen met inwoners! Inleiding In 2018 is het document ‘Inwoners maken Zwartewaterland mogelijk’ 2018-2022 door de gemeenteraad vastgesteld. Hierin staat dat we voor iedere kern een afzonderlijk en uniek leefbaarheidsplan opstellen. Met ingang van 2019 zijn hiervoor middelen beschikbaar. Voor 2019 is dit € 250.000,-. Voor 2020 tot 2023 is dit € 500.000,- per jaar. Deze leefbaarheidsplannen zijn een verbreding van de Centrumplannen. In de centrumplannen ging het vooral om het herinrichten en fysiek aantrekkelijk maken van onze kernen. In de leefbaarheidsplannen gaat het ook om de leefbaarheid en het sociale domein. De uitdaging is om daar onze inwoners bij te betrekken. Inwoners moeten zich gehoord voelen, zich in het plan herkennen en daar waar mogelijk/wenselijk eigenaarschap nemen. Het gemeentebestuur stelt: “Deze manier van werken stelt eisen aan de raad als het gaat om sturen, kaderstelling en loslaten, Inwoners kunnen inbreng geven op de te volgen koers. Loslaten betekent ook ruimte geven en experimenteren”. Ontmoetingen Om de mening van onze inwoners te horen over diverse thema’s hebben we ontmoetingen georganiseerd. Dit was een proces waarbij we informatie hebben opgehaald voor de omgevingsvisie maar ook voor de leefbaarheidsplannen. In de omgevingsvisie wordt de informatie die is opgehaald omgezet in een visie voor Zwartewaterland.

Participatieproces en ontwikkelingen in de samenleving zijn leidend. Kenmerk van het leefbaarheidsplan is dat we met inwoners doorpraten over activiteiten en oplossingen van de speerpunten die tijdens de ontmoetingen naar voren zijn gekomen. Om tot deze speerpunten te komen hebben we de zaken die inwoners belangrijk vinden onder de hoofdopgaves ingedeeld. We hebben ook gekeken wat het gemeentebestuur hierover heeft gezegd en welke ontwikkelingen er zijn die hierbij aansluiten. Deze informatie hebben we per opgave verwoord in verschillende paragrafen. Per paragraaf hebben we hier kansen en uitdagingen aangekoppeld. Samen met inwoners doorpraten over de beste oplossingen Dit document is bedoeld om de wensen, kansen en uitdagingen in beeld te brengen en dit als speerpunten te benoemen voor de leefbaarheidsplannen. We hebben hier geen oplossingen benoemd. De activiteiten en oplossingen willen we samen met inwoners en gemeentebestuur vaststellen. Als we snel met een activiteit aan de slag kunnen omdat dit expliciet aan de orde is gekomen in de ontmoetingen dan hebben we deze als quick win benoemd. Daar waar het kan zullen we kansen en uitdagingen gemeentebreed oppakken. Denk hierbij aan de actualisatie van de woningbouwbehoefte. Daar waar mogelijk, voeren we activiteiten in het kader van de leefbaarheidsplannen, samen met inwoners uit.

Het spreekt voor zich dat we op zoek gaan naar aanvullende financiering. Kortom: de belangrijkste kansen en uitdagingen zijn de basis voor Leefbaarheidsplannen. Tijdens de ontmoetingen zijn verdiepende gesprekken gevoerd over de thema’s die inwoners belangrijk vinden. Op basis hiervan zijn kansen, uitdagingen en quick wins geformuleerd. Over de belangrijkste kansen en uitdagingen gaan we nog verder in gesprek met inwoners om zo te komen tot de Leefbaarheidsplannen. Daarbij kijken we samen hoe we deze kansen het beste kunnen verzilveren en wat de kosten hiervan zijn. We vragen uw raad om toestemming om door te praten over de speerpunten.

