a. Bijlage 1 - Cultuurnota Zwartewaterland 2021-2024

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

CULTUURNOTA NIEUWE KANSEN VOOR CULTUUR

2021-2024

1

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

Inhoud Voorwoord

3

1. Inleiding 1.1 Cultuur in tijden van Corona 1.2 Aanleiding voor nieuw cultuurbeleid 1.3 Huidige cultuurbeleid 1.4 Context nieuw cultuurbeleid 1.5 Nieuw cultuurbeleid 2021-2024

4 5 6 6 6

2. Huidige cultuurbeleid 2.1 De speerpunten van het cultuurbeleid 2015-2020 2.2 De gemeentelijke cultuurbegroting

7 8

3. Context nieuw cultuurbeleid 3.1 Wet- en regelgeving 3.2 Landelijke trends en ontwikkelingen 3.3 Nieuw beleid Rijk en Provincie 3.4 Opgaven cultuur in het coalitieakkoord 3.5 Gerelateerde beleidsterreinen 3.6 Afstemming met het culturele veld

9 10 12 16 17 18

4. Nieuw cultuurbeleid 2021-2014 4.1 Speerpunten en uitvoeringsprogramma cultuurbeleid 2021-2024

19

Speerpunt 1: Investeren in vrijwilligers

19

Speerpunt 2: Cultuur is jong geleerd

21

Speerpunt 3: Bibliotheek als sociaal-cultureel hart

23

Speerpunt 4: Erfgoed en evenementen ter versterking van de lokale identiteit

25

4.2 Financieel kader nieuw cultuurbeleid 5. Literatuurlijst

26 28

Bijlage 1 Uitgangspunten Cultuurbeleid 2021-2024. Ministerie OCW

29

Bijlage 2 Statenvoorstel cultuurnota 2021-2024. Provincie Overijssel

30

Bijlage 3 Overzicht structurele subsidies cultuur Zwartewaterland

31

2

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

Voorwoord Nieuwe kansen voor cultuur Het begrip cultuur is breed. In de breedste opvatting wordt cultuur gedefinieerd als ‘ alles wat geen natuur meer is’. Je kunt dan onder meer denken aan tradities en gewoonten van een bepaalde gemeenschap, aan uitingen van kunst, architectuur, literatuur, schilderijen, etc. Aandacht voor cultuur geeft mensen de mogelijkheid om zich verbonden te voelen met hun ‘roots’, het geeft mogelijkheden tot participatie, tot het uitoefenen van een hobby en talentontwikkeling. Kennis nemen van cultuur is belangrijk voor je algemene ontwikkeling. In Zwartewaterland kennen we een groot aantal inwoners en organisaties die actief zijn op cultureel gebied. Een aantal van hen hebben meegedacht en input aangeleverd voor deze cultuurnota. Hiervoor onze dank. Deze nota borduurt voort op onze vorige cultuurnota. Zo is er nog steeds veel aandacht voor het ondersteunen van organisaties in vrijwilligersbeleid en kadervorming. Daarnaast zoeken we ook naar mogelijkheden van samenwerking. Ook onze jeugd krijgt veel aandacht in het cultureel educatieve programma. In een schitterend aanbod, waaraan alle scholen en veel organisaties meewerken, hebben jongeren de mogelijkheid om kennis te maken met cultuur. Dit biedt kansen om hun talenten verder te ontwikkelen en genereert hopelijk een nieuwe instroom bij verenigingen.

De aandachtige lezer zal het zeker niet ontgaan dat er in deze cultuurnota weer plaats is voor een aantal culturele evenementen. Iets waar ik persoonlijk erg blij mee ben. Op dit moment is het onzeker wat de gevolgen zijn van het Coronavirus voor veel activiteiten. Tegelijkertijd zien we ook nieuwe (digitale) initiatieven ontstaan. Die mogelijkheden moeten we zeker benutten. Want wat we in ieder geval leren van cultuur is dat deze zich constant blijft door ontwikkelen en daardoor ook weer nieuwe kansen ontstaan. Gerrit Knol Wethouder Kunst & Cultuur

3

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

1. Inleiding 1.1

Cultuur in tijden van Corona

“Het afgelopen half jaar hebben we allemaal kunnen ervaren hoe het voelt als de cultuur in ons leven wegvalt. Kunst is zuurstof voor het hart en voedsel voor de geest. (…) Ik heb bewondering voor de manier waarop makers in de kunst de moed erin houden. Daar hebben ze onze steun bij nodig.” Deze woorden sprak koning Willem Alexander tijdens een bezoek aan een kunstgalerie midden in de tweede Coronagolf in oktober 2020. Medio 2019 werd de eerste aanzet gegeven voor dit nieuwe cultuurbeleid. Wie kon toen vermoeden dat beleid en realiteit zouden worden ingehaald door ‘het nieuwe normaal’ van de Coronacrisis. De cultuursector werd bijzonder hard getroffen door de restricties om het coronavirus te beheersen. Niet alleen nationaal en regionaal, maar zeker ook lokaal in Zwartewaterland moesten de culturele organisaties pas op de plaats maken. Met grote consequenties: evenementen werden geannuleerd, musea en bibliotheken moesten de deuren sluiten en de fanfareorkesten konden niet optreden of repeteren.

Daarnaast werd onze gemeente tijdens de eerste coronagolf ook nog eens bijzonder hard getroffen met veel menselijke drama’s tot gevolg. Veel, vooral oudere, vrijwilligers werden in hun bewegingsvrijheid beperkt, belanden in het ziekenhuis of, in het ergste geval, kwamen te overlijden. Dat dit een grote impact heeft gehad op familie, vrienden en nabestaanden hoeft geen betoog. Maar ook binnen culturele organisaties heeft dit diepe sporen nagelaten. Want 4

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

cultuur is in Zwartewaterland een belangrijke verbindingsfactor. Veel inwoners zijn als vrijwilliger actief betrokken bij het culturele verenigingsleven. Culturele organisaties en hun activiteiten dragen daarmee voor een substantieel deel bij aan de sociale cohesie in Zwartewaterland. Cultuureducatie en talentontwikkeling zijn belangrijke dragers voor een levendig cultureel klimaat nu en in de toekomst. Creativiteit wordt algemeen gezien als de belangrijkste vaardigheid van de 21ste eeuw. Cultuureducatie en onderzoekend leren zullen een steeds belangrijker aspect worden binnen het lesprogramma. Het is daarom hoopgevend dat het cultuur educatief programma inmiddels op alle 16 basisscholen in Zwartewaterland een vaste plaats heeft verworven in het leerplan. Ook het belang van cultuur bij het profileren van de identiteit van onze gemeente mag niet worden onderschat. De culturele eigenheid en geschiedenis van de specifieke woonkernen en het buitengebied zijn daarbij onderscheidend. Dit wordt onder meer uitgedragen door de historische verenigingen, musea en Oranjeverenigingen. Veel van deze vrijwilligers zijn generaties lang geworteld in de lokale gemeenschap en bijzonder trots op de ‘eigen’ historie, tradities en gebruiken. Ze willen deze graag onderzoeken, bewaren en delen.

Tenslotte heeft de aanwezigheid van goede culturele voorzieningen en een actief cultureel aanbod ook een economische ‘spin-off’. Het leidt tot een aantrekkelijker vestigingsklimaat voor burgers en bedrijven, draagt bij aan het wellbevinden van de inwoners en kan een stimulans zijn voor meer (cultuur)toerisme. Culturele verenigingen zorgen voor een breed cultureel aanbod, waar zowel inwoners van de gemeente als bezoekers van kunnen genieten. De gemeente werkt daarbij samen met maatschappelijke organisaties, culturele instellingen en overheden aan versterking van de betekenis van cultuur en toegankelijkheid daarvan.

