Document · PDF

2c. Bijlage 3 - almanak Staphorsterveld

Raadsvergadering 18 februari 2021, gemeente ZwartewaterlandBij agendapunt: Brieven van het college13.933 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Voor sommige gebieden geldt dat het water in droge periodes moeilijk aan te voeren is. De aanwezigheid van voldoende water in droge periodes is een randvoorwaarde voor grootschalige onderwaterdrainage. Er voldoende horizontale doorlatendheid is in het perceel. Sommige veen- of kleibodems zijn zo slecht doorlatend dat het water simpelweg het perceel niet instroomt. Uit pilots in Friesland en in het Groene Hart blijk dat dit zo nu en dan optreedt. In dat geval heeft het geen zin om onderwaterdrains

•

aan te leggen. Het is altijd raadzaam om pilots/proeven te doen met onderwaterdrainage in een bepaald gebied alvorens tot grootschalige implementatie over te gaan. Bodems kunnen zeer verschillend zijn in hydrologische eigenschappen. Gebiedskennis hierover opdoen is essentieel. Onderwaterdrainage leent zich uitstekend voor een combinatie met andere hydrologische maatregelen, zoals opzet van zomerpeil, peilvakverkleining, kleinere slootafstanden of zelfs een naburige buffer.

Kansrijke gebieden om te remmen zijn: • Met name een aantal klei-op-veen polders aan de noordkant en aan de zuidkant van de Olde Maten plus lokaal in het gebied tussen de Olde Maten en Zwarte Water in. Dit is indicatief weergegeven in de kaart (gele contour). Niet kansrijke gebieden zijn: • De gebieden ten oosten van de Olde Maten vanwege relatief natte omstandigheden door de aanwezigheid van kwel en/of goed doorlatende percelen • Grote delen van de klei-op-veen polders tussen Olde Maten en Zwarte Water vanwege kwelomstandigheden uit het Zwarte Water en het feit dat historisch gezien de kavels en daarmee de slootafstand kleiner is (tot 50 meter). Hierdoor zijn de omnstandigheden al relatief nat.

SCENARIO STOPPEN: HYDROLOGISCHE CONCLUSIES EN KANSRIJKE SYSTEEMMAATREGELEN Peil opzetten tot maaiveld

Flexibel peil handhaven

Kansrijke locaties opzetten peil tot aan maaiveld Kansrijke locaties handhaven flexibel peil

SCENARIO STOPPEN: HYDROLOGISCHE CONCLUSIES EN KANSRIJKE SYSTEEMMAATREGELEN Bij scenario Stoppen is als maatregel in het Staphorsterveld peilopzet in de sloten tot aan maaiveld toegepast in de polders met een veendikte van minimaal 60 cm. In het algemeen geldt hydrologisch3 gezien dat peilopzet tot aan maaiveld kansrijk is als: De kansrijkheid van een dergelijke maatregel heeft veel meer aspecten dan alleen hydrologische. Aanlegaspecten, financiële aspecten, waterkwaliteitsaspecten, enzovoorts moeten worden meegenomen in de afweging. De beschreven principes zijn alleen opgesteld met hydrologische argumenten. 3.

•

De grondwaterstand in het perceel in droge omstandigheden niet lager dan 40 cm onder maaiveld komt. Dit geldt zeker als er sprake is van een bovenliggende kleilaag van minimaal 40 cm dik. Het perceel voldoende doorlatend is in horizontale richting. Er is voldoende doorlatendheid nodig in het perceel om het water uit de sloten snel genoeg in het perceel te kunnen laten infiltreren. Zandige veenpercelen voldoen hier in het algemeen aan. Er geen sprake is van grote wegzijging naar de omgeving. Evenals bij de onderwaterdrainage geldt dat het water niet moet weglekken naar de omgeving. De grondwaterstand in de ondergrond mag niet veel lager zijn (bijvoorbeeld 2 meter) dan de grondwaterstand in het perceel. Aan de waterbehoefte voldaan kan worden. Aangezien meer water nodig is in de sloten zal de waterbehoefte toenemen. Voor sommige gebieden geldt dat het water in droge periodes moeilijk aan te voeren is. De aanwezigheid van voldoende water in droge periodes is een randvoorwaarde voor deze maatregel.

