a. Bijlage - Recreatie en Toerisme Zwartewaterland

Bijlage

Bij raadsbrief 20.1161

Recreatie & Toerisme Zwartewaterland Inhoud

A. Gemeente Zwartewaterland, signatuur Recreatie en Toerisme op dit moment B. Toeristische samenwerkingsverbanden C. Subsidies/uitgaven en inkomsten D. Trends en ontwikkelingen relevant voor Zwartewaterland E. Ambitie/Ontwikkellijnen

A. Gemeente Zwartewaterland, signatuur Recreatie en Toerisme op dit moment De gemeente Zwartewaterland kenmerkt zich als een mooie plattelandsgemeente met 3 kernen met een rijke geschiedenis, en veel buitengebied. De gemeente telt ruim 23.500 inwoners en ligt tussen de natuurgebieden Olde Maten & Veerslootslanden, Nationaal Park Weeribben en Wieden, het Nationaal Landschap IJsseldelta, en de Natura 2000 gebieden Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht en het Zwarte Meer. De landschappelijke, cultuurhistorische en archeologische kwaliteiten geven de gemeente identiteit en geven eveneens belevingskansen aan het grondgebied. Omliggende interessante steden en dorpen zijn Steenwijk, Meppel, Staphorst en de beide Hanzesteden Zwolle en Kampen. De laatste liggen beide aan de IJssel, die verbonden is met ‘ons’ Zwarte Water en het Zwarte Meer. Onze 3 kernen hebben een verschillende identiteit: - Hasselt: Onze Hanzestad. Een mooie vestingstad met een grachtengordel en eveneens een van de oudste bedevaartplaatsen van Nederland. Dit komt voort uit een traditie uit de Middeleeuwen. In haar historische kern laat Hasselt dat alles op diverse wijzen beleven. De ligging aan een aantal ook heden ten dage in gebruik zijnde pelgrimsroutes laat dat bedevaart verleden heden ten dage voortbestaan.

Het industriële verleden, uit een later tijdvak, is te ervaren via een bezoek aan het kalkovencomplex en de oude korenmolen ‘De Zwaluw’. - Zwartsluis: Ons dorp liggende op het kruispunt van een aantal belangrijke waterwegen, was in het verleden een Fortresse, en kent nog steeds vele (historische), sluizen, waarvan de Staphorstersluis de oudste is. Zwartsluis heeft een spectaculair nautisch verleden dat als toeristische kernkwaliteit ingezet wordt. Twee grootschalige evenementen zijn daarop gebaseerd. Zwartsluis zal zich eveneens meer en meer gaan ontwikkelen tot onze ‘Poort naar de natuur in de Weerribben & Wieden’. Het MFA Sluuspoort/Museum Schoonewelle zetten in op beide lijnen. - Genemuiden: De stad die haar verleden heeft liggen in de bewerking van de biezen en de productie van tapijt en vloerbedekking. De verhalen daarover zijn te vernemen in het Tapijtmuseum en het Historisch Centrum. De haven van Genemuiden verbindt de kern van de stad met het Zwartewater. Op enige afstand ligt het Zwarte Meer, een meer met een hoge natuurwaarde, waar op aangewezen locaties, recreatief verpozen mogelijk is. Immaterieel erfgoed is in Zwartewaterland ook rijkelijk aanwezig, en speelt nog steeds een belangrijke rol. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het psalmzingen met de Bovenstem (Genemuiden) en de verschillende ‘levende’ dialecten.

Zwartewaterland kent vele toeristische evenementen. De belangrijkste (in omvang en met regionale aantrekkingskracht) zijn: De Sleepbootdagen Zwartsluis (in even jaren), Zwartsluis onder zeil (in oneven jaren), Hassailt (om de 5 jaren), en Genemuiden Kamerbreed (om de 2 jaren). Door de regionale aantrekkingskracht moeten deze evenementen meer en meer rekening houden met de regels verbonden aan het landelijke stikstofvraagstuk. Dat is voor hen kostenverhogend. Wat dat gaat betekenen voor de voortzetting van deze evenementen zal de tijd ons leren. Het aantal museale voorzieningen in onze gemeente met boven regionale aantrekkingskracht is beperkt. Hierbij kan met name gedacht worden aan: het Tapijtmuseum, het Historisch centrum, en ’t Olde Staduus met haar exposities. Alle drie te Genemuiden. Het Stoomgemaal Olde Machine aan de Kamperzeedijk. De MFA Sluuspoort/Schoonewelle, en de Botter ZS-13 inclusief werf te Zwartsluis. In Hasselt gaat het dan bijvoorbeeld om het Kalkovencomplex, de Archeologische hotspot, het Oude stadhuis met haar exposities, en de koren Molen De Zwaluw aan de Stenendijk. Het is voor deze dagrecreatieve voorzieningen een hele opgave om de steeds verdergaande eisen vanuit de markt in te vullen. Het Tapijtmuseum heeft deze handschoen begin 2024 opgepakt en geeft op dit moment vorm aan een totale herinrichting van het museum (kostenplaatje ruim € 1,6 miljoen).