B. Inwoners zijn het sociale kapitaal van onze samenleving Kracht: Gevoel van verbondenheid Voor goede sociale verbinding is wederzijds acceptatie en respect nodig. Het leven in agrarisch gebied vergt van een ieder dat er rekening met elkaar gehouden wordt, maar ook de acceptatie van het feit dat agrarische bedrijven ook in de avonden nog werkzaamheden hebben. Er is een gevoel van verbondenheid. Migranten (mensen van buiten, zonder agrarische achtergrond) kunnen dit gevoel misschien verlagen. Saamhorigheid en gemeenschapszin worden als een belangrijke kernkwaliteit gezien van de kern Kamperzeedijk. In tegenstelling tot andere kernen is er op de Kamperzeedijk geen gebrek aan vrijwilligers. Dit uit zich door een actief verenigingsleven en kenmerkende initiatieven zoals Zeediekzorg. Ook doet men het groendonderhoud in eigen beheer en nieuwe inwoners heet men welkom met een goodybag. Het gemeentebestuur geeft ruimte aan maatschappelijke initiatieven. De uitdagingen en kansen B.1 Gevoel van verbondenheid: we faciliteren inwonersinitiatieven in het buitengebied die nodig zijn om de leefbaarheid in het buitengebied te behouden en te versterken.

C. De leefwereld van onze inwoners staat centraal Stimuleren en behouden sterke sociale binding Bewoners geven aan dat wonen in het buitengebied ook betekent dat je iets verder moet rijden voor activiteiten. Het is voor de sociale binding in het buitengebied belangrijk om ook in het buitengebied een ‘verenigingsleven’ van dichtbij te ervaren. In het buitengebied en Mastenbroek is er behoefte aan activiteiten die onderlinge sociale contacten bevorderen. Kamperzeedijk kenmerkt zich door een actief verenigingsleven, maar zou graag iets willen met ‘Bewegen voor ouderen’. Bereikbaarheid (onvoldoende openbaar vervoer) en mogelijk ook het te besteden budget worden als drempels gezien om niet voldoende mee te kunnen doen. Oudere bewoners blijven steeds langer thuis wonen. Vereenzaming moet worden voorkomen. In het buitengebied is dit een extra punt van zorg mede vanwege de afstanden. Dagbesteding voor (oudere) inwoners wordt als belangrijk gezien. Het gemeentebestuur biedt ouderen gesprekken aan om verborgen eenzaamheid op te sporen. Verder geeft de gemeente aan dat onze website ‘ouderenproof’ moet zijn. De bibliotheek wordt in de gelegenheid gesteld om ouderen meer digitaal vaardig te maken. De uitdagingen en kansen C.1 Ouderen in het buitengebied in staat stellen om actief mee te doen met dagbesteding en inwonersinitiatieven die dagbesteding mogelijk maken faciliteren. Zie ook B1.

Zelfredzaamheid: taak van inwoners én gemeente. Om de zelfredzaamheid te stimuleren zijn niet alleen de bewoners aan zet maar ook de gemeente. Zij kunnen stimuleren dat verschillende activiteiten georganiseerd worden die voor iedereen toegankelijk zijn. De uitdagingen en kansen C.2 We ondersteunen inwonersinitiatieven die gericht zijn op het bevorderen van zelfredzaamheid.

D. De mens, leefomgeving en economie zijn duurzaam verbonden Wens: laat het landschap zijn kwaliteit en charmes behouden! In het buitengebied is geen eenduidig standpunt over het onderwerp energietransitie en hoe dit probleem aangepakt moet worden. Het is een gezamenlijk opgave die niet alleen in het buitengebied neergelegd kan worden. De wens is dat het gebied zijn kwaliteit behoudt en dat dit niet ten koste mag gaan van het landschap. Zonnepanelen en velden zijn mogelijk, maar bij voorkeur op daken. Inwoners van het buitengebied voelen wel voor (kleinere) windmolens. De regelgeving van de provincie laat dat nu nog niet toe, maar deze wordt heroverwogen. De gemeente zou hier een stimulerende rol in kunnen spelen. Veel bedrijven zijn zich aan het oriënteren en goede voorlichting kan helpen bij het maken van de juiste keuze. Er liggen ook dilemma’s met betrekking tot zonneparken en biodiversiteit tegenover voedselproductie. Agrariërs ervaren dat agrarische grond het onderschoven kindje lijkt tegenover ontwikkelingen op andere vlakken. Daarom is men in het buitengebied van mening dat de opgave van de energietransitie niet altijd in het buitengebied zou moeten liggen. Het is van belang dat de keuzes die in dit beleid gemaakt worden goed tegen elkaar afgewogen zijn. Tijdens het proces rondom de omgevingsvisie zullen hier keuzes in worden gemaakt.