Kansrijke gebieden voor stoppen zijn: • De zandige gronden ten oosten van de Olde Maten. Hier is sprake van voldoende horizontale doorlatendheid. De waterstanden blijven hier in de berekeningen vrijwel overal hoger dan 40 cm onder maaiveld, waardoor veenoxidatie stopt. Niet kansrijke gebieden voor stoppen zijn: • Delen in het natuurgebied. Hoewel het natuurgebied natter wordt door de peilopzet in de omringende polders zijn er nog percelen in het midden, waar de grondwaterstand uitzakt tot een niveau dat bodemdaling niet wordt gestopt • Delen van de klei-op-veen-polders ten westen van de Olde Maten. Door de slechte doorlatendheid van de bodems hier kan de grondwaterstand in het midden van de percelen nog uitzakken tot een niveau waarop bodemdaling blijft doorgaan.

Hoofdstuk 6

EFFECTEN WERKSCENARIO’S: - DOORGAAN HUIDIG PEILBEHEER - REMMEN BODEMDALING - STOPPEN BODEMDALING

Een blik op het oosten vanuit het midden van Staphorsterveld, met aan de horizon de hogere zandgronden.

INLEIDING Zoals ook beschreven in bijlage 2 beoordelen we de effecten voor onderstaande thema’s: • landbouw • natuur • infrastructuur en kabels & leidingen • bebouwing • watersysteem • broeikasgassen Deze beoordelingen zijn tot stand gekomen op basis van meerdere sessies met experts van waterschappen, provincies en gemeenten. In alle gevallen is bij de beoordeling beargumenteerd, hoe tot de beoordeling is gekomen. Er zal altijd een mate van subjectiviteit zitten in de beoordeling. Het is dan ook het advies om deze beoordelingen niet als absoluut te zien maar ze te gebruiken in de gebiedsgesprekken die nog volgen in het proces.

De effecten zijn onder te verdelen in twee typen: 1. effecten die het direct gevolg zijn van het aanleggen van de systeemmaatregelen 2. effecten die het gevolg zijn van de verandering van de systeemwerking ná implementatie van de maatregelen Voor het beoordelen van de effecten werken we met een vijfpuntsschaal en wordt beoordeeld ten opzichte van de huidige situatie. De huidige situatie is de referentie en is neutraal, score 0. • • • • •

Een effect is neutraal, scoort 0, als het gewenste gebruik of functie niet noemenswaardig verschilt van de huidige situatie. Een effect is positief, scoort +, als de omstandigheden voor het gewenste gebruik of functie verbetert ten opzichte van de huidige situatie. Een effect is zeer positief, scoort ++, als de omstandigheden voor het gewenste gebruik of functie duidelijk verbetert ten opzichte van de huidige situatie. Een effect is negatief, scoort -, als de omstandigheden voor het gewenste gebruik of functie verslechtert ten opzichte van de huidige situatie. Een effect is zeer negatief, scoort - -, als de omstandigheden voor het gewenste gebruik of functie sterk verslechtert ten opzichte van de huidige situatie.

LANDBOUW Met de Waterwijzer (Stowa, 2018) wordt bepaald wat de theoretische gewasopbrengst of afname/toename van gewasopbrengst is, bij een gegeven bodemdaling en bijbehorende grondwaterstanden. De effecten van bodemdaling op de landbouw kunnen zo kwantitatief in beeld gebracht worden. De kleuren tonen drie klassen in hoeverre de maximale opbrengst wordt verminderd door de combinatie bodemtype/ hydrologische omstandigheden.

doorgaan huidig peilbeheer na implementeren maatregelen

Het oordeel is (licht) negatief omdat:

• Er enige vermindering van het • Het landbouwpotentieel nauwelijks landbouwpotentieel optreedt, doordat verbetert door de aanleg van delen van het gebied sneller dalen dan onderwaterdrainage. andere. De droogleggingen variëren daardoor meer binnen een peilgebied, waardoor er op de laagst gelegen percelen meer kans is op inundatie of natte omstandigheden en op de hoger gelegen percelen schade door droogte.