In Sluuspoort is in 2024 de permanente expositie ‘DNA van Zwartsluis’ gerealiseerd. Het Historisch Centrum Genemuiden ondergaat via haar verhuizing ook een herpositioneringstraject. Alle drie de trajecten zijn ondersteund met financiële bijdragen vanuit ons bestuur. Het totaal aantal direct en indirect in de toeristische sector werkzame bedrijven bedroeg in 2024 een 151 stuks (2024/bron: provincie Overijssel/BIRO).). Hier waren toen 615 personen werkzaam. Dat is 4,25% van de totale werkgelegenheid in Zwartewaterland. Werkgelegenheid sector R&T Zwartewaterland: Zwartewaterland R&T Werkzame personen R&T Vestigingen R&T Aandeel R&T in totale werkgelegenheid Totale werkgelegenheid

2015

2020

2024

ontwikkeling

514

612

615

120%

111 4,5%

135 4,6%

151 4,25%

136%

11.421

13.410

14.458

Over het algemeen kennen de bedrijven een gezonde bedrijfsvoering. Qua innovatieve ontwikkelingen zijn het geen voorlopers. De verblijfsrecreatieve bedrijven zijn in onze gemeente, afgezien van een hotel (Zwartsluis) en een camperplaats (Hasselt) voornamelijk kleinschalig van aard. Dat zegt niets over de kwaliteit, want die is over het algemeen bovengemiddeld. De verblijfsrecreatiesector in Zwartwaterland, zo bleek uit onderzoek in Noordwest Overijssel, is over het algemeen vitaal. Het aantal jachthavens is voor een gemeente behoorlijk, maar dat is wel normaal in een waterrijk gebied. De havens kennen een redelijke capaciteit en zijn van goede kwaliteit. In de afgelopen 5-7 jaren zijn er om en nabij een vijftiental verblijfsrecreatieve bedrijven bijgekomen. Een klein aantal aanvragen gericht op bedrijfsmatige verblijfrecreatieve ontwikkeling is nog in behandeling, en zal in 2025/2026 wellicht gerealiseerd gaan worden. Kwaliteit, diversiteit, spreiding en draagvlak zijn hierbij voor ons belangrijke afstemmingscriteria. Meer van hetzelfde en overbelasting willen wij voorkomen. De bedrijfsontwikkelingen in de afgelopen jaren zijn bijna allemaal van kleinschalige aard, en meestal hebben zij een stevige relatie met het agrarische leven in onze gemeente. In de afgelopen jaren zijn er ook een klein aantal ondernemingen beëindigd (verhuizing) dan wel on hold gezet (overlijden).

Met betrekking tot de horeca en dagrecreatieve voorzieningen zijn er, niet meegerekend de musea en Historische Centra, in de afgelopen jaren zeer beperkt veranderingen opgetreden. Hetgeen wel plaatsvond was wel kwalitatief vol en aanvullend. Hierbij kan gedacht worden aan de horeca te Hasselt, en

bijvoorbeeld de voorzieningen te De Veldschuur en Zwartewatersklooster (i.o.). Onderzoeken met betrekking tot de dagrecreatie in Noordwest Overijsel raden aan om een duidelijke doelgroepen keuze aan te (gaan) houden, en nog meer onderscheidend vermogen te creëren, dan wel te uiten in promotionele media. Online is er nog zeer veel winst te behalen qua vindbaarheid en uitstraling. Dit is zeker het geval in Zwartewaterland. In de 3 kernen bevindt zich in elke kern een Toeristisch Informatie Punt (TIP, voorheen VVV), dat gerund wordt door een beperkt aantal vrijwilligers. DE TIPs zijn kwetsbare organisaties omdat de bemensing op leeftijd is, en deze een beperkt om- en inspanningsvermogen heeft. De capaciteit om tot marktgerichte productontwikkeling te komen is zeer beperkt. Wij verlenen aan de TIPs een bescheiden jaarsubsidie en soms projectsubsidies. Door ‘onze’ gasten wordt de dienstverlening van de TIPs zeer gewaardeerd. De TIPs zorgen voor de lokale promotionele uitingen en voor de ontvangst en het wegwijzen van de inkomende toeristen. Marketing Oost, de organisatie die, mede in opdracht van de provincie Overijssel, de zes Overijsselse toeristische merken promotioneel en marketing technisch in de Nederlandse en buitenlandse markt (Duitsland + Vlaanderen) zet, voert ook voor onze gemeente die taken uit.

