a. Bijlage - Synarchis - Eindrapportage onderzoek toekomst zwembaden Zwartewaterland

Eindrapportage

Toekomst zwembaden Zwartewaterland Gemeente Zwartewaterland

5 oktober 2020

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

2

1.1

Aanleiding

2

1.2

Opdrachtformulering

2

1.3

Aanpak en leeswijzer

2

2.

Huidige situatie (behoefteanalyse)

4

2.1

De huidige zwemvoorzieningen binnen de gemeente

4

2.1.1

De accommodaties

4

2.1.2

Activiteiten en openstelling

5

2.1.3

Bouwkundige en technische staat

5

2.2

Concurrentie en verzorgingsgebied

5

2.3

Bezoekcijfers

6

2.3.1

Bezoekontwikkeling

6

2.3.2

Bezetting en animo

7

2.4

Personeel en organisatie

8

2.5

Financieel

8

2.5.1

Baten

9

2.5.2

Lasten

10

2.5.3

Btw

11

3.

Staat van de accommodaties (aanbodanalyse)

13

3.1

Quick-scan inspectie

13

3.2

Onderhoudsbehoefte

14

4.

Toekomstperspectief

15

4.1

Belangrijkste conclusies uit onderzoek behoefte en aanbod

15

4.1.1

Behoefte

15

4.1.2

Aanbod

15

4.2

Trends en ontwikkelingen

16

4.2.1

Demografie

16

4.2.2

Relevante landelijke trends en ontwikkelingen.

17

4.3

Synthese

17

4.3.1

Onoverdekt zwemwater

18

4.3.2

Overdekt zwemwater

18

4.4

De scenario’s

18

5.

Uitwerking scenario’s

21

5.1

Raming investeringen, onderhoud en energie per scenario

21

5.2

Raming exploitatie per scenario

23

5.2.1

Verbetermogelijkheden exploitatie

23

5.2.2

Bezoek en gemiddelde inkomsten per bezoeker

23

5.2.3

Exploitatiebegroting

24

5.3

Raming jaarlast per scenario

26

5.4

Advisering beheer- en exploitatievormen

27

5.4.1

De verschillende mogelijkheden

27

5.4.2

Richtinggevend advies beheer – en exploitatievorm Zwartewaterland

29

6.

Samenvatting en conclusies

31

Bijlage 1 Concurrentieanalyse

33

Bijlage 2 Bestaande tarieven SZZ

35

Bijlage 3 Uitgangspunten Programma van Eisen

36

Bijlage 4 Ramingen Investeringen, onderhoud en energie

41

Bijlage 5 Beschrijving beheersvormen

44 1

1.

Inleiding

1.1

Aanleiding

De gemeente Zwartewaterland telt ongeveer 23.000 inwoners en bestaat uit de kernen Genemuiden, Hasselt, Zwartsluis en Mastenbroek. De gemeente beschikt over drie zwembaden: •

Het overdekte zwembad Bestevaer in Genemuiden.

•

Het combinatie zwembad De Kragge in Zwartsluis.

•

Het openluchtzwembad1 Ariën Prins van Wijngaarden in Hasselt.

Sinds 2008 exploiteert Stichting Zwembaden Zwartewaterland (verder te noemen: SZZ) deze drie zwembaden. SZZ is eigenaar van De Kragge (dit zwembad wordt al vanaf realisatie in de jaren 70 geëxploiteerd door de stichting die is opgegaan in SZZ), de gemeente Zwartewaterland is eigenaar van Ariën Prins van Wijngaarden en Bestevaer. Voor de exploitatie van de drie zwembaden is tussen de gemeente en SZZ een exploitatieovereenkomst gesloten. Deze overeenkomst heeft een looptijd tot 2023. Er wordt door de gemeente Zwartewaterland naar gestreefd om in samenwerking met SZZ het zwemwater in de gemeente te behouden. Daarbij is het van belang om inzicht te hebben in de financiële consequenties van deze ambitie. De gemeente draagt op dit moment jaarlijks ongeveer € 839.000,- bij aan de exploitatie en instandhouding van de drie zwembaden. Dit is inclusief een bedrag van ongeveer € 100.000,- betreffende de gemeentelijk kosten voor drie medewerkers (ongeveer 2 fte) die nog in gemeentelijke dienst zijn maar werkzaam zijn voor SZZ. De jaarlijks subsidie van de gemeente aan SZZ bedraagt ongeveer € 635.000,- (inclusief vergoeding Btw-nadeel). Daarnaast is in 2018 door de gemeente een voorziening gevormd van € 450.000,- voor de uitvoering van groot onderhoud aan de zwembaden. Hiermee kunnen de zwembaden volgens het voorliggende onderhoudsplan tot en met 2023 in stand worden gehouden.

Per jaar betekent dat tot en met 2023 derhalve een gemiddelde extra begrote uitgave voor de gemeente Zwartewaterland van € 90.000,-. Tenslotte zijn in de gemeentelijke begroting nog € 16.000,- aan kapitaallasten opgenomen en € 1.000,- aan overige kosten. Zowel de gemeente Zwartewaterland als SZZ wil nu onafhankelijk onderzoek laten doen naar het toekomstperspectief voor de zwembaden binnen de gemeentegrenzen in de vorm van een aantal scenario’s. Voor alle scenario’s dienen de inhoudelijke en financiële consequenties inzichtelijk te worden gemaakt.

1.2

Opdrachtformulering

Met betrekking tot het hiervoor genoemde onafhankelijk onderzoek is door de gemeente Zwartewaterland in samenspraak met SZZ de volgende onderzoeksopdracht geformuleerd: Bepaal welk scenario voor het in stand houden van het zwemwater in Zwartewaterland financieel haalbaar is, in principe uitgaande van het huidige financiële kader. Hiertoe dienen verschillende scenario’s inhoudelijk en financieel te worden uitgewerkt. Alvorens deze uitwerking plaats vindt dienen de scenario’s in de voor het onderzoek ingerichte projectgroep, waarin zowel de gemeente als SZZ zitting hebben, te worden vastgesteld. De scenario’s dienen naast mogelijke nieuwbouw ook in beeld te brengen wat de mogelijkheden en kosten zijn met betrekking tot het continueren van de bestaande zwemvoorzieningen. Daarnaast dient advisering over de preferentie toekomstige beheeren exploitatievorm voor de zwembaden onderdeel uit te maken van het door Synarchis uit te voeren onderzoek.

1.3

Aanpak en leeswijzer

SZZ heeft uitdrukkelijk in het onderzoek geparticipeerd. Zij hebben de bij hen voorhanden informatie over accommodaties en exploitaties beschikbaar gesteld en er heeft diverse malen afstemming plaats gevonden. Ook met de gemeente zijn gesprekken gevoerd en ook door hen is relevante informatie verstrekt. Zoals hiervoor aangegeven is voor de duur van het onderzoek een

1

In deze rapportage worden in plaats van het begrip openluchtzwembad ook de termen onoverdekt zwembad, buitenzwembad of buitenbad gehanteerd.

2

projectgroep ingericht. Deze bestond uit Rob Spijkerman en Raymond Spijkerman (namens SZZ), Geuvert Lolkema en Sebastiaan Ruddijs (namens de gemeente Zwartewaterland) en Jeroen Neggers en Sander Fooij (namens Synarchis). Voor de uitvoering van het onderzoek is het plan van aanpak gevolgd op basis waarvan de gemeente Zwartewaterland de opdracht heeft verleend. In eerste instantie is onderzoek gedaan naar de huidige situatie met betrekking tot de zwembaden in de gemeente Zwartewaterland. Daarbij is een analyse uitgevoerd naar het huidige gebruik en de exploitatie van de zwembaden die worden beheerd en geëxploiteerd door SZZ alsmede de concurrentie en bredere marktsituatie waar men mee te maken heeft. Hieruit blijkt ook of er momenteel sprake is van een over- of ondercapaciteit (lees: op welke wijze zich de beschikbaarheid van zwemwater verhoudt tot de behoefte) aan zwemwater binnen de gemeentegrenzen. De resultaten van de beschrijving en analyse van de huidige situatie is weergegeven in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de technische staat van de drie zwembaden in de gemeente Zwartewaterland. Het hoofdstuk doet verslag van de inspecties die door Synarchis zijn uitgevoerd en de belangrijkste conclusies die daaruit worden getrokken met betrekking tot de staat van onderhoud en toekomstbestendigheid van de respectievelijke zwembaden.