Legenda 0 tot 30% 30 tot 50% 50 tot 100%

scenario Remmen bodemdaling na implementeren maatregelen

scenario Stoppen bodemdaling na implementeren maatregelen

-Het oordeel is zeer negatief omdat: • Het bestaande landgebruik in vooral het oostelijk deel niet goed meer mogelijk is vanwege de veel optredende plasdras-omstandigheden in het gebied. Dit leidt tot: a) vermindering van de grasopbrengst b) vermindering van toegankelijkheid vee c) vermindering van toegankelijkheid machines • Het bestaande landgebruik minder goed mogelijk is in de klei op veenpolder ten westen van de Olde Maten. Extensieve landbouw lijkt enigszins mogelijk aangezien percelen minder nat zijn door lokale wegzijging en slecht doorlatende percelen. • Teelten die natte omstandigheden prefereren zijn kansrijker dan het huidige landgebruik. Echter, er is nog weinig praktijkervaring rondom het economisch rendement, in ieder geval niet met een intensieve bedrijfsvoering. Bij een eventueel toekomstig positief economisch perspectief voor de natte teelten, verandert het oordeel over dit werkscenario.

NATUUR Verdroging of vernatting door veranderende grondwaterstromen (kwel/ infiltratie) kan leiden tot het niet halen van (Natura2000) doelstellingen. Afname van de waterkwaliteit kan ook een negatief effect hebben op aanwezige natuurwaarden. Natuurdoeltypen zijn hier indicatoren voor.

Weidevogels Voor weidevogels is onder meer een hoge (voorjaars) grondwaterstand van groot belang voor een geschikte leefomgeving met voldoende voedsel. Andere factoren die van belang zijn voor de weidevogelgebieden zijn het beheer van de graslanden en de mate van openheid van de graslanden.

Natura2000 + overige natuur

Natura2000 + overige natuur doorgaan huidig peilbeheer na implementeren systeemmaatregelen

scenario Remmen bodemdaling na implementeren systeemmaatregelen

scenario Stoppen bodemdaling na implementeren systeemmaatregelen

Het oordeel is neutraal omdat:

Het oordeel is licht positief omdat:

Het oordeel is neutraal omdat:

•

Het peilbeheer in 2013 verbeterd is, met een natuurlijker peilbeheer als resultaat. Voorkomen van verdroging van het natuurgebied blijft een aandachtspunt.

•

Kans op verdroging afneemt door minder wegzijging.

Voor de bestaande natuurdoeltypen is de vernatting negatief. Echter, de natte omstandigheden bieden grote kansen voor andere waardevolle natuurtypen, die passend zijn bij veenweidenatuur.

Natura2000 Foerageergebied ganzen en smienten

Weidevogels

Huidige situatie

Het oordeel is neutraal omdat:

Het oordeel is (licht) positief omdat:

•

Er nauwelijks verandering is in (voorjaars) grondwaterstanden. Dit komt omdat het peil wordt aangepast aan bodemdaling conform huidig beleid/praktijk. Hierdoor blijft het geschikt areaal voor weidevogels gelijk aan de huidige situatie. Er naar verwachting geen verandering plaatsvindt in mate van intensiteit van het landbouwbedrijf wat betreft maaimethodes/ frequenties etc.

Er geen negatief effect hoeft op te treden, als er door de agrariërs rekening wordt gehouden met broedende weidevogels. Betreding van percelen is naar verwachting eerder mogelijk, wat een negatief effect kan hebben op de weidevogels als er geen vogelvriendelijke maatregelen worden genomen. De onderwaterdrainage zorgt door snellere afvoer ook voor lagere voorjaarswaterstanden, wat kan leiden tot afname van geschikt areaal voor weidevogels.

•

Er sprake is van hogere voorjaarsgrondwaterstanden in gebieden die nu te droog zijn voor weidevogels. In sommige gebieden komt de grondwaterstand niet boven maaiveld en ontstaan plas-dras situaties. In andere delen komt het water wel boven maaiveld, waardoor de kansen voor veel weidevogels aldaar klein zijn. De verwachting is dat de intensiteit van landbouw of ander ruimtegebruik in dit scenario extensiveert, wat gunstig is voor de weidevogels.

INFRASTRUCTUUR EN KABELS & LEIDINGEN doorgaan huidig peilbeheer na implementeren systeemmaatregelen

Infrastructuur

scenario Stoppen bodemdaling na implementeren systeemmaatregelen

Het oordeel is negatief omdat:

Het oordeel is (licht)positief omdat:

Het oordeel is (licht) negatief omdat:

•

218 km aan wegen overlast ondervinden van het opzetten van het peil (onderwaterzetten van het land): • De overlast bestaat uit kans op opdrijven van wegen en aanpassingen van wegen die nodig zijn, maar ook aan duikers en bruggen door hogere waterstanden. • De bodemdaling wordt vrijwel geheel gestopt, waardoor schade door verzakkingen niet meer voorkomt bij funderingen van bruggen/duikers/ kunstwerken. • Wegen kunnen in natte periodes onder water komen te staan.