Gemeenten zijn solitair niet krachtig genoeg om voldoende power in de toeristische markt te leggen, zodat gezamenlijk optrekken onder een toeristisch merk aan de orde is. Voor onze gemeente zijn de campagnes rond de merken ‘IJsseldelta’ en ‘Hanzesteden’ van belang. Marketing Oost werkt hierbij samen met onze drie TIPs, maar ook met het Nederlands Bureau voor Toerisme. Ondernemers uit onze gemeente die lid zijn van Marketing Oost, kunnen voor advies ook bij Marketing Oost terecht. De promotionele uitingen en productontwikkeling voor onze gemeente en relevante gebieden zijn op dit moment met name gericht op een aantal doelgroepen die door MarketResponse Marktvinders, in opdracht van 8 provincies (2018), zijn gevonden. Zij hebben de doelgroepen beschreven in 7 leefstijlen. Leefstijlen laten zien waar mensen in hun vrije tijd of op vakantie behoefte aan hebben. Productontwikkeling voor alle 7 leefstijlen leidt tot (financiële) versnippering en geen eenduidig beeld van een regio bij de toerist. Hierbij geldt: Niet kiezen is verliezen. Voorlopig richten wij ons daarom voornamelijk op de volgende vier leefstijlen: - Inzichtzoekers : zij willen dingen leren en ervaren, in de natuur en met culturele activiteiten. - Stijlzoekers : zij gaan ervoor. in hun vrije tijd worden ze graag geprikkeld, en zoeken ze uitdaging.

- Rustzoekers : zij houden recreatie graag letterlijk en figuurlijk dicht bij huis. Ze zijn het liefst in de eigen, vertrouwde omgeving. - Harmoniezoekers: vrije tijd is tijd voor het gezin, familie en vrienden. Zij zijn blij, als iedereen in het gezelschap tevreden is. De andere drie leefstijlen zijn overigens: de avontuurzoeker, de plezierzoeker en de verbindingzoeker.

B. Toeristische samenwerkingsverbanden Als kleine gemeente met een beperkte financiële slagkracht, zijn we, zoals eerder aangegeven, genoodzaakt om met anderen de krachten te bundelen. Als Zwartewaterland, dan wel als Hanzestad Hasselt, nemen we derhalve deel aan verschillende toeristische samenwerkingsverbanden. Dat zijn met name: * De productontwikkeling in en de promotie van de IJsseldelta Deze worden samen met de gemeenten Zwolle en Kampen invulling gegeven. Marketing Oost is de centrale uitvoerende partner. De website www.OntdekdeIJsseldelta.nl is aan deze samenwerking gekoppeld. * Het toeristische samenwerkingsverband ‘Hanzesteden’ De negen Overijsselse en Gelderse Hanzesteden Kampen, Hasselt, Zwolle, Deventer, Hasselt, Harderwijk, Elburg, Doesburg en Zutphen werken al 29 jaar samen aan de productontwikkeling en de promotie van ‘De Hanze’. Marketing Oost is hierbij de centrale uitvoerende partner. De website www.Visithanzesteden.nl is aan deze samenwerking gekoppeld. De afgelopen jaren heeft de samenwerking plaatsgevonden vanuit het ‘Perspectief 2020 - 2025’. Het jaar 2023 was een bijzonder jaar,

daar er toen in alle steden gezamenlijk en in onderlinge afstemming meer dan 100 activiteiten zijn georganiseerd. Het aantal overnachtingen en het totaal aan bestedingen kent in de jaren 2028 – 2024 Nog steeds een constante stijgende lijn. Het draagvlak voor het toerisme in de Hanzesteden wordt om de vier jaar door middel van een bewonersonderzoek getoetst. In Hasselt hebben de inwoners aangegeven dat zij zeer positief staan ten opzichte van het Hanze-toerisme. * De Routenetwerken Wandelen en Fietsen De 8 gemeenten Steenwijkerland, Zwartewaterland, Kampen, Zwolle, Staphorst, Dalfsen, Hardenberg en Ommen hebben langjarige samenwerkingsafspraken gemaakt met het Routebureau Noordwest Overijsel. Dit bureau beheerd en onderhoud de beide routenetwerken vanaf het begin en op een zodanige wijze, dat deze een eenzelfde signatuur kennen als de netwerken in Salland en Twente, waardoor twee provinciaal dekkende en uniforme routenetwerken ontstaan. De netwerken in Noordwest Overijssel, waaronder Zwartewaterland, zijn in 2024 en 2025 gereviseerd. Daardoor zijn beide nu up to date en kunnen ze weer een jaar of 10 mee. Door deze routewetwerken liggen er in Zwartewaterland 83 kilometers aan fietsroutes en 120 kilometers aan wandelroutes.