1.2

Aanleiding voor nieuw cultuurbeleid

Het gemeentelijk cultuurbeleid voor de periode 2015-2018 is vastgelegd in de cultuurnota ‘Kansen voor Cultuur’. Dit was de eerste nota waarin een integraal cultuurbeleid werd geformuleerd voor de gemeente Zwartewaterland. Nadat in 2019 en 2020 dit beleid zoveel mogelijk is gecontinueerd, is het nu tijd om het beleid te actualiseren. Daarbij kunnen ook de opgaven uit het coalitieakkoord in Zwartewaterland recht worden gedaan. Voor de periode 2021-2024 staat er ook nieuw cultuurbeleid op de agenda bij zowel het Rijk als de provincie Overijssel. Dit is een belangrijke reden om ook het gemeentelijke beleid synchroon te laten lopen met de vierjaarlijkse beleidsperiode van de andere overheden. Zo 5

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

kan optimaal gebruik worden gemaakt van de uitvoeringsplannen en subsidieregelingen van Rijk en provincie. Voor zover dit aansluit bij beleid, ambtelijke capaciteit en begroting van de gemeente vanzelfsprekend. Dit alles maakt dat voor de gemeente nú het juiste moment is aangebroken om nieuw cultuurbeleid te formuleren.

1.3 Huidige cultuurbeleid

Het huidige gemeentelijke cultuurbeleid kent een viertal speerpunten: 1.stimuleren van samenwerken en onderhouden van netwerken; 2.kansen voor cultureel ondernemerschap; 3.cultuureducatie als fundament en 4.cultuurhistorie ter versterking van identiteit, toerisme en economie. Binnen deze speerpunten voert de gemeente wettelijke taken, bestuurlijke convenanten en het eigen beleid uit. In hoofdstuk 2 wordt het gemeentelijke beleid nader toegelicht.

1.4 Context nieuw cultuurbeleid

Wettelijke taken, bestuurlijke afspraken, het coalitieakkoord, trends en ontwikkelingen en het nieuwe cultuurbeleid van de landelijke en provinciale overheid bepalen mede de context van het nieuwe cultuurbeleid voor Zwartewaterland. In hoofdstuk 3 wordt de context van het nieuwe cultuurbeleid geschetst.

1.5 Nieuw cultuurbeleid 2021-2024

Het doel van deze cultuurnota is om speerpunten te formuleren voor het cultuurbeleid in de periode 20121-2024. Aan deze doelstellingen worden actiepunten verbonden om de speerpunten ‘handen en voeten’ te geven. Vertrekpunt is het huidige cultuurbeleid, zoals dat is vastgesteld in de nota ‘Kansen voor Cultuur’. In de aanstaande beleidsperiode willen we dat uitbouwen, aanscherpen en vernieuwen onder de titel ‘Nieuwe Kansen voor Cultuur’. In hoofdstuk 4 geven we de speerpunten, actiepunten en het financiële kader weer.

6

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

2. Huidig cultuurbeleid In oktober 2014 heeft de gemeenteraad het gemeentelijke cultuurbeleid voor de periode 2015-2018 bepaald door het vaststellen van nota ‘Kansen voor Cultuur’. De eerste integrale cultuurnota, sinds het ontstaan van de gemeente Zwartewaterland, was daarmee een feit. Een belangrijk uitgangspunt van het beleid was om, ondanks een forse bezuinigingstaakstelling op cultuur, het lokale culturele netwerk zoveel mogelijk te behouden en waar mogelijk zelfs te versterken. In zijn algemeenheid kenmerkte de periode van het vigerende cultuurbeleid zich door een focus op het stimuleren van meer zelfredzaamheid van organisaties bij organiseren en financieren van eigen activiteiten, het harmoniseren van het structurele subsidiestelsel, het versterken van cultuureducatie in het onderwijs en het verbinden van cultuur en (immaterieel) erfgoed. Daartoe werden vier speerpunten geformuleerd, die bij 2.1 nader worden toegelicht.

2.1 De speerpunten van het Cultuurbeleid 2015-2020

De gemeente Zwartewaterland heeft een aantal speerpunten in het cultuurbeleid. Deze speerpunten werden geformuleerd op basis van de ervaringen met het bestaande cultuur- en subsidiebeleid, het coalitieprogramma en de informatie en ideeën die tijdens de bijeenkomsten met het culturele veld werden geïnventariseerd. Hieronder geven we korte onderbouwing per speerpunt: Speerpunt 1: Stimuleren van samenwerken en onderhouden van netwerken Samenwerking, het leggen van verbindingen en onderhouden van netwerken is noodzakelijk om de lokale culturele infrastructuur ook voor de toekomst te behouden. Zeker nu de gemeente als regisseur en subsidieverstrekker steeds vaker een stap terug doet. Dit heeft tot gevolg dat de culturele verenigingen financieel en organisatorisch zelfstandiger en onafhankelijker moeten worden en zich actiever en inventiever moeten profileren. Speerpunt 2: Kansen voor cultureel ondernemerschap De culturele verenigingen en organisaties dienen zich voor te bereiden op een toekomst waarin de gemeente steeds verder zal terugtreden en minder subsidie te verdelen heeft. Culturele organisaties en vrijwilligers zullen dus meer eigen initiatief moeten tonen als ze hun activiteiten willen blijven uitvoeren. De gemeente wil de organisaties helpen om dit cultureel ondernemerschap te ontwikkelen en ze de nodige handvatten daartoe aanbieden.

Speerpunt 3: Cultuureducatie als fundament Cultuureducatie brengt kinderen tijdens hun schooltijd in aanraking met de veelzijdigheid van cultuur. Het stimuleert hun creativiteit en spontaniteit en vergroot hun historisch bewustzijn. De gemeente wil leerlingen op het gebied van cultuur een stevig fundament bieden. Voorwaarden daarvoor zijn een goede verankering van cultuureducatie in het onderwijs en stimuleren van aandacht voor cultuureducatie bij lokale culturele organisaties en instellingen. Speerpunt 4: Cultuurhistorie ter versterking van identiteit, toerisme en economie De gemeente kan cultuurhistorie en cultureel erfgoed gebruiken ter profilering van de lokale identiteit. Paradoxaal genoeg kan het zowel als verbindende danwel onderscheidende factor tussen de kernen dienst doen . Zowel op het gebied van materieel als immaterieel erfgoed (tradities en gebruiken) heeft de gemeente veel te bieden. 7

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

2.2 De gemeentelijke cultuurbegroting

De totstandkoming van de cultuurnota ‘Kansen voor Cultuur 2015-2018’ stond in het teken van een bezuinigingsopgave. In totaal werd er een bezuiniging doorgevoerd op de bibliotheek (€ 150.000,-), cultuureducatie (€ 20.000,-) en de culturele evenementen (€ 15.000,-). De evenementen werden bij Recreatie & Toerisme ondergebracht, omdat het de verwachting was dat ze daardoor een beroep konden doen op de provinciale subsidies voor kleinere evenementen en promotie door Marketing Oost. In de praktijk had dit weinig rendement. De bezuiniging betekende een forse aderlating van het cultuurbudget. Door creatief beleid en het harmoniseren van het subsidiestelsel konden er echter ook kansen voor cultuur worden gecreëerd. Eén daarvan was een cultuurfonds voor kleine incidentele activiteiten. Hierdoor creëerden we financiële ruimte voor nieuwe initiatieven en stimuleerden we het speerpunt van cultureel ondernemerschap. Uitgaande van de programmabegroting in het jaar 2020 ziet de financiële samenstelling van het huidige cultuurbeleid er nu als volgt uit:

Schematisch overzicht van de budgetten voor cultuur in 2020.

Programmabegroting in 2020

Bedragen in €

Openbare Bibliotheek Muziekverenigingen Culturele organisaties Historie & Folklore Musea Zwartewater FM Fonds Eenmalige Culturele Activiteiten

421.500 22.723 4.660 7.843 23.268 17.255 15.000 Totaal 8

512.249

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

3. Context van het nieuwe cultuurbeleid Bij het vormgeven van het nieuwe cultuurbeleid is het van belang de veranderingen in wet- en regelgeving goed in beeld te hebben en de trends en ontwikkelingen in de samenleving en het culturele veld te verkennen en te duiden. In dit hoofdstuk staat de context van het nieuwe cultuurbeleid centraal.

