4a. Bijlage - Rapportage verhuismotieven jongeren Zwartewaterland-5 juli 2021 def
Tekst van het document
VERHUISMOTIEVEN JONGEREN Onderzoek naar verhuismotieven van vertrokken jongeren uit de gemeente Zwartewaterland
drs. Joost Wegstapel Door van der Vegt MSc 5 juli 2021
Orteliuslaan 1000, 3528 BD Utrecht 030 693 60 00 - info@atrive.nl www.atrive.nl - KvK: 17106411
Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding
1
1.1 1.2 1.3
1 1 2
Aanleiding Onderzoeksvragen Opzet onderzoek
Hoofdstuk 2 Analyse enquête
3
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.6.1 2.6.2 2.7 2.7.1 2.8
3 3 5 6 7 9 10 10 10 10 11
Inleiding Woonsituatie voor en na verhuizing uit Zwartewaterland Top 5 gemeenten van vestiging Mening over de gemeente Zwartewaterland Verhuismotieven Wie zou zijn gebleven? Jongeren die wel zouden zijn gebleven Jongeren die niet zouden zijn gebleven Mogelijke terugkeerders Jongeren die overwegen terug te keren Conclusies
Vragenlijst
13
Tevredenheid per kern
22
Gevestigde woonplaats
23
Hoofdstuk 1
INLEIDING 1.1 Aanleiding De gemeente Zwartewaterland kent relatief weinig jonge huishoudens. Het aantal jonge huishoudens verschilt per kern. Zo kent Genemuiden momenteel de meeste jonge huishoudens. In dorpse en landelijke gemeenten trekken jongeren veelal naar de stad vanwege studie en/of werk. Dit geldt ook voor Zwartewaterland. De gemeente heeft daarom al jaren te maken met een vertrekoverschot van jongeren. In de periode 2010-2020 zijn 753 jongeren in de leeftijd van 18 tot 30 jaar meer uit de gemeente vertrokken dan dat er jongeren vanuit een andere gemeente zich in de gemeente Zwartewaterland hebben gevestigd. Deze kleine groep is verantwoordelijk voor 73% van het totale negatieve binnenlandse migratiesaldo waar de gemeente Zwartewaterland de afgelopen jaren mee te maken had. Vanuit het oogpunt van een evenwichtige bevolkingssamenstelling wordt dit door de gemeente als ongewenst ervaren. Figuur 1.1 Binnenlands migratiesaldo in Zwartewaterland naar leeftijd, 2010-2020 0-18 jaar 18-25 jaar 25-30 jaar 30 jaar eo Totaal
2010 -39 -64 -23 -36 -162
2011 -39 -74 -17 -51 -181
2012 4 -24 -32 -26 -78
2013 -1 -82 -13 -51 -147
2014 -19 -102 -19 -45 -185
2015 4 -62 -16 13 -61
2016 -16 -62 9 -17 -86
2017 2 -35 0 8 -25
2018 -7 -25 -18 -41 -91
2019 57 -58 17 0 16
2020* 6 -62 9 21 -26
Totaal -48 -650 -103 -225 -1.026
Bron: CBS, * = voorlopige cijfers
De uitstroom van jongeren heeft vaak te maken met het feit dat zij in de stad hun kenniskapitaal vergaren. Daarnaast is de stad voor (afgestudeerde) jongvolwassenen een interessante woonomgeving vanwege een gevarieerder aanbod aan banen, woningen en cultuur. Migratiestromen zijn dan ook grotendeels autonoom en moeilijk beïnvloedbaar.
1.2 Onderzoeksvragen Toch is het interessant om te achterhalen wat de motieven zijn van de grote groep jongeren die vertrekt. Dan kan immers worden beoordeeld of hierop valt bij te sturen. Is het vertrekoverschot van jongeren een (bijna) volledig autonoom proces of zijn er wel degelijk ‘knoppen’ waaraan gedraaid kan worden om deze groep voor de gemeente te behouden? De gemeente Zwartewaterland heeft Atrivé gevraagd om met deze achtergrond onderzoek te doen naar de verhuismotieven van de jongeren die de afgelopen jaren uit de gemeente Zwartewaterland zijn vertrokken. Door jongeren die vertrokken zijn te bevragen, wordt inzicht verkregen in feitelijk verhuisgedrag en
1
Atrivé
verhuismotieven. Op basis van de uitkomsten is het mogelijk om gerichte acties in te zetten om jongeren te behouden voor de gemeente en daarmee de vergrijzing te beperken. U wenst antwoord op de volgende onderzoeksvragen: • Welk aandeel van de jongeren is vertrokken vanwege autonome redenen (zoals studie of werk) of is uit vrije keuze vertrokken? • Indien uit vrije keuze, wat waren de beweegredenen om te vertrekken, te verdelen in push- en pullfactoren? • Welk aandeel van de jongeren overweegt c.q. is van plan om terug te keren naar de gemeente? • Op welke termijn en onder welke randvoorwaarden wil men terugkeren?
1.3 Opzet onderzoek Atrivé heeft samen met de gemeente Zwartewaterland een enquête ontwikkeld met als doel de achterliggende motieven van het verhuisgedrag van jongeren te achterhalen. Zie Bijlage 1 voor de vragenlijst. De enquête is uitgezet onder jongeren tussen 18 en 30 jaar die de afgelopen vier jaar uit de gemeente zijn vertrokken. Aangezien de jongeren niet direct benaderd konden worden via de Basisregistratie Personen hebben we de gemeente, verenigingen, organisaties en nieuwspagina’s gevraagd om gebruikt te maken van hun netwerk. Zij hebben de aankondiging van de enquête onder hun leden verstuurd en/of via social media-kanalen gedeeld. De aankondiging met een link naar de online enquête stond van 20 mei tot 10 juni open.
