4c. Bijlage 3 bijlage bij brief over totaalbeelden IBT 2021

Bijlage bij brief over de totaalbeelden IBT 2021

Achtergrondinformatie bij totaalbeelden IBT 2021

Toelichting Overijsselse werkwijze totaalbeelden Het totaalbeeld 2021 gaat over het toezichtjaar 2020. Op basis van de uitkomsten van de toetsing zijn risico’s en/of verbeterpunten benoemd, die dit jaar (2021) moeten worden opgepakt. Kleur domeinen Per domein hebben wij de kleuren groen, oranje of rood toegekend. Bij oranje en rood zijn er risico’s en willen we de vinger meer aan de pols houden, onder andere door frequenter overleg te voeren. Voor het domein financiën geldt dat wij, in het kader van ons financieel toezicht, de gemeenten in december 2020 geïnformeerd hebben of zij in 2020 onder repressief of preventief toezicht valt. In het geval van preventief toezicht, is de score op IBT-financiën rood. Bij repressief toezicht zijn groen en oranje mogelijk. Kleur totaalbeeld Ook het totaalbeeld zelf heeft een kleur (eindkleur).Uiteraard is een goede uitvoering van taken op alle domeinen van belang. Om recht te doen aan de verschillen hebben we ervoor gekozen om bij het bepalen van de eindkleur de domeinen verschillend mee te laten wegen: • Financiën weegt het zwaarst (gewicht 3), omdat dit doorwerkt op alle gemeentelijke beleidsterreinen. • Wabo en Wro wegen middelzwaar (gewicht 2 per domein). Wabo, omdat dit de gezondheid en veiligheid betreft en dit domein sinds 1 oktober 2012 ook flink is uitgebreid door overdracht van de taken van de Inspectie Leefomgeving en Transport.

Wro, vanwege de grote invloed op de leefomgeving en de provinciale belangen die hiermee gemoeid zijn. • Informatie- & archiefbeheer, huisvesting statushouders en monumenten wegen het minst zwaar (gewicht 1 per domein). De berekening is als volgt: Domeinen: Financiën Wabo Wro Archief Statushouders Monumenten

Groen 0 punten 0 punten 0 punten 0 punten 0 punten 0 punten

Laag toezichtsregime, < 5 punten

Oranje 3 punten 2 punten 2 punten 1 punt 1 punt 1 punt

Rood 6 punten 4 punten 4 punten 2 punten 2 punten 2 punten

Gemiddeld toezichtsregime, 5 - 9 punten

Hoog toezichtsregime, > 10 punten

Relevante ontwikkelingen Algemeen Invloed corona-crisis op het IBT In deze moeilijke tijd, waarin de maatregelen om het coronavirus in te dammen het maatschappelijk functioneren steeds verder inperken, krijgt onze samenwerking op dit terrein een extra dimensie. We zien dat er veel op gemeenten af komt. Corona heeft het afgelopen jaar een grote invloed op het openbaar bestuur gehad. Overheden hebben een snelle en flexibele omschakeling naar digitale taakuitvoering gemaakt. Deze nieuwe werkelijkheid hebben wij zo veel mogelijk meegenomen in de beoordeling. Evaluatie IBT Overijssel (werkgroep Arie van Eck) Samen met de VNG Overijssel is de provincie een traject gestart om de bestuursovereenkomsten IBT uit 2012 te evalueren. Dit proces wordt getrokken door de heer Arie van Eck (secretaris van de gemeente RijssenHolten) en vindt plaats in overleg met de gemeenten (bestuurlijk en ambtelijk). Op 10 mei vindt hierover een bestuurlijke bijeenkomst plaats voor de bestuurlijke portefeuillehouders IBT. Volgens de huidige planning zal Arie van Eck in juli zijn bevindingen en aanbevelingen aanbieden aan beide opdrachtgevers, CdK en de voorzitter van de VNG Overijssel. De aanbevelingen zullen worden meegenomen in de ontwikkeling van het IBT beleid voor 2022.

1

Agenda Toekomst Toezicht (landelijk) Voor de zomervakantie 2020 heeft de minister van BZK het Plan van Aanpak Agenda Toezicht van de Toekomst aan de Tweede Kamer toegezonden en eind 2020 is een aantal werksessies georganiseerd ter verdere uitwerking van de in het PvA opgenomen actielijnen. Vanuit de provincie Overijssel zijn we hier ook bij betrokken en proberen wat betreft de Overijsselse doorontwikkeling zoveel mogelijk aan te sluiten op deze landelijke ontwikkeling. Inwerkingtreding nieuwe Omgevingswet Naar verwachting treedt de Omgevingswet op 1 januari 2022 in werking. Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen en dit raakt daarom de IBT-domeinen Wabo, Wro en Monumenten. Zowel gemeenten als provincie bereiden zich voor op de invoering van de Wet en in 2021 gaan we eveneens bezien wat het effect van de Wet is op het IBT toetsingskader. Inwerkingtreding Wet Digitale Overheid (WDO): Ook voor deze wet geldt dat de inwerkingtreding van deze wet nog niet van invloed zal zijn op het komende IBT jaar. Er zijn nog veel onduidelijkheden rond deze wet. Zoals het nu lijkt krijgen provincies een nieuwe toezichtstaak op het terrein van de toegankelijkheid van overheidsinformatie. In de Wet digitale overheid (WDO) staat een expliciete opdracht aan GS, vergelijkbaar met die op de andere inhoudelijke IBT domeinen.

