7a. Bijlage 1 - Notitie terugkoppeling participatie 30-06-2021

Notitie resultaten enquête duurzame energie

Inleiding Achtergrond De gemeente Zwartewaterland heeft als onderdeel van de participatiestrategie een enquête uitgevoerd onder haar inwoners. Hiermee werd de eerste stap voor participatie rondom het onderwerp van de zoekgebieden voor de opwek van grootschalige energie gezet.. De enquête is een onderdeel van een grotere participatie rondom dit thema en heeft als doel om in samenspraak met de inwoners te spreken over de opgave die de gemeente heeft ten aanzien van het (zelf) opwekken van grootschalige energie (zon op dak, zon op land, wind). Belangrijk gespreksonderwerp van de participatie is waar en onder welke (ruimtelijke) voorwaarden energieprojecten invulling kunnen krijgen. Voorafgaand aan de enquête heeft de gemeente een kaart gepubliceerd met daarop gebieden weergegeven waar het op voorhand niet uitgesloten is dat deze gebieden ingezet worden om invulling te geven aan de opgave. Het vertrekpunt van de enquête en de participatie in zijn geheel is dat er ook in de gemeente Zwartewaterland een opgave voor opwek van duurzame energie is en dat hier invulling aan moet worden gegeven. De opgave voor wat betreft de hoeveelheid op te wekken duurzame energie van de gemeente Zwartewaterland is in juni 2019 in de gemeenteraad vastgesteld en daarna opgenomen in de Regionale Energie Strategie 1.0 West-Overijssel (RES 1.0).

Voor de uitvoering van de enquête is onderzoeksbureau Moventem ingeschakeld. De enquête was voor iedereen, woonachtig in de gemeente en boven de 16 jaar, toegankelijk. Om de enquête onder de aandacht te brengen is er voor gekozen om: -

3.000 inwoners (steekproef) een persoonlijke uitnodiging te sturen om deel te nemen Extra aandacht in de Stadskoerier te geven voor alle inwoners Extra aandacht op sociale media (Facebook) te geven voor alle inwoners Extra aandacht op de website van de gemeente Zwartewaterland te geven

Inwoners konden via de website van de gemeente toegang krijgen tot de enquête. Ook is aangeboden om papieren enquêtes op te sturen naar de inwoners die het niet prettig vonden om digitaal de enquête in te vullen. Hier is enkele keren gebruik van gemaakt. De enquête is op te splitsen in 2 soorten antwoorden. Antwoorden op gesloten vragen (mee eens, mee oneens etc.) en open vragen. Daarnaast konden deelnemers aan de enquête bij elke gesloten vraag een toelichting geven op het gegeven antwoord. Hier is veel gebruik van gemaakt. Deze notitie geeft een zo goed mogelijk beeld van de gegeven reacties, maar het is door de hoeveelheid gegeven toelichtingen niet mogelijk om elk antwoord weer te geven. Deze notitie moet als een samenvatting worden gezien. Voor een volledig overzicht verwijzen we daarom naar het onderzoeksrapport van Moventem.

Deelname en karakteristieken deelnemers Inwoners hebben tussen 17 maart en 11 april 2021 de mogelijkheid gehad om de enquête in te vullen. In totaal hebben 424 mensen meegedaan aan de enquête. Met dit aantal respondenten kan met een betrouwbaarheid van 95% uitspraken worden gedaan over de populatie. Ruim de helft van de respondenten zat in de leeftijdscategorie tussen 40 en 64 jaar en bijna de helft (46%) heeft als woonplaats Genemuiden aangegeven, 30% Hasselt, 22% Zwartsluis en de overige

2% Mastenbroek. Dit komt overeen met de daadwerkelijke verdeling van bewoners over de gemeente.

Resultaten gesloten vragen De gesloten vragen zijn verdeeld naar categorie. In onderstaand een aantal conclusies per categorie: Regionale Energiestrategie -

Driekwart van de inwoners vindt overgang naar duurzame energie belangrijk Er is weinig kennis over hoeveel energie er duurzaam opgewekt moet worden 40 % wil opwek duurzame energie, maar niet meer dan noodzakelijk. 33% wil wel meer doen dan noodzakelijk, maar alleen als dit financieel profijt oplevert.

