Document · PDF

a. Bijlage - Definitieve zoekgebieden voor zonne- en windenergie in de gemeente Zwartewaterland

Raadsvergadering 6 oktober 2022, gemeente ZwartewaterlandBij agendapunt: Raadsvoorstel Vaststellen zoekgebieden voor zonnevelden en windturbines;7.694 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Definitieve zoekgebieden voor zonne- en windenergie in de gemeente Zwartewaterland

Datum: 24 augustus 2022

Gemeente Zwartewaterland Telvorenstraat 2 8061 CB Hasselt Tel: 14 038

Auteurs: Arne Pronk Martijn Oosting Aaltje van den Brink-Remmelts Arno Kleine Staarman

Samenvatting

Na consultatie zijn er geen zwaarwegende argumenten om een van de zoekgebieden te laten vervallen. Wel is er de behoefte om een prioritering aan te geven in de volgorde van de gebieden. De volgorde is als volgt: 1 2 3 4 5 6

Zoekgebied wind Genne-Holten Zoekgebied zon Genne-Holten Zoekgebied wind Zwartsluis Zoekgebied zon Zwartsluis Zoekgebied zon Genne-Overwaters Zoekgebied zon Kamperzeedijk

In het zoekgebied Zwartsluis is vanwege de geldende bufferzones ten opzichte van woningen en de aanwezige hoogspanningsinfrastructuur hoogstwaarschijnlijk onvoldoende ruimte om de gehele opgave van vijf windturbines te plaatsen. Gevolg hiervan is dat het gebied Genne-Holten altijd aangewezen zal worden als zoekgebied voor windturbines. Of alle turbines geplaatst kunnen worden in het zoekgebied Genne-Holten hangt af van de bufferzones ten opzichte van de woningen, het hoogspanningstrace en de eendenkooien. Het is daarom van belang om het zoekgebied Zwartsluis niet uit te sluiten.

Inhoudsopgave

Inhoud 1.

Samenvatting................................................................................................................................... 3

Inhoudsopgave ................................................................................................................................ 4

Opgave en definitie zoekgebieden .................................................................................................. 5

Participatietraject ............................................................................................................................ 6

Voorstel begrenzing zoekgebieden ................................................................................................. 9 5.1.

Wind ........................................................................................................................................ 9

5.2.

Zon op land ............................................................................................................................ 15

Prioritering zoekgebieden ............................................................................................................. 26

Netwerk en netcongestie .............................................................................................................. 29

Zon op land versus zon op dak ...................................................................................................... 32

Gezondheidsaspecten en duurzaamheid ...................................................................................... 34

10. Bijlagen .......................................................................................................................................... 36

Opgave en definitie zoekgebieden

In 2050 willen we in Zwartewaterland alle energie duurzaam opwekken. In het Programma Energietransitie van Zwartewaterland staat dat we in 2030 minimaal 49% van alle energie die we in Zwartewaterland gebruiken binnen onze gemeentegrenzen duurzaam willen opwekken. In RES verband hebben we de volgende verdeling : • Zon op dak: 33 gigawattuur • Zon veld + overige: 22 gigawattuur • Wind: 50 gigawattuur In totaal 105 gigawattuur. In 2019 heeft de gemeenteraad ingestemd met een energiemix, met daarin de volgende verdeling: • 5 windmolens (van tenminste 3 MegaWatt) • 160.000 zonnepanelen op daken • 50 hectare zonneveld • Biovergister • Besparing van 465 Terra Joule (= 20% minder t.o.v. 2016) Definitie Zoekgebieden Zoekgebieden zijn gebieden waarin gezocht kan worden naar ruimte voor opwek van zonne- en windenergie. Dat betekent niet dat in elk zoekgebieden zonne- en windenergie zal komen. In de nota “Hoe en waar in het buitengebied van Zwartewaterland zouden grote zonneparken en windmolens kunnen worden toegelaten?” staan de regels rondom de locatie-eisen en de landschappelijke inpassing waaraan nieuwe energieopwek moet voldoen. Dat betekent dus dat in een zoekgebied niet lukraak overal zonne- en windenergie geplaatst mag mogen. Daarnaast zal een passend traject met alle belanghebbenden doorlopen moeten worden.

Gebieden buiten de zoekgebieden zijn niet uitgesloten van opwek van grootschalige duurzame energie, maar de kans daarop is wel kleiner.

Participatietraject

Goede bewonersparticipatie bij de besluitvorming rondom grootschalige duurzame energieopwek is van essentieel belang voor de gemeenteraad. Op 4 februari 2021 heeft de raad daarom ingestemd met het voorstel Communicatie & participatie voor zoekgebieden grootschalige energieopwek. In dit voorstel was uitgewerkt op welke wijze de inwoners van Zwartewaterland betrokken moesten worden. De verschillende onderdelen van het plan zijn uitgevoerd. Inwoners hebben daarvan tijdens de verschillende processtappen ook goed gebruik gemaakt.

4.1.

Uitvoering van de participatie

Enquête Voor de uitvoering van de enquête is onderzoeksbureau Moventem ingeschakeld. Inwoners hebben tussen 17 maart en 11 april 2021 de mogelijkheid gehad om de enquête in te vullen. De enquête was voor iedereen woonachtig in de gemeente en boven de 16 jaar toegankelijk. Om de enquête onder de aandacht te brengen is er voor gekozen om: - 3.000 inwoners (steekproef) een persoonlijke uitnodiging te sturen om deel te nemen - Extra aandacht in de Stadskoerier te geven voor alle inwoners - Extra aandacht op sociale media (Facebook) te geven voor alle inwoners - Extra aandacht op de website van de gemeente Zwartewaterland te geven Inwoners konden via de website van de gemeente toegang krijgen tot de enquête. Ook is aangeboden om papieren enquêtes op te sturen naar de inwoners die het niet prettig vonden om digitaal de enquête in te vullen. Hier is enkele keren gebruik van gemaakt. De resultaten van de enquête en het Moventem rapport zijn met de raad gedeeld in de collegebrief van 8 juli 2021 en behandeld in de raad van 16 september 2021 als brief van het college. Informatieavond online Op 24 maart 2021 is een online informatieavond gehouden om de zoekgebieden toe te lichten. Daar waren onder andere de zoekgebieden en visualisaties van windmolens en zonneparken te zien.

