2a. Bijlage - Beheerplan wegen 2021

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland

projectnummer 0465894.100 definitief 13 april 2021

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland

projectnummer 0465894.100 definitief revisie 3.0 13 april 2021

Auteurs ir. N.M. (Nika) Daling ir. S.A. (Stephan) van der Geest

Opdrachtgever Gemeente Zwartewaterland Telvorenstraat 2 8061 CB Hasselt

datum vrijgave 13-04-2021

beschrijving revisie 3.0 definitief

goedkeuring S. v/d Geest

vrijgave O. Hornstra

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

1

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding Scope Doel Leeswijzer

1 1 1 2

2

Wat beheren we?

3

2.1 2.2 2.2.1 2.2.2 2.2.3 2.2.4 2.2.5 2.2.6 2.3 2.4

Databeheer Beschrijving areaal Verhardingstype Verhardingsfunctie Structuurelementen Wegtype Aanlegjaren Grondsoorten Toekomstige areaaluitbreiding Analyse en belangrijke kenmerken areaal

3 3 3 4 5 5 6 7 7 7

3

Wat is de kwaliteit?

8

3.1 3.2 3.3

Kwaliteitsgericht beheer Kwaliteitsontwikkeling wegen Huidige kwaliteit in detail

8 8 10

4

Wat hebben we gedaan en bereikt?

11

4.1 4.2 4.3

Beleid wegen Zwartewaterland Uitgevoerde maatregelen Analyse terugblik

11 11 12

5

Wat zijn de kaders en trends?

13

5.1 5.2 5.3 5.4

Wettelijke/juridische kaders Beleidskaders wegen Aanpalend beleid Actuele thema’s

13 14 15 16

6

Wat willen we?

19

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

Uitgangspunten berekeningen Groot onderhoud scenario 1: Voortzetten huidig beleid Groot onderhoud scenario 2: alles kwaliteitsniveau C Groot onderhoud scenario 3: alles kwaliteitsniveau B Inzicht in vervanging/rehabilitatie

19 20 21 22 23

7

Wat zijn de financiële kaders?

24

7.1 7.1.1 7.2 7.3

Groot onderhoud Voorziening Groot onderhoud Klein onderhoud / Calamiteitenonderhoud Vervanging / Rehabilitatie

24 24 24 25

8

Hoe pakken we dit aan?

26

8.1 8.2

Werkproces/beheercyclus plan wegbeheer Benodigde inzet medewerkers

26 27

9

Conclusies en aanbevelingen

29

9.1 9.2

Conclusies Aanbevelingen

29 30

Bijlage 1 Kwaliteitsmeetlat Bijlage 2 Kwaliteitsontwikkeling

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

1

Inleiding Het goed onderhouden en beheren van de wegen is van wezenlijk belang voor weggebruikers. Vanuit de Wegenwet hebben gemeenten in Nederland de zorgplicht voor de verharding die veilig gebruik van de weg mogelijk maakt. Dit betekent dat de gemeente als wegbeheerder te allen tijde verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de verharding die het in beheer heeft.

1.1

Aanleiding Het lopende Beheerplan wegen voor de gemeente Zwartewaterland geldt voor de periode 20172021 en loopt ten einde. De afgelopen beleidsperiode is gewerkt met de ambities en doelen in dit plan. De gemeente Zwartewaterland heeft een weginspectie uit laten voeren op het wegenareaal, waarmee actueel inzicht is in de kwaliteit. De cijfers en schadebeelden uit deze inspectie zijn de basis voor het maken van een planning en begroting.

1.2

Scope Scope van dit beheerplan is instandhouding en vervanging van alle bij de gemeente in beheer zijnde:  Asfaltverhardingen  Elementverhardingen (bv. klinkers, tegels, straatstenen, etc.)  Betonverhardingen  Halfverharde en onverharde wegen (bv. schelpenpaden of zandwegen)  Bermverhardingen (bv. grasbeton)  Markeringen op verharding Buiten de scope van dit plan vallen:  Alle wegen en verhardingen in beheer bij derden (bv. Rijkwaterstaat, de Provincie Overijssel of particulieren)  Overig wegmeubilair (bv. bebording, paaltjes, verkeerszuilen)  Civieltechnische kunstwerken (bv. bruggen, duikers, tunnels)  Verzorgend onderhoud aan verhardingen (bv. straatvegen of onkruid verwijderen)  Het aanpassen van de weginrichting (bv. in kader van Duurzaam Veilig of verkeersveiligheid)

1.3

Doel In essentie is het beheer van wegen erop gericht het huidige areaal verhardingen en bermen zodanig te onderhouden, dat veilig gebruik ervan is geborgd. Naast de veiligheid staat ook het verhogen van de waarden voor natuur, landschap en recreatie centraal. Een gerichte inrichting en beheer van wegen draagt bij aan een positieve beleving van weggebruikers. Binnen deze kaders geeft het plan inzicht in keuzes over kwaliteit en kosten ten aanzien van het beheer van wegen in de gemeente Zwartewaterland.