2
Atrivé
Hoofdstuk 2
ANALYSE ENQUÊTE 2.1 Inleiding De enquête is door 197 respondenten ingevuld, waarvan 137 tot de doelgroep van het onderzoek1 behoren en ten minste de vragen over de verhuismotieven hebben ingevuld. De resultaten van de enquête zijn voor selectieve respons gecorrigeerd door middel van een weging. Deze weging is gebaseerd op het aantal jongeren tot 30 jaar dat in de periode 2016 tot en met 2020 zijn verhuisd uit de gemeente Zwartewaterland. In de periode 2016 tot en met 2020 zijn er 1.546 jongeren tussen 18 en 30 jaar vertrokken uit de gemeente Zwartewaterland. Met 137 ingevulde enquêtes ligt het responspercentage op 8,9%. De resultaten zijn gebaseerd op een steekproef, dit betekent dat de resultaten niet 100% gelijk zijn aan de werkelijkheid. Sommige uitspraken kunnen naast de werkelijkheid zitten. Bij deze respons en een betrouwbaarheidsniveau van 90% geldt een foutmarge van 6,7%. Dit betekent dat 9 van de 10 resultaten in de enquête niet meer dan 6,7 procentpunt afwijken van de werkelijkheid. Als voorbeeld: als uit de enquête blijkt dat 50% van de jongeren nadenkt over een terugkeer naar Zwartewaterland, dan kunnen we met 90% zekerheid zeggen dat in werkelijkheid het aandeel tussen de 43,3% en 56,7% ligt. In de volgende paragrafen worden de resultaten van de enquête per thema besproken, gevolgd door de conclusies.
Soms worden de resultaten uitgesplitst naar kern (Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis). Vanwege de beperkte respons per kern moeten deze resultaten op kernniveau als indicatief worden beschouwd.
2.2 Woonsituatie voor en na verhuizing uit Zwartewaterland Van de jongeren die zijn verhuisd uit de gemeente Zwartewaterland woonde 37% daarvoor in Zwartsluis en 33% in Hasselt. Van de jongeren woonde 29% in Genemuiden, het kleinste aandeel ten opzichte van de andere kernen, terwijl Genemuiden de grootste kern is in de gemeente. Voor vertrek uit de gemeente woonde de meeste jongeren (85%) nog bij hun ouders of verzorgers (zie Figuur 2.1). Figuur 2.1 Huishoudtype voor en na vertrek Voor vertrek
Na vertrek
Ik woonde bij mijn ouders/verzorgers
85%
4%
Eenpersoonshuishouden
6%
32%
Tweepersoonshuishouden
3%
41%
Huishouden met kind(eren)
3%
12%
Anders, namelijk
2%
11%
100%
100%
Totaal
1
De doelgroep betrof jongeren tot 30 jaar die sinds 2016 vertrokken zijn uit Zwartewaterland. Respondenten die eerder zijn vertrokken of ouder waren, zijn in de analyse buiten beschouwing gelaten.
3
Atrivé
Na de verhuizing vormde de meeste jongeren een een- of tweepersoonshuishouden (32% en 41%). Na verhuizing vormde 12% een huishouden met kind(eren). Veel vertrokken jongeren zijn dus bij hun vertrek gestart op de woningmarkt. Met betrekking tot het woningtype (zie Figuur 2.2) zijn jongeren voornamelijk verhuisd naar een tussenwoning (35%). Verder is 18% verhuisd naar een kamer of deel van een woning. Dit zullen veelal studenten zijn die zijn gaan studeren in Zwolle of Groningen. Ongeveer 14% is verhuisd naar een etagewoning of appartement zonder lift en 11% naar een hoekwoning. Jongeren blijken minder vaak te zijn verhuisd naar een tweekapper, vrijstaande woning of appartement met lift. Jongeren staan natuurlijk aan het begin van hun wooncarrière. Dan is het logisch dat ze niet direct naar dergelijke woningtypen verhuizen. Figuur 2.2 Woningtype voor en na vertrek
Voor vertrek
Na vertrek
Tussenwoning
9%
35%
Hoekwoning
1%
11%
Twee-onder-één-kapwoning
0%
8%
Vrijstaande woning
2%
5%
Etagewoning/appartement, zonder lift
3%
14%
Etagewoning/appartement, met lift
0%
5%
(Studenten)kamer of deel van een woning
0%
18%
Ik woonde bij mijn ouders/verzorgers
85%
4%
Totaal
100%
100%
Jongeren uit Genemuiden en Hasselt verhuizen vaker naar een tussenwoning dan jongeren uit Zwartsluis. Vanuit Zwartsluis zijn er meer jongeren die verhuizen naar een etagewoning/appartement (met of zonder lift) in vergelijking met de andere kernen. Figuur 2.3 Eigendomstype voor en na vertrek
In Zwartewaterland is men van oudsher meer gericht op de koopsector. Als het even kan koopt men liever een woning dan dat men huurt. Dat blijkt minder op te gaan voor de vertrokken jongeren. De meeste jongeren die
4
Atrivé
zijn vertrokken, zijn verhuisd naar een huurwoning (50%), waarvan 30% naar een woning in het particuliere huursegment en 20% naar een woning in de sociale huur (Figuur 2.3). Circa 45% is verhuisd naar een koopwoning. Vanuit Genemuiden zijn jongeren het vaakst naar een koopwoning verhuisd (56%). Vanuit Hasselt en Zwartsluis verhuisden jongeren in vergelijking met Genemuiden vaker naar de particuliere verhuur. Gezien hun vaak nog beperkte financiële middelen zijn de jongeren die een woning hebben gekocht vaak verhuisd naar een goedkope koopwoning. Bijna twee derde heeft een woning gekocht tot € 250.000,-. Nog eens 21% is verhuisd naar een woning met een prijs tussen € 250.000,- en € 300.000,- (zie Figuur 2.4). Ongeveer 18% van de jongeren heeft een duurdere woning gekocht van boven de 3 ton. Jongeren die zijn verhuisd naar een huurwoning vonden ook vaak een goedkope woning. Ongeveer een derde is verhuisd naar een woning tot de kwaliteitskortingsgrens van € 442,- (33%), ongeveer 20% heeft een woning gevonden met een huur tot de eerste aftoppingsgrens van € 633,-. Opvallend is dat ook een fors aandeel (29%) is verhuisd naar een huurwoning met een huur boven de liberalisatiegrens van € 752,-. Dat zijn vooral de jongeren die verhuisd zijn naar een woning in de particuliere huursector. Figuur 2.4 Prijssegment woning na vertrek Koopsegment