* ‘Uitvoeringsprogramma Olde Maten en Zwartewatersklooster’ In de jaren 2020 – 2024 is samen met de stichting Vrienden van Oldematen, Staatsbosbeheer en de Gemeente Staphorst gewerkt aan onderzoek, kennisdeling, educatie en toeristische productontwikkeling. Een aantal deelprojecten lopen qua uitvoering nog door in 2025-2026. Over de voortgang van de uitvoering van het Uitvoeringsprogramma, hebben wij u in de betreffende projectperiode 1 maal per jaar via raadsbrieven geïnformeerd. * Poort tot Weerribben en Wieden’ In de afgelopen periode hebben wij verkennende gesprekken gevoerd met de gemeente Steenwijkerland en de Stichting Nationaal Park Weerribben en Wieden. Dit om te bezien hoe wij onze wens kunnen realiseren om Zwartsluis/MFA Sluuspoort tot een meer volwaardige ‘Poort tot Weerribben en Wieden’ vorm te geven. Inhoudelijk en financieel vervolgoverleg hierover gaat in de aankomende perioden plaatsvinden. * Het Derde waterverhaal Rivieren beïnvloeden sinds mensenheugenis de ontwikkeling van het landschap en het leven van de mens. Nergens in Nederland is het complete rivierenverhaal te beleven. Samen met de gemeenten Olst – Wijhe, Zwolle, en Kampen willen wij dat 3e Waterverhaal (na de Deltawerken en de Waddenzee) via nieuw aanbod over en rond de IJssel en het Zwarte Water recreatief-toeristische beleefbaar maken.

De biezencultuur en de overslag van turf zal voor onze gemeente hierbij centraal staan. * Deelmobiliteit Ter stimulering van duurzame deelmobiliteit werken wij, onder aanvoering van gemeente Steenwijkerland, samen met de gemeenten Staphorst, Meppel, Westerveld en Noordoostpolder aan de realisatie van een netwerk van E-Hubs. Een E-Hub is een soort bushokje met 4 verhuurbare elektrische fietsen erin. In Zwartsluis worden binnenkort de eerste twee E-Hubs in onze gemeente gerealiseerd. U bent in mei 2024 door ons over dit item geïnformeerd. * Vereniging Zuiderzeegemeenten Vanuit het nautische thema werken wij met 15 gemeenten samen in de toeristische Werkgroep van de Vereniging Zuiderzeegemeenten. Behoud van de ‘Bruine Vloot’ als varend cultureel erfgoed, alsmede het invullen van toeristische en museale kansen vormt hier de kern opgave.

C. Subsidies/uitgaven en inkomsten Aan een beperkt aantal lokale partners verlenen wij vanuit de toeristische budgetten een jaarsubsidie. In 2025 zijn dat de onderstaande instellingen en bijbehorende bedragen:

1 2 3 4 5 6 7 8

Naam organisatie St. TIP Hasselt St. TIP Genemuiden St. Sluuspoort/TIP Zwartsluis St. Nat. Sleepbootdagen Zwartsluis St. Zwartsluis onder Zeil St. Dierenweidevogelpark Hasselt St. Dierenweide De Taghof Genemuiden St. Marketing Oost (incl. budget voor de Samenwerking Hanzesteden) Totaal

Uitgaven/Subsidies 2025 € 3.600,-€ 3.679,17 € 3.679.17 € 4.909,67 € 2.500,-€ 7.871,56 € 9.999,-€ 53.076,-€ 89.314,57