Blad 1 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

1.4

Leeswijzer Per hoofdstuk wordt een centrale vraag beantwoord. Achtereenvolgens leest u: Nr.

Centrale vraag

Inhoud

2

Wat beheren we?

Omvang en kenmerken van het areaal. Waar is het van gemaakt? Waar wordt het voor gebruikt? Wat is de leeftijd?

3

Wat is de kwaliteit?

Inzicht in de huidige kwaliteit van het wegenareaal

4

Wat hebben we gedaan en bereikt?

Korte terugblik op de afgelopen periode

5

Wat zijn de kaders en trends?

Een korte beschrijving van de (wettelijke) kaders van wegbeheer en de ontwikkelingen en thema’s in Zwartewaterland

6

Wat willen we?

Inzicht in de keuzes en alternatieven voor wegbeheer

7

Wat zijn de financiële kaders?

Er wordt inzicht gegeven in de kosten en de wijze van financiering

8

Hoe pakken we dit aan?

Inzicht in de werkstappen en aanpak van wegbeheer in de komende periode

9

Conclusies en aanbevelingen

De conclusies en aanbevelingen op een rij

Bijlagen

Ondersteunende documenten en figuren

Blad 2 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

2

Wat beheren we? Dit hoofdstuk gaat over het beheerareaal wegen in de gemeente Zwartewaterland. Allereerst wordt ingegaan op databeheer, vervolgens op de omvang en opbouw van het wegenareaal. Ten slotte worden opvallende zaken in het areaal benoemd, ook in relatie tot andere gemeentes.

2.1

Databeheer Goede en betrouwbare beheerdata zijn de basis voor het gehele beheerproces. De afgelopen jaren is het databeheer gegroeid en steeds verder uitgewerkt. De gemeente Zwartewaterland maakt voor het databeheer van de openbare ruimte gebruik van het beheersysteem GBI. Hierin worden de verschillende objecten (bv. wegen) en belangrijke kenmerken (bv. aanlegjaar en functie) bijgehouden. Deze vaste basis wordt verder verrijkt met kwalitatieve informatie vanuit bijvoorbeeld de weginspectie. Hierop worden planningen gemaakt voor uitvoering van het daadwerkelijke onderhoud. De meeste kenmerken van de wegen in Zwartewaterland zijn bekend, slechts van een relatief klein aandeel wegen zijn de gegevens niet volledig gevuld. Het gaat om ca. 10.000 m², wat minder dan 1% van het totale areaal is. Met de invoering van de Basiskaart Grootschalige Topografie (BGT) is landelijk een vlakdekkende kaart ontstaan. De gemeente is als bronhouder verplicht de BGT actueel te houden en te gebruiken in de werkprocessen. De vlakken in de BGT zijn gekoppeld aan het beheersysteem, hiermee zijn grote stappen gezet in de actualiteit en betrouwbaarheid van de beheerdata. Het blijvend op orde houden van de beheerdata is een belangrijke basis voor goed wegbeheer. Geadviseerd wordt hier ook de komende periode op in te zetten.

Onderstaande overzichten van de wegen zijn gemaakt op basis van de arealen zoals vastgelegd in het beheersysteem, peildatum december 2020.

2.2

Beschrijving areaal In de gemeente Zwartewaterland ligt een totaal van 1,63 miljoen m² aan verhardingen. Ten opzichte van het beheerplan 2017 - 2021 is het areaal toegenomen met 150.000 m² (ca. 9%). Deze toename is deels te verklaren uit nieuwbouw binnen de gemeente, maar ook de BGT die nauwkeuriger is geworden, speelt een rol.

2.2.1

Verhardingstype Van het areaal wegen in Zwartewaterland bestaat het grootste gedeelte uit elementen verharding (56%) en asfalt (36%). Het overige areaal bestaat uit cementbeton (6%) en voor 2% uit overige verharding (halfverharding, onverhard, etc.). Deze verdeling is niet significant veranderd ten opzichte van 2017. Figuur 1 geeft een overzicht van het totale areaal onderverdeeld naar verhardingstype.

Blad 3 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

26.354 ; 2%

99.903 ; 6% 586.723 ; 36%

Asfalt Elementen Overige 911.270 ; 56%

Beton

Figuur 1: Areaal naar verhardingstype.

2.2.2

Verhardingsfunctie Het wegenareaal van de gemeente Zwartewaterland is ingedeeld op basis van (verhardings)functie. Figuur 2 geeft deze verdeling weer. De verdeling van verhardingsfunctie in het areaal is bijna niet veranderd ten opzichte van 2017. Het grootste gedeelte van het areaal is in gebruik als rijbaan. 99.441; 6% 275.076; 17%

129.345; 8%

123.383; 8%

fietspad overige parkeervak rijbaan voetpad

996.981; 61% Figuur 2: Areaal naar verhardingsfunctie

Blad 4 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

2.2.3

Structuurelementen De structuurelementen zijn gebieden met vergelijkbare functie/karakter binnen een gemeente, bijvoorbeeld bedrijventerreinen. Deze indeling wordt gebruikt om integrale kwaliteitskeuzes voor de openbare ruimte en scenarioberekeningen te maken. De wegen in Zwartewaterland zijn ingedeeld naar structuurelement. In dit rapport is in overleg met de gemeente Zwartewaterland een lijst gemaakt met wegen die een hoofdweg zijn. Deze zijn aangepast voor Figuur 3, waarin het overzicht van het areaal naar structuurelementen staat. De hoeveelheid wegen met het structuurelement ‘hoofdwegen’ ligt in dezelfde orde van grootte als in het beheerplan van 2017.