Digitale duurzaamheidstafels In april en mei 2021 hebben digitale duurzaamheidstafels plaatsgevonden met betrekking tot de zoekgebieden voor opwek van grootschalige energie. Door de toen geldende Coronamaatregelen waren digitale sessies op dat moment de enige manier om inwoners van de gemeente te spreken over dit onderwerp. In totaal zijn voor de geïnteresseerden 15 momenten aangedragen om deel te kunnen nemen, zowel in de ochtend, de middag als de avond. In totaal zijn er zo’n 100 aanmeldingen geweest verspreid over deze momenten. Het ene moment werd drukker bezocht als het andere. Per moment was er een maximum van 15 deelnemers. Een enkele keer is het daar bovenuit gekomen. Gemiddeld deden er per sessie tussen de 5 en 10 personen mee. Voor een aantal momenten was het aantal aanmeldingen zo gering dat het moment omgezet is in een 1-op-1 gesprek. Het doel van de digitale bijeenkomsten was om inwoners de gelegenheid te geven om vragen te stellen over de energietransitie, de voorgestelde concept zoekgebieden voor opwek van grootschalige energie en vooral ook om inwoners in de gelegenheid te stellen om bedenkingen en suggesties mee te geven aan de gemeente. Fysieke duurzaamheidstafels Op woensdag 15, maandag 20 en dinsdag 21 september 2021 zijn er duurzaamheidstafels georganiseerd in het gemeentehuis in Hasselt. Vanwege de toen geldende corona maatregelen is er 6

gekozen voor een opzet waarbij de verschillende thema’s wind- en zonne energie werden besproken aan tafels. Er was een gezondheidscheck bij binnenkomst, aanmelden vooraf was verplicht en in het gemeentehuis was een vaste looproute. Tijdens de avond zijn er in het gemeentehuis posters opgehangen met daarop verschillende thema’s die samenhang hebben met het thema energie zoals netcongestie, waterstof en de klimaatwet. Tenslotte lagen er landkaarten met alle zoekgebieden en een detailkaart van elk zoekgebied. Over de drie avonden waren er totaal 47 bezoekers. De uitkomsten van de digitale en fysieke duurzaamheidstafels zijn op 26 januari 2022 met de raad gedeeld in de notitie Opbrengst participatietraject voor zonne- en windenergie in de gemeente Zwartewaterland. Insprekers bij behandeling lokaal eigendom en landschappelijke inpassing door raad In 2022 heeft de raad op meerdere momenten gesproken over beleid voor windturbines en zonneparken. Tijdens als deze raadbijeenkomsten zijn er insprekers geweest die hun zorgen uitten over verschillende aspecten van het beleid. Ter inzage legging notitie landschappelijke inpassing De notitie Hoe en waar in het buitengebied van Zwartewaterland zouden grote zonneparken en windmolens kunnen worden toegelaten heeft 2 maal ter inzage gelegen.

Eerst in de periode 6 mei 2022 tot en met 16 juni 2022 en daarna van 4 juli 2022 tot en met 14 augustus 2022. Op deze notitie zijn 32 zienswijzen ingediend. Vooral inwoners uit Zwartsluis hebben de mogelijkheid genomen om hun zorgen te uiten over de mogelijke komst van zonneparken en windturbines nabij het industrieterrein Kranerweerd. De zienswijzen uit Zwartsluis worden ondersteund met ruim 1300 adhesiebetuigingen. Inloopavond landschappelijke inpassing Dinsdag 14 juni 2022 is er een inloopavond georganiseerd om tekst en uitleg te geven over de notitie Hoe en waar in het buitengebied van Zwartewaterland zouden grote zonneparken en windmolens kunnen worden toegelaten. Een vijftigtal inwoners heeft daarvan gebruik gemaakt. Op de avond was het mogelijk direct een zienswijze in te dienen op de notitie. Ook daarvan is door een aantal inwoners gebruik gemaakt Gesprekken met direct belanghebbenden Naar aanleiding van de enquête, digitale en fysieke participatieavonden en de raadsvergaderingen hebben we ook enkele gesprekken gevoerd met direct belanghebbenden. Tenslotte hebben diverse bewoners, ondernemers en initiatiefnemers via mail hun mening kenbaar gemaakt.

4.2.

Resultaten van de participatie:

Het Participatietraject heeft tot wijzigingen en aanscherpingen geleid. Zo is er het volgende gerealiseerd door de betrokkenheid van inwoners: • Inwoners hebben aangegeven naast de lasten ook de lusten te willen hebben. Mede hierdoor is de notitie Beleidsregel zeggenschap en lokaal eigendom opwek duurzame energie via één of meerdere zonnepark(en) of windmolen(s) gemeente Zwartewaterland 2022 opgesteld en vastgesteld • Inwoners hebben aangegeven dat er bij realisatie van grootschalige duurzame energie aandacht moet zijn voor goede landschappelijke inpassing. Mede hierdoor is de notitie Hoe en waar in het buitengebied van Zwartewaterland zouden grote zonneparken en windmolens kunnen worden toegelaten? opgesteld en vastgesteld • Door alle ingediende zienswijzen is de nota voor landschappelijke inpassing verder aangescherpt.

• • •

Er is een volgorde in de zoekgebieden vastgesteld, waarbij het prioritaire zoekgebied door veel Zwartewaterlanders is genoemd als het gebied waar grootschalige zonne- en windenergie het beste past. Het zoekgebied Kamperzeedijk is verkleind tot het gebied rond de kassen nabij de Koekoekspolder. Het gebied tussen de Kamperzeedijk en het Zwartewater blijft hierdoor voorlopig gevrijwaard van grootschalige energieopwek. De verschillende opties om energie op te wekken met zonnepanelen op water zijn onderzocht.

Voorstel begrenzing zoekgebieden

Op 4 februari 2021 heeft de raad ingestemd met het voorstel Ruimtelijke analyse: Ruimte voor energie uit wind en zon. Onderdeel daarvan is een kaart met de concept zoekgebieden en een toelichting op de zoekgebieden. In dit hoofdstuk worden de concept zoekgebieden nogmaals kort toegelicht, wordt een overzicht gegeven bij elk zoekgebied van de op- een aanmerkingen die gedaan zijn tijdens de participatie, geven de we een opsomming van de voor- en nadelen van elk zoekgebied en komen we op basis daarvan tot advies over een definitieve begrenzing van het zoekgebied.

5.1.

Wind

Met inachtneming van alle uitsluitingscriteria bleven er twee gebieden over die geschikt zouden zijn voor windenergie namelijk het zoekgebied wind Genne-Holten en zoekgebied wind Zwartsluis. 5.1.1.

Zoekgebied wind Genne-Holten Toelichting concept zoekgebied Het concept zoekgebied is het gebied tussen Hasselt en de snelweg A28 begrenst door enerzijds de Overijsselse Vecht en anderzijds de gemeentegrenzen met Zwolle en Staphorst. Een deel van dit zoekgebied is ook zoekgebied voor zonne-energie.

In het gebied zijn twee eendenkooien aanwezig. Op deze eendenkooien kan het afpalingsrecht van toepassing zijn. Recht van afpaling houdt in dat binnen een straal van 1100 meter gerekend uit het midden der kooi geen werkzaamheden of andere verstorende activiteiten mogen gebeuren die schadelijk zijn voor de rust in de kooi. Ook mag binnen dit gebied, omvang van 400 hectare, geen jacht plaatsvinden. Dit recht geldt nog steeds (zie artikel 3.30 lid 5 t/m 8 Wet natuurbescherming en straks art. 8.5 Omgevingswet). Het recht is nog actief voor kooien voor 1 april 1977 en kan alleen doorbroken worden als het noodzakelijk is en als het zonne- en windpark aan te merken is als ‘uitvoering van een openbaar werk’.