Huursegment
Koopprijs na vertrek
Huurprijs na vertrek
tot €150.000
2%
tot €442
33%
€150.000 - €200.000
31%
€422 tot €633
20%
€200.000 - €250.000
29%
€633 tot €679
12%
€250.000 - €300.000
21%
€679 tot €752
6%
€300.000 - €350.000
6%
meer dan €752
29%
€350.000 - €400.000
6%
Totaal
100%
meer dan €400.000
6%
Totaal
100%
2.3 Top 5 gemeenten van vestiging Figuur 2.5 toont een kaart met de vijf gemeenten waar de meeste jongeren uit Zwartewaterland naartoe zijn verhuisd. De meeste jongeren blijken vanuit de gemeente Zwartewaterland te zijn vertrokken naar Zwolle (32%). Ondanks dat Zwolle ook een studentenstad is, zijn er opvallend weinig vertrokken jongeren naar Zwolle die als belangrijkste verhuisreden werk of studie hebben opgegeven. Men is vooral naar Zwolle verhuisd omdat men in Zwartewaterland geen geschikte woning kon vinden. Na Zwolle zijn de meeste jongeren verhuisd naar Steenwijkerland (11%) en Kampen (16%). Voor de jongeren die naar Steenwijkerland zijn vertrokken spelen ook met name redenen in verband met de woning, terwijl bij Kampen het met name persoonlijke redenen betreft. Een totaaloverzicht waar jongeren naartoe zijn verhuisd inclusief een uitsplitsing vanuit welke kern jongeren zijn verhuisd staat in Bijlage 3. Vooral vanuit Hasselt verhuizen veel jongeren naar Zwolle (52%) ten opzichte van Genemuiden (30%) en Zwartsluis (19%). Vanuit Genemuiden verhuizen de meeste jongeren naar Kampen (39%), terwijl vanuit de andere kernen niet veel jongeren daarheen verhuizen. Vanuit Zwartsluis verhuizen de meeste jongeren naar Steenwijkerland (23%), vanuit de andere kernen wordt daar heel weinig naartoe verhuisd.
5
Atrivé
Figuur 2.5 Huidige gemeente van vertrokken jongeren (top 5)
2.4 Mening over de gemeente Zwartewaterland Over het algemeen zijn de vertrokken jongeren tevreden over de gemeente Zwartewaterland. De gemeente wordt over het algemeen beschouwd als een prettige woonomgeving. Figuur 2.6 toont de tevredenheid per stelling van alle jongeren, in Bijlage 2 is de tevredenheid verder uitgesplitst per kern. Figuur 2.6 Tevredenheid over de gemeente Zwartewaterland
Ongeveer 80% is het eens met de stelling dat de gemeente een prettige en veilige woonomgeving is. Ongeveer de helft van de jongeren is het ermee eens dat de gemeente een prettig imago heeft en goed bereikbaar is. Over de aanwezige voorzieningen zijn de vertrokken jongeren iets minder tevreden. Zo’n 44% van de vertrokken jongeren is van mening dat er voldoende voorzieningen zijn. Ongeveer een gelijk aandeel vindt van
6
Atrivé
niet. Voornamelijk jongeren die vanuit Genemuiden en Zwartsluis zijn verhuisd zijn het met deze stelling eens (53%). Terwijl slechts een kwart van de jongeren vanuit Hasselt aangeeft dat er voldoende voorzieningen zijn. Jongeren zijn aanmerkelijk minder positief over het woningaanbod in de gemeente. Iets meer dan de helft (55%) vindt dat er geen gevarieerd aanbod aan woningen is en zelfs driekwart vindt dat er onvoldoende woningen zijn die passen bij hun financiële situatie. Jongeren vinden de gemeente dus een prettige woonomgeving, maar zijn minder positief over de stellingen omtrent de woningvoorraad. Dit kan een indicatie zijn voor de verhuismotieven van deze jongeren.
2.5 Verhuismotieven Met betrekking tot de verhuismotieven konden respondenten meerdere motieven invullen en hierdoor tellen de percentages in Figuur 2.7 niet op tot 100%. De percentages corresponderen dus met het aandeel jongeren dat deze motieven heeft genoemd. Het vaakst werden redenen genoemd die verband hielden met de woning/woonruimte, 42% van de jongeren heeft dit verhuismotief aangegeven. Ook redenen in verband met studie of werk (37%) en persoonlijke redenen (27%) zijn vaak genoemd. Dit zijn verhuismotieven die moeilijk door de gemeente te beïnvloeden zijn. Redenen in verband met het voorzieningenniveau wordt door 22% van de jongeren aangegeven. De woonomgeving blijkt maar voor weinig jongeren een reden te zijn geweest om te vertrekken. Figuur 2.7 Verhuismotieven
Reden(en) in verband met de woning/woonruimte
42%
Reden(en) in verband met studie of werk
37%
Persoonlijke reden(en)
36%
Reden(en) in verband met het voorzieningenniveau
22%
Reden(en) in verband met de woonomgeving
12%
Ik ben met mijn ouders/verzorgers meeverhuisd
2%
Andere reden(en)
3% 0%
5%
10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%
De jongeren moesten daarnaast ook aangeven wat het belangrijkste verhuismotief was (zie Figuur 2.8). Over het algemeen wordt de woning/woonruimte als belangrijkste reden gezien om te verhuizen, 30% van de jongeren geeft dit als belangrijkste motief aan. Daarnaast geeft 27% aan dat de belangrijkste reden is om te verhuizen een persoonlijke reden betreft, zoals samenwonen en ongeveer 24% is verhuisd in verband met studie of werk. Redenen in verband met de woning/woonruimte is dus een belangrijk motief voor jongeren om de gemeente te verlaten. Dit is iets waar de gemeente op in zou kunnen spelen.