Op basis van de belangrijkste conclusies uit de inventarisatie en analyse van de huidige situatie c.q. behoefteanalyse (in hoofdstuk 2) en de beoordeling van het bestaande aanbod (in hoofdstuk 3) worden in hoofdstuk 4 behoefte en aanbod met elkaar geconfronteerd middels een synthese. Bij deze confrontatie zijn ook de verwachte trends en ontwikkelingen meegenomen (met name de demografie en de trends en ontwikkelingen die invloed kunnen hebben op het toekomstige gebruik en aanbod van zwemwater). Resultaat van de synthese is een vijftal toekomstscenario’s voor de zwembaden in de gemeente Zwartewaterland die in paragraaf 4.4 inhoudelijk worden beschreven. De in hoofdstuk 4 ontwikkelde en beschreven scenario’s worden in hoofdstuk 5 financieel uitgewerkt. In eerste instantie worden de investeringskosten in beeld gebracht die eenmalig dienen te worden gedaan om het scenario te kunnen realiseren. Voor de investeringskosten worden op basis van het gemeentelijk activeringsbeleid de hieruit volgende kapitaallasten berekend. Deze vormen samen met de jaarlijks benodigde onderhoudsdotatie en de jaarlijkse verbruikskosten feitelijk een “drie-eenheid”. Vervolgens wordt per scenario een exploitatiebegroting opgesteld.

Het exploitatieresultaat vormt samen met jaarlijkse kapitaallasten, onderhoudsdotatie en het energieverbruik de jaarlast die de gemeente jaarlijks in haar begroting dient op te nemen voor de gemeentelijke zwembaden. Alle scenario’s worden gepresenteerd voor de situatie waarbij het huidige onoverdekte zwembad in Hasselt in stand wordt gehouden en de situatie waarbij deze voorziening zou worden gesloten. Onderdeel van de opdracht vormt ook advisering over de mogelijke toekomstige beheer- en exploitatievormen voor de zwembaden in de gemeente Zwartewaterland. Deze advisering wordt in paragaaf 5.4 weergegeven. In hoofdstuk 6 wordt deze rapportage afgesloten met de belangrijkste conclusies en aanbevelingen. Tijdens de uitvoering van het onderzoek werden zwembaden geconfronteerd met tijdelijke sluiting en hierop volgend verschillende richtlijnen als gevolg van Covid-19. Dit heeft een direct effect op het bezoek aan en de exploitatie van de zwembaden. Vanwege het feit dat in dit onderzoek een perspectief wordt geschetst voor de situatie na realisatie van een scenario (naar verwachting eind 2023) is als uitgangspunt genomen dat op dat moment geen sprake meer is van beperkende maatregelen in het kader van de bestrijding van Covid-19 of effecten op bezoek of exploitatie als gevolg van eerdere maatregelen die in dit verband van toepassing zijn geweest.

3

2.

Huidige situatie (behoefteanalyse)

2.1

De huidige zwemvoorzieningen binnen de gemeente

2.1.1

De accommodaties

De gemeente Zwartewaterland beschikt over drie zwembaden. Het betreft de overdekte zwembaden De Kragge2 in Zwartsluis en Bestevaer in Genemuiden en het onoverdekte zwembad Ariën Prins van Wijngaarden in Hasselt. Beide overdekte zwembaden beschikken over een wedstrijdbassin en een instructiebassin. Het onoverdekte zwembad over een wedstrijdbassin, een recreatiebassin en een peuterbassin. Zwembad De Kragge (te Zwartsluis, verder ook te noemen: De Kragge) beschikt over een 25 meter wedstrijdbassin van 10 meter breed (4 banen). In het verlengde van het wedstrijdbassin bevindt zich een instructiebassin van 10 x 8 meter en een in omvang zeer beperkte peutervoorziening. De bassins beschikken niet over een beweegbare bodem en de watertemperatuur van beide bassins is gelijk. De voorziening is te kenmerken als een functioneel zwembad waarbij geen sprake is van uitgebreide recreatieve voorzieningen. Onderscheidend is het feit dat de overkapping van de zwemzaal kan worden ingeschoven waardoor een deel van het wedstrijdbassin verandert in een openluchtvoorziening. Van deze mogelijkheid wordt slechts sporadisch gebruik gemaakt en dit resulteert volgens SZZ niet in extra aantrekkingskracht op mensen die in de openlucht willen zwemmen. Zoals eerder aangegeven kan De Kragge dan ook echt worden gekwalificeerd als overdekte zwemvoorziening.

Het zwembad beschikt niet over een separate horecavoorziening. Wel kan in de hal bij de receptie een consumptie worden genuttigd die achter de receptie wordt bereid. Zwembad Bestevaer (te Genemuiden, verder ook te noemen: Bestevaer) beschikt over een 25 meter wedstrijdbassin van 12,5 meter breed (5 banen, 312,5 m²). Daarnaast is er sprake van een instructiebassin van ongeveer 160 m² met een gevarieerde vorm. Dit instructiebassin is ook wel te kwalificeren als recreatief bassin, er zijn ook enkele kleinere recreatieve voorzieningen zoals een kinderglijbaantje beschikbaar. Het is mogelijk om gelijktijdig een verschillende watertemperatuur te realiseren voor de respectievelijke bassins. Bestevaer is te kwalificeren als een functioneel zwembad. Er is sprake van een verblijfsruimte met zicht op beide bassins waar een beperkt assortiment consumpties wordt aangeboden. Deze worden achter de receptie bereid. Er is geen sprake van een volwaardige horecaexploitatie, aan bezoekers wordt in de regel ook een gratis kop koffie of thee aangeboden. Zwembad Ariën Prins van Wijngaarden (te Hasselt, veder ook te noemen: Prins van Wijngaarden) is een openluchtluchtzwembad met een 5-baans wedstrijdbassin (25 x 12,5 meter: 312,5 m²) met duikplank en een recreatiebassin (230 m²) met glijbaan en andere recreatieve elementen.

Het zwembad beschikt ook over een separaat peuterbassin en diverse speel- en sportfaciliteiten op de ligweide. Het is mogelijk om diverse consumpties te verkrijgen bij de zogenaamde Toko. Het water van de bassins wordt verwarmd zodat ook op dagen dat sprake is van een minder aangename buitentemperatuur gezwommen kan worden. In onderstaande tabel 1 zijn de afmetingen van de bassins per zwembad weergegeven. Dit is exclusief het in omvang beperkte peuterbad in Zwartsluis en Hasselt omdat door ons peuterbaden niet worden betrokken in capaciteitsberekening.

Bassins Wedstrijdbassin Instructie/recreatie Totaal

Bestevaer overdekt 312,5 160 472,5

De Kragge overdekt 250 80 330

Van Wijngaarden onoverdekt 312,5 230 542,5

Totaal overdekt 562,5 240 802,5

Tabel 1: Wateroppervlak zwembaden gemeente Zwartewaterland.

2

Hoewel vaak aangeduid als combinatie zwembad (zie ook paragraaf 1.1) kwalificeren wij De Kragge op basis van de gevoerde gesprekken en het in beeld gebrachte gebruik voor 100% als een overdekt zwembad. Hoewel de kap wel eens open gaat leidt dit volgens SZZ niet tot bezoekers die specifiek komen voor het zwemmen in de buitenlucht.

4

2.1.2

Activiteiten en openstelling

In beide overdekte zwembaden (Bestevaer en De Kragge) wordt een breed activiteitenaanbod verzorgd: •

Recreatief zwemmen: Vrij zwemmen en banenzwemmen.

•

Doelgroepen: Aquajogging, aquavaria, peutersurvival, senioren 50+, trimzwemmen, aqua board fit, aqua bootcamp.

•

Leszwemmen: ABC-zwemmen, Ouder en kind.

Verder maken ook verschillende zwem- en duikverenigingen en instellingen gebruik van beide zwembaden en is in De Kragge zwemschool Nemo actief. Naast het brede activiteitenaanbod is ook sprake van een ruime openstelling van de overdekte zwembaden. Op weekbasis is Bestevaer gedurende 71 uur geopend en zwembad De Kragge gedurende 72 uur. Vergeleken bij veel andere zwembaden is het aantal openstellingsuren bovengemiddeld. Opvallend is dat in tegenstelling tot De Kragge de deuren van Bestevaer op zondag gesloten blijven. In het onoverdekte zwembad Ariën Prins van Wijngaarden wordt, zoals gebruikelijk in buitenbaden, met name recreatief gezwommen. Toch is er ook sprake van een aanbod van diverse doelgroep-activiteiten en zwemlessen en maakt een zwemvereniging gebruik van de voorziening. Het zwembad is iedere ochtend vanaf 7 uur geopend voor banen- en recreatief zwemmen met uitzondering van zaterdag en zondag waarop het zwembad respectievelijk om 11 en om 13 uur haar deuren opent. Het zwembad sluit op maandag, dinsdag en donderdag op 19.30 uur . op woensdag om 19 uur, op vrijdag om 20 uur en op weekenddagen om 17 uur. Vergeleken bij andere buitenbaden is sprake van een relatief ruime openstelling.

2.1.3

Bouwkundige en technische staat

Zoals eerder aangegeven hebben wij ook een bezoek gebracht aan de drie zwembaden en is door middel van een uitgevoerde inspectie de staat van de accommodaties beoordeeld. In alle gevallen maken de baden visueel een schone en verzorgde indruk. Voor een beschrijving van de bouwkundige en technische staat van de accommodatie wordt verwezen naar hoofdstuk 3 van deze rapportage.