In het gebied staan diverse woningen, zowel boerderijen als particuliere woningen. Windturbines mogen niet naast een woning worden gebouwd, deze moeten op voldoende afstand tot de woningen worden neergezet. Er is in Nederland geen wettelijk minimum voor afstanden tussen huizen en windturbines. De te hanteren afstand tussen een windturbine en de dichtstbijzijnde woning verschilt per locatie en volgt met name uit de geluid- en slagschaduwwetgeving. Vanwege de uitspraak die De Raad van State heeft gedaan op 30 juni 2021 over de milieubeoordeling voor windturbinenormen is er op dit moment geen eenduidige wettelijke afstand. Deze is wel in ontwikkeling. We houden de vuistregel van 400 meter aan die gehanteerd werd voor de uitspraak van De Raad van State. Het gebied heeft een grote afstand tot het hoogspanningsstation. De afstand vanuit het midden van het zoekgebied wind (brug kruising Klinkerweg - watergang Steenwetering) tot aan het hoogspanningstation Zwolle Hessenpoort is 5,2 kilometer. Het gebied ligt op relatief grote afstand van grote energiegebruikers. 10

Voordelen zoekgebied Het gebied kenmerkt zich door een lage bevolkingsdichtheid. In de aanpalende gebieden in de gemeenten Dalfsen, Staphorst en Zwolle zijn er al diverse energieprojecten uitgevoerd of in ontwikkeling. Hierdoor bestaat de mogelijkheid om energieopwek te combineren of gemeentegrensoverschrijdend samen te werken. Het huidige bestemmingsplan is agrarisch, zonder de toevoeging met waarden-Landschap. De landschappelijke kwaliteit van dit gebied zijn daarmee niet belemmerend bij het realiseren van de energieopwek. Voorstel begrenzing Op basis van de uitkomsten de participatie en aan de hand van de voor- en nadelen van het zoekgebied komen we tot een voorstel voor de volgende begrenzing: • • • •

Noordgrens: Boerderijweg vervolgens gemeente grens Staphorst en Zwolle Oostgrens: Gemeentegrens met Zwolle langs de Steenwetering Zuidgrens: Gemeentegrens ter hoogte van Steenwetering 5 naar hoogspanningsmasten Westgrens: Hoogspanningsmasten van Boerderijweg tot aan gemeentegrens met Zwolle

5.1.2.

Zoekgebied wind Zwartsluis Toelichting concept zoekgebied Het concept zoekgebied betreft het gebied tussen Zwartsluis en Hasselt aan de binnendijkse kant tussen de dijk en de gemeentegrens met Staphorst. Ook dit gebied is naast een zoeklocatie voor windenergie ook een zoeklocatie voor zonne-energie.

Nadelen zoekgebied Midden in het gebied ligt veel hoogspanningsinfrastructuur. Zo is aan De Velde te Zwartsluis het hoogspanningsstation Zwartsluis gepositioneerd en er lopen twee hoogspanningsverbindingen namelijk de hoogspanningsverbinding Zwartsluis-Meppel met 7 masten (mastnummers 1 t/m 7) en hoogspanningsverbinding Zwartsluis-Zwolle met 4 of 5 masten (mastnummers 49 t/m 53). Door deze hoogspanningsverbindingen en de aan te houden begrenzing blijft er weinig ruimte over voor de windmolens. Het gebied ligt vlak bij de bebouwde kom van Zwartsluis. Het hart van het park ligt op 1,5 kilometer afstand van het centrum van Zwartsluis. De dichtstbijzijnde woonwijk in Zwartsluis ligt op 1 kilometer. Het gebied is gelegen tussen 2 natura 2000 gebieden namelijk de Olde Maten en Veerslootlanden ten oosten van het gebied en De Wieden ten westen van het gebied. In de provinciale windladder is dit gebied ingedeeld in trede 4, terughoudend met molens gezien landschappelijke, economische of ecologische waarden Voordelen zoekgebied 12

Het zoekgebied ligt in de nabijheid van HSMS station Zwartsluis dat gevestigd is aan De Velde in Zwartsluis. Hierdoor is het relatief eenvoudig om windturbines aan te sluiten op het hoogspanningsnetwerk. Door de aanwezige hoogspanningsmasten en hoge objecten in het gebied is er al sprake van landschappelijke inbreuk. Het gebied is gesitueerd nabij de energieverbruikers. Voorstel begrenzing Op basis van de uitkomsten de participatie en aan de hand van de voor- en nadelen van het zoekgebied komen we tot een voorstel voor de volgende begrenzing: • • • • •

Noordgrens: Halverwege de Stouwe parallel aan de weg Dekkersland (ten noorden van perceel ZSS00 F 00007) Oostgrens: Gemeentegrens met Staphorst Zuidgrens: Perceelgrens vlak bij De Velde (ten zuiden van perceel ZSS00 F 00114) Westgrens: Parallel aan hoogspanningsmasten tot aan HSMS station Zwartsluis, vervolgens langs het industrieterrein. De grijs gemarkeerde percelen (ZSS00 F 00038, F 00051 en F 00052) zijn uitgesloten van het zoekgebied

5.1.3. Suggesties extra zoekgebieden voor wind Tijdens de inloopavonden zijn de volgende suggesties gegeven voor extra zoekgebieden voor windturbines. Bij elke suggestie hebben we kort vermeld waarom deze op dit moment niet mogelijk zijn. • •

•

Maak erfmolens overal mogelijk o Beleid hiervoor is in de maak Windturbine bij industrie in Genemuiden o Nationaal Landschap o Weidevogelgebied Windturbine bij industrie in Hasselt o Nationaal landschap o Weidevogelgebied Windturbines in de Mastenbroekerpolder o Nationaal Landschap o Weidevogelgebied Windturbines aan het Zwarte Water o Deze gebieden zijn in eigendom van Natuurmonumenten en Staatbosbeheer en liggen in een Natura 2000 gebied. o Weidevogelgebied Windturbines parallel aan de weg Hasselt- Zwolle o Nationaal Landschap o Weidevogelgebied

5.2.

Zon op land

Met inachtneming van alle uitsluitingscriteria bleven er vier gebieden over die geschikt zouden zijn voor zonne-energie namelijk: • Zoekgebied zon Genne-Holten • Zoekgebied zon Genne Overwaters • Zoekgebied zon Kamperzeedijk • Zoekgebied zon Zwartsluis. 5.2.1.

Zoekgebied zon Genne-Holten Toelichting concept zoekgebied Het concept zoekgebied is het gebied tussen Hasselt en de snelweg A28. Een deel van dit zoekgebied is ook zoekgebied voor windenergie.

Nadelen zoekgebied Er lopen drie hoogspanningsverbindingen door het gebied namelijk • Hoogspanningsverbinding Zwartsluis-Meppel met 3 masten (mastnummers 30 t/m 32) • Hoogspanningsverbinding Zwolle-Ens 220 KV met 6 masten (mastnummers 13 t/m 18) • Hoogspanningsverbinding Zwolle-Ens 380 KV met 5 masten (mastnummers 73 t/m 77) Het is niet uitgesloten om zonnepanelen onder hoogspanningsmasten te leggen, maar bij voorkeur wordt er een bufferzone aangehouden. In het gebied zijn twee eendenkooien aanwezig. Op deze eendenkooien kan het afpalingsrecht van toepassing zijn. Recht van afpaling houdt in dat binnen een straal van 1100 meter gerekend uit het midden der kooi geen werkzaamheden of andere verstorende 15

activiteiten mogen gebeuren die schadelijk zijn voor de rust in de kooi. Ook mag binnen dit gebied, omvang van 400 hectare, geen jacht plaatsvinden. Dit recht geldt nog steeds (zie artikel 3.30 lid 5 t/m 8 Wet natuurbescherming en straks art. 8.5 Omgevingswet). Het recht is nog actief voor kooien voor 1 april 1977 en kan alleen doorbroken worden als het noodzakelijk is en als het zonne- en windpark aan te merken is als ‘uitvoering van een openbaar werk’. De afstand vanuit het midden van het zoekgebied zon (brug kruising Klinkerweg - watergang Steenwetering) tot aan het hoogspanningstation Zwolle Hessenpoort is 5,2 kilometer. Het gebied ligt op relatieve afstand van grote energiegebruikers. Voordelen zoekgebied Het gebied kenmerkt zich door een lage bevolkingsdichtheid. In de aanpalende gebieden in de gemeenten Dalfsen, Staphorst en Zwolle zijn er al diverse energieprojecten uitgevoerd of in ontwikkeling. Hierdoor bestaat de mogelijkheid om energieopwek te combineren of gemeentegrensoverschrijdend samen te werken. Het huidige bestemmingsplan is agrarisch, zonder de toevoeging met waarden-Landschap. De landschappelijke kwaliteit van dit gebied zijn daarmee niet belemmerend bij het realiseren van de energieopwek.