Naast de bovengenoemde jaarsubsidies stellen we regelmatig nog een aantal subsidies beschikbaar voor toeristische activiteiten. Dat zij de volgende: - Om de vijf jaren stellen we vanuit de algemene middelen een bijdrage beschikbaar voor het evenement Hassailt. In 2023 bedroeg dat subsidie € 15.000,--. Vanuit het beleidsveld Evenementenvergunning & Veiligheid wordt meestal een aanvullend subsidie verleend voor zaken die binnen die beleidsvelden passen. - Sinds 2024 bestaat het Fonds Eénmalige Toeristische Activiteiten (FETA). Via dit ontwikkelfonds (budget € 17.000,-) kunnen we aan éénmalige toeristische activiteiten, onder voorwaarden, een cofinancieringsbijdrage ter beschikking stellen. - Vanuit de gealloceerde gemeentelijke ‘Co-financieringsmiddelen Leader-programma’, wordt bij de door Leader gehonoreerde toeristische projecten een 25% aan co-financieringssubsidie beschikbar gesteld. Een voorbeeld daarvan is de in 2024 beschikbaar gestelde € 25.000,-- aan de ‘Herinrichting Tapijtmuseum Genemuiden’. - Vanuit de incidentele middelen ‘Vitaal Platteland’ dan wel ‘Leefbaarheid/Centrumplannen’ worden regelmatig projecten gehonoreerd die een combi bevatten van Platteland/Buitengebied/Leefbaarheid en Toerisme. Dat geld ook voor projecten die een combi bevatten met culturele aspecten in het kader van cultuurtoerisme.

Vanuit het structurele Fonds Eenmalige Culturele Activiteiten (FECA) kunnen we dan aan éénmalige cultuur-toeristische activiteiten een beperkte cofinancieringsbijdrage beschikbaar stellen. Een heel enkele keer is zo een combi ook mogelijk vanuit de middelen die beschikbaar staan voor Erfgoed (voorbeeld ‘Open Monumentendag’). - Bij heel bijzondere situaties stellen wij, in afstemming met uw raad, soms éénmalig extra middelen beschikbaar. Dat was bijvoorbeeld het geval in 2023 toen wij het ‘Hanzejaar’ extra hebben gesteund met € 50.000,--, en in 2025 waarin aan ‘750 jaar Stad Genemuiden’ een subsidie is verleend. De directe inkomsten die de gemeente ontvangt vanuit het toeristische beleid zijn de inkomsten door de geheven Toeristenbelastingen. In de afgelopen jaren ging het daarbij om de volgende bedragen: Inkomsten Toeristenbelasting

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

€ 53.228,-

€ 54,728,-

€ 54.458,-

€ 76.671,-

€ 85.495,-

€ 89.973,-

€ 90.919,-

€ 0,81

€ 0,82

€ 0,83

€ 1,-

€ 1,-

€ 1,05

€ 1,10

(incl. forfaitaire bedragen) Tarief per nacht

De afgelopen jaren laten qua ontvangen totalen aan toeristenbelastingen een stijgende lijn zien. Deze stijging komt onder andere door het gestegen aantal verblijfsrecreatieve voorzieningen. Het flink gestegen aantal camperplaatsen neemt hier een stevig deel van voor hun rekening. Het tarief aan toeristenbelasting liep op van € 0,81 in 2018 tot € 1,15 in 2025. Tot 2024 was de stijging in aantallen overnachtingen ook zichtbaar bij de bedrijven. Echter in 2024 heeft één bedrijf van enige omvang een stevige terugval in aantallen laten zien. Verder is een ander bedrijf

overgeschakeld van een forfaitaire afdracht naar een (lagere) afdracht op basis van werkelijke overnachtingen. Naast toeristenbelasting worden er langs de kaden en in de havens ook liggelden geint. Die gelden stromen, afgezien van de jaarplaatsen in Hasselt, niet naar de gemeentelijke kas, maar worden behouden door de exploiterende organisaties. In Hasselt wordt een groot deel van die liggelden (circa € 9.000,-) sinds 2024 geïnvesteerd in de jaarlijkse opening van het ‘Evenement Opening Culturele en Toeristische seizoen’.

D. Trends en ontwikkelingen relevant voor Zwartewaterland Er zijn vele trends te zien in de toeristische markt. Het zijn er teveel om te benoemen. Niet allen zijn ze ook relevant voor de vrijetijdsbesteding in Zwartewaterland. Een aantal die ons wel raken zijn hieronder beschreven: * Toenemende aandacht voor gezondheid en natuur Gezondheid is een steeds belangrijker thema in onze samenleving. Zowel fysieke als mentale gezondheid Vakantiegangers en dagjesmensen kiezen vaker voor sportieve activiteiten en gezonde eetopties. De reiziger wil ook contact met de natuur en er meer van weten. Wat kan hij/zij doen om de belasting zo klein mogelijk te houden. Voor Zwartewaterland liggen hier kansen op de thema’s van fietsen, wandelen, natuur(gebieden), streekproducten, agro, varen, en onthaasten. * Behoefte aan unieke ervaringen In een wereld waarin informatie overal beschikbaar is, groeit de behoefte aan onderscheidende en authentieke belevingen. Toeristen zijn steeds meer op zoek naar activiteiten en overnachtingen die afwijken van de gebaande paden met bijzondere persoonlijke en betekenisvolle ervaringen. Voor Zwartewaterland is dit een mooie kans om op basis van de identiteit van onze 3 kernen deze te profileren als een verrassende bestemming met unieke, lokale ervaringen, waarbij authenticiteit behouden blijft.