2.2

Concurrentie en verzorgingsgebied

Bijlage 1 bevat een overzicht van alle zwembaden en een aantal natuurbaden in Zwartewaterland en omgeving. In deze bijlage is ook een gevisualiseerd overzicht opgenomen van de situering van deze voorzieningen. Binnen een straal van 25 kilometer en/of circa 30 autominuten, is er sprake van 7 overdekte baden, 5 openluchtbaden en 4 natuurplassen waar gezwommen kan worden. Zwembaden in hotels, campings en zorginstellingen zijn niet meegenomen. De belangrijkste concurrerende voorzieningen zijn voor De Kragge de zwembaden in Vollenhove, Meppel, Staphorst en Zwolle en voor Bestevaer de zwembaden in IJsselmonde, Kampen en Zwolle. Het onoverdekte zwembad Ariën Prins van Wijngaarden ondervindt vooral concurrentie van de openluchtzwembaden in Balkbrug, Nieuwleuzen en Blokzijl en enkele strandbaden bij zwemplassen in de omgeving. Op basis van het voorgaande kan worden geconcludeerd dat het verzorgingsgebied van de overdekte zwembaden primair uit inwoners van de gemeente Zwartewaterland bestaat en enkele omliggende dorpen (25.000 inwoners). Het verzorgingsgebied van het openluchtzwembad wordt licht ruimer gedefinieerd (30.000 inwoners). Uitzondering op deze definitie van het verzorgingsgebied vormt het leszwemmen. Het blijkt dat er in de gemeente Zwolle een substantieel tekort is aan zwemwater voor leszwemmen.

Gevolg hiervan is dat veel kinderen uit Zwolle, en meer specifiek de wijk Stadshagen, hun zwemlessen in de gemeente Zwartewaterland volgen. Op basis van hun bezoekersadministratie heeft SZZ vastgesteld dat ongeveer 50% van de leskinderen in De Kragge en ongeveer 35% van de leskinderen in Bestevaer afkomstig is uit Zwolle. Zwemschool Nemo, die zoals eerder aangegeven gebruik maakt van De Kragge, heeft vrijwel uitsluitend leskinderen uit Zwolle in haar ledenbestand. Indien de tarieven van de zwembaden in de gemeente Zwartewaterland (opgenomen in bijlage 2) worden vergeleken met de tarieven van de concurrerende zwembaden vallen met name de volgende zaken op: •

De tarieven voor recreatief zwemmen in de overdekte zwembaden van de gemeente Zwartewaterland zijn laag in vergelijking met de concurrerende voorzieningen. Daarbij komt dat het in Bestevaer en De Kragge in tegenstelling tot veel andere overdekte baden ook mogelijk is om gebruik te maken van abonnementen. Dit kan voor de frequente zwemmer financieel

5

zeer aantrekkelijk zijn maar binnen de exploitatie van een zwembad resulteert dit vaak in erg lage gemiddelde inkomsten per bezoek (zie ook paragraaf 2.5.1). •

De tarieven voor begeleide (doelgroep) activiteiten zijn in de zwembaden van de gemeente Zwartewaterland aan de lage kant van marktconformiteit.

•

De tarieven voor zwemlessen (instructiezwemmen) zijn in de gemeente erg laag vergeleken bij concurrerende zwembaden en zwemscholen. Dit geldt zowel voor maandkaarten als voor all-in abonnementen.

•

De tarieven voor verenigingen lijken laag tot marktconform. Hierbij dient te worden opgemerkt dat tarieven voor verenigingen in concurrerende zwembaden niet bij ons bekend zijn en deze tarieven landelijk sterk fluctueren.

•

De tarieven voor recreatief zwemmen in het buitenbad in Hasselt zijn aan de hoge kant van marktconformiteit.

SZZ heeft aangegeven mogelijkheden te zien om de tarieven voor met name recreatief zwemmen in de overdekte zwembaden, doelgroep-activiteiten en instructiezwemmen (stapsgewijs) substantieel te verhogen en op een meer marktconform niveau te brengen. Zij geven aan te verwachten dat dit niet zal leiden tot substantiële vraaguitval (zie hiervoor verder ook de exploitatiebegroting zoals gepresenteerd in paragraaf 5.2 van deze rapportage). Als reden dat zij de tarieven tot nu toe niet op een marktconform niveau hebben gebracht geven zij de beperkte mogelijkheden die in dit opzicht door de gemeente Zwartewaterland werden geboden. De indruk bestaat bij SZZ dat hiervoor binnen het vigerende politieke klimaat, en ook door de financiële druk die op de exploitatie van de zwembaden wordt gelegd, nu meer mogelijkheden zijn.

2.3

Bezoekcijfers

2.3.1

Bezoekontwikkeling

In onderstaande tabellen 2 en 3 zijn de bezoekcijfers voor de periode 2017 tot en met 2019 weergegeven per zwembad en cumulatief voor de twee overdekte zwembaden Bestevaer en De Kragge. Daaruit blijkt dat het recreatieve bezoek vrij stabiel is voor de overdekte zwembaden waarbij opgemerkt dient te worden dat het recreatieve bezoek in 2017 aan Bestevaer als niet realistisch dient te worden bestempeld (onduidelijk is wat de oorzaak is van deze registratiefout). Het bezoek aan het buitenbad in Hasselt was in 2018 extreem hoog. Dit is het gevolg van de zeer goede zomer van 2018. Het aantal deelnemers aan doelgroep activiteiten stijgt licht en ook het aantal leszwemmers vertoont een toename. Op basis van de (te) lage gemiddelde inkomsten per bezoeker in verhouding tot de gehanteerde tarieven (zie ook paragraaf 2.5.1) kunnen vraagtekens worden gezet bij het aantal doelgroep zwemmers. Er is tevens geen plausibele verklaring voor de toename van het aantal bezoekers gedurende de uren dat het zwembad De Kragge wordt verhuurd aan verenigingen en andere organisaties. Het is goed hier (nogmaals) op te merken dat de bezoekersaantallen in Bestevaer in 6 dagen worden gerealiseerd en de bezoekersaantal in De Kragge en Ariën Prins van Wijngaarden in 7 dagen.

Bezoek Bestevaer Recreatief Doelgroepen Instructie (*) Scholen Huurders (**) Totaal: Bezoek Kragge Recreatief Doelgroepen Instructie Scholen Huurders Totaal: Bezoek Wijngaarden Recreatief Doelgroepen Instructie Scholen Huurders Totaal:

2017 36.878 6.413 25.514 6.192 24.646 99.643 2017 18.264 6.887 14.930 6.293 29.410 75.784 2017 42.665 850 2.200

2018 18.695 7.441 26.000 6.214 25.000 83.350 2018 15.045 6.476 16.460 5.569 27.461 71.011 2018 56.211 328 1.350

2019 19.412 7.072 26.000 6.825 25.000 84.309 2019 14.970 6.994 19.340 5.064 34.338 80.706 2019 42.837 727 1.780

1.300 47.015

2.620 60.509

4.400 49.744

Tabel 2: Bezoekersaantallen zwembaden gemeente Zwartewaterland.

6

Bezoek totaal overdekt Recreatief Doelgroepen Instructie Scholen Huurders Totaal:

2017 55.142 13.300 40.444 12.485 54.056 175.427

2018 33.740 13.917 42.460 11.783 52.461 154.361

2019 34.382 14.066 45.340 11.889 59.338 165.015

Tabel 3: Cumulatief bezoekersaantal overdekte zwembaden gemeente Zwartewaterland.

(*) De registratie van leszwemmers in Bestevaer was niet volledig correct. Dit was het gevolg van het feit dat meer kinderen dan verwacht slechts één maal per week zwemles volgen terwijl dit als twee maal werd geregistreerd. Hierdoor zijn in overleg met SZZ te bezoekersaantallen instructiezwemmen voor Bestevaer voor de jaren 2018 en 2019 gecorrigeerd ten opzicht van de oorspronkelijke opgave. (**) Het aantal bezoekers tijdens verhuurde uren in Bestevaer lag in 2018 en 2019 op een veel hoger niveau dan in 2017 en geval was. Hier was geen verklaring voor te vinden en resulteerde ook in een veel hoger aantal bezoekers per verhuurd uur dan op basis van landelijke kengetallen als realistisch kan worden beschouwd. Om deze reden zijn in overleg met SZZ de bezoekersaantallen tijdens verhuurde uren voor Bestevaer voor de jaren 2018 en 2019 gecorrigeerd ten opzicht van de oorspronkelijke opgave. De bezoekersaantallen tijdens verhuurde uren voor De Kragge zijn, zoals hiervoor weergegeven, de afgelopen jaren ook gestegen zonder dat hiervoor een duidelijke aanleiding is aan te wijzen. Vooralsnog zijn deze aantallen hier ongewijzigd gelaten (hier wordt later in deze rapportage nog op teruggekomen).