• • • •

Voorstel begrenzing Op basis van de uitkomsten de participatie en aan de hand van de voor- en nadelen van het zoekgebied komen we tot een voorstel voor de volgende begrenzing: Noordgrens: Boerderijweg vervolgens gemeente grens Staphorst en Zwolle Oostgrens: Gemeentegrens met Zwolle langs de Steenwetering Zuidgrens: Gemeentegrens ter hoogte van Steenwetering 5 naar Voormalig Huis ter Hearst Westgrens: Verkavelingsweg,

5.2.2.

Zoekgebied zon Genne Overwaters Toelichting concept zoekgebied Het concept zoekgebied wordt begrenst door de N331, weg Hasselt- Zwolle en de dijk van het Zwarte water. Dit gebied ligt ook deels op en tegen het industriegebied van Hasselt aan.

Nadelen zoekgebied Er lopen twee hoogspanningsverbindingen door het gebied namelijk de • hoogspanningsverbinding Zwolle-Ens 220 KV met 4 masten (mastnummers 28 t/m 31) • hoogspanningsverbinding Zwolle-Ens 380 KV met 4 masten (mastnummers 60 t/m 63). Het is niet uitgesloten om zonnepanelen onder hoogspanningsmasten te leggen, maar bij voorkeur wordt er een bufferzone aangehouden. Het zoekgebied sluit direct aan de het industrieterrein van Hasselt. Zonneparken kunnen een eventuele uitbreiding van het industrieterrein hinderen. Grote afstand tot dichtstbijzijnde hoogspanningsstation Een deel van het gebied is gereserveerd voor natuurontwikkeling.

Voordelen zoekgebied Een deel van de gronden is al in eigendom van de gemeente en de industrie. Een van de grondeigenaren heeft in het verleden al aangegeven open te staan om op hun terrein een park aan te leggen. Officieel is het gebied nog onderdeel van het Nationaal Landschap Mastenbroekerpolder,, maar door N311 Hasselt- Zwolle daar fysiek van afgesneden. Daarnaast is het gebied al landschappelijk aangetast door de zandwinactiviteiten, het industriegebied en de hoogspanningsmasten. Het gebied is direct gelegen nabij grote energieverbruikers.

• • • •

Voorstel begrenzing Op basis van de uitkomsten de participatie en aan de hand van de voor- en nadelen van het zoekgebied komen we tot een voorstel voor de volgende begrenzing: Noordgrens: Grens met huidige industrieterrein Oostgrens: Binnendijks op de Zwolsedijk (buitendijkse gronden uitgesloten). Percelen HST00 G 00216, 00218, 00263 en 00264 zijn uitgesloten van het zoekgebied Zuidgrens: Gemeentegrens (groenstrook), Westgrens: N311 parallelweg Werkerlaan

5.2.3.

Zoekgebied zon Kamperzeedijk Toelichting concept zoekgebied Het concept zoekgebied grenst aan de kastuinbouw in de gemeente Kampen. Dat is de Koekoekspolder. Daarnaast bevat dit gebied ook een deel van de Kamperzeedijk en de aangrenzende percelen tot aan de slaperdijkweg.

Nadelen zoekgebied Door het gebied lopen twee hoogspanningsverbindingen namelijk hoogspanningsverbinding Zwolle-Ens 220 KV met 3 masten (mastnummers 54, 55 en 56) en hoogspanningsverbinding Zwolle-Ens 380 KV met 3 masten (mastnummers 35, 36 en 37). Het is niet uitgesloten om zonnepanelen onder hoogspanningsmasten te leggen, maar bij voorkeur wordt er een bufferzone aangehouden. Het gebied tussen de Kamperzeedijk en de Rietsteeg is gelegen in het Nationaal Landschap IJsseldelta. Het gebied tussen de Kamperzeedijk en het Zwartewater is een wijds open landschap zonder veel aantasting. Voordelen zoekgebied In het gebied ten zuiden van de Kamperzeedijk speelt veenweideproblematiek. De Koekoekspolder ligt circa 2 meter lager dan de rest van de Mastenbroekerpolder. De bodemdaling gaat daar sneller doordat het water wegzijgt naar de Koekoekspolder. Er wordt gekeken naar het aanleggen van een bufferzone tussen de Koekoekspolder en de Mastenbroekerpolder. Dit zou een kans kunnen zijn voor dubbel landgebruik. (Bron: Verkenning bodemdaling veenweidegebied Overijssel, juni 2020) 20

De zone aansluitend met de Koekoekspolder is landschappelijk al aangetast door de glastuinbouw en de daar aanwezige hoogspanningsmasten. Het gebied is aansluitend aan grootverbruikers zoals het kassengebied IJselmuiden Het zoekgebied Kamperzeedijk ligt dicht bij het onderstation aan de Bisschopsweg in IJsselmuiden. Op het grondgebied van de gemeente Kampen is een initiatief voor een zonnepark van 48 hectare aansluitend aan het kassencomplex Koekoekspolder.

• • • •

Voorstel begrenzing Op basis van de uitkomsten van de participatie en aan de hand van de voor- en nadelen van het zoekgebied komen we tot een voorstel voor de volgende begrenzing: Noordgrens: Kamperzeedijk N760 Oostgrens: Ten westen van Rietsteeg 1 naar de Kamperzeedijk (ten oosten van percelen GNM00 M 00411, M 0032, M 00352, M 00453, M 00452, M 00350, M 00349, M 00323) Zuidgrens: Rietsteeg gemeentegrens Westgrens: Water Bisschopswetering, weg Dijkersteeg glastuinbouw gemeentegrens Kampen

5.2.4.

Zoekgebied zon Zwartsluis Toelichting concept zoekgebied Het concept zoekgebied betreft het gebied tussen Zwartsluis en Hasselt aan de binnendijkse kant tussen de dijk en de gemeentegrens met Staphorst. Ook dit gebied is naast een zoeklocatie voor zonne-energie ook een zoeklocatie voor windenergie.