745.865; 46%

209.657; 13%

Bedrijventerreinen Buitengebied Centra Hoofdwegen 459.004; 28%

89.417; 5%

Woongebied

130.713; 8%

Figuur 3: Areaal naar structuurelement.

2.2.4

Wegtype Landelijk worden wegen gecategoriseerd naar wegtype. De wegtypes maken inzichtelijk waar de weg ligt en het gebruik van de weg. Wegen worden ingedeeld in zeven wegtypen volgens de CROW. Twee van deze wegtypen worden niet door gemeentes beheerd, maar door provincies of Rijkswaterstaat. De tabel hieronder geeft de wegtypen en de gebruiksfunctie van elk van de categorieën. Wegtypen CROW Gebruiksfunctie 1. Hoofdwegennet Autoweg 2. Zwaar belaste weg Provinciale weg 3. Gemiddeld belaste weg Stadsontsluitingsweg, busbaan, industrieweg 4. Licht belaste weg Buurtontsluitingsweg, parallelweg, landbouwweg 5. Weg in woongebied Woonstraat, woonerf, parkeerterrein, wijkstraat 6. Weg in verblijfsgebied Winkelerf, plein, voetpaden 7. Fietspaden (vrijliggende) Fietspaden In Figuur 4 staat het wegenareaal gepresenteerd volgens deze indeling.

Blad 5 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

89.042; 5% 521.296; 32%

28.408; 2%

fietspaden gemiddeld belaste weg licht belaste weg weg in verblijfsgebied weg in woongebied

667.335; 41%

318.150; 20% Figuur 4: Areaal naar wegtype

2.2.5

Aanlegjaren Ten slotte is het wegenareaal opgedeeld naar aanlegperiode. Hiervoor zijn periodes van 10 jaar aangehouden. Aanlegjaren van voor 1950 hebben een aanlegperiode ‘onbekend’ toegewezen gekregen. Daarnaast is ook onderscheid gemaakt naar het verhardingstype van de wegen binnen elke aanlegperiode. Dit staat in Figuur 5. 500.000 450.000 400.000 350.000 300.000 250.000

Overige

200.000

Elementen

150.000

Asfalt

100.000

Cementbeton

50.000 -

Figuur 5: Areaal naar aanlegperiode.

Het areaal met een onbekend aanlegjaar is relatief klein (ca. 13.000 m²) en bestaat voornamelijk uit elementenverharding. Het grootste gedeelte van het areaal is aangelegd tussen 1970 en 1980.

Blad 6 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Dit was ook in het vorige beheerplan het geval, echter is de absolute hoeveelheid van wegen uit deze periode wel afgenomen sindsdien. Waarschijnlijk door de vervanging/rehabilitatie van deze wegen.

2.2.6

Grondsoorten De wegen van de gemeente Zwartewaterland zijn aangelegd op verschillende grondsoorten. De minder stabiele grondsoorten kunnen zorgen voor zetting en bodemdaling. Voor wegbeheer zorgt dit voor (hoogte)problemen rondom vaste objecten (bijvoorbeeld inritten naar gebouwen of toeritten naar garages/bedrijfspanden). Ook onevenredige zetting kan zorgen voor onvlakke wegen en scheurvorming. Voor dit beheerplan is een eerste analyse gemaakt van de aanwezige grondsoorten in Zwartewaterland en de hoeveelheid wegen hierop. Om de effecten van de bodemdaling en zetting voor de toekomst goed te kunnen bepalen, zijn aanvullende data nodig. Op dit moment gaan we in het beheerplan uit van de bestaande beheerstrategie waar de effecten van de bodemdaling niet meegenomen zijn. Wel is een indicatie gegeven van de meerkosten (zie hoofdstuk 6). Grondsoortcategorie Areaal wegen (m²) Procentueel Zettingsgevoelig 1.096.237 67% Minder / Niet zettingsgevoelig 539.355 33% Totaal 1.635.592 100%

2.3

Toekomstige areaaluitbreiding De gemeente Zwartewaterland breidt de komende periode uit, wat een toename aan wegareaal betekent. Voor de komende tijd worden de volgende uitbreidingen verwacht:  de woonwijk Hasselt om de Weede;  de woonwijk Tag-west (Genemuiden);  De Driehoek (Hasselt) met een aantal woningen;  het industrieterrein Zevenhont (Genemuiden);  Kamperzeedijk met een aantal woningen. Bij het volgende beheerplan zullen deze extra arealen gedetailleerd in beeld zijn en zal het benodigde beheerbudget hierop worden aangepast.