2.3.2

Bezetting en animo

Het gemiddeld aantal bezoeken per vierkante meter zwemwater per jaar geeft aan hoe goed een zwembad wordt bezet. De volgende tabel 4 toont de bezetting in 2019. Daaruit blijkt dat de bezetting van zwembad Bestevaer zich onder het landelijk gemiddelde bevindt. De bezetting van De Kragge bevindt zich aan de bovenkant van het landelijk gemiddelde. In totaal bevindt zich de bezetting per vierkante meter voor de twee overdekte zwembaden in de gemeente Zwartewaterland binnen de range die als landelijk gemiddelde kan worden beschouwd. De bezetting per vierkante meter zwemwater voor Ariën Prins van Wijngaarden bevindt zich in 2019 ruim boven het landelijke gemiddelde voor onoverdekte zwembaden. Deze bezetting lag in 2018 nog een stuk hoger vanwege de eerder genoemde zeer hoge bezoekersaantallen tijdens die extreem goede zomer.

Kengetallen Aantal bezoeken Bezoek/m2 zwemwater Landelijk

Bestevaer overdekt 84.309 178 200-250

De Kragge overdekt 80.706 245 200-250

Van Wijngaarden onoverdekt 49.744 92 40-60

Totaal Z'waterland overdekt 165.015 206 200-250

Tabel 4: Bezetting zwembaden gemeente Zwartewaterland in 2019.

Een hoge of lage bezetting van een zwembad kan op hoofdlijnen twee oorzaken hebben: 1.

Het zwembad biedt te veel of te weinig zwemwater ten opzichte van het aantal inwoners in het verzorgingsgebied.

2.

Het gemiddeld aantal bezoeken per inwoner van het verzorgingsgebied is hoog of laag.

Het tweede aspect wordt door ons het animocijfer genoemd. Wij beschouwen animocijfers van overdekte en onoverdekte zwembaden separaat. Dit vanwege het feit dat uit de vele zwembadonderzoeken die door Synarchis zijn uitgevoerd is gebleken dat het bezoek aan een buitenbad als “extra” kan worden beschouwd3. Het animocijfer laat zien in hoeverre het zwembad in staat is om het potentiële bezoek in daadwerkelijk bezoek om te zetten. In paragraaf 2.2 is het verzorgingsgebied voor de overdekte zwembaden in de gemeente Zwartewaterland op 25.000 inwoners geraamd en het verzorgingsgebied voor het onoverdekte zwembad op 30.000 inwoners. Uitgaande van deze cijfers zijn in de volgende tabel 5 de animocijfers voor 2019 weergegeven en met de landelijke cijfers voor dit soort zwembaden vergeleken. Daaruit blijkt dat het animocijfer voor de overdekte zwembaden duidelijk positief afwijkt van het landelijk gemiddelde. Het kan zelfs als extreem hoog worden bestempeld. Met name de animocijfers voor instructiezwemmen en bezoek vanuit verenigingen/verhuur zijn fors hoger. Dit betekent dat het

3

Met andere woorden: Het feit dat er zich binnen een gemeente een buitenbad bevindt heeft geen of slechts een zeer beperkt negatief effect op het bezoek aan het lokale binnenbad en andersom geldt ook dat het ontbreken van een buitenbad geen of slechts een zeer beperkt positief effect heeft op het bezoek aan het binnenbad.

7

bezoekerspotentieel uit het verzorgingsgebied momenteel (vrijwel) volledig wordt benut. Het animocijfer boor het buitenbad is voor een gemiddelde zomer zoals in 2019 conform landelijke gemiddelden.

Totaal - recreatief - doelgroepen - instructie - scholen - verenigingen/huurders Totaal (excl. Zwolle) Instructie (excl. Zwolle)

Totaal overdekt Bestevaer/Kragge 6,60 1,38 0,56 1,81 0,48 2,37 5,85 1,06

Landelijk Overdekt 3,5-4,9 1,5-2,0 0,3-0,5 0,6-0,9 0,48 0,6-1,0 3,5-4,9 0,6-0,9

Totaal onoverdekt Wijngaarden 1,66

Landelijk Onoverdekt 1,0-2,0

Tabel 5: Animocijfers zwembaden Zwartewaterland in 2019 (cursief: correctie voor zwemlessen door inwoners van Zwolle).

Zoals in paragraaf 2.2. is aangegeven is van het aantal instructiezwemmers in De Kragge 50% afkomstig uit Zwolle en in Bestevaer 35%. In totaal gaat het dan om ongeveer 19.000 “instructiebezoeken” uit Zwolle. In tabel 5 zijn in de onderste twee regels cursief de animocijfers voor het totale aantal bezoeken aan de overdekte zwembaden en voor het aantal bezoeken voor instructiezwemmen na correctie voor het aantal instructiebezoeken dat afkomstig is uit Zwolle. Ook in dit geval bevinden zich beide animocijfers nog ruim boven de landelijke gemiddelden en kan met name het totale animocijfer nog steeds worden gekwalificeerd als zeer hoog.

2.4

Personeel en organisatie

Op basis van de beschikbaar gestelde informatie bedraagt de totale formatie voor SZZ in 2018 ongeveer 20 formatieplaatsen. Dit is exclusief de 68 formatie-uren (ongeveer 2 fte) die door de gemeente worden gedetacheerd aan het zwembad. De kosten voor deze 3 medewerkers zijn voor € 100.000,- in de gemeentebegroting opgenomen. De ingezette formatie in het openluchtbad in Hasselt is niet te splitsen van de inzet in de overdekte zwembaden. Op basis van de openstelling van het buitenbad, de bezoekersaantallen en referentiegegevens van Synarchis verwachten wij dat in het buitenbad in 2018 sprake was van omgerekend ongeveer 4 formatieplaatsen (inclusief overhead) per seizoen waardoor voor de binnenbaden nog ongeveer 18 formatieplaatsen resteren (inclusief de 2 formatieplaatsen gemeentelijk personeel). Met 165.000 bezoekers aan de overdekte zwembaden bedraagt het aantal bezoekers per formatieplaats ruim 9.0004. Dit is aanmerkelijk lager dan het landelijke cijfer voor soortgelijke zwembaden zonder substantiële horecavoorziening waarbij de schoonmaak in eigen beheer wordt uitgevoerd (rekening houdend met een efficiencyverlies als gevolg van het feit dat sprake is van twee separate exploitaties) van 10.000 tot 12.000 bezoekers per formatieplaats. Door SZZ wordt in dit verband wel aangegeven dat sprake is van enkele langdurige ziektegevallen.

De totale personeelskosten (exclusief inhuur van personeel) bedroegen in 2018 ongeveer € 785.000,-. Conform de loonlijst van SZZ is sprake van 20 formatieplaatsen waarmee de gemiddelde all-in kosten per formatieplaats € 39.250,-. Dit komt overeen met het landelijk gemiddelde voor zwembaden met personeel in de CAO-Zwembaden. Dit is opvallend omdat er sprake is van een organisatie met een aantal medewerkers die reeds lange tijd in dienst zijn en met 1 fte directeur, 2 fte managers en 3 fte teamleiders als relatief “topzwaar” kan worden gekenmerkt.

2.5

Financieel

In de volgende tabel 6 zijn de baten en lasten van 2016 t/m 2018 voor SZZ weergegeven. Alle bedragen zijn waar van toepassing exclusief Btw. Op het moment van oplevering van deze rapportage was de definitieve jaarrekening van 2019 nog niet beschikbaar. De voorlopige jaarrekening van 2019 liet geen grote verschillen zien ten opzichte van de eerdere en in tabel 6 gepresenteerde jaarrekeningen.

4

Het werkelijk aantal bezoekers per formatieplaats is nog wat lager omdat er in 2018 ook nog sprake is geweest van inhuur personeel. Om hoeveel uren dit ging is op basis van de aangeleverde gegevens niet inzichtelijk te maken. In de jaarrekening 2018 is voor inhuur van personeel een bedrag van ongeveer € 24.000,- opgenomen.

8

Winst- en verliesrekening zwembaden SZZ 2016 Baten Omzet zwembad € 588.412 Horeca € 24.802 Overig € 25.083 Totaal baten: € 638.297

2017

2018

€ 585.103 € 27.624 € 30.493 € 643.220

€ 656.666 € 38.256 € 16.368 € 711.290

Lasten Personeel Energie Onderhoud Afschrijvingen Huisvestingskosten Exploitatiekosten Kantoorkosten Verkoopkosten Algemene kosten Rentelasten Totaal lasten

€ 749.895 € 155.406 € 117.920 € 26.856 € 111.539 € 34.183 € 36.031 € 22.157 € 38.733 € 3.357 € 1.296.077

€ 777.673 € 172.222 € 64.037 € 25.415 € 103.119 € 36.351 € 34.332 € 18.574 € 40.597 € 1.106 € 1.273.426

€ 807.315 € 167.699 € 64.055 € 27.988 € 96.178 € 74.407 € 38.644 € 33.081 € 28.102 € 1.908 € 1.339.377

Resultaat

€ 657.780

€ 630.206

€ 628.087

Tabel 6: Winst- en verliesrekening SZZ voor de jaren 2016, 2017 en 2018.