Nadelen zoekgebied Midden in het gebied ligt veel hoogspanningsinfrastructuur. Zo is aan De Velde te Zwartsluis het HSMS station Zwartsluis gepositioneerd en er lopen twee hoogspanningsverbindingen namelijk de hoogspanningsverbinding Zwartsluis-Meppel met 7 masten (mastnummers 1 t/m 7) en hoogspanningsverbinding Zwartsluis-Zwolle met 4 of 5 masten (mastnummers 49 t/m 53). Het is niet uitgesloten om zonnepanelen onder hoogspanningsmasten te leggen, maar bij voorkeur wordt er een bufferzone aangehouden. Het gebied is gelegen tussen 2 natura 2000 gebieden. Voordelen zoekgebied Het zoekgebied ligt in de nabijheid van HSMS station Zwartsluis, aan De Velde in Zwartsluis. Hierdoor is het relatief eenvoudig om zonnepanelen aan te sluiten op het hoogspanningsnetwerk. Het gebied ligt nabij de energieverbruikers.

• • • •

Voorstel begrenzing Op basis van de uitkomsten de participatie en aan de hand van de voor- en nadelen van het zoekgebied komen we tot een voorstel voor de volgende begrenzing: Noordgrens: Water Stadswijk langs perceel Staatsbosbeheer (ten noorden van perceel ZSS00 F 00052) Oostgrens: Gemeentegrens met Staphorst Zuidgrens: Perceelgrens vlak bij De Velde (ten zuiden van perceel ZSS00 F 00114) Westgrens: Stouwe

5.2.5. Suggesties extra zoekgebieden voor zon Tijdens de inloopavonden zijn de volgende suggesties gegeven voor extra zoekgebieden voor zonnevelden. Bij elke suggestie hebben we kort vermeld waarom deze op dit moment niet mogelijk zijn. o o o o o

Binnen de Ringweg in Cellemuiden o Natura 2000 gebied Aansluitend aan industrieterrein Genemuiden o Natura 2000 gebied Langs de N759 Hasselt-Genemuiden o Weidevogelgebied Tussen Genemuiden en het Zwarte Meer o Weidevogelgebied Langs de N331 Hasselt-Zwartsluis ten oosten van het gemaal Kloosterzijl o Weidevogelgebied

5.3. Zon op water Een veel gehoord alternatief voor zon op land is zon op water. Bij zon op water worden de zonnepanelen gemonteerd op drijflichamen die gezamenlijk een zonneveld vormen. Het zonneveld wordt met ankers bevestigd aan de bodem om ongewenst afdrijven te voorkomen. Zon op water heeft voordelen ten opzichte van zon op land: • Zon op water kan vaak grootschaliger uitgevoerd worden dan zon op land. Dit brengt een mogelijk kostenvoordeel met zich mee. • Zon op water projecten zullen in het algemeen op minder maatschappelijke weerstand stuiten. Zeker in die gevallen waar de aanleg van een drijvend zonnepark niet strijdig is met andere functies van het betreffende water. • Zon op water kan mogelijk een hogere stroomopbrengst opleveren. Aspecten die hierbij een rol spelen zijn: natuurlijke koeling van de panelen en een hogere instraling boven water vergeleken met boven land. • In een aantal gevallen kunnen drijvende zonneparken multifunctioneel zijn als afdekking van het wateroppervlak. Dit is als deze afdekking meerwaarde heeft door het tegengaan van vervuiling of verdamping van het water.

[N.b.: opsomming is niet uitputtend] Bron: tno.nl Zon op water heeft echter ook nadelen: • Zon op water staat niet hoog op de zonneladder • Onbekend wat de lange termijn effecten zijn op het water • Verstoring van flora en fauna • Water heeft vaak ook andere functies (natuur/recreatie/scheepvaart/zandwinning) • Energie wordt opgewekt op grote afstand van de eindgebruiker Bron: o.a. Natuurmonumenten.nl en stowa.nl [N.b.: opsomming is niet uitputtend] Tijdens de duurzaamheidstafels zijn de volgende locaties genoemd als mogelijke locatie voor zon op water: o De waterplas naast de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) in Genemuiden (Gat van Reef) o De waterplas aan de Kerkwetering in de Mastenbroekerpolder (Diezergat) o Zandzuiglocatie Zeldenrust Genne-Overwaters, Waterplas naast rioolwaterzuiveringsinstallatie Genemuiden De waterplas naast de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) in Genemuiden is in privaat eigendom. De oppervlakte is +/- 0,30 km2. De locatie zou interessant kunnen zijn omdat ze gelegen is nabij het industrieterrein van Genemuiden en naast de RWZI die 24/7 veel elektriciteit gebruikt. De locatie is echter beperkt van omvang waardoor met inachtneming van een bufferzone tussen de rand van de plas en de drijvende installatie er maar een klein aantal panelen geplaatst zou kunnen worden.

Waterplas aan kerkwetering Mastenbroekerpolder Het Diezergat is een waterplas aan de kerkwetering in de Mastenbroeker polder aan de Veneriete. De plas is in privaat eigendom. De oppervlakte is +/- 0,65 km2. De locatie is echter beperkt van omvang waardoor met inachtneming van een bufferzone tussen de rand van de plas en de drijvende installatie er maar een beperkt aantal panelen geplaatst zou kunnen worden. Daarnaast is de locatie 24

niet in nabijheid van grote energiegebruikers. Het openbare karakter van de waterplas kan extra risico’s met zich meebrengen met betrekking tot diefstal en vernieling. Zandwinlocatie Genne-Overwaters De Zandwinlocatie van de firma Terrazande is gelegen tussen de N377 Hasselt-Zwolle en de Zwolsedijk. De oppervlakte is momenteel 2,7 km2, maar zal nog groeien. De locatie is interessant omdat het nabij het industrieterrein ligt en het water ook een industriële functie heeft. Zandwinning is op deze locatie begonnen rond 2012. De zandwinlocatie is nog relatief jong en nog volop in productie. Een drijvende zonnestroominstallatie zou de productie kunnen hinderen. De exploitant staat wel open voor gesprekken voor een drijvend zonnepark na afloop van de concessie, medio 2033. Voor de volledigheid hebben we ook gekeken naar de andere waterplassen die niet genoemd tijdens de informatieavond: Waterplas Staasbosbeheer westzijde N311 0,55 km2 De waterplas aan de westzijde van de N311 ter hoogte van het industrieterrein van Hasselt is van Staatsbosbeheer. De oppervlakte is +/- 0,55 km2 Zij hebben in eerdere instantie aangegeven niet te willen meewerken aan het plaatsen van een drijvend zonnepark op haar eigendom. Varkensgat, waterplas achter Sportclub Genemuiden 0,81 km2 De waterplas het Varkensgat achter Sportclub Genemuiden en naast randweg is in eigendom van de gemeente Zwartewaterland.

De oppervlakte is +/- 0,81 km2 . Vanwege haar recreatieve functie en beperkte omvang is zij minder geschikt voor zon op water. Het openbare karakter van de waterplas kan extra risico’s met zich meebrengen met betrekking tot diefstal en vernieling.

Prioritering zoekgebieden

Om te komen tot een volgorde van de zoekgebieden nemen we de volgende afwegingen mee: 6.1.