Het gemeentebestuur heeft uitgesproken dat er één plek komt waar inwoner(s) terecht kunnen voor aanpassingen van de woning voor de toekomst. Verder past dit ook bij de ambitie van het gemeentebestuur het bedrijfsleven te stimuleren tot het nemen van duurzaamheidsmaatregelen. Ook is er ruimte voor participatie van inwoners bij (grootschalige) energieprojecten. De uitdagingen en kansen D.1 Met respect voor het landschap keuzes maken voor energieopwekking in het buitengebied. D.2 We stimuleren inwoners en bedrijven om te werken aan de verduurzaming van hun woning of (bedrijfs-) pand. D.3 We stimuleren inwoners om mee te doen met energieprojecten.

Een lange termijnvisie op landgebruik en de toekomst van het veenweidegebied. Men ervaart in het buitengebied “aan den lijve” dat er sprake is van steeds grotere extremen (droogte, hitte, wateroverlast). De opgaven voor het gebied en de gemeente zijn divers. Hoe kunnen we omgaan met en inspelen op bodemdaling? De gevolgen kunnen zijn; verzakking, compressie, grond kan onder water komen te staan, kenmerken van het landschap kunnen verdwijnen. We moeten voorbereid zijn op extremen: teveel aan water, te weinig water, hittestress en achteruitgang van biodiversiteit. Er moeten keuzes gemaakt worden:  over het landgebruik en de toekomst van het veenweidegebied;  over het type agrariër dat men wil zijn;  welk gebruik is op lange termijn houdbaar? Bij deze keuzes is het peilbeheer essentieel. Concrete ideeën die hierbij genoemd zijn, zijn bijvoorbeeld dynamisch peilbeheer en het uitbreiden van het aantal peilvakken (eventueel door

boeren zelf laten bewaken). In het algemeen zijn duidelijke kaders vanuit de gemeente en een visie voor de lange termijn (verder dan 20 jaar) gewenst. De investeringen in de landbouw zijn ook voor de lange termijn. Er zou een keuze gemaakt moeten worden over het toekomstig gebruik van de veenbodem. Het is belangrijk om landbouw te kunnen blijven uitoefenen, maar de biodiversiteit moet ook behouden worden. In het buitengebied lenen de bermen zich voor een grotere diversiteit aan planten, die weer meer soorten insecten aantrekken. Tot slot zijn er zorgen over het opofferen van landbouwgrond voor zonneparken. De gebiedscoöperatie heeft aangegeven zich in te willen zetten als gesprekspartner bij meerdere thema’s. Een groep vrijwilligers aan de Kamperzeedijk zou zich graag inzetten voor de insectenpopulatie door een bijentuin aan te leggen en te onderhouden. In overleg met de Groencommissie van de Kamperzeedijk is de grasstrook naast het monument hiervoor geschikt bevonden. Het gemeentebestuur heeft aangegeven te willen werken aan bewustwording ten aanzien van de thema’s klimaat en veenweideproblematiek. De gemeente wil aan meerdere doelstellingen tegelijk werken: waterberging, verkoeling, biodiversiteit.

Zwartewaterland werkt hiervoor samen met andere gemeentes waaronder Kampen, Zwolle, Staphorst, Steenwijkerland en het waterschap op het gebied van klimaatadaptatie, veenweide bodemdaling en energietransitie. De uitdagingen en kansen D.4 We onderzoeken in regionaal verband welke maatregelen er genomen moeten worden rondom klimaatadaptatie, biodiversiteit en het tegengaan van bodemdaling en we faciliteren deze. D.5 Samen met de gebiedscoöperatie stellen we een visie en een lange termijnagenda op. Quick wins Quick win 1: in het najaar op enkele plaatsen starten met het verhogen van de biodiversiteit van de bermen. Quick win 2: faciliteren van het inwonersinitiatief om een vlindertuin aan te leggen op de Kamperzeedijk.