2.4

Analyse en belangrijke kenmerken areaal Het wegenareaal van de gemeente Zwartewaterland heeft een aantal belangrijke kenmerken die van invloed zijn op het beheer en onderhoud: 1. De gemeente beheert circa 72 m² verharding per inwoner, dit ligt iets hoger dan het landelijke gemiddelde van 59 m² per inwoner (conform Benchmark Openbare Ruimte Antea Group 2017); 2. Er is een aanlegpiek geweest in de jaren 70 van de vorige eeuw. Deze wegvakken lopen richting het eind van hun theoretische levensduur; 3. Binnen de gemeentegrenzen komen verschillende grondsoorten voor. Gedeelten van het areaal zijn aangelegd op instabiele grondsoorten die zettingsgevoelig zijn; 4. In het buitengebied zijn de wegen relatief smal, deze wegen zijn niet gedimensioneerd op het steeds breder wordende (landbouw)verkeer.

Blad 7 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

3

Wat is de kwaliteit? In het vorige hoofdstuk is de kwantiteit van het wegenareaal beschreven. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de kwaliteit. De vragen die hier aanbod komen zijn: wat is de kwaliteit en wat is het kwaliteitsverloop?

3.1

Kwaliteitsgericht beheer Dit plan geeft invulling aan het beleid en beheer van wegen en bermen op basis van kwaliteitsgestuurd beheer. Bij deze methode staan gebiedsgerichte (structuurelementen) kwaliteitsafspraken centraal die door zowel het bestuur als de beheerder worden gedragen. De systematiek onderscheidt vijf kwaliteitsniveaus. In Nederland worden verschillende benamingen gebruikt voor de verschillende kwaliteitsniveaus van wegen. Onderstaand overzicht laat de verschillende benamingen zien en geeft aan hoe ze te vergelijken zijn.

Figuur 6: Benamingen kwaliteitsniveaus.

In dit rapport zal de CROW standaard benaming (A+, A, B, C en D) worden gebruikt voor de kwaliteitsniveaus. De kwaliteitsmeetlat waarin deze niveaus zijn uitgewerkt is toegevoegd in bijlage 1.

3.2

Kwaliteitsontwikkeling wegen Om inzicht te krijgen in het verloop van de kwaliteit over de afgelopen jaren is een kwaliteitsontwikkeling wegen opgesteld. Hiervoor zijn alle weginspecties vertaald naar rapportcijfers. In de kwaliteitsontwikkeling wordt een totaalbeeld geschetst, een beeld van de asfalt- en elementenverharding en een beeld per wegtype. De kwaliteit van betonverhardingen is vanwege opvallend kwaliteitsverloop buiten beschouwing gelaten. Dit type verharding is lange tijd schadevrij (kwaliteitsniveau A) en richting einde van de levensduur ontstaat heel snel veel schade (kwaliteitsniveau D). De totale kwaliteitsontwikkeling wegen is opgenomen in bijlage 2. De maatregelen uitgevoerd na de weginspectie in 2020 zijn nog niet verwerkt in deze overzichten, dit kan zorgen voor een lichte afwijking in het kwaliteitsbeeld.

Blad 8 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Totaalbeeld wegen In Figuur 7 staat de kwaliteitsontwikkeling van alle verharding tezamen ten tijde van de inspectie in de zomer van 2020.

Figuur 7: Kwaliteitsontwikkeling – totaalbeeld

De ontwikkeling laat een stabiel beeld zien. De afgelopen 15 jaar wordt gemiddeld gezien altijd gescoord in kwaliteitsniveau C. De kwaliteit van het areaal in 2020 is ten opzichte van 2016 licht gedaald. Beeld asfalt- en elementenverharding In Figuur 8 en figuur 9 staan de kwaliteitsontwikkelingen van de asfaltverharding en de elementenverharding. Hieruit blijkt dat de gemiddelde kwaliteit van de asfaltverhardingen lager ligt dan die van de elementenverharding. Van beide verhardingstypen is de kwaliteit licht gedaald. De asfaltverharding scoort hiermee net bovenin het kwaliteitsniveau D. De elementenverharding scoort in kwaliteitsniveau C.

Figuur 8: Kwaliteitsontwikkeling – asfalt

Figuur 9: Kwaliteitsontwikkeling – elementen

Beeld per wegtype In bijlage 2 is de totale kwaliteitsontwikkeling opgenomen waar een onderscheid is gemaakt naar wegtype. De elementenverharding van de fiets- en voetpaden (weg in verblijfsgebied) scoren hoger dan gemiddeld (kwaliteitsniveau B). Hier is de afgelopen jaren ook veel in geïnvesteerd. De asfaltverharding van de fiets- en voetpaden blijft wat achter met een kwaliteitsniveau C. Door omvorming naar beton wordt nu geen kwaliteitsverbetering in asfalt geregistreerd, maar zal het (slechte) areaal langzaam afnemen.

Blad 9 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

De asfaltverharding van de gemiddeld belaste wegen is vooruitgegaan en scoort nu in kwaliteitsniveau B. De overige verhardingen hebben geen grote verandering in kwaliteitsniveau doorgemaakt ten opzichte van 2016 en scoren nog in kwaliteitsniveau C, of net daar onder.