Verder gaandebodemdaling leidt tot meer schade aan de wegen.

Wegen

De aanwezige wegen kunnen op twee manieren schade ondervinden binnen de beschouwde scenario’s. 1. Door bodemdaling; e.g. scheuren, problemen bij overgangen kunstwerken. Het effect van bodemdaling op wegen wordt kwantitatief bepaald door te analyseren hoeveel kilometer weg aan een bepaalde hoeveelheid bodemdaling blootgesteld wordt. Er zijn drie categorieën gebruikt: < 5 mm bodemdaling per jaar, 5 tot 10 mm/jaar en > 10 mm/jaar. 2. Het opzetten van het peil; noodzaak tot verhogen van de weg, mogelijke problemen met stabiliteit, uitspoeling wegfundering. Weergegeven is het aantal kilometer weg wat door het opzetten van het peil problemen kan ondervinden.

scenario Remmen bodemdaling na implementeren systeemmaatregelen

0-5 mm/ jaar Kabels & leidingen Onder de categorie riool vallen persleidingen (meestal waterschap) en vrij verval leidingen (gemeenten). Van de gemeente Staphorst is alleen de informatie van het buitengebied (persleiding) meegenomen.

Kabels en leidingen Riool

Effecten van bodemdaling zijn voor beide categorieën negatief op twee manieren: 1. Door ongelijke zakking treden scheuringen op of ontstaat gebrek aan doorstroming. 2. Door verlies van veendikte krijgen leidingen mogelijk te weinig dekking (grond boven de kabel). Een minimum van 1 meter is noodzakelijk om schade aan de leidingen te voorkomen. Precieze dekkingen en diepteliggingen zijn niet bekend. Om te bepalen hoeveel kilometer aan rioolleidingen bodemdaling ervaren zijn drie categorieën gebruikt: < 5 mm bodemdaling per jaar, 5 tot 10 mm/jaar en > 10 mm/jaar.

Verzakkingen en bijbehorende schade aan wegen wordt verminderd door het remmen van de bodemdaling. Dit geldt alleen voor wegen die zijn aangelegd op een veen en/of klei-veen ondergrond.

0-5 mm/ jaar

272 km

0-5 mm/ jaar

272 km

5-10 mm/jaar 115 km

5-10 mm/jaar 47 km

>10 mm/jaar

0 km

Gas en Elektra

Onder de categorie gas en elektra vallen lagedruk gasleidingen, laagspanningskabels en middenspanningskabels.

204 km

0 km

Het oordeel is negatief omdat:

Het oordeel is (licht) positief omdat:

Het oordeel is zeer positief omdat:

• Door ongelijke zakking scheuringen optreden of gebrek aan doorstroming ontstaat. Door verlies van veendikte krijgen leidingen mogelijk te weinig dekking (grond boven de kabel). Een minimum van 1 meter is noodzakelijk om schade aan de leidingen te voorkomen. Precieze dekkingen in diepteliggingen zijn niet bekend.

• Bodemdaling wordt beperkt.

• Nauwelijks nog bodemdaling optreedt.

0-5 mm/ jaar

44 km

72 km

79 km

5-10 mm/jaar 36 km

5-10 mm/jaar 7 km

5-10 mm/jaar 0 km

>10 mm/jaar

0 km

>10 mm/jaar

0 km

>10 mm/jaar

0 km

0-5 mm/ jaar

348 km

0-5 mm/ jaar

506 km

0-5 mm/ jaar

556 km

5-10 mm/jaar 209 km

5-10 mm/jaar 50 km

5-10 mm/jaar 0 km

>10 mm/jaar

0 km

BEBOUWING

De gebouwen in de veenweidegebieden van Overijssel lopen door (ongelijke) bodemdaling twee soorten risico’s. Ten eerste het risico op paalrot voor huizen die op houten palen zijn gefundeerd. Paalrot wordt veroorzaakt door het dalen van het grondwaterniveau, waardoor houten palen die voorheen onder water stonden nu aan zuurstof worden blootgesteld en hierdoor gaat rotten, met als gevolg verzakking, scheefstand en andere schade. Dit speelt alleen bij scenario’s die leiden tot lage(re) grondwaterstanden. Ten tweede kan (ongelijke) bodemdaling leiden tot schade aan constructies en aansluitingen met nutsleidingen, vooral bij woningen die helemaal niet gefundeerd zijn. De (ongelijke) bodemdaling heeft ook tot gevolg dat bijvoorbeeld tuinen en erven sneller zakken dan de gefundeerde woningen.