3.1 Wet- en regelgeving

Wanneer het gaat om nieuw gemeentelijk cultuurbeleid, dan dient er rekening gehouden te worden met de volgende regelgeving, beleidsontwikkelingen en bestuurlijke afspraken: ►Bestuurlijk kader Cultuur en Onderwijs (2013) In dit bestuurlijk kader committeren Rijk, provincies, gemeenten en schoolbesturen zich aan goed cultuuronderwijs voor alle kinderen. Het bestuurlijk kader is onder meer door de provincie Overijssel ondertekend en geldt voor de periode 2013-2023. De provincie heeft hieraan een eigen Bestuurlijk Kader Cultuur en Onderwijs 2019-2026 verbonden, waarin wordt ingezet op een breed gedragen visie op cultuuronderwijs. Het convenant wil door betere samenwerking en afstemming tussen provincie, gemeenten en schoolbesturen de efficiency van netwerken, processen en middelen bevorderen. De gemeente Zwartewaterland en een aantal schoolbesturen werkzaam in onze gemeente hebben het convenant mede ondertekend. ►Bibliotheekwet (2015) De bibliotheekwet regelt de taakverdeling tussen de drie overheidslagen en de digitalisering van de openbare bibliotheek en zorgt voor structurele financiering daarvan door de Rijksoverheid. In de wet zijn de functies en voorwaarden vastgelegd waaraan een openbare bibliotheek moet voldoen.

Deze functies zijn het aanbieden van kennis en informatie, het bieden van mogelijkheden voor ontwikkeling en educatie, het bevorderen van lezen, het laten kennismaken met kunst en cultuur en de functie van het bieden van een ontmoetings- en debatplek. De provincies dragen volgens de wet zorg voor drie kerntaken. Ten eerste de distributie van boeken en andere materialen tussen bibliotheken in de regio en in de rest van het land. De tweede kerntaak betreft de ontwikkeling van innovaties ten behoeve van de lokale bibliotheken. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het faciliteren van bibliotheken bij hun rol in het sociale domein of het onderzoek naar een nieuw bibliotheekconcept voor een gemeente. De derde kerntaak is uitvoering van de netwerktaken waarvoor een gezamenlijke verantwoordelijkheid geldt zoals: collectiebeleid, educatie en een op elkaar afgestemde ICT netwerkstructuur. ►Erfgoedwet (2016) en Omgevingswet (2021) De Erfgoedwet heeft de Monumentenwet vervangen als het gaat om gebouwde monumenten en archeologie. Daarnaast gaat de Erfgoedwet ook over roerend erfgoed. Onderdelen van de Monumentenwet die de fysieke leefomgeving betreffen, zoals vergunningen, gaan naar de Omgevingswet die in 2021 van kracht wordt. Het grootste deel van dit nieuwe ‘erfgoedbeleid’ (monumentenzorg, archeologie en vergunningen) valt buiten het bestek van deze cultuurnota.

Toch zijn er duidelijke raakvlakken met het cultuurbeleid. Denk daarbij aan het (mede helpen) opstellen van een cultuurhistorische waardenkaart en het vervreemden van cultuurgoederen en collecties die in eigendom zijn van de gemeente.

9

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

3.2 Trends en ontwikkelingen

De publicatie Cultuur in Beeld 2017 van het ministerie van OCW schetst een aantal maatschappelijke trends en ontwikkelingen en beschrijft hoe burgers, culturele instellingen en overheden zich daarin bewegen. Het rapport beschrijft drie hoofdontwikkelingen die voor de culturele burger, de cultuursector en de beleidsmaker het meest relevant zijn. ► Veranderende publieksvoorkeuren De komende decennia zetten de veranderingen in de bevolkingssamenstelling verder door. De bevolking vergrijst en het aandeel van de bevolking met een niet-westerse culturele achtergrond neemt toe. Daarnaast gedraagt de (jongere) cultuurdeelnemer zich anders dan voorheen. Door de opkomst van het internet krijgt het publiek sneller toegang tot een wereldwijd aanbod. Voor jongeren lopen de reële en de virtuele wereld steeds meer door elkaar, dus niet alleen de fysieke aanwezigheid van aanbod zorgt voor cultuurdeelname. Het lokale culturele aanbod dient dus aan te sluiten bij de beleving, belangstelling en motivatie van jongere generaties om nog in de smaak te vallen en publiek op de been te brengen. ► Vergrijzing In delen van de meer traditionele cultuur is vergrijzing waarneembaar. Niet alleen bij de bezoekers en deelnemers, maar ook binnen de besturen en het vrijwilligersbestand.

Een gevolg van de vergrijzing is dat kennis, ervaring en vaardigheden niet of nauwelijks overgedragen worden en langzaam verdwijnen. Oudere bestuursleden vinden het vaak lastig om mee te komen met de snelheid van (digitale) ontwikkelingen in de samenleving. Vrijwilligers voor incidentele projecten zijn er gelukkig nog genoeg, maar er zijn steeds minder vrijwilligers die structureel bij een organisatie aan de slag willen. ► Veranderende positie van steden en regio’s Het speelveld van de cultuursector is al lang niet meer louter lokaal, regionaal of nationaal, maar wordt steeds internationaler. Door reizen en nieuwe media wordt de wereld steeds kleiner, ook de culturele wereld. De globalisering zorgt voor steeds meer uitwisseling van kunstdisciplines en een vermenging van culturele invloeden. Deze internationalisering veroorzaakt echter ook een ‘tegentrend’, namelijk een herwaardering van de streekeigen tradities, lokale geschiedenis en regionale identiteit. Regio’s, steden en gemeentes concurreren met elkaar om en profileren zich steeds nadrukkelijker op basis van hun eigen DNA. Met die nieuwe posities is ook de verhouding tussen cultuur, burger en cultuurbeleid aan het veranderen. ► Groeiende invloed van de burger Hiërarchische structuren worden zwakker en gezag wordt steeds minder vanzelfsprekend. Ook het gezag van instituties neemt af.

Overheden nemen steeds meer de positie in van partner in een netwerk en experimenteren met manieren om burgers te betrekken. In het plaatselijke cultuurbeleid moet de gemeente een balans vinden tussen enerzijds het waarborgen van voorwaarden voor kwaliteit, en anderzijds het versterken van het maatschappelijk draagvlak. ► Economie Overheden (lokaal, provinciaal en nationaal) bezuinigen of, in het gunstigste geval, consolideren hun uitgaven op cultuur. De gemeentelijke subsidies worden minder, de burger krijgt meer eigen verantwoordelijkheid en van organisaties wordt steeds meer ondernemerschap gevraagd. Dit vraagt om een actievere rol van organisaties. Ze zullen meer initiatief moeten ontplooien om financieel onafhankelijk(er) te worden en creatiever moeten zijn in het zoeken naar mogelijkheden tot promotie, organisatie en inhoudelijke vernieuwing.

10

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

► Verbinding cultuur en andere sectoren Toekomstplannen van het Rijk en de provincie laten zien dat de verbinding tussen Cultuur en andere sectoren sterker wordt. Met name de samenwerking met het Sociaal Domein en het Onderwijs zal de komende jaren intensiever worden. In Zwartewaterland zijn daar in het cultuurbeleid al sporen van te zien in het onderwijs (de verbinding tussen de combinatiefunctionarissen sport en cultuur), de bibliotheek (AIO-functies) en bij de bevordering van het cultureel ondernemerschap (Beursplein).