Onderbouwing prioritering

6.1.1. Afwegingsvierkant RES 1.0 West Overijssel In de RES 1.0 West-Overijssel werken we met een afwegingsvierkant om te komen tot een prioritering van de zoekgebieden. De vier hoekpunten zijn: • Bijdrage energietransitie • Ruimtelijke kwaliteit • Maatschappelijke acceptatie • Maatschappelijke kostenefficiency Bijdrage energietransitie: Alle zoekgebieden dragen bij Figuur 1 Afwegingsvierkant RES 1.0 WestOverijssel aan de energietransitie. Bij de zoekgebieden voor wind zit een grote plus in verband met de hogere opbrengsten verspreid over het jaar en een betere spreiding over de dag. Ruimtelijke kwaliteit: Bij de ruimtelijke kwaliteit maken we gebruik van het RES inspiratiedocument en de provinciale windladder en zonneladder. Wat betreft ruimtelijke kwaliteiten zijn er grote verschillen tussen de zoekgebieden. De zoekgebieden rond Zwartsluis, Genne-Overwaters en Kamperzeedijk liggen in een gebied met als bestemming agrarisch met landschappelijke waarde. De zoekgebieden wind en zon Genne-Holten liggen beide in een gebied met als bestemming agrarisch. Landschappelijke waarden zijn in het gebied Genne-Holten minder belemmerend dan in de andere zoekgebieden. Natuurlijk zijn er ook in het gebied Genne-Holten landschapselementen waarmee rekening gehouden moet worden zoals de eendenkooien. Monofunctionele zonnevelden staan laag op de zonneladder.

Zowel het zoekgebied GenneOverwaters als het zoekgebied Kamperzeedijk zijn voorbeelden van zonnevelden waar het risico bestaat op monofuncioneel gebruik. Bij het zoekgebied Kamperzeedjik spelen twee maatschappelijke opgaves namelijk bodemdaling Koekoekspolder en Actieplan Grutto. Een zonnepark in dat gebied mag daarom niet los gezien worden van deze opgaven. Maatschappelijke acceptatie: Uit de enquête gehouden in 2021 blijkt dat van de respondenten een ruime meerderheid het overgaan op duurzame energie belangrijk vindt (Rapportage Duurzame energie Moventum Gemeente Zwartewaterland (pag. 12)), maar er is ook weerstand tegen de ingrepen die dit vergt in het landschap. Het besef dat er iets moet gebeuren groeit. Uit de uitkomsten van de participatie blijkt dat weinig inwoners heel enthousiast is over een dergelijk project in de eigen achtertuin. Dat betekent dat we zorgvuldig samen moeten werken en projecten gedegen moeten voorbereiden. Een andere beweging die we zien is dat de maatschappelijke acceptatie van zon op land afneemt. De doorlooptijd van een windenergieproject is 5 tot 7 jaar. De doorlooptijd van een zonneenergieproject is gemiddeld 2 jaar. Als we voor 2030 onze opgave gerealiseerd willen hebben moeten we in 2023 serieus gestart zijn met wind terwijl we voor zon nog kunnen wachten tot 2027.

In de prioritering van de zoekgebieden willen we daarom voorrang geven aan zoekgebieden wind. Maatschappelijke kostenefficiency: Bij deze hoekpunt wordt er gekeken naar de maatschappelijke kosten en baten. In huidige RES bod van West-Overijssel is de verdeling 40% wind en 60% zon. Vanuit maatschappelijk kostenperspectief zou het beter zijn als de verdeling 60% wind en 40% zon zou zijn. 26

Dit omdat deze verhouding een efficiënt gebruik van het huidige elektriciteit netwerk bevorderd. In de prioritering van de zoekgebieden willen we daarom voorrang geven aan zoekgebieden wind. Een ander onderdeel is de aanwezigheid van energievraag. Voor alle vier de zoekgebieden is dit het geval. Voor het gebied Zwartsluis is dat evident met de aanwezigheid van het industrieterrein Kranerweerd. Genne-Holten is op korte afstand van industrieterrein Hessenpoort. Het zoekgebied Kamperzeedijk is gelegen tegen het kassengebied van de Koekoekspolder en zoekgebied GenneOverwaters is gelegen in de nabijheid van industrieterrein Hasselt. Tenslotte de afstand tot het nationale energienetwerk. In Zwartsluis is de afstand tot het HSMS station zeer klein. Hierdoor zijn de kosten voor aansluiting naar verwachting zeer laag. In het gebied Genne-Holten kan wellicht gebruik gemaakt worden van de bestaande kabel van het project Bomhofsplas waarbij er een combinatie ontstaat van zon en wind op 1 kabel, zogenaamde cablepooling. Het zoekgebied Kamperzeedijk ligt dicht bij het onderstation aan de Bisschopsweg in IJsselmuiden. Voor het gebied Genne-Overwaters is de afstand tot het nationale energienetwerk groter. 6.1.2. Prioritering zoekgebieden naar aanleiding van enquête In april/mei 2021 is er een enquête uitgevoerd onder bewoners van Zwartewaterland over duurzame energie.

Voor de uitvoering van de enquête is onderzoeksbureau Moventem ingeschakeld. In totaal hebben 424 mensen meegedaan aan de enquête. Respondenten hebben aangegeven welke omgeving zij geschikt achten voor de realisatie van duurzame energieprojecten. Daaruit kwam het volgende naar voren: Wind/Zon Wind Wind Zon Zon Zon Zon

Locatie Genne-Holten Zwartsluis Zwartsluis Genne-Overwaters Kamperzeedijk Genne-Holten Alle zoekgebieden geschikt Geen zoekgebied geschikt

Percentage (n=424) 46% 33% 28% 26% 24% 22% 12% 11%

Bron: Rapportage Duurzame energie Moventum Gemeente Zwartewaterland (pag. 33) 6.1.3. Zon- en wind op 1 locatie Vanuit het oogpunt van maatschappelijke kosten is het voordeliger om energieprojecten in één gebied te concentreren. Dus een combinatie van windmolens en zonneparken op een beperkt aantal plekken. Er hoeft dan immers minder (ondergrondse) infrastructuur aangelegd te worden. Door zonnepanelen en windturbines op 1 locatie te concentreren bestaat er ook de mogelijkheid om cablepooling mogelijk te maken. Vanuit de beleving betekent dit dat één gebied “veel voor de kiezen krijgt”. Uit het Moventum onderzoek blijkt dat een groot deel van de deelnemers aan dat onderzoek voor clustering van opwek is. 6.1.4. Nationaal Landschap en de Mastenbroekerpolder Voor het opwekken van wind- en zonne-energie is veel ruimte nodig. In de Mastenbroekerpolder is deze ruimte aanwezig. De polder heeft de status van Nationaal Landschap. Dit om de natuurlijke, landschappelijke en cultuurhistorische waarde te beschermen. Op basis van de huidige provinciale omgevingsverordening zijn windmolens niet toegestaan in het Nationale Landschap. De Provincie 27

Overijssel heeft in het nieuw ontwerp provinciale omgevingsverordening deze beperking geschrapt. Hierdoor wordt het mogelijk de Mastenbroekerpolder aan te wijzen als potentieel zoekgebied. Hiervoor zal echter een separaat traject doorlopen moeten worden inclusief bewonersparticipatie. 6.1.5. Opwek nabij industrie Van de huidige zoekgebieden liggen er drie nabij een industriegebied namelijk zoekgebied Zon Genne-Overwaters bij industrieterrein Hasselt en Zoekgebied Zon en Zoekgebied Wind bij industriegebied Zwartsluis. Vanwege Natura 2000, Nationaal Landschap en Weidevogelleefgebied is de zone rond Genemuiden op dit moment uitgesloten. Als het Nationale Landschap als beperking komt te vervallen (zie 5.1.6) dan kan er onderzocht worden of er energieopwek nabij het industrieterrein van Genemuiden gerealiseerd kan worden. 6.2. Voorstel voor prioritering zoekgebieden Op basis van bovenstaande komen we tot het volgende voorstel voor prioritering van de zoekgebieden: 1 2 3 4 5 6