Op dit moment loopt er vanuit BZK een pilot, waaraan ook de provincies Noord-Holland en Groningen deelnemen. Vanuit Overijssel draaien we ook mee aan deze ambtelijke pilot.

Relevante ontwikkelingen per IBT-domein Financiën • Van de 25 Overijsselse gemeenten vallen 24 gemeenten voor het begrotingsjaar 2021 onder het repressief toezicht. De gemeente Haaksbergen staat onder preventief toezicht. • De gemeenten binnen Overijssel hebben ervoor gekozen om op diverse terreinen maatregelen te nemen om te blijven te voldoen aan de wettelijke eis van structureel en reëel evenwicht. De maatregelen hebben onder andere betrekking op belasting verhoging (OZB), het verhogen van efficiency, het beperken van de dienstverlening, het bijstellen van ambities en het verlagen c.q. uitstellen van onderhoud. Een aantal maatregelen (taakstellingen) geeft reden tot zorg. De taakstellingen die verwerkt zijn in de begrotingen van gemeenten zijn fors. De tijd zal leren of de taakstellingen gehaald worden. Als dit niet het geval is dan wordt de financiële problematiek aanzienlijk vergroot. • Alle gemeenten hebben last van de negatieve effecten van het sociaal domein en Covid-19 (corona-virus). Daarnaast komt er in 2023 een herziening van de verdeelsystematiek gemeentefonds. De eerste signalen van de herziene verdeling zijn in tegenstelling tot de verwachtingen gunstig voor veel van de Overijsselse gemeenten (17 gemeenten gaan er op vooruit, 1 blijft gelijk en 7 hebben een nadeel).

De effecten van de herverdeling en Covid-19 worden door het merendeel van de Overijsselse gemeenten als een risico gezien maar zijn nog niet financieel vertaald in de begroting 2021-2024. • Al met al constateren wij dat de gemeenten in een (financieel) onzekere tijd leven waarin het lastig manouvreren is. Alle Overijsselse gemeenten hebben of 2021 financieel in evenwicht of het tekort 2021 wordt hersteld in de meerjarenraming, dit wil niet zeggen dat er geen risico’s (denk aan opgenomen taakstellingen) gelopen worden. • Bovenstaande heeft tot gevolg dat de kleuring domein financien bij 16 gemeenten oranje is en bij 9 gemeenten groen. Wabo: Binnen het domein Wabo spelen er diverse ontwikkelingen. • Adviescommissie VTH o.l.v. Van Aartsen: In juni 2020 is er een adviescommissie VTH opgericht onder leiding van Jozias van Aartsen. De commissie Van Aartsen heeft als voornaamste opdracht gekregen te adviseren hoe milieutoezicht en -handhaving versterkt kan worden. Staatssecretaris Van Veldhoven wil met name weten hoe de onafhankelijkheid en deskundigheid van toezichthouders, in het bijzonder omgevingsdiensten, kan worden versterkt. Ook wil de staatssecretaris weten hoe het stelsel van handhaving en toezicht eenvoudiger, effectiever en transparanter kan.

De commissie Van Aartsen gaat het huidige systeem kritisch tegen het licht houden en is gevraagd begin 2021 de eerste resultaten te kunnen presenteren. Op 4 maart 2021 zijn de uitkomsten in het rapport ‘om de leefomgeving’ aangeboden aan de demissionaire staatssecretaris. De commissie doet tien aanbevelingen om te komen tot een toekomstvast, effectief, slagvaardig en toekomstgericht VTH-stelsel. • Omgevingswet: De inwerkingtreding van de Omgevingswet staat gepland voor 1 januari 2022. De huidige 26 wetten, onder meer milieu, ruimtelijke ordening, natuur, water en bouwen worden teruggebracht naar één wet. Dit betekent dat er in 2021 door de gemeenten veel werk verzet moet worden op de voorbereiding van de Omgevingswet, zoals aansluiting op het digitale stelsel (DSO) en participatie van belanghebbenden. Participatie is een van de uitgangspunten van de Omgevingswet. De Omgevingswet stimuleert vroegtijdige participatie om tijdig belangen, meningen en creativiteit op tafel te krijgen. De wet geeft het bevoegd gezag en de initiatiefnemer de vrijheid eigen keuzes te maken voor de inrichting van het participatieproces. Hoe gaat uw gemeente hiermee om? Wordt er beleid voor opgesteld?