7
Atrivé
Figuur 2.8 Belangrijkste verhuismotief Belangrijke verhuismotief In verband met de woning/woonruimte
30%
Persoonlijke reden(en)
27%
In verband met studie of werk
24%
In verband met de woonomgeving
7%
In verband met het voorzieningenniveau
7%
Ik ben mee verhuisd met ouders/verzorgers
2%
Andere reden(en)
3%
Totaal
100%
De motieven worden verder uitgesplitst in Figuur 2.9. Onder motieven in verband met werk of studie zijn de studie zelf en de reistijd de belangrijkste redenen. Dit zijn geen factoren die makkelijk te beïnvloeden zijn door de gemeente. Dit geldt ook voor de motieven bij persoonlijke redenen, waar samenwonen en het verlaten van het ouderlijk huis de belangrijkste motieven zijn om te verhuizen. Figuur 2.9 Verhuismotieven uitgesplitst Motieven ivm werk of studie
Motieven ivm de woning
Persoonlijke motieven
Motieven ivm de woonomgeving
Vanwege mijn studie Vanwege een verandering van werklocatie Vanwege een nieuwe baan Vanwege te veel reistijd naar mijn werk of studie Ik kon geen geschikte woning/woonruimte vinden in de gemeente Zwartewaterland Ik wilde op mezelf gaan wonen Ik wilde een woning/woonruimte huren Ik wilde een woning/woonruimte kopen Ik wilde een grotere woning/woonruimte of meer kamers Ik wilde een (grotere) tuin of balkon/terras Ik wilde een ander type woning/woonruimte (bijv. vrijstaand, tweekapper, appartement) Ik wilde een nieuwbouwwoning Ik wilde een woning/woonruimte met meer luxe Ik wilde een duurdere woning/woonruimte Ik wilde lagere (netto) woonlasten De woning/woonruimte die ik wilde was te duur in de gemeente Zwartewaterland Andere reden Ik wilde het ouderlijk huis verlaten / op mezelf gaan wonen Vanwege trouwen of samenwonen Vanwege echtscheiding of uit elkaar gaan Vanwege een (aanstaande) geboorte / adoptie Vanwege gezondheid en/of behoefte aan zorg Andere reden Onderhoud van de buurt Sociale onveiligheid in de buurt (bijv. criminaliteit) Buurtbewoners Veranderende buurtsamenstelling Onvoldoende stedelijke voorzieningen (bijv. winkels, uitgaansgelegenheden) Gebrek aan levendigheid Verkeersonveiligheid in de buurt Gebrek aan parkeergelegenheid in de buurt Slechte bereikbaarheid Onvoldoende groen in de buurt Andere reden
Verhuismotief 25% 4% 11% 21% 33% 21% 13% 19% 2% 3% 3% 2% 1% 1% 2% 17% 4% 14% 29% 1% 1% 2% 1% 2% 2% 4% 1% 12% 8% 1% 1% 5% 1% 1%
Waar de gemeente wel een rol in kan spelen zijn de aspecten omtrent de woning/woonruimte en eventueel de woonomgeving. Bij de motieven in verband met de woning geeft 33% van de jongeren aan dat zij geen geschikte woning konden vinden in de gemeente Zwartewaterland. Veel jongeren willen het ouderlijk huis
8
Atrivé
verlaten en op zichzelf gaan wonen. Ongeveer 13% geeft daarbij aan dat zij een woning wilde gaan huren en ongeveer 19% heeft aangegeven dat ze een woning wilde kopen. Ook wordt er aangegeven door circa 17% dat de woning die zij wilde te duur was in de gemeente Zwartewaterland. Dit kan duiden op een tekort aan geschikte starterswoningen in de gemeente. Bij de motieven omtrent de woonomgeving zijn de belangrijkste redenen ‘onvoldoende stedelijke voorzieningen’ (ongeveer 12%) en ‘een gebrek aan levendigheid’ (8%). Daarnaast speelt ook de bereikbaarheid en de buurtbewoners een kleine rol. Naast de antwoordopties geven jongeren als open redenen voor verhuismotieven aan dat er meer mogelijkheden buiten het dorp zijn, de sociale controle in de gemeente Zwartewaterland, een gebrek aan activiteiten voor jongeren (waarbij de zondag ook specifiek wordt genoemd) en het openbaar vervoer. Aan de jongeren is ook gevraagd naar de twee belangrijkste redenen in de keuze voor de huidige woonbuurt. De aanwezigheid van voorzieningen speelt een belangrijke rol in de keuze voor de huidige woonbuurt, ongeveer 45% van de jongeren geeft dit als motief aan (Figuur 2.10). De prijs van de woning, de prijskwaliteitverhouding van de woning en de woonomgeving of de sfeer in de buurt zijn ook belangrijke factoren voor de keuze van de woonbuurt.
Uit de opmerkingen die bij ‘Andere redenen’ zijn ingevuld blijkt al dat jongeren best in de gemeente Zwartewaterland hadden willen blijven, maar dat er geen passend aanbod voor hen was waardoor zij naar een andere gemeente zijn verhuisd. Figuur 2.10 Keuze woonomgeving Keuze woonomgeving Aanwezigheid van veel nieuwbouwwoningen
12%
Aanwezigheid van veel bestaande, oudere woningen
12%
Aanbod beschikbare woningen
11%
Aanbod van andere woonruimten zoals kamers
14%
Specifieke kenmerken van de woning of woongebouw (zoals aanwezigheid lift, geen drempels)
2%
De prijs van de woning/woonruimte
39%
De prijs/kwaliteitverhouding van de woning/woonruimte
35%
De woonomgeving of de sfeer in de buurt
37%
De aanwezigheid van voorzieningen in de gemeente (zoals winkels, scholen, uitgaansgelegenheden)
45%
De verkeersveiligheid in de buurt
4%
De sociale veiligheid in de buurt (zoals minder overlast en criminaliteit)
5%
De aantrekkelijke groene woonomgeving
14%
De aantrekkelijke woonomgeving
27%
Dicht bij studie of werk
5%
Andere reden
12%
2.6 Wie zou zijn gebleven? Een groot deel van de jongeren zou gebleven zijn in Zwartewaterland als de huidige woning/woonruimte gevonden was in de gemeente Zwartewaterland blijkt uit Figuur 2.11. Zo’n 44% van de jongeren geeft aan dat zij zou zijn gebleven, het gaat om ongeveer 730 jongeren die de afgelopen vier jaar zouden zijn gebleven.