Zoekgebied Wind Genne-Holten Zoekgebied Zon Genne-Holten Zoekgebied Wind Zwartsluis Zoekgebied Zon Zwartsluis Zoekgebied Zon Genne-Overwaters Zoekgebied Zon Kamperzeedijk

6.3. Voorstel voor 72 gigawatt uur opgewekt vermogen in Genne-Holten Als Zwartewaterland moeten we in 2030 105 gigawattuur duurzame energie opwekken. In RES verband hebben we de volgende verdeling afgesproken: • Zon op dak: 33 gigawattuur • Zon veld + overige: 22 gigawattuur • Wind: 50 gigawattuur Omdat het zoekgebied voor wind Genne-Holten als prioritair gebied wordt aangewezen is het advies om daar ook zoveel mogelijk opwek uit het RES bod te realiseren. We willen mogelijke initiatieven in het gebied Genne-Holten de maximale ruimte te geven. Daarom is het voorstel dat er 72 gigawattuur aan opwek gerealiseerd mag worden met daarin minimaal 50 gigawattuur aan wind. In de verkenningsfase willen we nog geen claims toestaan voor zon-op-land in de andere gebieden. Dit om eventuele initiatieven in het gebied Genne-Holten de mogelijkheid te geven de gehele opgave in dit gebied te realiseren. 6.4. Gebiedsbegeleider Er is budget beschikbaar voor een gebiedsbegeleider. Deze zal ingezet worden om het prioritaire gebied te ondersteunen. We willen dit gaan doen in het gebied met de grootste kansen voor wind, dus zoekgebied wind Genne-Holten.

Netwerk en netcongestie

7.1. Netwerk Alle opgewekte elektriciteit zal getransporteerd moeten worden via het electriciteitsnetwerk. Tennet is de beheerder van het hoofdnetwerk, Enexis van het lokale netwerk. In Zwartewaterland staat een HSMS sation aan De Velde vlak buiten Zwartsluis. Niet heel Zwartewaterland is aangesloten op dit station. Delen zijn ook aangesloten op station IJsselmuiden, Zwolle Frankhuis, Zwolle Weteringkade en Zwolle Hessenweg (zie afbeelding).

Legenda: zwart = 110 KV, groen = 220 KV , rood = 380 KV , rondjes zijn trafostations. Er loopt een hoogspanningstrace door Zwartewaterland. Tussen Zwolle Hessenpoort en Ens loopt er een 220 en 380 KV verbinding. Nieuwe duurzame electriciteitsopwek zal of aangesloten worden op het lokale netwerk of in het geval van grootschallige opwek rechtstreeks op een hoogspanningstation. 7.2. Congestie Als het electriciteitsnet de hoeveelheid opgewekte en/of gevraagde elektriciteit niet aan kan is er sprake van congestie. Op dit moment (mei 2022) is er in Zwartewaterland geen ruimte op het electiciteitsnetwerk om nieuwe zonne- of windprojecten aan te sluiten (zie afbeelding).

Bron: https://www.tennet.eu/nl/elektriciteitsmarkt/nederlandse-markt/netcapaciteitskaart/

7.3. Netwerkcapaciteit beschikbaar na 2028 De netbeheerders geven aan dat naar verwachting medio 2028 er weer ruimte op het net is. Voor windprojecten is dat minder problematisch omdat de doorlooptijd van aanvraag tot realisatie gemiddeld 5 jaar is. Voor zonneprojecten is het problematischer omdat deze veel sneller te realiseren zijn. Enexis heeft zich te houden aan wettelijke regels en verplichtingen waar het gaat om het aansluiten van energie-initiatieven. Eén van die regels is het zogenaamde molenaarsprincipe: wie het eerst komt, die het eerst maalt. Dat wil zeggen dat Enexis geen voorkeur voor het ene initiatief boven het andere kan en mag stellen. De toekenning van een aansluiting gebeurt op datum van binnenkomst. Enexis mag en kan dus niet kijken naar eisen die in de RES West-Overijssel en/of door de gemeente zijn gesteld aan initiatieven, zoals bijvoorbeeld die op ruimtelijk gebied (het ontzien van natuurgebieden bijvoorbeeld) of die voor lokaal eigendom. 7.4. Flankerend beleid in verband met congestie 7.4.1. Prioritering wind boven zon Er is in Nederland veel meer animo voor zonne-energie dan voor nieuwe windmolens. Dat is ook zichtbaar binnen onze RES regio. Binnen de RES West-Overijssel is de verdeling zon versus wind nu 60% - 40% is. Voor het electriciteitsnetwerk zou het beter zijn als de verdeling andersom zou zijn namelijk 60% wind en 40% zon.

De partners in de RES gaan zich inspannen om in de periode naar de RES 2.0 bij de plannen en projecten te sturen op een verhouding van 60% wind en 40% zon op regionaal niveau voor het bod van 1,7 TWh. Deze doelstelling vertalen we niet een-op-een naar onze gemeente, maar het is een gezamenlijke doelstelling op regioniveau waar elke gemeente haar bijdrage aan levert. 7.4.2. Verkleinen netwerkaansluiting In het verleden hebben ondernemers voor hun zonnestroomsysteem vaak een grotere aansluiting aangevraagd dan daadwerkelijk noodzakelijk voor het geïnstalleerde vermogen van zonnepanelen. Als deze aansluitingen worden verkleind dan is het theoretisch mogelijk om 15 tot 20% aansluitcapaciteit vrij te spelen voor nieuwe zonnestroominstallaties. Hiervoor moet er wel worden onderzocht wat het technische vermogen is van de installatie en de grootte van de aansluiting en de bereidheid van de ondernemers om hieraan medewerking te verlenen. 7.4.3. Lokaal energienetwerk Het is mogelijk om lokaal een eigen energienetwerk op te zetten. Op dit moment worden alle gebruikers en verbruikers aangesloten op het nationale energienetwerk. Het onderling delen van energie is daarbij niet toegestaan. Op industrieterreinen kan gekeken worden naar het opzetten van een lokaal energienet. Ondernemers wekken dan zelf duurzame stroom op voor eigen gebruik.

De extra opgewekte stroom komt op het lokale energienet waar buren op aangesloten zijn. Ondernemers die die extra stoom nodig hebben kopen het rechtstreeks in bij de buren. Kortom: de ondernemers zijn niet meer afhankelijk van de traditionele energiemarkt en staan de belangen van de ondernemers en vastgoedeigenaren centraal.

Zon op land versus zon op dak

8.1. Meer zon op dak In het RES-bod van de gemeente Zwartewaterland zijn 160.000 zonnepanelen op daken opgenomen. Tijdens de informatieavonden is vaak genoemd dat er meer zonnepanelen op daken geplaatst moeten worden of dat er locaties gezocht moeten worden zoals grote parkeerterreinen die overdekt kunnen worden. Voordelen van zon op dak: • Staat hoog op de zonneladder • Elektriciteit wordt opgewekt nabij de verbruiker • Dubbel ruimtegebruik zonder (landbouw)grond te bezetten Nadelen van zon op dak • Verzekerbaarheid • Netcongestie • Gebouwen constructief niet altijd geschikt • Eigendomspositie van gebouw kan belemmeren (koop/huur/lease) • Bij te weinig eigen gebruik soms extra netaansluiting noodzakelijk • In landelijk gebied is netverzwaring noodzakelijk • Huidige SDE+ financiering bevoordeeld zon op land ten opzichte van zon op dak • Productie onder het dak is soms te kostbaar of kwetsbaar om zon op dak toe te staan Gemeenten hebben sinds dit jaar de mogelijkheid om gebouweigenaren, zowel burgers als bedrijven, te verplichten hun dak te gebruiken voor het plaatsen van zonnepanelen, om zo de energietransitie te stimuleren. Bij de uitbreiding van Zevenhont maken we al gebruik van deze verplichting. 8.2.