Zakkingen & paalrot

doorgaan huidig peilbeheer na implementeren systeemmaatregelen

scenario Remmen bodemdaling na implementeren systeemmaatregelen

scenario Stoppen bodemdaling na implementeren systeemmaatregelen

Het oordeel is negatief omdat:

Het oordeel is (licht) positief omdat:

Het oordeel is zeer negatief omdat:

•

In de bebouwde gebieden is nu reeds sprake van verzakking van tuinen, wegen en mogelijk bebouwing. Er is geen inventarisatie beschikbaar. De verzakkingen zorgen voor ongemak, maar ook voor extra kosten in het beheer en onderhoud van wegen, leidingen, riolen en overige openbare ruimte. Over paalrot is niks bekend.

•

Verzakkingen en bijbehorende schade van woningen wordt voorkomen door het remmen van de bodemdaling. Dit geldt voor woningen en boerderijen die niet op terpen staan en mogelijk voor woningen in stedelijk gebied. Door de aanleg van de bufferzones is het nodig om enkele huizen aan te passen en is er mogelijk hinder door vernatting voor dicht bij de buffer gelegen huizen. Dit leidt tot een lokaal nadeel.

•

Woningen die niet op terpen staan te maken krijgen met zeer natte omstandigheden, wat leidt tot natschade. Het verhogen van het peil tot maaiveld leidt tot hogere grondwaterstanden in de directe omgeving. Het bebouwde gebied in de veengebieden (o.a. Hasselt, Zwartsluis) krijgt te maken met nattere omstandigheden, wat leidt tot meer natte kruipruimten en optrekkend vocht. Verzakking door bodemdaling wordt daarentegen vrijwel geheel gestopt.

WATERBEHEER: WATERAANVOER EN -AFVOER Gemiddelde wateraanvoer Zie toelichting op volgende pagina

scenario Stoppen bodemdaling na implementeren maatregelen

scenario Remmen bodemdaling na implementeren maatregelen

doorgaan huidig peilbeheer na implementeren maatregelen

Getallen in de kaarten: totale hoeveelheid benodigde wateraanvoer per jaar

5 Mm3 per jaar Gemiddelde waterafvoer Zie toelichting op volgende pagina

Getallen in de kaarten: totale hoeveelheid benodigde waterafvoer per jaar

Legenda

300 tot 400 mm/jaar

> 750 mm/jaar

200 tot 300 mm/jaar

500 tot 750 mm/jaar

100 tot 200 mm/jaar

400 tot 500 mm/jaar

< 100 mm/jaar

6 Mm3 per jaar

-39 Mm3 per jaar

11 Mm3 per jaar

-41 Mm3 per jaar

-32 Mm3 per jaar

WATERSYSTEEM: WATERAANVOER EN -AFVOER doorgaan huidig peilbeheer na implementeren maatregelen

scenario Remmen bodemdaling na implementeren maatregelen

gemiddelde wateraanvoer Wateraanvoer en afvoer Systeemmaatregelen hebben effect op het waterbeheer van het gebied. Voor onderwaterdrainage moet er extra water aangevuld worden in de zomerperiode om het grondwater aan te vullen. In deze periode kunnen er watertekorten zijn (zeker in dit gebied) waardoor het water niet beschikbaar is, daarnaast vergt het investeringen om het water er te krijgen.

scenario Stoppen bodemdaling na implementeren maatregelen

Het oordeel is neutraal omdat

Het oordeel is (licht) negatief omdat:

Het oordeel is negatief omdat:

• Deze vergelijkbaar is met de huidige situatie.

• De waterafvoer toeneemt met 1 Mm3/jaar.

• De waterafvoer toeneemt met 6 Mm3/jaar.

In het voorjaar neemt de waterafvoer toe om de grondwaterstanden naar beneden te krijgen; in deze periode zijn er al pieken in de afvoer.

gemiddelde waterafvoer

Afvoerbehoefte

Het oordeel is neutraal omdat

Het oordeel is (licht) negatief omdat:

Het oordeel is (licht) positief omdat:

• Deze vergelijkbaar is met de huidige situatie.