Keuze energie opwek (energiemix) -

-

-

Bijna de helft van de respondenten ziet een mix tussen wind- en zonne-energie als beste invulling. Iets meer dan 20 % wil alleen zon (op dak en op veld), 7 % alleen wind (erfmolens, dorpsmolen, grote turbines) Bijna 20 % wil niet dat het door zon en wind wordt opgewekt. De belangrijkste argumenten hiervoor: o Aantasting van het landschap o Schaarse landbouwgrond o Verpesting van de natuur o Er zijn alternatieven die het aanblik niet of minder hinderen o Kernenergie o Zorgen rondom het kunnen recyclen van zonnepanelen en wieken van turbines Bij de mensen die een mix tussen wind- en zonne-energie als beste invulling zien, geldt dat bijna 80% de eerste voorkeur heeft voor zon op bedrijfsdaken. Daarna zonnevelden in combinatie met andere ruimtelijke opgaves, grote windturbines bij elkaar en erfmolens. Grote zonnevelden en losstaande grote windturbines door de gemeente zijn het minst populair. De voorgestelde energiemix van de gemeente (5 windturbines, 50 ha. zonnevelden en 160.000 panelen) wordt door bijna 54 % van de respondenten als ongewenst gezien. 22 % is het wel met deze verdeling eens.

Mogelijke locaties -

Voor wat betreft locaties voor windturbines worden locaties op of nabij industrieterreinen en langs bestaande infrastructuren het vaakst genoemd als beste plek. Iets minder dan de helft wil absoluut geen windturbines in het Nationaal Landschap. Tweederde wil geen turbines in de buurt van het dorp of de wijk waar ze wonen zien. Ook voor wat betreft zonnevelden op land worden de locatie op of nabij industrieterreinen en langs bestaande infrastructuren het vaakst genoemd als beste plek. Zonnevelden zouden, volgens de respondenten, absoluut niet geplaatst moeten worden in of nabij natuurgebieden, op landbouwgronden of in de nabijheid van dorp/wijk

-

-

-

Ongeveer de helft geeft de voorkeur aan clustering van energieprojecten. Een kwart geeft juist aan een voorkeur te hebben voor spreiding. De rest weet het niet of heeft geen mening over dit onderwerp. Voor wat betreft de windlocaties geeft 46 % aan het zoekgebied tussen de A28 en de N377 geschikt te vinden. De zoeklocatie voor wind ten oosten van Zwartsluis wordt door 33 % als geschikt gezien. Voor wat betreft locaties voor zonnevelden worden de locaties ten oosten van Zwartsluis, Genne-Overwaters en omgeving Kamperzeedijk het meest genoemd.

Lokaal eigendom -

-

Bijna tweederde van de respondenten vindt het (zeer) belangrijk dat de gemeenschap zeggenschap heeft/ eigenaar is over toekomstige energieprojecten. 9% vindt het niet belangrijk. Ruim de helft geeft aan ook zeer positief te staan tegen over mede-eigenaarschap (financieel). Een kwart staat hier neutraal tegenover en 12 % is (heel) negatief over dat idee. Er is veel behoefte aan goede informatievoorziening en communicatie rondom mogelijke projecten. Daarnaast vindt tweederde het belangrijk dat er goed geluisterd wordt indien een project in de directe leefomgeving zou komen.

Inwonerparticipatie en communicatie -

46% van de respondenten voelt zich voldoende betrokken bij de overgang naar schone energie. Een kwart vindt dat niet. De rest heeft hier geen mening over of weet het niet. Tweederde wil graag op de hoogte gehouden worden en blijven via de lokale krant.

Bevindingen open vragen Bij veel van de gestelde vragen in de enquête kregen mensen ook de mogelijkheid om een toelichting te geven op hun antwoord. Het is niet mogelijk om alle toelichtingen in deze notitie volledig terug te laten komen. In deze notitie bespreken we de toelichtingen op een aantal vragen. Te weten: ‘waarom wilt u niet dat er duurzame energie wordt opgewekt met windmolens of zonnevelden?’ ‘wat vindt u van de voorgestelde energiemix van de gemeente Zwartewaterland?’ ‘welke omgeving vindt u geschikt voor het realiseren van duurzame energieprojecten?’

1. Waarom wilt u niet dat er duurzame energie wordt opgewekt met windmolens of zonnevelden? Dit betrof een open vraag met 72 reacties. Binnen deze reacties werden overwegend de volgende argumenten gegeven: -

Aantasting landschap (open landschap, nationaal landschap) Aantasting flora & fauna (vogels, natuur) Er komen op termijn of er zijn goede alternatieven beschikbaar (kernfusie, kernreactie, waterstof, geothermie) Er is onvoldoende bekent over de gevolgen voor gezondheid en welzijn (geluid, slagschaduw. Vooral met betrekking tot windenergie)

-

Het gaat ten koste van goede agrarische grond (vooral bij zonnevelden) Zonnepanelen of (bedrijfs)daken moet voorrang krijgen

2. Wat vindt u van de voorgestelde energiemix van de gemeente Zwartewaterland? Dit betrof een gesloten vraag waar de respondenten konden antwoorden met ‘helemaal mee eens’, ‘mee eens’, ‘niet eens, niet oneens’, ‘mee oneens’ en ‘helemaal mee oneens’. Alle respondenten konden een toelichting geven op hun keuze. Hier kwamen 372 reacties op binnen. De gegeven argumenten: Bij ‘helemaal mee eens’ en ‘eens’ -

Verdeling is maximaal haalbaar. Voor meer windturbines is geen plaats, meer zonnevelden wordt een te grote aantasting van het landschap. Er is wind en zon nodig. Het moet van beide bronnen komen Met alleen zon op dak wordt de opgave niet gehaald Eens, maar afhankelijk van de locatie van plaatsing.