9
Atrivé
Figuur 2.11 Jongeren die zouden zijn gebleven
2.6.1 Jongeren die wel zouden zijn gebleven De meeste jongeren die wel zouden zijn gebleven zijn verhuisd naar Zwolle en Steenwijkerland. Deze jongeren zijn met name naar een tussenwoning verhuisd, voornamelijk in de koopsector met een prijsklasse van € 150.000,- tot € 250.000,-. Van jongeren die zouden zijn gebleven en nu in een huurwoning wonen ligt de huur met name tussen € 422,- en € 679,-. Voor jongeren die zouden zijn gebleven was de woning/woonruimte het belangrijkste motief om te verhuizen. Jongeren van 20 tot 30 jaar gaven vaker aan te zijn gebleven dat jongeren tot 20 jaar.
2.6.2 Jongeren die niet zouden zijn gebleven De meeste jongeren die niet zouden zijn gebleven als hun huidige woning in Zwartewaterland was geweest zijn naar Zwolle en Kampen verhuisd. Voor hen zijn studie of werk en persoonlijke redenen de belangrijkste motieven om te verhuizen. Daarnaast geven jongeren tot 20 jaar vaker aan niet te zijn gebleven dan de andere leeftijdsklasse.
2.7 Mogelijke terugkeerders Naast de vraag of men zou zijn gebleven als de huidige woning in Zwartewaterland was geweest, is ook de vraag gesteld of men overweegt om weer terug te keren naar de gemeente. Van de jongeren overweegt 22% om terug te keren en 32% overweegt terug te keren onder bepaalde voorwaarden. Bij 46% van de jongeren is de kans klein dat zij terugkeren, zij overwegen dat op dit moment niet. Figuur 2.12 Overweging om terug te keren naar Zwartewaterland
2.7.1 Jongeren die overwegen terug te keren De groep die mogelijk (onder voorwaarden) terugkeert bestaat uit ongeveer 850 jongeren. Voorwaarden om terug te keren hebben vooral betrekking op het aanbod van woningen in de gemeente Zwartewaterland. Jongeren geven aan dat betaalbare koop- en huurwoningen voor starters een voorwaarde is om terug te keren. Daarnaast wordt ook het voorzieningsniveau genoemd (waarbij ook culturele activiteiten en
10
Atrivé
uitgaansgelegenheden). Een voorwaarde wat daarbij ook wordt genoemd is dat de winkels ook op zondag opengaan. Van de jongeren die mogelijk terugkeren naar de gemeente Zwartewaterland overweegt 21% binnen twee jaar terug te keren, 3% binnen vier jaar en 76% weet dit nog niet (Figuur 2.13). Een groot aandeel jongeren (85%) heeft al actie ondernomen om terug te keren. Hierbij gaat het om bijvoorbeeld een inschrijving als woningzoekende of een bezoek aan de makelaar. Vrienden en familie worden als belangrijke redenen genoemd om terug te keren naar Zwartwaterland. Ook een passend woningaanbod en meer voorzieningen komen terug als reden. Een aantal keer wordt ook de sfeer, rust en woonomgeving als reden genoemd. Figuur 2.13 Termijn mogelijke terugkeer
2.8 Conclusies De uitkomsten van deze enquête geven een beeld van de verhuismotieven van de jongeren tussen 18 en 30 jaar die de afgelopen vier jaar uit de gemeente Zwartewaterland zijn vertrokken. Ze bieden hiermee handvatten voor de gemeente om met het woonbeleid voor jongeren aan de slag te gaan. In het onderzoek stonden de volgende vragen centraal: • Welk aandeel van de jongeren is vertrokken vanwege autonome redenen (zoals studie of werk) of is uit vrije keuze vertrokken? • Indien uit vrije keuze, wat waren de beweegredenen om te vertrekken, te verdelen in push- en pullfactoren? • Welk aandeel van de jongeren overweegt c.q. is van plan om terug te keren naar de gemeente? • Op welke termijn en onder welke randvoorwaarden wil men terugkeren? Autonome en beïnvloedbare verhuismotieven Tussen 2016 en 2020 zijn er 1.652 jongeren tussen 18 en 30 jaar vertrokken uit de gemeente Zwartewaterland. In totaal heeft 59% van de vertrokken jongeren als belangrijkste verhuismotief een autonome verhuisredenen genoemd. Deze zijn niet of nauwelijks beïnvloedbaar door de gemeente. Denk hierbij aan verhuisredenen in verband met studie of werk of persoonlijke redenen (zoals trouwen of samenwonen). Dit betreft bijna 1.000 van de vertrokken jongeren.
11
Atrivé
Voor de overige 41% van de vertrokken jongeren geldt dat hun belangrijkste verhuismotief wel enigszins beïnvloedbaar was. Hiervan heeft 24% als belangrijkste motief aangegeven te zijn verhuisd vanwege de woning/woonruimte (circa 400 jongeren). In totaal zijn redenen in verband met de woning/woonruimte zelfs door 42% van alle vertrokken jongeren genoemd. Dus ook bij jongeren die andere motieven als belangrijkste reden hebben aangegeven, speelden redenen in verband met de woning/woonruimte mee in de beslissing om te vertrekken. Verder ingezoomd heeft 33% van de jongeren bij het verhuismotief in verband met de woning aangegeven dat zij geen geschikte woning konden vinden in de gemeente Zwartewaterland. Ongeveer 17% heeft aangegeven dat de woning die men wilde te duur was in de gemeente Zwartewaterland. Push- en pullfactoren Uit de analyse blijkt dus dat er voor veel jongeren geen passend woningaanbod is binnen de gemeente Zwartewaterland. Dit is een belangrijke pushfactor om de gemeente te verlaten. Aan de andere kant zijn er ook pullfactoren, want over het algemeen denken jongeren positief over de gemeente Zwartewaterland. Meer dan driekwart van de jongeren vindt de gemeente een prettige en veilige woonomgeving. Ook vindt de helft van de jongeren dat de gemeente een prettig imago heeft en goed bereikbaar is.