► Vrijetijdsbesteding De rol van verenigingen en organisaties op het gebied van cultuur, sport en spel verandert. Eerder sloten mensen zich aan bij een lokale vereniging voor vrijetijdsbesteding. Nu zijn er meer alternatieven en is de mobiliteit, tot ver buiten de gemeentegrenzen, veel groter. Van pretparken tot popconcerten en van theaterfestivals tot sportwedstrijden; lokale culturele verenigingen hebben er veel concurrentie bij gekregen. Dit vraagt innovatieve ideeën en nieuwe organisatievormen om leden en vrijwilligers te werven en aan te trekken en te behouden. ► Digitalisering Ook in de cultuur- en erfgoedwereld wordt digitalisering steeds belangrijker, zowel voor het bewaren van cultureel erfgoed alsook voor het beschikbaar stellen en beleefbaar maken van cultuur en erfgoed. Digitalisering verandert het communicatie- en informatielandschap snel en ingrijpend. Het benaderen en informeren van cultuurdeelnemers en het organiseren van cultuurdeelname via internet en sociale media wordt steeds belangrijker. De coronacrisis heeft wat dat betreft voor een stroomversnelling in het digitale wereld gezorgd. In tijden waarin het coronavirus de culturele sector zijn deuren laat sluiten, gaat online een wereld vol cultuur en erfgoed open… 11

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

3.3 Nieuw beleid Rijk en Provincie Gemeente, Provincie en Rijk hebben ieder hun eigen verantwoordlijkheden op het gebied van cultuurbeleid. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het lokale cultuurbeleid en voor de voorzieningen van cultuureducatie en amateurkunst. Hieronder vallen bijvoorbeeld accommodaties voor podiumkunsten en lokale instellingen (zoals toneelverenigingen), financiering van gemeentelijke musea, bibliotheken en muziekscholen. Provincies geven subsidie aan cultuur die de lokale belangen overstijgt. Ook zetten zij zich in voor spreiding van culturele voorzieningen in de regio. Het Rijk zet voor een groot deel in op de landelijke basisinfrastructuur en steunt vooral instellingen van (inter)nationale betekenis. De door het Rijk gesubsidieerde cultuurfondsen steunen culturele initiatieven in het hele land. Voor de periode 2021-2024 hebben zowel het Rijk als de provincie Overijssel nieuw cultuurbeleid in voorbereiding. Omdat dit beleid nog in ontwikkeling is, volstaan we nu met een indicatie van beleidsvoornemens. We concentreren ons daarbij op de maatregelen die voor de gemeente kansen biedt.

Nieuw Cultuurbeleid Rijk 2021-2024

Op 11 juni 2019 presenteerde Ingrid van Engelshoven, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, haar uitgangspunten voor het cultuurbeleid voor de jaren 2021 - 2024. In het document wordt de richting van het beleid uitgezet. Voor de gemeente is wat betreft het Rijksbeleid vooral de toezegging om stevig bij te dragen aan zowel cultuureducatie als cultuurparticipatie van belang. Daarbij wil de minister ’in samenwerking met gemeenten en provincies cultuur voor zoveel mogelijk mensen betekenis geven’. Hierna volgt een korte toelichting per thema:

12

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

► Cultuurparticipatie De minister kiest voor een nieuw en landelijk ‘programma Cultuurparticipatie’ en trekt daar jaarlijks ruim 5 miljoen euro voor uit. Hiermee wil ze de toegankelijkheid voor het meedoen aan kunst & cultuur vergroten voor mensen die een drempel ervaren. Dit programma verbindt de zorg en het sociaal domein met professionele culturele instellingen, amateur- en erfgoedverenigingen en kunstenaarsinitiatieven. Als onderdeel van dit nieuwe landelijke programma, ontwikkelt het Fonds voor Cultuurparticipatie o.a. een subsidieregeling, waarmee lokale overheden drempelverlagende initiatieven kunnen initiëren en ondersteunen. ► Cultuureducatie De minister hecht ook in de komende periode veel belang aan cultuureducatie. Dat laat ze in de uitgangspuntenbrief zien met de investering van 3,5 miljoen euro. Ze vraagt extra aandacht voor gelijke kansen voor alle kinderen en disciplinebreed cultuuronderwijs. Daarnaast kondigt ze aan dat er binnen het programma ‘Cultuureducatie met Kwaliteit’ in de periode 2021-2024 meer aandacht en ruimte komt voor de lokale situatie, het voortgezet onderwijs en de relatie binnen- en buitenschools. Hiervoor ontvangen deelnemende gemeenten hetzelfde bedrag per leerling als in de voorgaande beleidsperiode. De uitvoering verloopt via het Fonds voor Cultuurparticipatie. Via de lumpsum (d.i.

het budget voor alle kosten dat scholen ontvangen van het ministerie van OCW) komt via de aanvullende prestatiebox ook geld beschikbaar voor cultuureducatie. In het schooljaar 2020-21 bedraagt dit € 16,37 per leerling. Met ingang van schooljaar 20212022 verdwijnt de prestatiebox en wordt de bijdrage voor cultuureducatie toegevoegd aan de lumpsum. Het ministerie gaat monitoren of de scholen de bijdrage ook gebruiken voor dit doel. In Zwartewaterland is met de basisscholen een convenant gesloten, dat ze jaarlijks (een deel) van deze bijdrage beschikbaar stellen voor het cultuureducatieprogramma. ► Combinatiefuncties Sinds 1 januari 2019 is de regeling voor combinatiefuncties aangepast en heeft deze een nieuwe naam: De Brede Regeling Combinatiefuncties. De gemeente Zwartewaterland participeert al vele jaren in deze regeling voor de aanstellingen van buurtsportcoaches en de cultuurcoach. De cultuurcoach richt zich specifiek op de afstemming met de basisscholen voor het cultuur-educatief aanbod. De nieuwe regeling heeft een andere focus en er is meer budget beschikbaar, jaarlijks 72,5 miljoen euro als decentralisatie-uitkering in het gemeentefonds. Daardoor kan het aantal buurtsport- en cultuurcoaches in Nederland uitgebreid worden en kunnen de functionarissen breder ingezet worden.

► Erfgoedparticipatie De minister zet de huidige inzet op immaterieel erfgoed, uitgevoerd door het Fonds voor Cultuurparticipatie en het Kenniscentrum voor Immaterieel Erfgoed Nederland, in 2021-2024 voort. Het Fonds voor Cultuurparticipatie heeft daartoe een nieuwe subsidieregeling ingesteld om de aandacht, erkenning en waardering voor het immaterieel erfgoed te versterken. Stichtingen en verenigingen die zich inzetten voor immaterieel erfgoed, kunnen een aanvraag indienen. Deze subsidieregeling staat open totdat het budgetplafond is bereikt. Uitvoering van het project kan tot 31 december 2024. ► Samenwerking In de nieuwe cultuurperiode wordt intensief samengewerkt met de stedelijke regio’s. Er komt onder andere een financiële matchingsregeling met regio’s om culturele innovatie te stimuleren. Gedurende de komende periode kunnen de stedelijke cultuurregio's alvast experimenteren met samenwerking door middel van proeftuinen. De gemeente Zwartewaterland is samen met 15 andere gemeenten ingedeeld bij de Stedelijke cultuurregio Zwolle. Het door het Rijk opgestelde profiel voor de regio Zwolle werd door de 13

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

regionale ambtelijke kerngroep beoordeeld als ‘teveel alleen op Zwolle gericht’. Momenteel wordt onderzocht hoe dit tot een evenwichtiger regioprofiel kan worden uitgewerkt, waarbij de nadruk ligt op de mogelijkheden tot verbinding en samenwerking tussen de deelnemende gemeenten en instellingen. De uitkomsten van dit onderzoek worden in het laatste kwartaal van 2020 besproken met de betrokken gemeenten, zowel ambtelijk als bestuurlijk. Zie bijlage 1: Uitgangspunten Cultuurbeleid 2021-2024. Ministerie Onderwijs, Cultuur & Wetenschap

Nieuw Cultuurbeleid Provincie 2021-2024

Samen met het rijk en gemeenten zorgt de provincie voor een infrastructuur van instellingen en organisaties die cultureel aanbod ontwikkelen, verspreiden en programmeren. Daarbij kijkt zij naar de specifieke behoeften in Overijssel, met als doel zoveel mogelijk mensen de mogelijkheid geven van cultuur gebruik te maken. Hierin kan de provinciale rol verschillen van subsidieverlener tot bemiddelaar of opdrachtgever. In de periode 2017-2020 werd het provinciale cultuurbeleid in Overijssel vormgegeven via de nota ‘Cultuur in de Schijnwerpers’. Op 26 mei 2020 heeft Provinciale Staten hebben in het cultuurbeleid voor de periode 2021-2024 vastgesteld. Hiermee geven zij uitvoering aan de eerder uitgesproken ambitie om ‘met het nieuwe cultuurbeleid de maatschappelijke en economische waarde van cultuur en erfgoed voor Overijssel beter te benutten, meer te laten bloeien, meer zichtbaar te laten zijn en toegankelijk te maken voor iedereen’. Gesprekken met het culturele veld en gemeenten hebben duidelijk gemaakt dat het cultuurbeleid 2017-2020 een stevige basis heeft gelegd waarop verder kan worden gebouwd. Dat is de reden dat ervoor is gekozen om de bestaande beleidsdoelen te handhaven. De inzet in de komende periode verdeelt zich daarmee over de onderdelen: 1) Erfgoed; 2) Cultuuraanbod; 3) Educatie, Participatie en Talentontwikkeling; 4) Bibliotheken.