In de jaarrekening van SZZ wordt geen uitsplitsing aangebracht tussen de drie zwembaden. Dit wil dus zeggen dat iedere baten- en lastenpost het cumulatieve bedrag betreft voor de drie zwembaden. SZZ heeft op basis van een separate administratie wel inzicht kunnen verschaffen in de inkomsten per zwembad, gespecificeerd over de verschillende bezoekerscategorieën. Dit inzicht bestaat ook al voor 2019 ondanks het feit dat voor dit exploitatiejaar op het moment van schrijven van deze rapportage nog geen jaarrekening beschikbaar is. Ook kan op basis van de gevoerde registratie een redelijk volledig inzicht worden verkregen in de verbruikskosten per zwembad. Voor de overige lastenposten (zoals personeel) is geen inzicht te verkrijgen in het aandeel hierin vanuit de respectievelijke zwembaden.

2.5.1

Baten

Omzet zwembad: De volgende tabel 7 toont de gemiddelde omzet per bezoek per bezoekerscategorie in 2019, berekend op basis van de door SZZ aangeleverde omzetten per zwembad per bezoekerscategorie. Enkele opmerkingen over die cijfers: •

De gemiddelde inkomsten per recreatief bezoek zijn lager dan op basis van de huidige tarieven zoals opgenomen in bijlage 2 verwacht mag worden. Dit kan worden verklaard doordat een relatief groot aantal bezoekers gebruik maakt van een abonnement. Bij een buitenbad is dit gebruikelijk, bij een overdekt zwembad is dit in veel mindere mate het geval. In De Kragge zijn in 2019 185 abonnementen verkocht en in Bestevaer 77 abonnementen. Met een abonnement mag gedurende een periode van 3 maanden onbeperkt worden gezwommen. Indien abonnementhouders frequent zwemmen heeft dit een aanzienlijk negatief effect op de gemiddelde inkomsten per bezoek. Een registratie van het gemiddelde aantal bezoeken per abonnement is niet beschikbaar.

•

Zoals eerder aangegeven zijn de gemiddelde inkomsten per bezoek voor doelgroep activiteiten lager dan vanuit de gehanteerde tarieven verwacht zou worden, ook indien rekening wordt gehouden met de korting bij aanschaf van een 10badenkaart. Dit zou erop kunnen wijzen dat het werkelijke bezoek voor deze categorie wat lager is dan geregistreerd of dat onder deze categorie ook bezoekers worden geregistreerd die geen of weinig inkomsten genereren.

•

De gemiddelde inkomsten per les voor instructiezwemmen ligt voor de overdekte zwembaden op het niveau dat vanuit de tarievenstructuur verwacht kan worden. Zoals eerder aangegeven zijn deze tarieven voor een 45-minuten les zeer laag vergeleken bij de zwembaden in de omgeving. De gemiddelde inkomsten per lesbezoek liggen in Hasselt veel lager. Vanuit de aangeleverde informatie is dit niet goed verklaarbaar waarbij dient te worden opgemerkt dat het om relatief kleine aantallen gaat.

•

Met ingang van 1 januari 2019 is er voor de zwembaden van SZZ sprake van een van Btw vrijgestelde exploitatie (zie ook paragraaf 2.5.3) wat betekent dat er geen Btw meer hoeft te worden afgedragen. Hiermee kunnen de gemiddelde inkomsten per bezoek ook één op één worden gerelateerd aan de gehanteerde tarieven. 9

Gemiddelde inkomsten per bezoek in 2019: VRIJGESTELD van BTW Gem. inkomsten/bezoeker Recreatief Doelgroepen Instructie

Bestevaer 2019 3,02 3,89 6,83

De Kragge 2019 2,61 4,14 7,11

Van Wijngaarden 2019 2,58 3,34 4,51

Totaal Z'waterland overdekt 2,84 4,01 6,95

Tabel 7: Gemiddelde inkomsten per bezoeker zwembaden Zwartewaterland.

Horeca De horecaomzet is voor De Kragge en Bestevaer zeer beperkt. Voor beide zwembaden schommelt deze omzet de afgelopen jaren rond de € 5.000,-. Zoals eerder aangegeven is er in beide zwembaden sprake van beperkte exploitatiemogelijkheden en wordt de horeca gezien als ondersteuning voor het primair product waarbij zelfs regelmatig een gratis kopje koffie of thee aan de bezoekers wordt aangeboden. Het overige deel van de in het financiële overzicht gepresenteerde horecaomzet wordt gegenereerd door het openluchtzwembad. Op mooie dagen wordt door bezoekers gebruik gemaakt van de Toko. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de omzet toch nog sterk achterblijft bij een door Synarchis veel gehanteerd kengetal van ruim € 1,- per bezoeker van een buitenbad. Overige baten De overige baten bestaan uit omzet uit sponsoring en niet gespecificeerde overige opbrengsten.

2.5.2

Lasten

Personeel Zoals in paragraaf 2.4 is aangegeven bedraagt de personele inzet volgens opgave van SZZ voor de drie zwembaden in totaal ongeveer 22 formatieplaatsen en bedragen de gemiddelde kosten per formatieplaats van personeel dat in dienst is van SZZ ongeveer € 40.000.-. Dit kan als marktconform worden beschouwd bij privaat geëxploiteerde zwembaden met de CAO-Zwembaden. De verhouding tussen de personeelskosten en de omzet bedraagt 113%. Het landelijk gemiddeld is ongeveer 65% tot 75%. Dit is het gevolg van de hoge formatieve inzet in relatie tot het aantal bezoekers. Energie De kosten voor gas en elektra bevinden zich de afgelopen jaren op een relatief constant niveau. Onderstaande tabellen 8 en 9 zijn tot stand gekomen op basis van door SZZ aangeleverde verbruiksgegevens en energienota’s. Ondanks het feit dat het verbruik relatief constant is, is er wel een trend zichtbaar dat de verbruiken licht afnemen als gevolg van verduurzaming. Als gevolg van de aard van de accommodaties worden de verbruiken echter ook beïnvloed door weersomstandigheden en openingstijden. Het energieverbruik kan worden getoetst aan het referentiegebruik van vergelijkbare accommodaties, met dien verstande dat voor het referentieverbruik géén rekening is gehouden met de leeftijd van het gebouw.

Het verschil geeft een indicatie van het verbruik indien maatregelen worden genomen om de accommodatie te verduurzamen of te vervangen. Onderstaande tabel 8 geeft indicatie het verbruik per locatie voor achtereen volgens elektra en gas. Locatie

m2 BVO

Verbruik Kwh

Kosten

€ / m2 BVO

Referentie

Bestevaer De Kragge Ariën Prins van Wijngaarden

1.850 1.170 542

210.000 125.000 48.000

€ 23.500 € 14.000 € 8.000

€ 12,70 € 11,97 € 14,76

€ 11,00 € 11,60 € 25,00

Totaal

€ 45.500

Tabel 8: Elektriciteitsverbruik zwembaden Zwartewaterland.

10

Het elektraverbruik in zwembad Bestevaer ligt circa 15% boven de het referentieverbruik. Een oorzaak hiervan is in dit stadium nog niet te duiden, gedacht kan worden aan verouderde klimaatinstallatie, verouderde pompen en TSA. Het elektraverbruik van De Kragge geeft een representatieve waarde. Voor het buitenbad Ariën Prins van Wijngaarden is het elektraverbruik erg laag in relatie tot vergelijkbare buitenbaden. Locatie

m2 bassin

Verbruik : m3

Kosten

€ / m2 bassin

Referentie

473 330 542

87.000 67.500 35.000

€ 54.000 € 42.000 € 22.000 € 118.000

€ 114,29 € 127,27 € 40,59

€ 98,00 € 95,00 € 54,00

Bestevaer De Kragge Ariën Prins van Wijngaarden Totaal

Tabel 9: Gasverbruik zwembaden Zwartewaterland.