E. Onze centra, kernen en buitengebied zijn levendig, vitaal en veilig Extra aandacht voor een jongere generatie Voor de leefbaarheid is het van belang dat er jongeren en jonge gezinnen zich vestigen. Bewoners maken zich zorgen over hoe je jongeren behoudt in de kleine kernen en het buitengebied. Hiervoor wordt het behoud van kwalitatief goede scholen genoemd. Een school wordt als verbindende factor gezien voor een gemeenschap in de kleine kernen. Daarom moeten er ook voldoende woningen zijn voor starters. Ook worden seniorenwoningen benoemd (oudere generatie die plaatsmaakt voor opvolgers). De wens is uitgesproken dat de gemeente meer moet “meedenken”. Bijvoorbeeld: hoe kan het bijbouwen van een woning op het erf mogelijk worden gemaakt, zodat kinderen voor hun ouders kunnen zorgen. Met polderbelangen Mastenbroek vinden op dit moment gesprekken plaats over woningbouw. Er zijn al plannen voor woningbouw op de Kamperzeedijk. Deze plannen komen op dit moment niet verder. Het gemeentebestuur heeft de ambitie uitgesproken om een passend woonbeleid te voeren. Het woonbeleid van de gemeente Zwartewaterland is gebaseerd op de actuele vraag én op toekomstige ontwikkelingen. Het college gaat daarom de woningbouwbehoefte actualiseren.

De uitdagingen en kansen E.1 Behouden jongere generatie en maatwerk voor de oudere generatie: samen met inwoners van het buitengebied, Mastenbroek en de Kamperzeedijk de huisvestingsbehoefte onderzoeken en waar mogelijk deze initiatieven stimuleren. Quick wins Quick win 1: de school de Driester ondersteunen om de buitenschoolse opvang goed te organiseren (voorkomen van vertrek van leerlingen naar omliggende kernen die wel buitenschoolse opvang aanbieden).

Aandacht voor de verkeersveiligheid De verkeersveiligheid is in het buitengebied niet overal op orde. Dit heeft vaak te maken met het mengen van verschillende typen weggebruikers zoals fietsers, agrarisch vervoer, automobilisten en toename van verkeer. In het algemeen wordt er hard gereden en is verkenning van snelheidsbeperkende maatregelen gewenst. Voor wielrenners die hard rijden werd als mogelijke oplossing de aanleg van drempels of wildroosters genoemd. In het buitengebied is hierbij de Slangenweg benoemd (gladheid en veel typen weggebruikers). De verlichting langs fietspaden is ook een punt van aandacht. Voor de jeugd is een veilige zwemplek nodig. De huidige zwemplek (kolk langs fietspad) is gevaarlijk. Het gemeentebestuur vindt het belangrijk om knelpunten rondom (verkeers)veiligheid zoveel mogelijk op te lossen.

De uitdagingen en kansen E.2 Samen met inwoners een analyse maken over de (verkeers)veiligheid in het buitengebied of dit objectief ook zo is en komen tot oplossingen. Daar waar het kan lossen we de (verkeers)onveilige situaties op.

Pijlers leefbaarheid: school en gemeenschapsgebouw Zoals al eerder aangegeven zijn verbindende activiteiten in het buitengebied belangrijk. Voor de kleine kernen geldt ook dat de school en gemeenschapsgebouw samen de levenspijlers van de kleine kernen zijn. De gemeente heeft binnen haar grenzen een aantal krachtpanden aangewezen waaronder de gemeenschapsgebouwen in de kleine kernen. De uitdagingen en kansen E.3 Inzetten op behoud van de gemeenschapsgebouwen als pijler van de leefbaarheid voor de kleine kernen en faciliteren van initiatieven die de onderlinge sociale contacten bevorderen.