* Toename van korte vakanties en micro-avonturen Door flexibelere werktijden en de mogelijkheid om op afstand te werken, neemt de vraag naar korte vakanties toe. Mensen kiezen vaker dan voorheen voor een weekendje weg of een paar dagen er tussenuit, in plaats van een lange vakantie in het buitenland. Ook de opkomst van de camper is hier mede debet aan. Deze trend biedt met name kansen voor short-stay accommodaties zoals B&B’s, (bijzonder) verblijfsaccomodaties. Ook groeit het fenomeen ‘worcation’: het combineren van werk en vrije tijd op een inspirerende locatie. Gezien het ruime aanbod aan B&B’s en mini-campings in het buitengebied van Zwartewaterland, kan hier goed op worden ingespeeld. * Duurzaamheid als bepalende factor Duurzaamheid speelt meer en meer toch wel een rol in de keuzes van reizigers. Er is een groeiende voorkeur voor milieuvriendelijke accommodaties, het gebruik van lokale producten en vervoersalternatieven zoals de trein. Natuurlijk bestaat er nog steeds een kloof tussen intentie en daadwerkelijk gedrag, maar toch het bewustzijn wel toe. Voor Zwartewaterland betekent dit onder meer kansen in het verduurzamen van het toeristisch aanbod, en het promoten van duurzame mobiliteitsopties. * Digitalisering in de vrijetijdseconomie Digitalisering beïnvloedt meer en meer de manier waarop wij onze vrije tijd invullen.

Van slimme reserveringssystemen bij accommodaties tot het gebruik van Augmented en Virtual Reality in dagrecreatie. Digitale toepassingen (bijvoorbeeld apps) zorgen voor nieuwe manieren om verhalen te vertellen en bezoekers te verrassen. Voor Zwartewaterland biedt dit mogelijkheden om ‘verborgen (oude) verhalen’ en het lokale erfgoed op innovatieve wijze onder de aandacht te brengen bij verschillende doelgroepen. * Vergrijzing en multigenerationeel toerisme De vergrijzing van de bevolking heeft ook impact op de vrijetijdseconomie. Oudere doelgroepen blijven actief en reizen met een hoge regelmaat. Tegelijkertijd vraagt deze doelgroep soms om aanpassingen in toegankelijkheid en comfort. In toenemende mate neemt de toerist dat mee in zijn eigen camper. Een

ander relevant fenomeen is de toename van multigeneratievakanties, waarbij grootouders, kinderen en kleinkinderen samen op pad gaan. Vrijetijdsondernemers in onze gemeente kunnen hierop inspelen door hun voorzieningen en activiteiten hierop af te stemmen.

E. Ambitie/Ontwikkellijnen In het Coalitieakkoord 2022 – 2026 ‘In vertrouwen verder bouwen’ hebben wij aangegeven dat wij een beteren toegankelijkheid van de natuur een belangrijk goed vinden. Wij hebben en blijven daarom investeren in goede netwerken van lokale wandel en fietspaden en regionale wandel- en fietsroutes. Dagrecreatieve voorzieningen die gezichtsbepalend zijn voor onze gemeente moeten, zo denken wij, beter aansluiten op de wensen van de bezoekers. Het Tapijtmuseum en het Historisch Centrum te Genemuiden ondergaan op basis hiervan de eerder benoemde marktgerichte vernieuwingsslag. Eerder hebben wij bij de MFA Sluuspoort met de realisatie van de expositie ‘DNA van Zwartsluis’ aldaar een flinke aanzet gedaan. Er zijn nog een paar voorzieningen die een dergelijke boost nodig hebben. Daar zijn we mee in gesprek, echter niet alles kan tegelijk en een en andere staat en valt met het enthousiasme van de besturen van de stichtingen en de eigenaren. De Omgevingsvisie Zwartewaterland spreekt over 5 hoofdopgaven, waaronder levendige centra en florerende middenstand. Als ambities hebben we onder andere benoemd: 2) Een uitnodigende leefomgeving om te bewegen, ontmoeten en te beleven, 5) Centra met een mix van cultuur en ondernemen, en 6) Een buitengebied dat klaar is voor de toekomst.