Voor zowel de zwembaden Bestevaer als De Kragge is het gasverbruik hoog. Om het gasverbruik te reduceren is het van essentieel belang om de energievraag te reduceren. De meest effectieve wijze hiervoor is om de gebouwschil goed te isoleren en het gebouw met de klimaatinstallatie te compartimenteren. Het gasverbruik bij zwembad Ariën Prins van Wijngaarden is zeer laag. Het zwembad is voorzien van zonnecollectoren hetgeen het lage gasverbruik verklaart. Onderhoud Voor de exploitatiejaren 2018 en 2019 bevonden zich de uitgaven aan onderhoud voor SZZ op het zeer laag niveau van € 64.000,- voor de drie zwembaden. De uitgaven in 2019 zijn voor ons zoals aangegeven nog niet inzichtelijk. Vanuit de in paragraaf 1.1 genoemde in 2018 ingerichte voorziening zijn in 2018 en 2019 wel uitgaven gedaan ten behoeve van het onderhoud maar deze maken geen onderdeel uit van de winst- en verliesrekening van SZZ. In hoofdstuk 3 wordt er verder op ingegaan wat het voorgaande betekent voor de toekomstige onderhoudsbehoefte. Afschrijvingen en huisvestingskosten SZZ heeft de afgelopen jaren enkele investeringen gedaan die worden afgeschreven (ruim € 25.000,- afschrijvingskosten). De huisvestingskosten bestaan met name uit belastingen en verzekeringen (in totaal bijna € 50.000,- hetgeen als een forse post kan worden aangemerkt), waterkosten, groenvoorziening en “schoonmaakkosten container”.

Exploitatiekosten De exploitatiekosten (exclusief onderhoud) zijn in 2018 erg hoog vergeleken bij de voorafgaande jaren. Dit is te wijten aan een post “overige exploitatiekosten” van ruim € 15.000,- die de jaren daarvoor vrijwel ontbrak en de veel hogere kosten van “kleine aanschaffingen. Daarnaast zijn de inkoopkosten horeca logischerwijs een stuk hoger als gevolg van de hoge horecaomzet in het buitenbad gedurende de mooie zomer. Overigens bedragen de inkoopkosten horeca 75% tot 80% van de omzet. In vergelijkbare situaties is dat 35% tot 45%. Zoals eerder opgemerkt wordt met name bij de binnenbaden het kopje koffie of thee vaak gratis verstrekt als klantenbinding maar zeker bij het buitenbad zouden de marges hoger dienen te zijn. Kantoorkosten en verkoopkosten Met name de verkoopkosten (marketing en dergelijke) waren in 2018 aanmerkelijk hoger dan in 2017 en 2016. Voor een exploitatieopdracht voor drie zwembaden is een budget voor kantoorkosten (inclusief automatisering) en marketing van ongeveer € 60.000,- passend. Algemene kosten In 2016 en 2017 was deze post hoger dan voorgaande jaren als gevolg van “advieskosten”.

2.5.3

Btw

Vanaf 1 januari 2019 is de exploitatie van sportaccommodaties waaronder zwembaden door niet-winstbeogende exploitanten (zoals stichtingen) vrijgesteld van Btw. Dit betekent dat de Btw op de kosten vanaf dit moment niet meer kan worden verrekend.

11

Voor de investeringskosten dient derhalve een bedrag inclusief Btw als uitgangspunt te worden genomen. Hier staat tegenover dat op de zwembadinkomsten geen sprake meer is van Btw en dat er derhalve ook geen afdracht meer plaats vindt. Om de negatieve effecten van de verruiming van de Btw-vrijstelling te compenseren is door de Rijksoverheid een specifieke uitkering (“SPUK-sport”) ingesteld. Gemeenten kunnen investeringen in sportaccommodaties (in ieder geval tot en met 2023) opvoeren en er wordt in principe een bedrag uitgekeerd van 17,5% van de investeringskosten inclusief Btw. Momenteel gaat het in de situatie in Zwartewaterland dan (met name) om het door de gemeente bekostigde onderhoud. Dit zou een bedrag zijn dat ongeveer gelijk is aan het kostenverhogende effect van de verruiming van de vrijstelling. Overigens is hier wel een risico aan verbonden omdat het uit te keren bedrag gemaximeerd is. Indien de gehonoreerde aanvragen in 2019 in een totale uitkering resulteren die dit bedrag overschrijdt zal naar rato worden uitgekeerd. Tenslotte dient te worden opgemerkt dat onzeker is of na 2023 nog sprake is van een compensatieregeling. Voor niet-winstbeogende exploitanten zoals SZZ is er ook een regeling beschikbaar ter compensatie van het kostenverhogende effect van de verruiming: de BOSA. Deze regeling staat echter uitsluitend open voor investeringen en onderhoud.

Exploitatiekosten zoals energie, inhuur van personeel, administratie en advieskosten zijn niet compensabel. Voor de meeste zwembaden heeft het positieve feit dat er geen Btw meer hoeft te worden afgedragen op de omzet (ervan uitgaand dat de tarieven per 1 januari 2019 niet met 9% zijn verlaagd) en het negatieve feit dat de Btw op de hiervoor genoemde exploitatiekosten niet meer verrekenbaar is per saldo een negatief effect en leidt dit derhalve tot een groter exploitatietekort. Om deze reden heeft SZZ van de gemeente in 2019 € 31.000,- aan extra bijdrage ontvangen.

12

3.

Staat van de accommodaties (aanbodanalyse)

3.1

Quick-scan inspectie

Voor het vaststellen van de staat van de zwembaden, zijn de zwemaccommodaties en installaties op 25 mei 2020 geïnspecteerd. De inspecties betreffen een quick-scan, hetgeen inhoudt dat de inspecties op strategisch niveau hebben plaatsgevonden met als doel om een betrouwbaar toekomstperspectief te bepalen. De inspectie is visueel uitgevoerd. Zaken als (terrein) leidingen, rvs-inspectie, asbestinventarisatie en eventueel overige aspecten waarvoor gespecialiseerde apparatuur benodigd is, zijn in dit stadium niet beoordeeld. Als er vanuit rapportages, interviews of de visuele inspectie een vermoeden is dat er (niet) zichtbare gebreken zijn, dan zijn deze wel verwerkt in de bepaling van de conditie. Tijdens de inspecties zijn de inspecteurs rondgeleid door SZZ. Op elementenniveau is beoordeeld of en in welke mate er gebreken zijn die duiden op bijvoorbeeld veroudering, achterstallig onderhoud of functionele tekortkomingen. De inspectierapporten per zwembad zijn opgenomen als aparte Appendix bij deze rapportage.

De conditie per element is bepaald volgens onderstaande tabel 10: Beschrijving conditie Conditie 1: uitstekend nieuwbouwkwaliteit en/of met nieuwbouw vergelijkbare kwaliteit Conditie 2: goed een bouwdeel of installatiedeel dat kenmerken heeft van beginnende veroudering Conditie 3: redelijk het verouderingsproces is over de gehele linie duidelijk op gang gekomen Conditie 4: matig het verouderingsproces heeft het element of het gebouw duidelijk in zijn greep Conditie 5: slecht het verouderingsproces is min of meer onomkeerbaar geworden c.q. heeft het element/het gebouw zeer duidelijk in zijn greep Conditie 6: zeer slecht een zodanig slechte toestand dat dit niet meer te classificeren is onder conditie 5. Tabel 10: Toelichting op conditiescores.

Op basis van het bouwjaar in relatie tot de geconstateerde conditie is middels een verouderingskromme de resterende levensduur theoretisch berekend. De resterende levensduur wordt beleidsmatig geadviseerd om rekening mee te houden indien er uitsluitend onderhoud wordt gepleegd om de locatie in stand te houden en geen werkzaamheden worden verricht om functionele verbeteringen uit te voeren. Zwembad Bestevaer in Genemuiden De conditie van het gebouw en de installaties zijn matig. De accommodatie ziet er binnen verzorgd en schoon uit. Technisch zijn incidenteel bouwkundige gebreken geconstateerd en enkele installaties dienen op korte en middellange termijn te worden vervangen. Het gebouw is slecht geïsoleerd, middels roldekens op de bassins wordt getracht energie te besparen. Verwacht wordt dat indien goed onderhoud en het uitvoeren van duurzaamheidsmaatregelen uitblijven, de technische/economische levensduur sneller zal afnemen en wordt nu ingeschat op 5 tot 10 jaar. 13

Zwembad De Kragge in Zwartsluis De conditie als gevolg van structurele functionele gebreken is slecht. Het gebouw is, ondanks na-isolatie van de kruipruimte en enkele gevels, zeer slecht geïsoleerd. Middels roldekens op de bassins wordt getracht energie te besparen. Met name de bouwkundige schil van de zwemzaal en de technische ruimte voldoen niet aan de basisuitgangspunten die normaliter gesteld worden aan een gevel, zijnde wind- en waterdicht. Eén van de oorzaken is het principe dat een deel van de gevel/dak kan worden verreden om een openluchtbad te creëren. In de praktijk blijkt volgens SZZ dat deze functionaliteit weinig wordt gebruikt en vrijwel geen meerwaarde heeft voor de exploitatie. De resterende technische/economische levensduur wordt nu ingeschat op 3 tot 5 jaar. Zwembad Ariën Prins van Wijngaarden in Hasselt Conditie van het complex is redelijk tot goed. Het beperkte achterstallige onderhoud is nog goed beheersbaar. Mede door de zonnecollectoren presteert het zwembad energetisch goed in relatie tot vergelijkbare buitenbaden. Verwacht wordt dat, indien het zwembad goed wordt onderhouden, het technisch nog een toekomstperspectief heeft van 10 tot 15 jaar.