2

•

De Omgevingswet gaat uit van het beginsel de vervuiler betaalt. Daarom heeft het bevoegd gezag de bevoegdheid om in een omgevingsvergunning voorschriften op te nemen over financiële zekerheidstelling. Met een vergunningvoorschrift over financiële zekerheid verplicht het bevoegd gezag degene die de vergunningplichtige activiteit verricht (meestal de vergunninghouder) om financiële zekerheid te stellen. Bijvoorbeeld door een verzekering of hypotheek af te sluiten. Het doel van vergunningvoorschriften over financiële zekerheid is om te borgen dat de financiële risico's voor de maatschappij zijn afgedekt. Als de vergunninghouder niet meer kan voldoen aan de in de vergunning opgenomen verplichtingen of er schade ontstaat, kan het bevoegd gezag de kosten daarvan door de gestelde financiële zekerheid verhalen. Hoe gaat uw gemeente hiermee om? Wordt hier (gezamenlijk) beleid voor opgesteld? Daarnaast zullende huidige VTH-beleidsdocumenten inclusief strategieën aangepast moeten gaan worden aan de Omgevingswet en zal de wettelijke grondslag van uw beleidsregels en verordening(en) mogelijk moeten worden herzien Wet kwaliteitsborging bouwen: Daarnaast treedt naar verwachting gelijktijdig met de Omgevingswet op 1 januari 2022 de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) stapsgewijs in werking.

De Wkb heeft als doel de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Daarnaast wordt de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particulieren en professionele opdrachtgevers uitgebreid. De wet gaat gefaseerd in. Er wordt gestart met de eenvoudigere bouwprojecten (cat.1), daarna volgen eventueel de meer complexe bouwwerken. De gemeente blijft verantwoordelijk voor het toezicht op de bestaande bouw en omgevingsveiligheid en blijft het bevoegd gezag. De vergunninghouder legt inhoudelijk verantwoording af aan het bevoegd gezag. Met het voorgenomen stelsel van kwaliteitsborging zullen taken van de gemeenten komen te vervallen waardoor voor deze taken geen leges meer kunnen worden geïnd. De legeskosten zijn immers gebaseerd op maximaal 100% kostendekkendheid. Dit kan financiële gevolgen hebben voor gemeenten en leiden tot verminderende taakuitvoering voor het onderdeel bouwen.

Wro: • Evenals vorig jaar wordt ook dit jaar naar de drie onderdelen gekeken die rechtsreeks uit de wet voortvloeien: actualiteit van structuurvisies en/of omgevingsvisies, bestemmingsplannen en het toezichtsen handhavingskader. • Het nalevingstoezicht wordt dit jaar strenger beoordeeld zoals vorig jaar is aangekondigd in de IBT-beelden per gemeente. Vanuit de Wro is het verplicht om nalevingstoezicht te hebben. Voor de provincie is inzicht in het nalevingstoezicht van belang omdat dit de beleidscyclus sluitend maakt. De nadruk blijft liggen op de voorkantsamenwerking. • Per 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Gemeenten moeten uiterlijk 1 januari 2025 een omgevingsvisie hebben conform de eisen uit de Omgevingswet (drie jaar na inwerking treding Omgevingswet). Door corona is bij gemeenten wel enige vertraging opgetreden in de processen tot vaststellen van een omgevingsvisie. Veel gemeenten zijn er in geslaagd om ondanks corona hun omgevingsvisies ter inzage te leggen. Archief: De belangrijkste ontwikkelingen op dit domein: • Corona: als gevolg van de bewegingsbeperkingen door de pandemie is het maar beperkt mogelijk gebleken om inspecties op locatie uit te voeren. Ook voor 2021 ziet het er naar uit dat de inspectiebezoeken niet kunnen plaatsvinden in de frequentie zoals opgenomen in het toetsingskader.