Met betrekking tot het voorzieningenniveau is het ongeveer gelijk verdeeld, de groep jongeren die vindt dat er voldoende voorzieningen zijn is net zo groot als de groep die vindt dat er onvoldoende voorzieningen zijn. Deze pullfactoren maken dat zo’n 44% van de vertrokken jongeren zou zijn gebleven als de huidige woning/woonruimte gevonden was in de gemeente Zwartewaterland. In absolute aantallen gaat het om ongeveer 730 jongeren. Deze jongeren die zouden zijn gebleven, zijn voornamelijk naar een tussenwoning verhuisd in de koopsector in een prijssegment van € 150.000,- tot € 250.000,-. Van jongeren die zouden zijn gebleven en nu in een huurwoning wonen ligt de huur met name tussen € 422,- en € 679,-. Met voldoende betaalbare huur- en koopwoningen in deze segmenten had de gemeente een deel van deze jongeren kunnen behouden. Op basis van dit doel, valt het aan te bevelen om deze segmenten van de woningmarkt in Zwartewaterland te versterken. Mogelijke terugkeer Van de vertrokken jongeren overweegt ruim de helft op termijn terug te keren naar de gemeente Zwartewaterland. In absolute aantallen gaat het om ongeveer 850 jongeren. Wel geeft 32% van deze groep aan alleen terug te willen keren onder voorwaarden. De voorwaarden hebben vooral betrekking op het aanbod van woningen: betaalbare koop- en huurwoningen voor starters.
Een passend woningaanbod is wat jongeren het meeste missen in de gemeente Zwartewaterland. Daarnaast worden ook voorzieningen, culturele activiteiten en dat de winkels open moeten op zondag genoemd. Van de jongeren die mogelijk terugkeren naar de gemeente Zwartewaterland overweegt ongeveer 20% binnen twee jaar terug te keren en 3% binnen vier jaar. Een overgrote meerderheid (76%) kan nog geen termijn noemen. Ondanks dat heeft ongeveer 85% van de mogelijke terugkeerders al wel actie ondernomen om woonruimte te vinden in de gemeente Zwartewaterland. Denk daarbij aan een inschrijving als woningzoekende of een bezoek aan een makelaar. Maar met de juiste randvoorwaarden zijn deze jongeren wellicht wel over te halen om terug te keren. Met dit onderzoek is echter niet te achterhalen wat de specifieke woonwensen zijn van deze mogelijke terugkeerders. Dit verdient nader onderzoek.
12
Atrivé
VRAGENLIJST Enquête verhuismotieven gemeente Zwartewaterland Enquête verhuismotieven gemeente Zwartewaterland Bedankt dat je wilt meewerken aan onze enquête. Het invullen ervan zal slechts enkele minuten van je tijd in beslag nemen. Al jouw antwoorden in deze enquête zijn persoonlijk en vertrouwelijk. De gemeente Zwartewaterland wil een aantrekkelijke woongemeente zijn. Om beter in de woonbehoefte te kunnen voorzien, is zij benieuwd waarom een deel van de jongeren en jonge huishoudens de laatste jaren uit de gemeente Zwartewaterland is vertrokken. Daarom houdt de gemeente een enquête onder deze doelgroep. Ben jij in de afgelopen 4 jaar uit de gemeente Zwartewaterland verhuisd? Dan hebben we jouw hulp nodig! Wij horen graag jouw mening over je oude en nieuwe woonsituatie en de redenen van je vertrek. We starten met een aantal vragen over je oude woonsituatie in de gemeente Zwartewaterland *
1. In welk jaar ben je uit de gemeente Zwartewaterland verhuisd?
*
2. Op welke leeftijd ben je uit de gemeente Zwartewaterland verhuisd?
*
3. Uit welke kern in de gemeente Zwartewaterland ben je verhuisd?
*
o
Genemuiden (incl. Kamperzeedijk)
o
Hasselt (incl. Mastenbroek)
o
Zwartsluis
4. Hoe zag jouw huishouden eruit voordat je uit de gemeente Zwartewaterland vertrok?
o
Ik woonde bij mijn ouders/verzorgers
o
Eenpersoonshuishouden
o
Tweepersoonshuishouden
o
Huishouden met kind(eren)
o
Anders, namelijk ............................................................
13
Atrivé
*
*
*
5. In welk type woning/woonruimte woonde je voordat je uit de gemeente Zwartewaterland vertrok?
o
Tussenwoning
o
Hoekwoning
o
Twee-onder-één-kapwoning
o
Vrijstaande woning
o
Etagewoning/appartement, zonder lift
o
Etagewoning/appartement, met lift
o
(Studenten)kamer of deel van een woning
o
Anders, namelijk ............................................................
6. In welke eigendomstype viel jouw woning/woonruimte voordat je uit de gemeente Zwartewaterland vertrok?
o
Koop
o
Sociale huur (woningcorporatie)
o
Particuliere huur (overige verhuurders)
7. In welke prijsklasse viel jouw woning/woonruimte voordat je uit de gemeente Zwartewaterland vertrok?
o
tot € 150.000
o
€ 150.000 - € 200.000
o
€ 200.000 - € 250.000
o
€ 250.000 - € 300.000
o
€ 300.000 - € 350.000
o
€ 350.000 - € 400.000
o
meer dan € 400.000
14
Atrivé
*
*
8. In welke huurprijsklasse viel jouw woning/woonruimte voordat je uit de gemeente Zwartewaterland vertrok?
o
tot €422
o
€422 tot €633
o
€633 tot €679
o
€679 tot €752
o
meer dan €752
9. Wat vind je van de gemeente Zwartewaterland? Hieronder volgen een aantal stellingen. Kruis alstublieft bij elke stelling aan wat jouw mening is. 1 zeer mee eens
2 mee eens
3 niet eens en niet oneens
4 mee oneens
5 zeer mee oneens
6 geen mening
De kern waar ik woonde is een prettige woonomgeving De gemeente Zwartewaterland heeft een prettig imago De gemeente Zwartewaterland is veilig De gemeente Zwartewaterland is goed bereikbaar De gemeente Zwartewaterland heeft een gevarieerd woningaanbod De gemeente Zwartewaterland heeft voldoende woningen die bij mijn financiële situatie passen De gemeente Zwartewaterland heeft voldoende voorzieningen (zoals winkels, scholen, banken enz.)