3.3

Huidige kwaliteit in detail De resultaten van de weginspectie 2020 zijn uitgesplitst naar oppervlakte per kwaliteitsniveau (uitgerekend naar percentage van totaal geïnspecteerd). Verder is een uitsplitsing gemaakt naar verhardingstype en wegtype. De resultaten staan in onderstaande tabellen. Asfalt

558.685 m² Heel veel schade

Acceptabele schade

Geen schade

Wegtype

D

C

B

A

A+

Totaal

gemiddeld belaste weg

0%

23%

16%

0%

61%

100%

licht belaste weg

22%

40%

15%

7%

15%

100%

weg in woongebied

29%

39%

14%

6%

11%

100%

weg in verblijfsgebied

15%

25%

30%

3%

27%

100%

fietspaden

29%

19%

29%

4%

19%

100%

Eindtotaal

23%

38%

16%

6%

17%

100%

Tabel 1: Kwaliteitsniveau naar oppervlakte – asfalt

Elementen

900.535 m² Heel veel schade

Wegtype

D

C

gemiddeld belaste weg

0%

licht belaste weg

11%

weg in woongebied

Accepteerbare schade Geen schade B

A

A+

Totaal

93%

2%

37%

25%

0%

4%

100%

1%

26%

100%

2%

20%

35%

2%

41%

100%

weg in verblijfsgebied

1%

11%

39%

1%

49%

100%

fietspaden

0%

16%

41%

0%

43%

100%

Eindtotaal

4%

21%

34%

1%

40%

100%

Tabel 2: Kwaliteitsniveau naar oppervlakte – elementen

De tabellen laten zien dat van het areaal van de asfaltverhardingen er 23% scoort in kwaliteitsniveau D en van de elementenverharding dit slechts 4% is. In 2016 scoorde een kleiner areaal in kwaliteitsniveau D. In kwaliteitsniveau D worden aanzienlijke risico’s gelopen op veiligheid issues, aansprakelijkheid en kapitaalvernietiging. Van het areaal van de elementenverhardingen scoort 40% in kwaliteitsniveau A+, dit is meer dan in 2016. De gemiddeld belaste asfaltwegen scoren 61% in kwaliteitsniveau A+, dit is een grote toename ten opzichte van 2016.

Blad 10 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

4

Wat hebben we gedaan en bereikt? Dit hoofdstuk blikt terug op de afgelopen jaren. Er wordt terug gekeken op het beleid in de afgelopen jaren en inzicht gegeven in de uitgevoerde werkzaamheden.

4.1

Beleid wegen Zwartewaterland Het huidige beleid voor wegonderhoud is onderhoudsniveau op B voor de fiets- en voetpaden en onderhoudsniveau C voor de overige wegen. In de programmabegroting voor de gemeente Zwartewaterland is opgenomen dat de afgelopen jaren is geïnvesteerd in de fiets- en voetpaden naar een onderhoudsniveau B te brengen en dat deze vanaf 2020 ook op dit niveau worden onderhouden. Voor 2020 en 2021 is het groot onderhoudsbudget vastgesteld op € 925.000 per jaar. De paraplunota Kapitaalgoederen uit 2017 geeft aan dat voor het onderhoud van de wegen op kwaliteitsniveau C een onderhoudsbudget van € 925.000 beschikbaar is, maar er theoretisch €1,16 miljoen nodig is. Vanaf 2019 is er een investeringsbudget voor vervanging opgenomen voor de openbare ruimte (wegen/bruggen/speeltoestellen) € 7.000.000 in de periode 2019 t/m 2021, hiervan is € 800.000 getemporiseerd naar 2022.

4.2

Uitgevoerde maatregelen De onderstaande tabel geeft inzicht in de uitgevoerde maatregelen in het wegbeheer per jaar. Dit betreft een lijst van groot onderhoud en vervangingen. 2018 Beatrixstraat Berkenlaan Burg. ten Veldestraat Buiten de Enkpoort Groene Steeg Het Ambt Hasselterdijk Jaagpad Kokosstraat Markt Sisalstraat Spil Tureluur Van Brandenburgstraat Verlengde Sportlaan Verhoging onderhoudsniveau fiets- en voetpaden

2017 Achterstraat Cellemuiden (proefvakken) De Kamp De Meent dr HAW van der Vechtlaan Eiland Fabrieksstraat Industriehaven Justitie Kamperdijk Koppel Oosterburgstraat Oosterkaai Otterbeek Simondsstraat Stuivenbergstraat Van Dedemlaan (parkeerplaats) Willem Egbertsstraat

Blad 11 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Wycher van Russelstraat Zilverbeek Zomerdijk 2019 dr HAW van der Vechtlaan Hoofdspoor Jutestraat Kettingweg Polleboersweg Stroombeek Verkavelingsweg Wolfshagenweg Zomerdijk