De Provincie wil dat alle leerlingen in het basisonderwijs toegang hebben tot cultuur en muziekonderwijs. De komende vier jaren wordt dat via de regeling Cultuur aan de Basis en de invulling van het Bestuurlijk Kader Cultuur en Onderwijs Overijssel vormgegeven. Naast de aandacht voor erfgoed en cultuurparticipatie is er ook extra aandacht voor de Bibliotheken. Naast plekken waar iedereen kennis en informatie kan vinden, worden het tevens ontmoetingsplekken voor literatuur, kunst, ontmoeting en debat. Tegelijkertijd zijn er ook enkele veranderingen: zo wordt nog veel meer ingezet op het leggen van verbindingen met andere sectoren en pakt de provincie haar rol om organisaties en initiatieven samen te brengen sterker op. Het uitvoeringsprogramma van de provinciale cultuurnota biedt allerlei aanknopingspunten voor het lokale cultuurbeleid in Zwartewaterland. Op het gebied van cultuureducatie, erfgoed (regeling verhaal van Overijsel), talentontwikkeling en bibliotheek zijn er diverse regelingen waar kansen liggen voor organisaties. Zie bijlage 2: Statenvoorstel cultuurnota 2021-2024. Provincie Overijssel

14

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

15

l

Gemeente Zwartewaterland

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

3.4 Opgaven cultuur in het coalitieakkoord In 2018 heeft de coalitie ChristenUnie, SGP en Buitengewoon Zwartewaterland in het coalitieakkoord de volgende onderdelen benoemt, die relevant zijn voor het cultuurbeleid:

► Een inspirerende gedachte is een jaarlijks terugkerend, kern-overschrijdend evenement, in combinatie met kunst en cultuur. Cultuureducatie ontwikkelt sterk het creatieve vermogen van leerlingen en het begrip voor andere normen, waarden en culturen. In overleg met de scholen willen we meer de nadruk leggen op het ontwikkelen van talenten. ► Creativiteit is van groot belang voor onze kenniseconomie. Cultuureducatie hoort een vanzelfsprekende plek plaats in te nemen binnen het onderwijs en de samenleving. We onderzoeken of we de cultuurcoördinatie op dit punt kunnen versterken. ► Jeugdsport en het Jeugdcultuurfonds (blijven) wij ondersteunen. ► In onze kernen worden functies zoveel mogelijk behouden en waar mogelijk gecombineerd (detailhandel, bibliotheek, bank etc.) We stimuleren de uitbouw van de bibliotheken als ontmoetingsplek en toegang tot het loket sociale domein en informatievoorziening. De coalitie ChristenUnie, SGP en PvdA heeft in het coalitieakkoord ‘Samen doorwerken aan Zwartewaterland’ op onderdelen een andere focus gegeven voor de komende twee jaar (2020-2022). Voor cultuur zijn daarbij de volgende onderdelen van toepassing: ► Meedoen aan sport en cultuur Omdat het goed is voor gezondheid en gemeenschapszin, vinden we het belangrijk dat zoveel mogelijk inwoners meedoen aan sport- en culturele activiteiten. Ook zij die minder te besteden hebben.

De verdere ontwikkeling van de cultuurhistorische parels als het Zwartewaterklooster en het Hooibergterrein willen we samen met inwoners en organisaties invullen. ► Ruimer armoedebeleid We willen gezinnen en inwoners, die om welke reden dan ook, niet voldoende financiële middelen hebben, beter helpen. Om rond te kunnen komen, maar ook om mee te kunnen doen in de samenleving. Met nieuwe regelingen, maar ook met meer op de persoon of het gezin gerichte maatwerkoplossingen. Ook willen we inwoners ondersteunen, die als ze vanuit een uitkering weer aan het werk gaan, veel rechten verliezen en daardoor netto minder inkomen hebben. ► Ondersteuning vrijwilligerswerk en mantelzorg Vrijwilligers zijn het sociaal kapitaal in onze gemeente. Zij maken het verschil en leveren een enorm belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid van de kernen en de zorg voor mensen. We blijven dat belangrijke werk faciliteren. ► Talentontwikkeling Elk kind heeft talenten. Samen met de scholen en verenigingen in Zwartewaterland zijn we bezig om op het gebied van cultuur kinderen te stimuleren hun creatieve kanten op het gebied van bijvoorbeeld muziek, zang, toneel en dans verder te ontwikkelen.

16

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

3.5 Gerelateerde beleid ► Monumentenzorg en Archeologie Kunst en gebouwen in de openbare ruimte kunnen de beleving en kwaliteit van het (stedelijk) landschap verhogen. Zwartewaterland is rijk aan bijzondere historische monumenten en bouwwerken en een rijk bodemarchief. Het beleidsterrein Monumentenzorg en Archeologie draagt zorg voor de monumenten en archeologische waarden. Momenteel wordt er vanuit dit beleidsdomein gewerkt aan de uitbreiding van de gemeentelijke monumentenlijst. In 2012 is de ‘Structuurvisie tevens woonvisie Zwartewaterland’ vastgesteld, het is intentie om deze vanaf 2021 te borgen in de Omgevingswet. Voor Archeologie zijn zowel de Erfgoedwet als de Omgevingswet van toepassing. Voor Zwartewaterland is er een archeologische waardenkaart, die als toetsing gebruikt kan worden voor het beleid op gebied van Ruimtelijke Ordening vergunningen. ► Recreatie en toerisme Het imago van een gemeente wordt mede bepaald door de culturele uitstraling. Culturele evenementen en bezienswaardigheden worden niet alleen bezocht door inwoners van de gemeente, maar ook door toeristen. Cultuurtoerisme, recreatie en evenementen zijn belangrijke onderdelen van het toeristisch profiel van Zwartewaterland. Ze dragen bij aan een aantrekkelijkheid van de gemeente voor inwoners en bezoekers.

Voor de toeristische promotie zet de gemeente in de drie kernen in op de Toeristische Informatiepunten. Bovenlokaal worden deze ondersteunt door Marketing Oost, die inzet op de toeristische merken IJsseldelta en Hanzemarketing. De toeristische en recreatieve mogelijkheden van het cultureel erfgoed kunnen nog beter worden ontwikkeld en gestimuleerd. Daarbij is bewustwording van de authenticiteit, uniciteit en eigenheid van de lokale geschiedenis en erfgoed van belang. Een vitaal cultureel klimaat is daarin een meewegende factor. Culturele activiteiten en instellingen brengen niet alleen directe werkgelegenheid met zich mee, er is ook sprake van een indirecte werkgelegenheid in de horecasector en toeristische bedrijven zoals jachthavens. ► Vrijwilligers Vrijwilligers worden steeds belangrijker in de samenleving. Ook het verenigingsleven in Zwartewaterland draait voornamelijk om actieve vrijwilligers. Ze steken veel tijd, kennis en creativiteit in hun vrijwilligerswerk. Dit sluit aan bij het beleid van de gemeente om in te zetten op participatie van alle inwoners. Meedoen is daarbij het sleutelwoord. Met als doel de sociale samenhang en leefbaarheid in de dorpen, wijken en buurten te bevorderen. Cultuur geeft mensen de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten, zich creatief in te zetten of zich betrokken te voelen bij de samenleving.