15
Atrivé
Nu volgen een aantal vragen over de redenen van jouw vertrek uit de gemeente Zwartewaterland *
*
*
10. Wat zijn voor jou redenen geweest om uit de gemeente Zwartewaterland te verhuizen? Meerdere antwoorden mogelijk
❑
Persoonlijke reden(en)
❑
Reden(en) in verband met studie of werk
❑
Reden(en) in verband met de woning/woonruimte
❑
Reden(en) in verband met de woonomgeving
❑
Reden(en) in verband met het voorzieningenniveau
❑
Andere reden(en), namelijk ............................................................
Ik ben met mijn ouders/verzorgers meeverhuisd
11. Wat is voor jou de belangrijkste reden geweest om uit de gemeente Zwartewaterland te verhuizen? Slechts één antwoord mogelijk
o
Persoonlijke reden(en)
o
Reden(en) in verband met studie of werk
o
Reden(en) in verband met de woning/woonruimte
o
Reden(en) in verband met de woonomgeving
o
Reden(en) in verband met het voorzieningenniveau
o
Andere reden(en), namelijk ............................................................
12. Welke persoonlijke redenen zijn van belang geweest bij jouw besluit om uit de gemeente Zwartewaterland te verhuizen? Meerdere antwoorden mogelijk
❑
Ik ben met mijn ouders/verzorgers mee verhuisd
❑
Ik wilde het ouderlijk huis verlaten / op mezelf gaan wonen
❑
Vanwege trouwen of samenwonen
❑
Vanwege echtscheiding of uit elkaar gaan
❑
Vanwege een (aanstaande) geboorte / adoptie
❑
Vanwege gezondheid en/of behoefte aan zorg
❑
Ik wilde dichter bij familie, vrienden of kennissen wonen
❑
Andere reden, namelijk ............................................................
16
Atrivé
*
*
13. Welke redenen op het vlak van studie en/of werk zijn van belang geweest bij jouw besluit om uit de gemeente Zwartewaterland te verhuizen? Meerdere antwoorden mogelijk
❑
Vanwege mijn studie
❑
Vanwege een verandering van werklocatie
❑
Vanwege een nieuwe baan
❑
Vanwege te veel reistijd naar mijn werk of studie
❑
Andere reden, namelijk ............................................................
14. Welke redenen op het vlak van de woning/woonruimte zijn van belang geweest bij jouw besluit om uit de gemeente Zwartewaterland te verhuizen? Meerdere antwoorden mogelijk
❑
Ik kon geen geschikte woning/woonruimte vinden in de gemeente Zwartewaterland
❑
Ik wilde op mezelf gaan wonen
❑
Ik wilde een woning/woonruimte huren
❑
Ik wilde een woning/woonruimte kopen
❑
Ik wilde een grotere woning/woonruimte of meer kamers
❑
Ik wilde een kleinere woning/woonruimte of minder kamers
❑
Ik wilde een (grotere) tuin of balkon/terras
❑
Ik wilde een ander type woning/woonruimte (bijv. vrijstaand, tweekapper, appartement)
❑
Ik wilde een nieuwbouwwoning
❑
Ik wilde een woning/woonruimte met meer luxe
❑
Ik wilde een duurdere woning/woonruimte
❑
Ik wilde lagere (netto) woonlasten
❑
Ik wilde een aangepaste woning/woonruimte voor mensen met beperkingen
❑
De woning/woonruimte die ik wilde was te duur in de gemeente Zwartewaterland
❑
Mijn woning/woonruimte was te slecht onderhouden
❑
Andere reden, namelijk ............................................................
17
Atrivé
*
15. Welke redenen op het vlak van de woonomgeving zijn van belang geweest bij jouw besluit om uit de gemeente Zwartewaterland te verhuizen? Meerdere antwoorden mogelijk
❑
Onvoldoende stedelijke voorzieningen (bijv. winkels, uitgaansgelegenheden)
❑
Gebrek aan parkeergelegenheid in de buurt
❑
Veranderende buurtsamenstelling
❑
Sociale onveiligheid in de buurt (bijv. criminaliteit)
❑
Slechte bereikbaarheid
❑
Buurtbewoners
❑
Bekladding en vernieling
❑
Verkeersonveiligheid in de buurt
❑
Gebrek aan levendigheid
❑
Onderhoud van de buurt
❑
Onvoldoende groen in de buurt
❑
Overlast (bijv. door stank, lawaai, stof, vuil)
❑
Soort bebouwing
❑
Andere reden, namelijk ............................................................
Nu volgen er enkele vragen over de nieuwe woonsituatie na verhuizing uit de gemeente Zwartewaterland 16. Naar welke gemeente ben je verhuisd toen je uit de gemeente Zwartewaterland vertrok?
*
17. Hoe ziet jouw huishouden er na verhuizing uit de gemeente Zwartewaterland er uit?
o
Ik woon bij mijn ouders/verzorgers
o
Eenpersoonshuishouden
o
Tweepersoonshuishouden
o
Huishouden met kind(eren)
o
Anders, namelijk ............................................................
18
Atrivé
*
*
*
*
18. In welk type woning/woonruimte woon je na verhuizing uit de gemeente Zwartewaterland?
o
Tussenwoning
o
Hoekwoning
o
Twee-onder-één-kapwoning
o
Vrijstaande woning
o
Etagewoning/appartement, zonder lift
o
Etagewoning/appartement, met lift
o
(Studenten)kamer of deel van een woning
19. In welke eigendomstype valt jouw woning/woonruimte na verhuizing uit de gemeente Zwartewaterland?
o
Koop
o
Sociale huur (woningcorporatie)
o
Particuliere huur (overige verhuurders)