Online gesprekken met de gemeenten zullen in 2021 eerder het karakter hebben van relatiebeheer in plaats van inspectie. • De informatieveiligheid van systemen vraagt steeds meer aandacht: hacking en aanvallen op overheidssystemen is in toenemende mate aan de orde en daarbij is steeds vaker ook toegang tot (digtiale en papieren) archieven in het geding. Er wordt een steeds groter beroep gedaan op de eigen verantwoordelijkheid van gemeenten voor een goede beveiliging van informatiesystemen. • De nieuwe Archiefwet komt eraan: mogelijk 2022 voor het definitief wordt, maar de verwachting is dat de wet in 2021 in de Tweede Kamer/Eerste Kamer behandeld gaat worden. Belangrijke aandachtspunten: a. De overbrengingstermijn gaat terug van 20 naar 10 jaar. Dit betekent dat uiterlijk 2031 de eerste (digitale) archieven overgebracht moeten kunnen worden naar de archiefbewaarplaats/e-depot, tenzij al vervangingsbesluiten zijn genomen voor 2010, dan moet het al eerder. Dit lijkt nog ver weg, maar vraagt nu al actie om over een aanpak na te gaan denken voor een e-depot voorziening. b. Iedere archiefbewaarplaats wordt een archiefdienst. Dus ook een archiefbewaarplaats die de gemeente in eigen beheer heeft, moet voldoen aan de eisen van veiligheid, openbaarheid, publieksdiensten en (online) beschikbaarstelling.

Diverse gemeenten in Overijssel hebben (nog) geen dienst die op deze taken voor het beschikbaar stellen van overgebracht archief is ingericht en zullen zich hierop moeten voorbereiden door het zelf te organiseren of door zich aan te sluiten bij een bestaande archiefdienst. c. Iedere gemeente wordt verplicht een archivaris te benoemen (of beter gezegd: aan te wijzen in de zin van de WNRA). Over de eisen die hier aan worden gesteld is de wet nog niet duidelijk. d. Het toezicht op gemeenschappelijke regelingen wordt naar verwachting versterkt. • Naast de Archiefwet komt ook de Wet Open Overheid (Woo) eraan: het rijk streeft naar vergelijkbare terminologie in beide wetten. De Woo vereist dat de informatiehuishouding bij overheden op orde is en dat overheden in staat zijn om voor een flink aantal categoriën van informatie, deze binnen 14 dagen na vaststelling te publiceren. Met de Woo wordt de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob) ingetrokken. • Binnen de Wet Digitale Overheid is o.a. het Besluit digitale toegankelijkheid overheid al in werking getreden; alle bestaande en nieuwe websites moeten inmiddels toegankelijk zijn voor mensen met een beperking en voorzien zijn van een toegankelijkheidsverklaring. Per 23 juni 2021 gaat dit ook gelden voor

3

alle mobiele applicaties. Het toezicht op dit thema wordt het komende jaar nader ingevuld, maar heeft al wel de aandacht van de IBT toezichthouder informatie- en archiefbeheer. Huisvesting statushouders: • Corona: De afgelopen tijd hebben de coronacrisis en de bijhorende maatregelen voor belemmeringen gezorgd op het gebied van (fysieke) huisvesting van statushouders. De provincie monitort de ontwikkelingen wat betreft corona en houdt zeker rekening met effecten hiervan op het huisvesten van statushouders. Wanneer er aantoonbare redenen zijn om niet te kunnen huisvesten vanwege corona, wordt de gemeente hier niet op afgerekend. Ondanks de uitdagingen met betrekking tot corona heeft het grootste deel van de Overijsselse gemeenten de wettelijke taakstelling voor de tweede helft van 2020 weten te behalen. • Beschikbare woningen: In een aantal gemeenten zijn er weinig woningen voor statushouders beschikbaar door krapte op de woningmarkt en/of effecten van corona. Het blijft een uitdaging om geschikte en vooral beschikbare woningen te vinden voor statushouders. Binnen de provincie hebben we de subsidieregeling ‘flexibele huisvesting’ voor gemeenten. Deze subsidie is opgezet voor de realisatie van tijdelijke woningen voor spoedzoekers (waaronder statushouders).

• Taakstelling 2021: In 2021 moeten er in Nederland 27.000 statushouders gehuisvest worden, dit is een flinke stijging ten opzichte van het vorige jaar. Ook de taakstelling voor Overijssel is flink gestegen ten opzichte van vorig jaar. Vanuit het Rijk zijn er ondersteuningsmaatregelen aangekondigd om gemeenten te ondersteunen in het halen van de taakstelling. Monumenten: • Corona: Vorig jaar was het voor dit domein de eerste IBT ronde en veel gemeenten waren hierop goed voorbereid, een enkele gemeente had nog weinig of onvoldoende informatie beschikbaar. We hebben onze gespreksronde langs alle gemeenten nu bijna afgerond en hopen op goede respons voor de ronde over 2020. Voor ons is het belangrijk dat het komend jaar alle gemeenten goed aangehaakt zijn. • Belangrijk aandachtspunt zijn de ontwikkelingen richting de Omgevingswet: we proberen te achterhalen in hoeverre gemeenten erfgoed goed hebben betrokken bij hun voorbereiding hierop. Andersom gaan we zelf ook na hoe we binnen IBT kunnen meebewegen op deze ontwikkeling.

4