3.2

Onderhoudsbehoefte

Voor het vervangingsonderhoud heeft de gemeente € 450.000 beschikbaar gesteld tot 2023. Indien werkzaamheden uitgevoerd dienen te worden buiten de scope waarvoor het bedrag beschikbaar is gesteld, dient de stichting deze aan te vullen uit eigen middelen. Door de einddatum 2023 in combinatie met het bedrag lijkt een strategie te zijn gekozen om de zwembaden zoveel mogelijk in stand te houden. Hiermee wordt op strategisch niveau bepaald binnen welke kaders SZZ het onderhoud dient te plegen. Op tactisch niveau wordt dit naar onze inzichten vertaald naar een passieve wijze van het plegen van onderhoud. Dit uit zich bijvoorbeeld door het uitvoeren van de werkzaamheden welke primair noodzakelijk zijn of een positieve bijdrage leveren aan de exploitatie, maar niet van betekenis zijn voor het behoud van het gebouw. Het schilderwerk van alle opstallen is bijvoorbeeld in matige tot slechte conditie. De installaties worden zo lang mogelijk in bedrijf gehouden, ondanks dat voortijdige vervanging mogelijk op langere termijn kan bijdragen aan energiesparing en het beperken van storingen. Indien een vervolgscenario bestaat uit nieuwbouw, zal het benodigd onderhoud de eerste 10 jaar beperkt zijn tot het regulier onderhoud. Opgemerkt wordt dat de mate van techniek in nieuwbouw geavanceerder is hetgeen resulteert in meer en/of duurdere onderhoudscontracten.

Dergelijk technieken dragen anderzijds bij aan een betere waterkwaliteit, klimaatbeheersing en energiemanagement. Indien een vervolgscenario wordt gevolgd welke resulteert in het renoveren van een accommodatie, is het aannemelijk dat ook op korte termijn de onderhoudskosten lager zijn, maar dat deze op middellange termijn 7 – 15 jaar weer sneller gaan toenemen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht een het tegelwerk van de baden en perrons welke bij renovatie nog niet hoeven te worden vervangen en het aanwezige leidingwerk onder de perrons. De aard en omvang van de te vervangen onderdelen bij renovatie dient nader te worden uitgewerkt. Per onderdeel moet een afweging worden gemaakt of directe vervanging of vervanging op termijn uit financieel of technisch oogpunt het meest verantwoord is. Voor het buitenbad wordt geadviseerd om de huidige onderhoudsconditie iedere 2 jaar te monitoren en zorg te dragen dat deze niet verslechterd.

14

4.

Toekomstperspectief

4.1

Belangrijkste conclusies uit onderzoek behoefte en aanbod

4.1.1

Behoefte

Uit het behoefteonderzoek zoals beschreven in hoofdstuk 2 zijn onder meer de volgende constateringen en conclusies af te leiden die invloed hebben op de wenselijke toekomstige configuratie voor het aanbod van zwemwater in Zwartewaterland: •

In totaal beschikt de gemeente Zwartewaterland over 802,5 m² overdekt zwemwater en 542,5 m² onoverdekt zwemwater.

•

Er is sprake van een zeer breed activiteitenaanbod in de overdekte zwembaden van de gemeente Zwartewaterland en een ruime openstelling. Ook het onoverdekte zwembad in Hasselt kent een ruime openstelling en biedt voor een buitenbad naast recreatief zwemmen nog relatief veel andere activiteiten aan.

•

Er is sprake van aanzienlijke concurrentie van zowel overdekte zwembaden als onoverdekte zwembaden en strandbaden. Voor de overdekte zwembaden van de gemeente Zwartewaterland is een verzorgingsgebied van 25.000 inwoners vastgesteld, voor het openluchtzwembad een verzorgingsgebied van 30.000 inwoners. Voor leszwemmen in de overdekte zwembaden dient ook de wijk Stadshagen van de gemeente Zwolle tot het verzorgingsgebied te worden gerekend.

•

Voor alle activiteiten in Bestevaer en De Kragge zijn de tarieven laag ten opzichte van de tarieven van concurrerende en in functionaliteit en gebruiksmogelijkheden vergelijkbare zwembaden. De tarieven zoals gehanteerd bij Ariën Prins van Wijngaarden bevinden zich aan de hoge kant van het marktconforme spectrum.

•

Volgens opgave van SZZ was in 2019 sprake van ongeveer 165.000 bezoeken aan de overdekte zwembaden. Vanuit de uitgevoerde analyse is het vermoeden ontstaan dat de bezoekaantallen voor “doelgroepen” en “verhuur” zich mogelijk op een wat lager niveau bevinden dan geregistreerd. Het openluchtzwembad in Hasselt trok in 2019 ongeveer 50.000 bezoekers en in de mooie zomer van 2018 ongeveer 60.000.

•

Het gemiddeld aantal bezoeken per inwoner van het verzorgingsgebied (ook genoemd: het animocijfer) is voor de overdekte zwembaden erg hoog in vergelijking met landelijke gemiddelden. Dit is ook het geval na correctie voor het aantal leszwemmers dat afkomstig is uit Zwolle. Hat animocijfer zoals gehanteerd bij Ariën Prins van Wijngaarden bevindt zich aan de hoge kant van het marktconforme spectrum.

•

Het aantal bezoekers per vierkante meter zwemwater (ook genoemd: de bezetting) is voor Bestevaer beneden gemiddeld, voor De Kragge aan de hoge kant van het landelijk gemiddelde en voor Ariën Prins van Wijngaarden ver boven het landelijk gemiddelde (voor onoverdekte zwembaden).

•

De personele formatie bevindt zich ruim boven het aantal formatieplaatsen dat op basis van de bezoekersaantallen en het activiteitenrooster van de zwembaden verwacht mag worden op basis van benchmarkgegeven. De gemiddelde kosten per formatieplaats zijn conform het landelijke gemiddelde.

•

Op basis van een analyse van de jaarrekeningen over de exploitatiejaren 2016 tot en met 2018 kan worden geconcludeerd dat exploitatieverbeteringen tot de mogelijkheden behoren. Hierop wordt in paragraaf 5.2.1 verder ingegaan,

4.1.2

Aanbod

De belangrijkste conclusies uit de aanbodanalyse zoals uitgevoerd in hoofdstuk 3 zijn: •

Zwembad Bestevaer bestaat uit een 5-baans 25-meterbad en recreatiebassin. De accommodatie is functioneel ingericht en biedt de mogelijkheid tot het doen van een uitbereiding. Het aanwezige terras en achterliggende ligweide worden vrijwel niet gebruikt.

•

Zwembad De Kragge voorzien in een peuterbassin, doelgroepenbassin en een 4-baans 25 meterbad. Het dak en de gevel zijn onvoldoende wind- en waterdicht, waardoor het klimaat moeilijk is te beheersen en energie wordt verspild. De zwemzaal is voorzien van een verplaatsbare gevel-dakconstructie waardoor er een buitenbad wordt gecreëerd. De aanwezige ligweide wordt beperkt gebruikt.

•

Ariën Prins van Wijngaarden bestaat uit een peuterbassin, een recreatiebassin en een 5-baans 25-meterbad met duikkuil. De accommodatie is voorzien van de noodzakelijke nevenruimten en een ruimte ligweide met recreatieve voorzieningen voor alle leeftijden.

•

In de zwembaden zijn geen beweegbare bodems aanwezig.

15

•

Het onderhoud wordt door SZZ gestuurd op beschikbare gestelde financiën. In algemene zin kan worden gesteld dat onderhoud met name plaatsvindt op basis van onderhoudscontracten en correctief onderhoud. Met name de conditie van De Kragge wordt beoordeeld als slecht.

Zoals eerder aangegeven is zwembad Bestevaer in Genemuiden op zondag gesloten en zijn de andere twee zwembaden op zondag wel geopend. De gemeente heeft aangegeven dat ervan uit dient te worden gegaan dat in Genemuiden het zwembad ook in de toekomst op zondag gesloten zal blijven. In Hasselt en Zwartsluis daarentegen is uitgangspunt dat ook in de toekomst de zondag-openstelling tot de mogelijkheden behoort.

4.2

Trends en ontwikkelingen

De inventarisatie en analyse zoals uitgevoerd in hoofdstuk 2 en de belangrijkste conclusies zoals geformuleerd in paragraaf 4.1.1 hebben betrekking op de bestaande situatie. Alvorens een toekomstperspectief voor het zwemwateraanbod in de vorm van een aantal scenario’s op te stellen is het ook van belang om inzicht te hebben in de verwachte ontwikkelingen die invloed kunnen hebben op de toekomstige behoefte aan en het aanbod van zwemwater. In deze paragraaf wordt ingegaan op de verwachte demografische ontwikkelingen in en rond de gemeente Zwartewaterland en relevante landelijke trends en ontwikkelingen. Er hebben ons gedurende dit onderzoek geen signalen bereikt die duiden op ontwikkelingen in het aanbod van zwemwater in de omgeving die invloed kunnen hebben op het gebruik van de zwembaden in de gemeente Zwartewaterland5.