Ook voor mensen met een beperking kan cultuur zorgen voor sociale binding en integratie in de maatschappij. Daarmee sluit het cultuurbeleid aan bij de prestatievelden 1 en 5 van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De gemeente wil eigen initiatief van burgers stimuleren, onder andere via de regeling ‘Samen Actief’. Hiermee worden inwoners gestimuleerd actief mee te denken over een leefbare en aantrekkelijke gemeente. Vanuit prestatieveld 4 van de Wmo kent de gemeente een collectieve vrijwilligersverzekering en een vacaturebank voor vrijwilligers.

17

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

3.6 Afstemming met het culturele veld Ter voorbereiding hebben we in oktober en november 2019 al een aantal gesprekken gevoerd met culturele organisaties in onze gemeente. De gesprekken met een selectie van organisatoren van culturele evenementen leverde al een goede oogst op aan aandachtspunten voor het nieuwe cultuurbeleid. Na de presentatie van de speerpunten aan het college en de raad (informatieraad 14 november 2019) is er overleg geweest met een groot deel van de culturele organisaties rondom de thema’s Muziek & Educatie (29 januari 2020), Bibliotheek & Cultuur (4 februari 2020) en Evenementen & Veiligheid (25 februari 2020). Een deel van de input uit deze gesprekken is verwerkt in de speerpunten bij 4.3. De bijeenkomst rondom Historie & Cultureel Erfgoed, die gepland stond op 16 maart 2020, kon helaas geen doorgang vinden wegens de beperkingen opgelegd door de Coronacrisis. De uitkomsten van al deze gesprekken hebben we zoveel mogelijk meegenomen in het nieuwe cultuurbeleid voor de periode 2021-2024.

18

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

4. Nieuw gemeentelijk cultuurbeleid Het nieuwe cultuurbeleid 2021-2024 komt tot stand in een proces waarin de gemeente de culturele organisaties en instellingen nauw betrekt. Net zoals bij andere beleidsterreinen geldt ook voor cultuurbeleid dat de gemeente slechts één van de actoren is. Het is daarom zaak met elkaar de gewenste situatie te bepalen en vervolgens voor onszelf aan te geven wat de gemeente hier aan gaat bijdragen en op welke wijze. In deze paragraaf schetsen we het proces dat we inzetten om te komen tot nieuw cultuurbeleid. Ook gaan we in op de inhoudelijke uitgangspunten voor het nieuwe cultuurbeleid. We leggen deze ter beoordeling voor aan het college en ter informatie en reactie aan de raad, voordat we ze verder specificeren en uitwerken in de cultuurnota. Op basis van een inventarisatie onder een representatieve afspiegeling van het lokale culturele organisaties, de ervaringen met het huidige cultuurbeleid, de opgaven uit het coalitieakkoord en de provinciale ontwikkelingen op gebied cultuur zijn een viertal beoogde speerpunten geformuleerd.

4.1 Speerpunten van het nieuwe cultuurbeleid

Eind 2019 is er een inventarisatie gedaan onder een aantal culturele organisaties naar de wensen en aandachtspunten voor nieuw cultuurbeleid. Op basis van deze informatie, de ervaringen met het huidige cultuurbeleid, de opgaven uit het coalitieakkoord en de provinciale ontwikkelingen op gebied cultuur zijn een viertal beoogde speerpunten geformuleerd. Het betreft de volgende speerpunten, uitgewerkt met de beleidsvoornemens (instrumenten) en een korte toelichting:

Speerpunt 1. Investeren in vrijwilligers Vrijwilligersorganisaties zijn het sociale kapitaal voor de gemeente en essentieel voor het culturele leven in Zwartewaterland. We willen samenwerking en verbindingen stimuleren, uitwisselen van kennis en ervaring faciliteren en hun kleinschalige incidentele culturele activiteiten ondersteunen. De rol van de gemeente is die van verbinder, van regisseur, van procesbegeleider. De gemeente heeft een rol als het gaat om overleg, om partijen bij elkaar te brengen en het geven van advies. Ook komt de rol van de gemeente tot uitdrukking in haar wettelijke taak bij veiligheid, om de noodzakelijke vergunning te verlenen en toestemming te geven. Daarnaast willen we het beleid van de vorige periode doorzetten en het cultureel ondernemerschap stimuleren. Daarmee hopen we de vrijwilligers voor te bereiden op een toekomst waarin de gemeentelijke overheid steeds verder zal terugtreden en minder subsidie te verdelen heeft. Wij zetten in op de volgende actiepunten: ► We maken de organisatie van het Beursplein Zwartewaterland mogelijk om matches tussen bedrijfsleven en organisaties tot stand te brengen. Toelichting: Beursplein Zwartewaterland is een initiatief uit de cultuurnota ‘Kansen voor Cultuur 2015-2018’.

Op dit lokale netwerkevenement ontmoeten bedrijven, maatschappelijke organisaties, zzp’ers, initiatieven en de gemeente elkaar om in een informele setting waardevolle matches te maken. De organisatie van het Beursplein is een coproductie tussen de beleidsonderdelen Cultuur en Sociaal Domein. Het eerste Beursplein Zwartewaterland vond 19

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

plaats in november 2018 en leverde 27 matches op. De tweede editie stond gepland op 17 maart 2020 en is voor onbepaalde tijd uitgesteld i.v.m. de coronacrisis. Het omzetten van een fysiek Beursplein naar digitale editie wordt onderzocht, maar vraagt wel een behoorlijke investering in technische middelen en ambtelijke capaciteit. ► We organiseren één à twee maal per jaar het thematisch Cultuur Café in Zwartewaterland voor plaatselijke culture organisaties en instellingen. Toelichting: Een cultureel café is een beproefde formule om cultuurmakers bij elkaar te brengen, elkaar te ontmoeten en te inspireren. Het idee werd aangedragen door SCEG tijdens de inventarisatie met culturele organisaties. SCEG had er in Kampen goede ervaringen mee opgedaan. Doel van het initiatief is de lokale cultuurmakers (beter) te leren kennen, kennis uit te wisselen en nieuwe ideeën op te doen. Meestal onder het genot van een hapje en een drankje. Daarnaast is er ook de mogelijkheid om een workshop te organiseren of een inspirerende spreker over een specifiek onderwerp uit te nodigen. Financering van het Cultuur Café kan worden gevonden in het Fonds Eenmalige Culturele Activiteiten. ► We continueren van het aanbieden van workshops en cursussen aan de culturele organisaties door de Sesam Academie.

Toelichting: De Sesam Academie is een landelijke organisatie die bestaat uit gepensioneerde bestuurders, managers en directeuren. Mensen met een brede ervaring, kennis en netwerk. De Sesam Academie werkt met vrijwilligers die werken voor zeer geringe onkostenvergoeding. De afgelopen beleidsperiode hebben diverse organisaties in de gemeente gebruik gemaakt van hun workshops over bestuur- en organisatiezaken, ledenwerving, fondsenwerving, financieel beheer en marketing van activiteiten. De culturele organisaties bepalen zelf aan welke cursussen en workshops ze behoefte hebben en dit wordt zoveel mogelijk gebundeld. ► We ontwikkelen een website om de culturele organisaties te informeren over Cultuur in Zwartewaterland. Toelichting: Op de gemeentelijke website is geen of weinig plaats om inwoners en organisaties te informeren over ontwikkelingen op het gebied van cultuur. De producten en diensten op de gemeentelijke website beperken zich voor cultuur met name tot het publiceren van de subsidiemogelijkheden. Om ook het inhoudelijke aspect van cultuur in Zwartewaterland zichtbaar te maken willen we de website ‘www.cultuurinzwartewaterland.nl als platform gebruiken. Hier wordt een verbinding gelegd tussen de beleidsterreinen Monumenten & Archeologie, Kunst & Cultuur en Recreatie & Toerisme. Voor producten en diensten wordt een verbinding gemaakt met de gemeentelijke website.