Bereikbaarheid onder druk Het openbaar vervoer is weinig tot niet beschikbaar. Dit brengt met zich mee dat niet iedereen in staat is overal heen te reizen en aanwezig te kunnen zijn bij activiteiten/evenementen. Maar ook voor werknemers van buiten zijn bedrijven lastig te bereiken met openbaar vervoer. De uitdagingen en kansen E.4 Aandacht voor de bereikbaarheid in het buitengebied. Inventariseren welke alternatieve vervoersmiddelen er zijn of ingezet kunnen worden en indien nodig faciliteren.

Volop ruimte voor recreatie De ruimte en rust worden als (grote) pluspunten gezien van het buitengebied. Het kwalitatief mooie landschap, de rust en de ruimte wordt het meest benoemd wanneer gesproken wordt over de sterktes van de omgeving. De grote verscheidenheid aan natuur en dieren waaronder weidevogels, de mooie vergezichten, de koeien in de wei en het vele groen zijn onderdeel van het krachtige landschap. De natuurlijke omgeving wordt gewaardeerd. Dit maakt het prettig wonen. Ook met de toegankelijkheid en onderhoud van natuur is het goed gesteld (met uitzondering van natuurgebied de Wieden). Het is van belang dat het mooie buitengebied wordt behouden. Als leuk idee om aandacht te vragen voor het gebied werd een miss Koe verkiezing genoemd. Het Zwartewater kan nog meer worden benut als verbinding van de kernen en voor recreatieve doeleinden: watersport, vaarroute en drijvende terrassen. Plannen voor waterrecreatie zouden collectief georganiseerd moeten worden. De diversiteit van de kernen wordt als een kracht benoemd. Het gemeentebestuur wil zoeken naar mogelijkheden voor verblijfsrecreatie. Erfgoed wordt ingezet ten behoeve van recreatie en er is aandacht voor de ontwikkelingspotentie van andere recreatieve locaties. We investeren in wandel- en fietsgebied en maken een ambitieuze fietsagenda waarbij aandacht is voor de uiterwaarden en de dijk van het Zwartemeer.

Dit sluit aan bij het plan voor de

polder Mastenbroek waarin de kansen staan benoemd die te maken hebben met het bijzondere karakter van de polder. De openheid, haar cultuurhistorisch karakter, haar sterke landbouw, de ligging ten opzichte van de stedelijke omgeving. De uitdagingen en kansen E.5 De sterktes van het landschap benutten voor recreatie van inwoners en inzetten op behoud van dit landschap voor de toekomst.

F. Onze middenstand en bedrijfsleven floreren Agrarisch ondernemen De deelnemers hebben het gevoel dat er binnen de gemeente aandacht is voor agrarische ondernemers, gezien het agrarische karakter van de gemeente. De gemeente staat in het algemeen open voor agrarische ontwikkelingen. De agrarische bedrijvigheid wordt ook gewaardeerd. Wel zijn er zorgen over de invulling van het landschap als agrarische ondernemers hun plek verlaten. Mensen die van buitenaf komen zijn vaak geen onderdeel van de leefgemeenschap en zouden onvoldoende beseffen dat er ook ’s avonds gewerkt wordt. Dit heeft ook een relatie met de visie op het gebied zoals dat is benoemd bij ’De mens, leefomgeving en economie zijn duurzaam verbonden’. Het gemeentebestuur wil een gezonde agrarische sector. Er wordt ingezet op een toekomstbestendige, klimaat-neutrale, agrarische sector en aantasting van de ruimtelijk kwaliteit moet worden voorkomen. Verbreding in nevenactiviteiten is mogelijk. De landbouw krijgt ruimte voor een moderne bedrijfsvoering door investeringen mogelijk te maken als deze bijdragen aan duurzaamheid. In het dorpsplan Kamperzeedijk staat benoemd dat Kamperzeedijk een bloeiend bedrijfsleven heeft en dat het dorp meer werkgelegenheid heeft dan dat het dorp nodig heeft. De uitdagingen en kansen F.1 Het agrarisch gebied behouden en ontwikkelen met respect voor de landschapskwaliteiten.