• De waterafvoer toeneemt met 2 Mm3/jaar.

• De waterafvoer neemt in zijn totaliteit af met 7 Mm3/jaar. Dit betekent minder kosten om uit te malen.

WATERSYSTEEM: OPVOERHOOGTE GEMALEN Bodemdaling van de veengebieden leidt ertoe dat de hoogteverschillen tussen binnendijkse (de veengebieden) en buitendijkse gebieden (een rivier, kanaal of het IJsselmeer) toenemen en daarmee ook de hoogte die een gemaal moet overbruggen om water uit de veenpolders te pompen (‘opvoerhoogte’).

Op onderstaande kaarten zijn de gemalen weergegeven met het effect van bodemdaling op de opvoerhoogten. De kleuren geven aan in hoeverre de huidige opvoerhoogte toeneemt door bodemdaling bij het scenario Doorgaan en - in mindere mate - bij remmen. Bij het scenario Stoppen neemt de huidige opvoerhoogte af.

De belangrijkste gemalen zijn groter en met naam weergegeven.

doorgaan huidig peilbeheer na implementeren maatregelen

scenario Remmen bodemdaling na implementeren maatregelen

scenario Stoppen bodemdaling na implementeren maatregelen

Legenda

Hoe nadelig deze veranderingen zijn hangt samen met de geschatte verandering van energieverbruik en de snelheid waarmee aanpassingen nodig zijn. Deze vragen zijn onderwerp van aanvullend onderzoek.

Legenda

> 50 cm extra opvoerhoogte

0 tot 10 cm opvoerhoogte minder

40 -50 cm extra opvoerhoogte

10 tot 50 cm opvoerhoogte minder

30 -40 cm extra opvoerhoogte 20 -30 cm extra opvoerhoogte

50 tot 75 cm opvoerhoogte minder 75 tot 100 cm opvoerhoogte minder

10 -20 cm extra opvoerhoogte

>125 cm opvoerhoogte minder

0 -10 cm extra opvoerhoogte

WATERSYSTEEM: EFFECTEN OP WATERVEILIGHEID doorgaan huidig peilbeheer na implementeren maatregelen

Keringen en de wateropgave Zie onderstaande toelichting op de scocre.

Het oordeel is negatief omdat de bodemdaling doorgaat in het huidige tempo.

Toenemend veiligheidsrisico door bodemdaling De normen voor primaire veiligheid zijn gebaseerd op een risicobenadering: risico is kans * gevolg. Bij toenemende bodemdaling wordt het gebied achter de dijkring 9 langs Zwarte Water en Vecht en dijkring 53 ten zuiden van de Vecht lager en bijgevolg wordt de schade die ontstaat als een dijk doorbreekt groter. Daarbij zal het LIR (lokaal individueel risico) ook toenemen als gevolg van hogere stroomsnelheden nabij de bres en diepere inundaties in de polders. De mogelijkheid is er dat de normen voor dijken langs dijkring 9 en 53 strenger zullen worden bij toekomstige verdergaande bodemdaling. Voor regionale veiligheid geldt hetzelfde; in het Staphorsterveld is alleen de kering langs het Meppelerdiep aangewezen als regionale kering. Als het hoogteverschil tussen de kruinhoogte van de dijk en achterland groter wordt, worden de regionale normen mogelijk ook strenger. Op dit moment worden regionale keringen genormeerd op schadeklassen per overstroming. Bij meer potentiële schade, worden de eisen aan de regionale keringen eveneens strenger. Dit effect is in het bovenste figuur (rechts) geïllustreerd voor een fictief profiel. De verticale schaal is opgerekt om het mechanisme duidelijk te maken.

scenario Stoppen bodemdaling na implementeren maatregelen

scenario Remmen bodemdaling na implementeren maatregelen

+ Het oordeel is positief omdat de bodemdaling stopt/ sterk afremt.

Het oordeel is neutraal omdat de bodemdaling geremd wordt.

Afname van stabiliteit binnenwaarts door bodemdaling Een van de faalmechanismen waarop de veiligheid van een dijk wordt getoetst is de stabiliteit van de taluds. Door een instabiel talud bestaat de kans dat de dijk gaat afschuiven, zeker als er ook sprake is van overslag van water. De bodemdaling kan een negatieve invloed op dit faalmechanisme hebben vanwege het feit dat bodemdaling aan één of beide zijdes van de kering zorgt voor steilere taluds en daarmee meer risico op instabiele kades. Dit mechanisme is geïllustreerd in onderstaande figuur (onder).