Bij ‘niet eens/niet oneens’ -

De gewenste mix is afhankelijk van het lokale draagvlak Het hangt af van de gekozen locatie om het te kunnen beoordelen Teveel zonnevelden, meer zon op daken Het is afhankelijk van de landschappelijke inpassing

Bij ‘oneens en helemaal oneens’ -

Geen zonnevelden want past niet in het landschap en gaat ten kosten van landbouwgrond Alleen wind en zon op dak Geen windmolens want past niet in het landschap Wind en zonnevelden gaan ten kosten van de flora & fauna) Alternatieven worden buiten beschouwing gelaten (kernenergie, kernfusie, geothermie, waterstof) De mix geeft een onnodige belasting op het netwerk Het moet vanuit regionaal verband worden bekeken. Doordat elke gemeente voor zich moet bepalen, komen er suboptimale oplossingen. Centrale regie.

3. Welke omgeving vindt u geschikt voor het realiseren van duurzame energieprojecten? (dit betreft alleen zon op land en wind) Dit betrof een open vraag met 90 reacties. Binnen deze reacties werden overwegend de volgende argumenten gegeven: -

Inzetten op plekken die het minst belastend zijn voor natuur, inwoners en landschap Inzetten op plekken nabij industrie- en bedrijfsterreinen. Die komen nu niet terug in de zoekgebieden. Zoek naar mogelijkheden voor zon op water Opwek en verbruik dicht bij elkaar

Over het algemeen is er begrip voor een overgang naar duurzame energie en is ook het besef aanwezig dat de gemeente Zwartewaterland er mee te maken krijgt. Voor wat betreft de voorgestelde energiemix is er begrip voor dat de uiteindelijke opgave inderdaad ingevuld moet worden in een mix. Dus zowel zon op land, zon op dak en windturbines. Wel komt terug dat zonnevelden op land de minste prioriteit zouden moeten hebben en dat voor wat betreft duurzame opwek door middel van zonne-energie, zoveel mogelijk de potentie van de (bedrijfs)daken moet worden benut. Een deel van de respondenten is van mening dat we niet met de bewezen technieken (zon en wind) onze doelstellingen moeten behalen, maar juist meer moeten kijken naar de ontwikkeling van alternatieven, zoals kernenergie, kernfusie, geothermie en waterstof. De achterliggende argumenten zijn dat zon op land en wind een grote aantasting op de leefomgeving zijn, nog onbekend is hoeveel hinder het oplevert, het ten koste gaat van de agrarische grond en dat het schadelijk is voor flora en fauna. In het verlengde van bovenstaand zijn er ook zorgen dat het proces rondom het aanwijzen van zoekgebieden (te) snel gaat. Deels omdat er nog veel onzekerheden zijn (bijvoorbeeld rondom netcongestie, nieuwe technieken en lokaal eigendom), maar ook omdat het in de afgelopen periode niet mogelijk is geweest om fysieke bijeenkomsten te beleggen.

Tot slot Uit de enquête blijkt dat een deel van de inwoners van de gemeente betrokken is bij het onderwerp. Verder geeft de enquête een goed beeld van aandachtspunten en ideeën voor de rest van het proces. Aansluitend op de enquête heeft ook de eerste ronde van de duurzaamheidstafels plaatsgevonden. De resultaten hiervan worden direct na het zomerreces opgeleverd. Daarnaast zal het participatieproces na de zomervakantie worden voortgezet met het organiseren van een tweede ronde duurzaamheidstafels, waarbij we hopen dat deze weer fysiek kunnen plaatsvinden. Ook wordt nog gesproken met diverse (belangen)organisaties om ook hen in de gelegenheid te stellen hun mening en ideeën over het onderwerp te geven. De uitkomsten van de enquête willen we direct na de zomervakantie, voorafgaande aan de tweede participatieronde, delen met de inwoners en gemeenteraad van de gemeente Zwartewaterland. De uitkomsten van de enquête zijn een onderdeel van deze participatie en zijn een onderdeel van het proces om tot de aanwijzing van definitieve zoekgebieden en de daarbij behorende ruimtelijke randvoorwaarden, te komen. Deze vaststelling staat voor het einde van het jaar op de agenda.