2020 Achterweg Burg. Ten Veldestraat Kastanjelaan Kerkwetering Schaapssteeg* De Veenen* onderhoud fiets- / voetpaden Paden in het Plantsoen* Vaartweg

Brug Stroombeek (vervangen) Nieuwe Sluis (vervangen) De Veenen (vervangen) Fiets/wandelpad lands IJsbaan (omvormen naar beton) Wandelpad Varkensgat (omvormen naar beton) Prins Bernardstraat (vervangen) Prins Clausstraat (vervangen) Prins Willem Alexanderstraat (vervangen) Trompstraat (integraal project) Toegangen Industriehaven (vervangen) Schrotenweg (vervangen) Rosmolenstraat/Kalverstraat (integraal project)

Sportlaan (integraal project) Jan van Arkelstraat (integraal project)* Park Blokhuisweg/Greente (vervangen) Taanderij (integraal project)*

Een aantal van de werkzaamheden die in 2020 zijn gestart zijn nog niet afgerond en lopen door in 2021. Deze zijn aangegeven met een ster (*) in de bovenstaande tabel.

4.3

Analyse terugblik Op basis van de voorgaande paragrafen kunnen een aantal lessen/leerpunten worden getrokken:  Gemiddeld gezien wordt voldaan aan het afgesproken kwaliteitsniveau C;  De kwaliteit van de elementen fiets- en voetpaden voldoen gemiddeld aan het herziene kwaliteitsniveau B. De kwaliteit van asfalt fiets- en voetpaden voldoet nog niet aan dit kwaliteitsniveau;  Een aanzienlijk areaal wegen scoort in het laagste kwaliteitsniveau (D), hiermee worden risico’s gelopen op het gebied van veiligheid, aansprakelijkheid en kapitaalvernietiging.  De kwaliteit van de gemeente Zwartewaterland scoort onder het landelijk gemiddelde (rapportcijfer circa 6,0).  Ondanks extra inzet in de afgelopen periode wordt de totale achteruitgang van wegen, net stabiel gehouden.

Blad 12 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

5

Wat zijn de kaders en trends? De wegbeheerder is gebonden aan een aantal landelijke kaders/regels, deze worden hier kort beschreven. Daarnaast heeft de gemeente Zwartewaterland reeds een aantal beheer- en beleidsstukken vastgesteld. Stukken die relatie hebben met of op wegbeheer worden hier besproken. Tenslotte wordt ingegaan op actuele thema’s en ontwikkelingen.

5.1

Wettelijke/juridische kaders Wegenwet Vanuit de Wegenwet is de zorgplicht voor de wegen neergelegd bij de wegbeheerder. De wegbeheerder is verplicht invulling te geven aan deze zorgplicht. De wegen moeten voldoende van kwaliteit zijn om de noodzakelijke functie te kunnen vervullen. Als voldoende kan worden aangetoond dat de wegbeheerder niet voldoet aan de zorgplicht kan hij aansprakelijk worden gesteld voor eventuele gevolgschade. Voor verdere invulling is een consistente uitvoering van groot belang. In verschillende CROW publicaties is aangegeven hoe de wegbeheerder goede invulling kan geven aan zijn zorgplicht. Verschillende landelijke normen en regels zijn hierin vastgelegd. Deze normen worden in het wegenbeheerpakket geborgd en gebruikt als uitgangspunt voor het wegbeheer. Gemeentewet De Gemeentewet geeft een verplichting voor verkeers- en sociale veiligheid. Deze wet geldt breder dan alleen voor wegen. De gehele openbare ruimte draagt bij aan een sociaal en verkeersveilig klimaat. Wegen is slechts een gedeelte hiervan. Om invulling te geven aan de eisen vanuit deze wet is afstemming met andere (beheer)plannen van belang. Provincie Overijssel De provincie Overijssel heeft een controlerende rol. Ze toetsen of het onderhoudsbudget wegen aansluit bij het vastgestelde kwaliteitsniveau. De provincie spreekt zich niet uit over het te hanteren kwaliteitsniveau.

De gemeente mag dit zelf bepalen. Wel is de provincie van mening dat wegen structureel moeten worden onderhouden om kapitaalsvernietiging te voorkomen. Ook moet achterstallig onderhoud worden vermeden. De provincie toetst regelmatig of de gemeente aan deze eisen voldoet. Besluit Begroting en Verantwoording 2017 In 2017 is het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) geactualiseerd. Deze wijziging is van invloed op wegenbeheer en vervanging. De BBV schijft nu voor dat: 1. Investeringen met een maatschappelijk nut dienen, evenals investeringen met een economisch nut, te worden geactiveerd en over de verwachte levensduur te worden afgeschreven. Dit geldt ook voor vervanging van wegen. 2. Groot onderhoud kan op twee manieren worden verwerkt: a. kosten in jaar van uitvoering t.l.v. de exploitatie (jaarlijks ramen in de begroting); b. kosten in jaar van uitvoering t.l.v. de onderhoudsvoorziening. Hierbij is ter onderbouwing een actueel beheerplan verplicht.