Toerisme en recreatie kunnen aan de verwezenlijking van deze ambities een flinke bijdrage leveren. De komende jaren, zo hebben wij benoemd, zetten wij in op: - Het (toeristisch) beleefbaar maken van de natuur, water, cultuur (o.a. evenementen) en (religieus) erfgoed. - Het investeren in de doorontwikkeling van wandel- en fietsroutevoorzieningen. - Het mogelijk maken van kwaliteitsverhogingen en marktgerichte dag- en verblijfsrecreatie. Dit laatste onder andere vanuit agrarische en landelijke roots. - Het ontwikkelen van Zwartsluis tot nautische poort voor Weerribben & Wieden. - Het bevorderen van de vestiging van kleinschalige verblijfsvoorzieningen (B&Bs, mini campings). 1In de ‘Startnotitie Bouwsteen Visie Buitengebied’ is kort aangegeven dat de mooie gebieden en landschappen van Zwartewaterland via de beide routenetwerken goed te beleven zijn. De netwerken kunnen her en der nog iets uitgebreid worden, maar dat moet wel goed worden afgestemd op de aanwezige natuurdoelen. Verder is benoemd dat recreatie en toerisme als alternatief verdienmodel, kansen zou kunnen bieden voor agrariërs die willen stoppen dan wel verbreden. Herbestemming van vrijkomende agrarische bebouwing kan hierbij nadrukkelijk gaan spelen.

Voorgaande laat uw raad zien dat er op diverse vlakken mooie resultaten zijn bereikt, maar dat er ook zaken zijn die versterkt dan wel (door)ontwikkeld moeten gaan worden. Zwartewaterland doet dat zelf, maar zeker ook in samenwerking met de buurgemeenten en binnen andere (regionale) samenwerkingsvormen, omdat de consumenten regionaal georiënteerd zijn bij hun bestemmingskeuze. Men zoekt een gebied met tal van thematisch verschillende voorzieningen waar men wil verblijven, aangenaam verast wil worden en tot rust wil komen. De consument wil tijdens het verblijf diverse mogelijkheden kunnen kiezen. Natuur en cultuur, rust en drukte, actief en passief. We zijn allemaal omnivoren op dat moment. Of wij allen die mogelijkheden in de praktijk ook echt allemaal benutten, is niet de vraag. Als het maar beschikbaar is op het moment van de echte keuze. Zwartewaterland heeft op zichzelf een te beperkt en te kleinschalig aanbod om al die wensen in te vullen. Ook in promotioneel opzicht zijn we alleen een te kleine speler, vandaar de noodzaak om binnen allianties te opereren. Als regio staan we sterk. Uit het voorgaande destilleren wij de volgende ontwikkellijnen voor de toekomst. Graag vernemen wij van u of u deze ook zo ziet. 1. Hanzesteden 2025 – 2030 Onze ambitie is om te blijven deelnemen aan dit toeristische samenwerkingsverband.

Gelet op het mogelijk financieel afhaken van beide provincies (na 25 jaar deelname), is een extra gemeentelijke

impuls nodig om vernieuwende productontwikkeling aan te kunnen blijven jagen. In de komende jaren zal het document ‘Hanze. Vol vertrouwen’ de negen steden twee gezamenlijke lijnen bieden waarlangs zij opereren. Dat zullen zijn: 1. Basis aanbod zorgt voor verrassingen, en 2. Hanze en crossovers (o.a. handelsgeest, erfgoed/Museo Diffuso). 2. Olde Maten/De Veldschuur 2025-2027 Wij willen de natuureducatie aan onze basisscholen, verzorgt door de Vrienden van Oldematen, blijven ondersteunen. Op basis van de nieuwe contracten tussen VvO en SBB is een, vanuit de gemeenten Staphorst en Zwartewaterland, eenmalige ondersteuning in 2025 ten behoeve van de komende 3 jaren nodig. 3. Digitale vindbaarheid toeristisch Zwartewaterland Op dit moment zijn er diverse websites in de lucht waarop toeristische informatie over Zwartewaterland dan wel over de 3 kernen staat vermeld. Zo bestaat: www.tiphasselt.nl, www.jevindthetingenemuiden.nl, www.ontdekgenemuiden.nl, en www.beleefzwartsluis.nl. Informatie voor toeristen is hierdoor te veel verspreid, niet compleet en zeker niet actueel. Hierdoor missen wij allen inkomsten omdat toeristen niet eenvoudig genoeg vinden wat zij zoeken.