4.2.1

Demografie

In onderstaande tabel 11 is de demografische situatie voor de gemeente Zwartewaterland en per kern per 1 januari 2020 weergegeven (bron: CBS).

00-10 jaar 11-20 jaar 21-30 jaar 31-40 jaar 41-50 jaar 51-60 jaar 61-70 jaar 71-80 jaar 81-90 jaar > 90 jaar totaal

Zwartsluis 548 593 561 549 613 709 601 486 168 29 4.857

Mastenbroek 30 31 30 24 18 29 26 7 0 1 196

Hasselt 1.017 952 845 890 908 991 891 648 178 21 7.341

Genemuiden 1.719 1.720 1.380 1.252 1.266 1.136 942 617 258 35 10.325

Totaal 3.314 3.296 2.816 2.715 2.805 2.865 2.460 1.758 604 86 22.719

Tabel 11: Demografische situatie kernen gemeente Zwartewaterland per 1 januari 2020.

Het CBS verwachte de komende jaren de volgende ontwikkelingen. De verwachte ontwikkelingen per kern zijn niet beschikbaar. Ook kan geen inzicht worden verschaft in de ontwikkelingen voor meer gespecificeerde leeftijdscategorieën. Prognose gemeente Zwartewaterland 2020 0 tot 20 jaar 6.200 20 tot 65 jaar 12.400 65 jaar of ouder 4.100 totaal 22.700

2025 5.500 12.400 4.500 22.400

2030 5.100 12.100 5.100 22.300

2035 5.000 11.700 5.600 22.300

2040 5.000 11.300 6.000 22.300

2045 5.000 11.100 6.100 22.200

2050 4.800 11.100 6.200 22.100

Tabel 12: Bevolkingsprognose gemeente Zwartewaterland

Enkele opvallende zaken uit bovenstaande tabel 11 en 12 zijn: •

Ruim 45% van de inwoners van de gemeente Zwartewaterland in woonachtig in Genemuiden. Bijna 78% van de inwoners is woonachtig in de kernen Genemuiden en Hasselt gezamenlijk.

•

De verwachting is dat er geen sprake zal zijn van een significante krimp van het aantal inwoners van de gemeente Zwartewaterland (en hiermee van het verzorgingsgebied van de zwembaden).

5

Hierbij kan worden opgemerkt dat tijdens dit onderzoek zwemschool Akwaak in Zwolle failliet is verklaard. Op het moment van schrijven van deze rapportage lijkt een doorstart overigens volgens de curator het meest voor de hand liggende scenario.

16

•

Met name de komende 10 jaar wordt een aanzienlijk ontgroening (afname van het aantal kinderen) verwacht. Daarna treedt naar verwachting een stabilisatie op.

•

Evenals in veel vergelijkbare gemeente is sprake van een aanzienlijke vergrijzing die de komende 20 jaar naar verwachting vrij gelijkmatig zal optreden.

•

Aangenomen wordt dat de verwachte ontwikkelingen in het (beperkte) deel van het verzorgingsgebied dat niet binnen de gemeentegrenzen van Zwartewaterland valt niet substantieel afwijken van de hiervoor beschreven ontwikkelingen.

4.2.2

Relevante landelijke trends en ontwikkelingen.

Vanuit de uitgebreide adviespraktijk van Synarchis hebben wij goed zicht op landelijke trends en ontwikkelingen met betrekking tot het gebruik en aanbod van zwembaden en meer algemene ontwikkelingen op het gebied van vrije tijdsbesteding en gezondheid. In deze paragraaf beperken wij ons tot het weergegeven van de meest relevante ontwikkelingen voor wat betreft de invloed die zij kunnen hebben op het passende kwantitatieve en kwalitatieve toekomstige aanbod van zwemwater in de gemeente Zwartewaterland. Het betreft dan de volgende trends en ontwikkelingen: •

Binnen de Nederlandse zwembaden is het bezoek aan doelgroep activiteiten en banenzwemmen de afgelopen jaren stabiel gebleven, mits sprake is van een uitnodigend aanbod. Het aantal recreatieve bezoekers staat in veel zwembaden onder druk. Oorzaken zijn de toenemende concurrentie van andere mogelijkheden voor (recreatieve) vrijetijdsbesteding en de beperkte attractiewaarde van veel zwembaden.

•

Na een periode van afname vertoont het aantal leden van bij de KNZB aangesloten verenigingen de laatste jaren weer een opgaande lijn.

•

Zwembadbezoekers stellen hogere eisen aan het kwaliteitsniveau, het gemak en de luxe van accommodaties. Dit vertaalt zich onder meer in een toenemende vraag naar:

•

o

Zwembaden die in een goede staat van onderhoud verkeren en over een uitnodigende uitstraling beschikken.

o

Gevarieerde en inhoudelijk hoogwaardige activiteiten.

o

Adequaat geschoolde, gemotiveerde en klantgerichte instructeurs en toezichthouders.

In relatie tot een vergrijzende samenleving zijn zwembaden bij uitstek geschikte voorzieningen om een gevarieerd aanbod voor senioren te ontplooien. Zwemmen in vrij van schokbelasting en zwembaden worden in toenemende mate ingezet voor preventieve gezondheidszorg en revalidatie.

•

Als reactie op de dreigende sluiting van zwembaden worden in toenemende mate pogingen ondernomen om de zelfwerkzaamheid van verenigingen te vergroten en ook andere vrijwilligers in te zetten. De praktijk leert echter dat met name bij overdekte zwembaden de mogelijkheden in dit opzicht niet moeten worden overschat. Het overgaan op sleutelbeheer door verenigingen blijkt vaak al een moeilijke en uiteindelijk ook maximale stap.

•

Er ontstaan steeds meer particuliere zwemscholen die een groeiend aandeel van het instructiezwemmen voor hun rekening nemen. Zij maken daarvoor gebruik van zowel publieke als private zwembaden en in een aantal gevallen realiseren zwemscholen zelf, in omvang beperkte, zwembaden.

•

Steeds meer zwembaden zoeken samenwerking met fitnesscentra en fysiotherapeuten. Met name in die gevallen dat deze in de buurt van een zwembad gevestigd zijn kan samenwerking profijtelijk zijn. Deze samenwerking uit zich dan vaak in combikaarten voor zwembad en fitness en leidt tot het aanbieden van samengevoegde sportprogramma’s.

4.3

Synthese

Op basis van de belangrijkste bevindingen uit het behoefteonderzoek en de aanbodanalyse zoals gepresenteerd in paragraaf 4.1 en de in paragraaf 4.2 geschetste ontwikkelingen is in deze paragraaf een synthese opgesteld. Deze wordt in paragraaf 4.4 vertaald naar een vijftal scenario’s voor het toekomstige aanbod van zwemwater in de gemeente Zwartewaterland. Op voorhand hechten wij eraan aan te geven dat wij het onoverdekte zwemwater en het overdekte zwemwater apart beschouwen. De gemeente dient hier in onze optiek ook een onafhankelijke afweging in te maken. De ervaring leert namelijk, zoals ook eerder in deze rapportage is aangegeven, dat de aanwezigheid van een buitenbad weinig invloed heeft op de bezoekersaantallen van de overdekte zwemvoorziening(en) en andersom.

17

4.3.1

Onoverdekt zwemwater

Openluchtzwembad Ariën Prins van Wijngaarden is een zwembad dat een grote aantrekkingskracht heeft op inwoners uit het verzorgingsgebied en een zeer hoge bezetting kent. Het zwembad is energetisch aangepast aan de eisen van deze tijd en verkeert in een goede staat van onderhoud. Indien de gemeente Zwartewaterland een onoverdekt zwemwateraanbod in stand wil houden dan adviseren wij op basis van de hiervoor gepresenteerde bevindingen om zwembad Ariën Prins van Wijngaarden te handhaven. Het realiseren van een nieuw buitenbad of het toevoegen van een nieuw buitenbad aan een eventueel nieuw binnenbad of aan een bestaande overdekte zwemvoorziening (ook genoemd: een combi-bad) zal ondanks synsrgievoordelen in de exploitatie altijd resulteren in een hogere jaarlast. Het zwembad in Hasselt kan nog zeker 25 jaar mee (zie verder paragraaf 5.1) en op basis van bezoekersaantallen en bezettingscijfers zou zelf een beperkte uitbreiding van zwemwater kunnen worden overwogen. Per saldo zal ook een dergelijke uitbreiding overigens leiden tot een toename van de jaarlast. Vanwege het feit dat juist de jaarlast van de zwembaden onder druk staat wordt een uitbreiding van het buitenbad in Hasselt niet bij de verdere beschouwingen betrokken.