Primaire kering Regionale kering

Dijkring 9

Illustratie gevolgen regionale veiligheid naar aanleiding van bodemdaling:

Voortschrijdende tijd en bodemdaling

Illustratie faalmechanisme ‘Stabiliteit Binnenwaarts’’:

Dijkring 53

Voortschrijdende tijd en bodemdaling

een blik op het zuiden met rechts natuurgebied Olde Maten 70

BROEIKASGASSEN: CO2 doorgaan huidig peilbeheer na implementeren maatregelen Snelheid/ hoeveelheid CO2 uitstoot De hoeveelheid CO2 die wordt uitgestoten door oxidatie van veen wordt per scenario kwantitatief in beeld gebracht. Dit wordt berekend met behulp van de fysische eigenschappen 10.000 ton van veen en de verwachte bodemdaling CO2 per jaar per scenario. In de kaarten staat de totale hoeveelheid uitgestoten ton CO2 per jaar. In dit onderzoek is niet gekeken naar de impact van veenoxidatie op de andere broeikasgassen lachgas en methaan. Het wordt aanbevolen dit in het vervolg wel mee te nemen.

scenario Remmen bodemdaling na implementeren maatregelen

scenario Stoppen bodemdaling na implementeren maatregelen

Het oordeel is neutraal omdat:

Het oordeel is positief omdat:

Het oordeel is zeer positief omdat:

Dunne stukken veen, veel oxidatie, straks opgebrand, totale CO2 uitstoot wordt autonoom lager

minder veenoxidatie...(11%)

Het oordeel is (zeer) positief want veel minder veenoxidatie... (78%)

45.000 ton CO2 per jaar

40.000 ton CO2 per jaar

10.000 ton CO2 per jaar

Legenda geen veen/ geen co2 uitstoot 1 tot 2.500 Kg/ha/jr 2.500 tot 5.000 Kg/ha/jr 5.000 tot 10.000 Kg/ha/jr 10.000 tot 15.000 Kg/ha/jr 15.000 tot 20.000 Kg/ha/jr > 20.000 Kg/ha/jr

Lacunes en leemten in kennis: Omdat geen inventarisatie beschikbaar is van zakkingen en paalrot bij bebouwing is in de vervolgfase een inventarisatie en effectbeoordeling nodig om te onderzoeken bij hoeveel woningen dit speelt. Wel bekend is dat het voorkomen van paalrot, ten opzichte van west Nederland relatief klein van omvang is. Het in het westen bekende beeld speelt hier naar verwachting veel minder. In de effecten- en kostenanalyse ontbreekt soms brondata. Een voorbeeld is diepteligging van riolering/gasleidingen/elektra. Bij vervolgonderzoek verdient het aanbeveling om deze data te ontsluiten/onderzoeken. Bij de berekeningsresultaten in bijlage 2 is aangegeven waar en welke data ontbreekt. De relatie tussen bodemdaling en gaswinning is niet onderzocht. Al na de drooglegging van de Noordoostpolder zijn er maatregelen getroffen in verband met verzakkingen (schaderegeling). Er spelen vragen in gemeente Steenwijkerland over verzakkingen. Er zijn echter weinig/geen gevallen/problemen bekend (bron: gemeente Steenwijkerland). Voor de gebieden is het gehalte organische stof in de veenlagen niet bekend. Dit maakt veel uit voor de grootte van effecten. Een hoog gehalte organische stof betekent snellere bodemdaling door veenoxidatie en meer CO2-uitstoot. Naast CO2 zijn lachgas (NO2) en methaan (CH4) andere belangrijke broeikasgassen.