20. In welke prijsklasse ligt jouw woning/woonruimte na verhuizing uit de gemeente Zwartewaterland?
o
tot € 150.000
o
€ 150.000 - € 200.000
o
€ 200.000 - € 250.000
o
€ 250.000 - € 300.000
o
€ 300.000 - € 350.000
o
€ 350.000 - € 400.000
o
meer dan € 400.000
21. In welke huurprijsklasse valt jouw woning/woonruimte na verhuizing uit de gemeente Zwartewaterland?
o
tot €422
o
€422 tot €633
o
€633 tot €679
o
€679 tot €752
o
meer dan €752
19
Atrivé
*
*
*
22. Waarom heb je na verhuizing uit de gemeente Zwartewaterland voor je huidige woonbuurt gekozen? Meerdere antwoorden mogelijk
❑
Vanwege de aanwezigheid van veel nieuwbouwwoningen
❑
Vanwege de aanwezigheid van veel bestaande, oudere woningen
❑
Vanwege het aanbod van andere woonruimten zoals kamers
❑
Vanwege specifieke kenmerken van de woning of woongebouw (zoals aanwezigheid lift, geen drempels)
❑
Vanwege de prijs van de woning/woonruimte
❑
Vanwege de prijs/kwaliteitverhouding van de woning/woonruimte
❑
Vanwege de woonomgeving of de sfeer in de buurt
❑
Vanwege de aanwezigheid van voorzieningen in de gemeente (zoals winkels, scholen, uitgaansgelegenheden)
❑
Vanwege de verkeersveiligheid in de buurt
❑
Vanwege de sociale veiligheid in de buurt (zoals minder overlast en criminaliteit)
❑
Vanwege de aantrekkelijke groene woonomgeving
❑
Vanwege de aantrekkelijke woonomgeving
❑
Andere reden, namelijk ............................................................
23. Hoe tevreden of ontevreden ben je met jouw huidige woning/woonruimte?
o
Zeer tevreden
o
Tevreden
o
Niet tevreden en niet ontevreden
o
Ontevreden
o
Zeer ontevreden
24. Als je je huidige woning/woonruimte in de gemeente Zwartewaterland had gevonden, was je dan in de gemeente Zwartewaterland blijven wonen?
o
Ja
o
Nee
20
Atrivé
Tot slot volgen er enkele vragen over een mogelijke terugkeer naar de gemeente Zwartewaterland. *
*
*
25. Overweeg je om terug te keren naar de gemeente Zwartewaterland?
o
Nee
o
Ja
o
Ja, mits aan de volgende voorwaarden wordt voldaan ............................................................
26. Binnen welke termijn overweeg je terug te keren naar de gemeente Zwartewaterland?
o
binnen 2 jaar
o
binnen 4 jaar
o
weet ik nog niet
27. Heb je al actie ondernomen om terug te keren, zoals inschrijving als woningzoekende in de gemeente Zwartewaterland of een bezoek aan een makelaar?
o
Ja
o
Nee
28. Wat is voor jou een belangrijke reden om eventueel terug te keren naar de gemeente Zwartewaterland?
29. Indien je in aanmerking wilt komen voor de verloting van draadloze oordopjes van JBL, vragen wij je hier jouw emailadres in te vullen. Uiteraard gaan we vertrouwelijk om met deze gegevens en gebruiken deze alleen om de winnaars op de hoogte te stellen.
Einde van de enquête Hartelijk dank dat je de tijd genomen hebt om deze enquête in te vullen. Jouw antwoorden zijn zeer waardevol voor ons.
21
Atrivé
TEVREDENHEID PER KERN
22
Atrivé
GEVESTIGDE WOONPLAATS Vanuit Genemuiden (incl. Kamperzeedijk)
Vanuit Hasselt (incl. Mastenbroek)
Vanuit Zwartsluis
Totaal
Zwolle
30,3%
52,4%
19,1%
32,3%
Kampen
39,1%
3,9%
8,4%
16,0%
Steenwijkerland
3,9%
3,2%
22,5%
11,4%
Meppel
0,0%
7,8%
11,1%
6,9%
Groningen
10,0%
3,2%
5,1%
6,0%
Utrecht
8,0%
0,0%
5,1%
4,4%
onbekend
7,3%
3,2%
2,8%
4,2%
Rotterdam
0,0%
6,5%
4,7%
3,9%
Hardenberg
0,0%
3,9%
5,7%
3,5%
Dalfsen
3,9%
7,1%
0,0%
3,3%
Apeldoorn
0,0%
0,0%
5,6%
2,3%
Nunspeet
0,0%
7,7%
0,0%
2,3%
Oldebroek
0,0%
3,8%
2,8%
2,3%
Enschede
3,3%
0,0%
2,8%
2,1%
Ede
6,7%
0,0%
0,0%
1,9%
Aalten
0,0%
3,9%
0,0%
1,2%
Barneveld
0,0%
3,9%
0,0%
1,2%
Deventer
0,0%
0,0%
2,8%
1,2%
Dronten
0,0%
3,9%
0,0%
1,2%
Hilversum
0,0%
3,9%
0,0%
1,2%
Hoogeveen
0,0%
3,9%
0,0%
1,2%
Nijkerk
0,0%
3,9%
0,0%
1,2%
Ommen
0,0%
3,9%
0,0%
1,2%
Stadskanaal
0,0%
0,0%
2,8%
1,2%
Staphorst
0,0%
3,9%
0,0%
1,2%
Alphen aan den Rijn
3,9%
0,0%
0,0%
1,1%
Assen
0,0%
3,8%
0,0%
1,1%
Berlijn
3,9%
0,0%
0,0%
1,1%
Den Haag
0,0%
0,0%
2,8%
1,1%
Haarlem
0,0%
3,8%
0,0%
1,1%
Laarbeek
0,0%
0,0%
2,8%
1,1%
Noordenveld
0,0%
3,8%
0,0%
1,1%
Oisterwijk
0,0%
3,8%
0,0%
1,1%
Waadhoeke
0,0%
0,0%
2,8%
1,1%
Amersfoort
3,3%
0,0%
0,0%
1,0%
Breda
0,0%
0,0%
2,4%
1,0%
Delft
0,0%
0,0%
2,4%
1,0%
Eindhoven
0,0%
0,0%
2,4%
1,0%
Leeuwarden
0,0%
0,0%
2,4%
1,0%
Leiden
0,0%
3,2%
0,0%
1,0%
Veere
3,3%
0,0%
0,0%
1,0%
Zeist
3,3%
0,0%
0,0%
1,0%
totaal
100%
100%
100%
100%
23
Atrivé