Aanjagen zon-op-dak De verwachting is dat voor het opwekken van grootschalige wind en zonneparken op (landbouw)grond andere partijen zoals ontwikkelaars en/of energie coöperaties het voortouw zullen nemen voor deze ontwikkelingen. Er is een autonome toename van zon-op-dak systemen. Als we als gemeente meer prioriteit willen geven aan zon-op-dak ten opzichte van zon-op-land dan kunnen we ervoor kiezen om dat dat proces aan te jagen. 8.3. Pijplijn projecten zon-op-dak Het aantal projecten van zon-op-dak wat in pijplijn zit lijkt groter te zijn dan aanvankelijk werd verwacht. Op basis daarvan kan het bod dan wel de verdeling van het bod worden aangepast. De meest recente informatie hierover komt binnenkort beschikbaar via de provinciale tool Zonnedakje 8.4. 1 turbine is +/- 10 ha zon minder De opgave van Zwartewaterland is nu als volgt vormgegeven: • 5 windmolens (van tenminste 3 MegaWatt) • 160.000 zonnepanelen op daken • 50 hectare zonneveld • Biovergister • Besparing van 465 Terra Joule (= 20% minder t.o.v. 2016) 32

Een veel gehoorde opmerking was “Liever een turbine meer en dan minder panelen dan andersom”. Er kan voor gekozen worden meer of zwaardere windturbines te plaatsen om daarmee minder hectares zon op land nodig te zijn.

Gezondheidsaspecten en duurzaamheid

9.1.

Gezondheidsaspecten

Volgens het RIVM (Klimaatakkoord: effecten van nieuwe energiebronnen op gezondheid en veiligheid in Nederland RIVM-rapport 2021-0054 L. Gooijer│M.G. Mennen) hebben zonneparken nagenoeg geen effect op de gezondheid. De omvormers die de door het zonnepaneel geleverde gelijkstroom omzetten in een wisselstroom genereren weliswaar elektromagnetische velden, maar de veldsterkte waaraan men kan worden blootgesteld ligt onder de door de overheid gehanteerde blootstellingslimiet. Omdat mensen gewoonlijk niet langdurig bij de omvormer verblijven, zal de feitelijke blootstelling zeer laag zijn. Omvormers kunnen door trillingen een bromtoon veroorzaken (laagfrequent geluid). Een andere oorzaak van een brommend of zoemend geluid is de ventilator. Door de omvormer in een ruimte te plaatsen en de omvormer op de juiste manier te plaatsen, kan hinder door bromtonen worden vermeden of beperkt. In datzelfde rapport gaat het RIVM ook in op de gezondheidsaspecten van wind. Een windturbine kan, wanneer deze op (te) korte afstand van woningen staat, ernstige hinder veroorzaken bij omwonenden door beweging van de wieken, slagschaduw, lichtschittering en geluid. De hinder kan leiden tot gezondheidsklachten en daardoor verlies van functioneren. Geluid van windturbines kan (ernstige) hinder veroorzaken.

Er zijn aanwijzingen dat geluid van windturbines ook bijdraagt aan slaapverstoring, maar de wetenschappelijke studies naar dit effect zijn beperkt in aantal en de kwaliteit en bevindingen zijn niet consistent. Volgens recente inschattingen ondervinden in Nederland ruim 7300 mensen ernstige hinder door geluid van windturbines (Welkers et al., 2019). De slagschaduw van windturbines kan hinder genereren door het stroboscopisch effect, de wisseling tussen wel en geen schaduw. In de milieuwetgeving zijn voorschriften opgenomen om hinder door slagschaduw te beperken. Via de vergunning zijn windturbines bijna altijd verplicht voorzien van een stilstand-voorziening, die de windturbine uitschakelt op momenten dat slagschaduw op woningen kan optreden. Er zijn geen kwantitatieve gegevens over het gezondheidseffect door visuele hinder. Onderdeel van het vergunningstraject voor een wind- of zonnepark is het opstellen van een milieueffectrapportage (MER). Hierin worden de milieu- en gezondheidsaspecten van de voorgenomen projectlocatie in kaart gebracht. Het voldoende afstand houden tot woningen maakt hier expliciet onderdeel van uit. Op dit moment doet de landelijke overheid verder onderzoek naar de gezondheidsaspecten van windenergie. Bij de vergunningverlening zullen dan ook de laatste wetenschappelijke inzichten meegenomen worden.

9.2.

Hergebruik

Zonnepanelen Op dit moment worden opgebruikte zonnepanelen in Nederland gezien als elektronisch afval. En net als bij al het andere elektronische afval hebben leveranciers en producenten van zonnepanelen een verplichting om de afgedankte panelen in te nemen. Zonnepanelen bestaan voornamelijk uit glas, silicium, kunststof, aluminium en koper. Het is op dit moment al commercieel aantrekkelijk om de metalen uit zonnepanelen te halen en te recyclen. Glas kan ook gerecycled worden, net als glas dat in de glasbak gaat. Het glas wordt gebroken en verzameld en daarna in nieuwe producten verwerk. Het silicium kan hergebruikt worden, maar op dit moment is het commercieel niet interessant. Wat tenslotte nog overblijft zijn de kunststof onderdelen zoals de behuizing van de aansluitingen en de 34

achterkant van het zonnepaneel. Op dit moment zijn die niet te recyclen en worden ze verbrand. Er zijn wel initiatieven om ook hier nuttige toepassingen voor te vinden. Windturbines Windturbines bestaan uit een fundering, een mast, gondel en wieken. Daarin zitten allerlei mechanische en elektronische componenten. De mast en fundering bestaan uit cement en metaal en kunnen gemakkelijk worden hergebruikt. De wieken zijn gemaakt van glasvezelversterkte composiet en daardoor nauwelijks recyclebaar. Composiet is een materiaal dat bestaat uit twee componenten: een vezel en een hars. De vezel zorgt voor de stijfheid van het materiaal en bestaat uit glas, aramide of koolstof. De hars houdt de vezels bijeen en is vaak van kunststof. Door speciale productieprocessen versterken de twee componenten elkaars krachten. Er wordt nu onderzocht of de bladen in zijn geheel of in onderdelen hergebruikt kunnen worden. Vervolgens zijn er initiatieven waarbij de bladen mechanisch gebroken worden en het verkleinde materiaal hergebruikt word. Daarnaast wordt er gekeken of de verschillende componenten door middel van chemische recycling weer teruggewonnen kunnen worden. Tenslotte is er nog de optie van verbranden en storten, dit is echter wel de minst wenselijke verwerkingsoptie.

10. Bijlagen

Omrekenfactor zon op dak – zon op land

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11877314/1