Blad 13 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Figuur 10: Samenvatting van lasten onderhoud en kapitaalgoederen vanuit de BBV

5.2

Beleidskaders wegen Een aantal beleidsstukken zijn direct van invloed op het onderhoud van wegen. Deze worden hier kort toegelicht. Gladheidsbestrijding De beleidsuitgangspunten voor gladheidsbestrijding zijn vastgelegd in “GLADHEID: preventie en bestrijding”. Jaarlijks wordt het Uitvoeringsplan gladheidsbestrijding opgesteld. De gladheidsbestrijdingsroutes zijn op kaart vastgelegd. Eventuele schades in de verharding worden via de normale route gemeld. Bij zware winters kunnen specifieke winterschades ontstaan met name in de asfaltverhardingen. Waar nodig worden deze schades separaat in beeld gebracht. Gladheidsbestrijding wordt bekostigd uit een eigen budget. Gemeentelijk verkeers- en vervoersplan (GVVP) In het kader van de omgevingsvisie zal de gemeente Zwartewaterland het Gemeentelijk verkeersen vervoersplan opgesteld in 2008, de komende tijd opnieuw ontwikkelen. Er wordt ingezet op het opnieuw inrichten van 30 km/u-wegen binnen de kernen, die er nu uitzien als 50 km/uwegen. Waar mogelijk wordt dit opgepakt in combinatie met ander onderhoud en beheer, zoals het vervangen van de riolering. Markeringen Er is geen structureel beleid op het onderhouden van markeringen. Uitvoering vindt ad hoc plaats naar aanleiding van meldingen of klachten. De benodigde middelen worden onttrokken uit het onderhoudsbudget wegen.

Onkruid op verharding Het bestrijden van onkruid op verhardingen is op dit moment ondergebracht bij de ROVA. Uit praktisch oogpunt wordt uitvoering gegeven aan kwaliteitsniveau B. Er wordt gebruikgemaakt van hete lucht bestrijding (i.v.m. afschaffing chemische onkruidbestrijding). De invloed van deze werkzaamheden op de kwaliteit van wegen is nog onbekend.

Blad 14 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Bermverhardingen Om de veiligheid van bestaande wegen in buitengebieden te verhogen kan het wenselijk zijn de bermen te verstevigen of te verharden. Er zijn verschillende mogelijkheden om hier invulling aan te geven (grasbetonstenen, betonnen bermverharding, grauwacke, stelconplaten, etc.). Er ontstaat regelmatig de vraag om bermen te verharden, de gemeente Zwartewaterland heeft op dit moment geen specifiek beleid. Eventuele kosten komen ten laste van het onderhoudsbudget wegen. Bij vervangingen komt het voor dat er extra kosten worden meegenomen om bermverhardingen aan te brengen. Advies is de komende periode nader onderzoek te doen naar de onderhoudstoestand van de bermen. Halfverharding Halfverhardingen zijn bijvoorbeeld schelpenpaden, grauwacke paden en paden met houtsnippers. Deze paden worden grotendeels onderhouden door de eigen buitendienst. Eventuele kosten voor materiaal worden bekostigd vanuit het onderhoudsbudget groen. Paden van bijzondere mengsels worden onderhouden door wegen (incl. eventuele kosten).

5.3

Aanpalend beleid Naast bovenstaande beleidskaders die directe invloed hebben op wegbeheer, zijn ook de beleidskaders van de overige objecten binnen de openbare ruimte interessant. Er wordt gekeken waar integrale mogelijkheden zijn of juist risico’s op het wegbeheer(budget). Rioolbeheer Het GRP 2015 - 2019 is met twee jaar verlengd en daarmee ook geldig voor de jaren 2020 en 2021. In het wegbeheerplan 2017-2021 werd al geconcludeerd dat het in het GRP geformuleerde beleid invloed had op het wegbeheer, omdat er minder samengewerkt kan worden met het rioleringsbeheer. De integrale projecten zullen afnemen en de sectorale wegbeheerprojecten toenemen met de daarbij behorende kosten. Er wordt in 2021 een nieuw GRP opgesteld dat geldt voor de periode 2022 – 2026 met langere doorkijk. Er wordt gekeken in hoeverre werken integraal kunnen worden opgepakt. Openbare verlichtingsbeheer Het beleid van de gemeente Zwartewaterland op het gebied van openbare verlichting is vastgelegd in het Beleidsplan openbare verlichting 2014 – 2024. Het Beheerplan Openbare verlichting 2021 – 2025 is een meer concrete uitwerking van het beleidsplan en geeft invulling aan de vervangingsopgave. De komende jaren wordt ingezet op het verder vervangen van de oude armaturen door LED armaturen. Dit zal wijkgericht worden opgepakt en er wordt gekeken naar de combinatie met andere projecten (bv. wegbeheer).

Groenbeheer In het groenbeleidsplan 2019-2029 wordt de volgende visie op de inrichting geformuleerd: 1. 2. 3.

Het creëren van een robuust en gevarieerd raamwerk van toegankelijk groen (de groenstructuur). Het vervullen van een breed palet aan waarden (leefbaarheid, gezondheid, welvaart, biodiversiteit, klimaat en participatie). Het bijdragen aan het welzijn van inwoners, bezoekers en flora en fauna.