► We continueren het Fonds Eenmalige Culturele Activiteiten (FECA) om incidentele kleinschalige culturele activiteiten te ondersteunen. Toelichting: Dit incidentele fonds, ingesteld in 2015, is bedoeld om kleine incidentele initiatieven mogelijk te maken en het cultureel ondernemerschap te stimuleren. Het vervult deze aanjaagfunctie uitstekend en voorziet in een behoefte; in de periode 2015-2019 hebben we 49 aanvragen kunnen honoreren. Het Fonds heeft een subsidieplafond van 15.000 euro per jaar. Nu bijna alle cultuur- en erfgoedorganisaties in verband met de coronamaatregelen nog maar beperkt geopend zijn, zoeken veel cultuuraanbieders naar nieuwe digitale alternatieven voor het publiek. Het Fonds bezit al de mogelijkheid om hier beperkt financiën

20

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

voor beschikbaar te stellen. Om organisaties in staat te stellen zich via digitale media op de nieuwe situatie voor te bereiden zal de bijdrage in de regeling hiervoor worden verruimd.

Speerpunt 2. Cultuur is jong geleerd Cultuureducatie helpt kinderen zich voor te bereiden op een toekomst waarin creativiteit, samenwerken en kritisch denken steeds belangrijker worden. Cultuuronderwijs leert kinderen hun creatieve vaardigheden te ontwikkelen en geeft ze kennis van muziek, kunst en erfgoed. Het stimuleert hen om te reflecteren op hun omgeving en op hun eigen doen en laten. Het draagt bij aan de ontwikkeling van 21ste eeuwse vaardigheden, zoals creativiteit en inventiviteit, basiscompetenties voor onze kenniseconomie. Deelname aan cultuur moet daarom voor ieder kind in Zwartewaterland mogelijk zijn. Via het cultuureducatieprogramma op alle basisscholen, het versterken van de rol van de cultuurcoördinatie, stimuleren deelname lokale cultuuraanbieders aan educatieprogramma op basisscholen. Wij zetten in op de volgende actiepunten: ► Samen met de partners zorgt de gemeente voor het aanpassen en actualiseren van het cultuureducatiebeleid. Toelichting: De deelnota cultuureducatie is aan een actualisatie toe. Dit zal door de gemeente samen met de betrokken partners (onderwijs, combinatiefunctionaris, Rijnbrink, etc.) worden opgepakt. Centraal onderdeel van het beleid blijft de afstemming van vraag en aanbod van de culturele disciplines binnen het jaarlijkse programma voor de basisscholen en verbinding met lokale culturele organisaties.

► Er wordt verkend of er bij het secundair onderwijs (Agnietencollege) behoefte en budget bestaat om deel te nemen aan het cultuureducatieprogramma. Toelichting: Het nieuwe cultuureducatiebeleid van de provincie wil in de periode 2021-2024 ook inzetten op het aanbod voor het voortgezet onderwijs. Samen met het Agnietencollege zal worden of dit mogelijk en wenselijk is. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat er in de huidige begroting geen financiële ruimte zit voor coördinatie en/of ontwikkeling lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs. ► Ook in de nieuwe beleidsperiode 2021-2024 blijven we participeren in de subsidieregeling Cultuur aan de Basis van de provincie Overijssel. Toelichting: Alle 16 basisscholen in Zwartewaterland nemen deel aan het cultuureducatieprogramma in de gemeente. Sinds in 2013 het totale budget van € 20.000,- op cultuureducatie door de gemeente is bezuinigd, betalen de scholen dit programma zelf vanuit de prestatiebox die deel uitmaakt van de jaarlijkse Rijksbijdrage. Dit is een voorwaarde voor deelname aan de regeling van de provincie. Voor de periode 2021-2024 sluiten we met de basisscholen nieuwe convenanten af, zodat we weer 4 jaar gebruik kunnen maken van de cultuureducatie regeling van de provincie.

21

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

► We continueren de inzet van de combinatiefunctionaris via de Brede Regeling Combinatiefuncties. Toelichting: De gemeente faciliteert de coördinatie van het programma door de combinatiefunctionaris, die is aangesteld vanuit de Brede Regeling Combinatiefuncties. De combinatiefunctionaris is de onmisbare schakel tussen de vraag van basisscholen en het aanbod van de cultuuraanbieders. In de nieuwe opzet van de regeling Cultuur aan de Basis van de provincie is een minimale inzet van 16 uur voorzien als coördinatie van het educatieprogramma. ► We zetten in op een kwaliteitsimpuls en professionalisering van het educatief aanbod van onze lokale erfgoedorganisaties en musea. Toelichting: Gemeente Zwartewaterland heeft Het Oversticht gevraagd het aanbod van erfgoededucatie binnen het educatief programma van een kwaliteitsslag te voorzien. Het lesaanbod van de lokale erfgoedaanbieders wordt via dit plan beter afgestemd op wat de scholen nodig hebben binnen hun curriculum. Het plan bestaat uit 3 fasen, waarvan de eerste inventariserende fase inmiddels is afgesloten. Fase 2 en 3 voorziet in een doorgaande leerlijn, goede lesbrieven en docenteninstructies en de verbinding met de kerndoelen van het onderwijs.

► We maken met de provincie en schoolbesturen afspraken over invulling en uitvoering van het Bestuurlijk Kader Cultuur en Onderwijs Overijssel. Toelichting: In maart 2019 ondertekende de gemeente Zwartewaterland samen met 18 andere Overijsselse gemeenten en 34 schoolkoepels het Bestuurlijk Kader Cultuur en Onderwijs. Samen sterk voor nog beter cultuuronderwijs op de basisscholen. De komende tijd 22

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

staan lokale samenwerkingen tussen gemeenten, scholen, culturele instellingen, bedrijfsleven en ander organisaties centraal. Provincie Overijssel en Rijnbrink ondersteunen deze lokale samenwerkingen met expertise en financiële middelen. Met het Kader wil de provincie ad hoc programmering en politieke afhankelijkheid voorkomen en komen tot meer structurele afspraken en inbedding van cultuuronderwijs in provinciaal en lokaal beleid voor een termijn van acht jaar (2019-2026). Dit kader vormt de paraplu waaronder schoolbesturen en hun scholen, culturele instellingen en gemeenten lokale overeenkomsten kunnen sluiten, te beginnen in het primair onderwijs. ► Via het Jeugdcultuurfonds maken we cultuur ook toegankelijk voor kinderen uit minder draagkrachtige gezinnen. Toelichting: De bestaande Jeugdsportfonds regeling wordt met ingang van januari 2021 uitgebreid met het Jeugdcultuurfonds. Momenteel is de regeling in Zwartewaterland alleen opengesteld voor sportactiviteiten. Geheel lijn met het coalitieakkoord SGP-CU-PvdA willen we ook kinderen van minder draagkrachtige ouders in staat stellen om deel te nemen aan cultuur. Of zoals het coalitieakkoord het verwoord: ‘Omdat het goed is voor gezondheid en gemeenschapszin, vinden we het belangrijk dat zoveel mogelijk inwoners meedoen aan sporten culturele activiteiten. Ook zij die minder te besteden hebben.’

Speerpunt 3. Bibliotheek als sociaal-cultureel hart Vrijwel alle gemeenten houden een bibliotheek in stand. Sinds 2015 is er de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen met als uitgangspunt: toegang voor iedereen. Deze wet reguleert de functies en activiteiten waaraan een bibliotheek invulling moet geven om deel te nemen aan het landelijk netwerk. De rol van de bibliotheek in de maatschappij is aan het veranderen door een kentering in media- en informatiegebruik. De uitleen van papieren boeken neemt af, mede vanwege de digitalisering en de trend tot ontlezing. De lokale bibliotheken moeten vernieuwen en zich ontwikkelen tot centra voor ontwikkeling en ontmoeting. Daarbij kunnen ze samenwerken met partners rond maatschappelijke thema’s, zoals het bestrijden van laaggeletterdheid en het stimuleren van lezen en mediawijsheid. Wij zetten in op de volgende actiepunten: ► We leggen visie en missie van de Bibliotheek vast in een meerjarenplan voor 2021-2024 en verbinden hieraan prestatieafspraken en budgetten. Toelichting: Momenteel zijn de taken van de bibliotheek vastgelegd in vier programmalijnen, die vertaald zijn in producten en resultaten. Door de snel veranderende rol van de Bibliotheek is het raadzaam om een (toekomst)visie en missie te formuleren voor de periode 2021-2024 en dit uit te werken in prestatieafspraken, waaraan we de subsidie verbinden.