Toeristische partners en middenstandsorganisaties uit de kernen hebben het plan uitgewerkt om samen met de gemeente het digitale aanbod te bundelen, door een paraplu-site (werknaam: www.beleefzwartewaterland.nl) boven de benoemde sites te hangen, waar de toerist de centrale ingang wordt geboden naar alle toeristische informatie in Zwartewaterland. Ondernemers kunnen hierop tegen een vergoeding hun content plaatsen, waardoor de site een verdienmodel kent waarmee zij in stand gehouden kan worden. Voor het realiseren en het aantal jaren ondersteunen van de paraplu-website is een gemeentelijk startbudget nodig. 4. Zwartsluis ‘Poort tot Weerribben en Wieden’ Om deze ambitie, samen met de Stichting Nationaal park Weerribben en Wieden in te kunnen vullen, zullen wij structureel en incidenteel inhoudelijk en financieel bij moet schakelen op hetgeen deze stichting in de afgelopen jaren al heeft ontwikkeld. I.a.m. onze lokale partners in Zwartsluis zal er een beknopt projectplan en uitvoeringsprogramma opgesteld moeten worden. De binnen kort te publiceren visie ‘Waterhart van Zwartsluis’ zal ook input leveren. In afstemming met Steenwijkerland voorzien wij de organisatie van een ‘Toerisme TOP’ in onze regio. Daar willen wij financieel in participeren. 5. Routestructuren Wandelen en Fietsen 2025-2027 Deze netwerken moeten de aankomende periode digitaal doorontwikkeld worden.

Ook moeten routes her en der aangekleed worden met voorzieningen (thematische infoborden, bankjes etc). Onze ‘Groene’ partners (NMO, SBB) doen ons bijvoorbeeld nu en dan voorstellen daarvoor. 6. Regionaal cultuur-toeristisch arrangement Onze museale en historische voorzieningen die ons erfgoed beleefbaar maken positioneren zich vaak qua productontwikkeling en promotie nog te veel solistisch in de toeristische markt. Het plan is om marktgericht parelketting-arrangement met vergelijkbare museale voorzieningen in omliggende gemeenten Zwolle, Kampen, en Staphorst op te zetten. Dit sluit goed aan op de provinciale mogelijkheden van ‘Het verhaal van Overijsel. 7. Mastenbroekerpolder 2025 – 2027 De Mastenbroekerpolder is een van de oudste polders van Nederland. Zij verbindt de toeristische Hanzesteden. De polder fungeert als uitloopgebied voor de steden. Een aantal agrariërs hebben de Laatste jaren toeristische nevenactiviteiten gerealiseerd of denken na over de realisatie daarvan. Om een beter beeld te krijgen van kansen voor toeristische productontwikkeling in de polder, is er begin 2025 een brainstormbijeenkomst gehouden met vele belanghebbenden uit de polder. Duidelijk werd dat de agrarische activiteiten een hoge prioriteit hebben, maar dat er op bescheiden schaal best wel enige toeristische ontwikkelkansen aanwezig zijn.

Om dat nader uit te werken en eventueel te realiseren is ook van overheidswege een stukje cofinanciering benodigd. Een van de eerste kansen is het project ‘Kunst van de Korte Keten‘ dat voor een Leader subsidie is ingediend. Een tweede is een project inzake de thematische benutting van de aanwezige routestructuren wandelen en fietsen.

8. Maritiem Erfgoed In 2018 is er t.b.v. het nautisch toeristisch verblijf in Hasselt een Grachtenplan opgesteld. Daardoor zijn er op een paar locaties toeristische ligplaatsen gerealiseerd. Dat plan behoeft in 2025 een evaluatie. Wij schatten in dat de conclusie zal zijn dat een kleine uitbreiding dan de toeristische ligplaatsen gewenst zal zijn. Hierdoor wordt tevens het historische karakter van Hasselt versterkt. Bij de ligplaatsen moeten een aantal walvoorzieningen gerealiseerd worden. 9. Turfeilanden Zwartsluis Binnenkort wordt de visie ‘Hart van Zwartsluis’ aan u gepresenteerd. Daaruit zal blijken of en zo ja welke recreatief-toeristische voorzieningen gewenst zijn. Op dat moment bekijken we samen met u welk realisatiebudget passend is. 10. Museale voorzieningen De Stichting Joods leven in Zwartewaterland heeft het plan om een museaal en educatief centrum in Zwartewaterland te vestigen. Of dat gaat lukken zal de toekomst moeten uitwijzen. Wij verwachten dan wel een financieel ondersteuningsverzoek richting de gemeente.

Postadres Postbus 23 8060 AA Hasselt

Bezoekadres Telvorenstraat 2 8061 CB Hasselt

Telefoon 14038

Internet info@zwartewaterland.nl www.zwartewaterland.nl

BNG Bank IBAN Rekeningnummer: NL91 BNGH 0285 0928 71