Deze zijn niet berekend, aangezien hier geen bruikbare berekeningsmethodiek voor beschikbaar is. De genoemde effecten op veiligheid zijn (nog) niet in getallen uitgedrukt. Hiervoor zijn overstromingsberekeningen nodig, die niet binnen de kaders van deze verkenning zijn uitgevoerd. De relatie met waterkwaliteit is zeer complex. Er is geen bruikbaar model aanwezig om hierover met cijfers onderbouwde uitspraken te doen. De precieze bodemprocessen bij veenoxidatie zijn nog niet goed genoeg begrepen en verdienen aandacht in het vervolg. Het is uit de praktijk bekend dat het effect van onderwaterdrainage sterk verschillend is per situatie. Er is een pilot gaande in het Staphorsterveld, die inzichten levert. Resultaten zijn echter niet zomaar toepasbaar op andere delen van het Overijssels veengebied. De maatregelen die zijn onderzocht in deze verkenning zijn niet alle kansrijke maatregelen. De effectiviteit van andere maatregelen is vooralsnog niet bekend op hetzelfde detailniveau als de in deze verkenning toegepaste. De kostenbeschouwingen zijn op basis van indicatieve getallen. Niet voor alle getallen is regionale informatie beschikbaar. Het verdient aanbeveling deze voor het vervolg te inventariseren.

Natuurgebied de Olde Maten, met links op de voorgrond een dubbele watergang, waardoor de hydrologische omstandigheden in het natuurgebied anders kunnen zijn dan de omliggende landbouwgronden

VERKLARENDE WOORDENLIJST Boksloten Crux

Waterloop Een onderdeel van het veenweidegebied waar meerdere belangen bij elkaar komen, waar urgentie wordt gevoeld en waar dilemma’s sterk zichtbaar worden. Een crux helpt enerzijds de opgaven specifieker te onderzoeken, en anderzijds ook juist hier de oplossingen te zoeken

Deklaagweerstand Drooglegging Indicator

Weerstand veroorzaakt door een deklaag, waardoor grondwaterstromen worden beïnvloed Hoogteverschil slootpeil t.o.v. maaiveld Manier om effect te beschouwen; indicatoren helpen om abstracte thema’s toch kwantitatief in beeld te brengen Gezamenlijk onderzoek Grootschalige productielandschappen die relatief recent in gebruik zijn genomen.

Joint fact finding Jong ontginningslandschap Kampontginningen Kleiontginningslandschap Kraggenlandschap Kwelgebieden Laagveenontginning Maten- en flieren landschap Mediaan Oeverwal ontginningslandschap Peilvak Systeemmaatregelen Veenoxidatie

Wateropgave

Wegzijging Werkscenario’s

Ontginningen op iets minder vruchtbare grond aan de rand van een zandlandschap Open landschap met onregelmatig verkavelingspatroon Landschap bestaande uit trilveen, die ‘kraggen’ vormen met een hoge diversiteit aan vegetatie, zoals riet en veenmossen. Beschermd landschapstypen (habitatrichtlijn) Hier stroomt grondwater naartoe Open landschap met veenbodems, verkaveling ontstaan door occupatie vanuit de bewoonde hogere randen. Ontwatering met hoge dichtheid aan sloten en vaarten Laaggelegen kleinschalig landschap dat zich langs beken, in de natuurlijke laagten, heeft ontwikkeld Gemiddelde (de mediaan is de middelste waarde in een reeks getallen die gerangschikt zijn naar grootte) Hoger gelegen zandgronden met onregelmatige verkaveling Een geografisch afgebakend gebied waar één en hetzelfde waterpeil wordt nagestreefd Maatregelen met effect op het watersysteem/ hydrologische systeem van een gebied Veenoxidatie is in het beschouwde gebied de belangrijkste oorzaak van bodemdaling.

Oxidatie treedt op in veen boven het grondwaterniveau waar de toetredende zuurstof reageert met het organische materiaal en omzet in CO2 en nutriënten die op den duur uitspoelen, waardoor het bodemvolume afneemt en de bodem daalt (zie ook de beschrijving van de opgave in het hoofdrapport) De ruimtelijke en technische maatregelen die nodig zijn om de watersystemen op orde te brengen of te houden (te voldoen aan de in het kader van het Nationaal bestuursakkoord Water (NBW) afgesproken normen voor wateroverlast welke nader zijn uitgewerkt in de provinciale Waterverordening) Het grondwater stroomt hier weg naar omliggende gebieden met lagere grondwaterstanden Deze scenario’s zijn opgebouwd aan de hand van drie fundamentele denkrichtingen met de daarbij behorende mix van robuuste en beproefde maatregelen, waarbij bij elk van deze scenario’s de klimaatverandering is meeberekend. De werkscenario’s zijn illustratief maar hypothetisch; in de praktijk gaat het om maatwerk

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/9730738/1