Dit plan zal eind 2020 worden vastgesteld. Belangrijke onderdelen van de missie in het meerjarenplan zijn: een bruisende huiskamer, een inclusieve samenleving en een leven lang leren. De Bibliotheek zet in op de rol als ontmoetingspunt voor alle inwoners, cultuureducatie in onderwijs en samenleving en de aanpak van laaggeletterdheid en hulp bij digibetisme. We hebben daarbij 23

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

aandacht gevraagd voor een ‘plan van aanpak op maat’ voor de specifieke en verschillende behoeften van de drie bibliotheekvestigingen in Zwartewaterland. ► We versterken de rol van de bibliotheek als toekomstbestendig maatschappelijk en cultureel advies-, informatie- en ontmoetingspunt. Toelichting: Sinds 1 januari 2019 hebben alle bibliotheken in de gemeente Zwartewaterland een Advies- Informatie- en Ontmoetingspunt (AIO-punt). Hier kunnen inwoners terecht met alle vragen op het gebied van welzijn, vrijwilligersactiviteiten, zorg en ondersteuning. Het geven van informatie en advies aan inwoners is een uitbreiding van de dienstverlening van de Bibliotheek. We proberen deze AIO-functie uit te breiden met een culturele component via het stimuleren van de samenwerking tussen de culturele verenigingen (SCAB, SCEG en SAKZ) en de plaatselijke bibliotheek. Daarbij houden we wel rekening met de verschillen die bestaan in samenwerking tussen de verenigingen en de lokale bibliotheekvestiging. Deze zijn van nature hecht en nauw in Hasselt, nog in ontwikkeling in Zwartsluis en door omstandigheden veel minder structureel en over meerdere locaties verdeeld in Genemuiden. ►We maken gebruik van de expertise van Rijnbrink bij educatie en vernieuwing van de bibliotheek.

Toelichting: Rijnbrink is het expertisecentrum voor gemeenten, bibliotheken en culturele organisaties in Gelderland en Overijssel. In opdracht van provincie, gemeenten en bibliotheken zal Rijnbrink adviseren en ondersteunen bij de innovatie van de bibliotheken. Uitgangspunt is daarbij de bibliotheek als ontmoetingsplek. Een plek voor verbinding en kennisuitwisseling. Een plek voor literatuur, kunst en debat. Een plek waar we laaggeletterdheid terugdringen en mensen op weg helpen in de digitale maatschappij.

24

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

► We stimuleren de bibliotheek om meer binnen- en buitenschools educatief aanbod te ontwikkelen voor de jeugd. Toelichting: Momenteel zet één van de vier programmalijnen van de bibliotheek in op educatie en jeugd. De Bibliotheek neemt deel aan het educatief programma voor de basisscholen in Zwartewaterland. Ze leveren input voor de box Boek & Media. De relatie tussen de Bibliotheek en de lokale scholen (primair en voortgezet onderwijs) kan nog worden versterkt en verdiept. Het aanbod kan nog worden uitgebreid en beter afgestemd met het onderwijs. Ook aan taalachterstand en ontlezing kan nog extra aandacht worden besteed.

Speerpunt 4. Erfgoed en evenementen ter versterking van de lokale identiteit Cultuurhistorie en cultureel erfgoed zijn belangrijke pijlers van onze lokale identiteit in Zwartewaterland. Ze zorgen voor verbinding. Naast musea en tradities dragen ook evenementen bij aan de reuring en levendigheid in de kernen. Ze bieden lokaal talent een podium, dragen bij aan de economie en zijn een cultureel ‘visitekaartje’ van de gemeente. Het beleid rondom cultureel erfgoed en historie is binnen het cultuurbeleid begrenst tot het uitvoeren van hun taken als kennisoverdracht (aan jong en oud), cultuureducatie, behouden en presenteren van collecties. Ambities die deze basistaken overstijgen worden vormgegeven en uitgevoerd binnen afzonderlijke leefbaarheidsplannen en projectplannen. Wij zetten in op de volgende actiepunten: ► We subsidiëren één onderscheidend cultureel evenement per kern per jaar.

Toelichting: De structurele subsidie voor culturele evenementen is in de vorige beleidsperiode

te prooi gevallen aan bezuinigingen. De verwachting dat de organisaties succesvol een beroep konden doen op de provinciale subsidie voor kleinere evenementen bleek helaas een illusie. Uiteindelijk blijken de kleinere evenementen toch niet zonder financiële bijdrage en ambtelijke ondersteuning van de gemeente te kunnen voortbestaan. De evenementen die we deze beleidsperiode structureel willen ondersteunen zijn: OBN Dweildag (Hasselt), Water Muze Festival (Zwartsluis) en Genemuiden Kamerbreed (Genemuiden). Het voortbestaan van het WG v/d Hulstfestival in Hasselt is nog onzeker. Voor het evenement in Genemuiden, dat zich nadrukkelijk richt op dialect en streektaal, onderzoeken we de mogelijkheid op ondersteuning vanuit het Convenant Nedersaksische Streektaal van de Provincie. Uit onderzoek onder de organisaties bleek er geen draagvlak voor een ‘kern-overstijgend evenement’ zoals voorgesteld in het coalitieprogramma. Het jaarlijkse evenement dat hieraan het beste uitvoering geeft is Open Monumentendag, dat qua organisatie en budget is ondergebracht bij beleidsonderdeel Monumenten en Archeologie. ► We stellen een plan van aanpak op ter promotie en profilering van het immaterieel religieus erfgoed in Zwartewaterland. Toelichting: Zwartewaterland beschikt over een interessant pandemonium aan immaterieel erfgoed.

Voor een groot deel zijn deze ‘tradities’ geworteld in het religieus geïnspireerd erfgoed: Psalmzingen met de Bovenstem in Genemuiden (sinds 2013 opgenomen in het Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed), de Bedevaart in Hasselt (unique sellingpoint voor Hanzestad Hasselt), de Beiaardcultuur (eveneens opgenomen in het Nationaal Inventaris) en de kerkorgelcultuur (in Genemuiden verbonden aan de Bovenstem). Met de betrokken partners (o.a. Mannenkoor STEREO, stadsbeiaardier, kerkbesturen) maken we een plan van aanpak voor het promoten van het lokale religieus immaterieel erfgoed, waarin ook aandacht is voor de verbinding met het onderwijs (cultuureducatie). 25

Nieuwe Kansen Voor Cultuur – Cultuurnota 2021-2024

l

Gemeente Zwartewaterland

► Wij ondersteunen en faciliteren initiatieven om het lokale culturele erfgoed en de plaatselijke (kleine) musea te versterken. Toelichting: Via intergemeentelijke afstemming de onderlinge samenwerking en promotie van kleine musea versterken. Een bestuurlijke werkgroep bestaande uit de wethouders van de Overijsselse gemeenten Twenterand, Zwartewaterland, Raalte, Ommen en Rijssen-Holten met aanvulling van Stichting Rijssens Museum is sinds 2018 bezig me een plan voor collectiehoudende erfgoedorganisaties die voor publiek toegankelijk zijn in deze gemeenten. De provincie heeft positief gereageerd op het initiatief. Om een structurele samenwerking te bewerkstelligen zal bij voorkeur het initiatief uiteindelijk bij de museumorganisaties moeten liggen. Dit neemt niet weg dat gemeenten en provincie dit initiatief kunnen ondersteunen.