Blad 15 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Het groenbeheerplan 2020 - 2024 stelt als minimum voor de onderhoudskwaliteit van groen CROW-B als niveau. Het vorige beleidsplan sprak uit om een onderhoudsniveau C te handhaven. Het gewenste onderhoudsniveau is omhooggegaan. Grote verschillen tussen de ambitie voor groen en wegen zijn niet te adviseren, aangezien de uitstraling van groen en wegen invloed hebben op elkaar en op het kwaliteitsbeeld van de burgers van de totale openbare ruimte. Beheer spelen In het beheerplan spelen 2020 - 2023 wordt onderhoudsniveau C als een reëel niveau gezien door het relatief grote aandeel oudere toestellen. Door de invoering van preventief onderhoud is het onderhoudsniveau B goed haalbaar na enkele jaren. Tevens is het Buitenruimteplan vastgesteld, het plan gaat in op bewegen, ontmoeten, sporten en spelen in de openbare ruimte. Het geeft een kader voor o.a. herinrichting van speelplaatsen. Maar bijvoorbeeld ook voor speciale beweegpaden / beweegtoestellen. Bij onderhoud en vervanging wordt integraal gekeken naar het Buitenruimteplan. Beheer Civiele Kunstwerken De update kunstwerkenbeheer 2017 - 2026 geeft invulling aan de onderhoudsambitie van de gemeente Zwartewaterland voor de civiele kunstwerken. Er is gekozen om de kunstwerken te onderhouden op kwaliteitsniveau B. Hierbij ligt de nadruk op ‘heel en veilig’ en slechts beperkt op ‘schoon’.

Het beheer van de civiele kunstwerken raakt direct aan het wegbeheer, aangezien de bruggen, tunnels en viaducten grenzen aan wegen en door dezelfde gebruikers gebruikt worden.

5.4

Actuele thema’s Duurzaamheid/programma energietransitie De gemeente Zwartewaterland is in 2018 een traject gestart op weg naar een omgevingsvisie. Eén van de thema’s van de omgevingsvisie is energie. Dit thema is verder uitgewerkt in een programma dat als input zal dienen voor de omgevingsvisie. Het programma energietransitie zet in op een CO2-uitstoot vermindering van 49% in 2030. De gemeente Zwartewaterland neemt de regie op deze opgave als: 1. 2. 3. 4.

gebouweigenaar en beheerder van gemeentelijke infrastructuur en openbare ruimte; bevoegd gezag voor ruimtelijke plannen en toezicht op de Wet milieubeheer; facilitator door maatschappelijke initiatieven te ondersteunen en ruimte te maken voor experimenten; aanjager via financiële instrumenten, lokale participatie en communicatie.

Bij het concretiseren van deze ambitie zoekt de gemeente meekoppelkansen met de andere duurzaamheidsopgaven voor de komende jaren: klimaatadaptatie en circulaire economie. Het regeerakkoord streeft ernaar dat alle nieuwe auto’s emissieloos zijn in 2030. Dit heeft consequenties voor de manier van verplaatsen en de investeringen in de openbare ruimte. Voor de gemeente gaat het om duurzame aanleg van de infrastructuur, duurzaam benutten van de infrastructuur, vergroenen van personen- en goederenvervoer (incl. tank- en laadinfrastructuur)

Blad 16 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

en innovatieve mobiliteitsdiensten (mensen bewegen zich anders te verplaatsen). Vooral het laatste heeft invloed op het wegareaal en waar prioriteit ligt in het onderhoud. Klimaatadaptatie In de ontwerp-omgevingsvisie is de ambitie opgenomen om ruimte te geven aan klimaatadaptatie. Het gaat hierbij om het aanpassen van de fysieke leefomgeving aan de gevolgen van klimaatverandering. Dat zijn een stijgende zeespiegel, meer extreme buien, langere perioden van droogte en hogere temperaturen. Klimaatverandering leidt tot kansen en risico’s voor het wegbeheer. Kansen: door slimme combinaties te maken draagt het wegbeheer bij aan een klimaatbestendige inrichting. Bij de uitwerking van de onderhoudsmaatregelen werken we deze koppelingen verder uit. Denk hierbij aan:  het inzetten van wegvakken voor waterberging (zolang het water tussen de stoepbanden blijft staan);  het inzetten van verkeersdrempels als geleiders voor hemelwater;  de keuze voor halfverharding bij lage verkeersintensiteiten (parkeervakken);  het gebruik van het wegdek om water oppervlakkig af te laten stromen naar wadi’s of oppervlaktewater;  het minimaliseren van de verkeersruimte om vergroening mogelijk te maken. Risico’s: klimaatverandering leidt ook tot risico’s voor het wegbeheer. Het is belangrijk hier aandacht voor te hebben met het oog op de toekomst.

Voorbeelden van deze risico’s zijn:  het smelten van asfalt bij hitte;  het ontstaan van scheuren in de weg door droogte;  onbegaanbare wegen bij extreme regen. Vanuit het wegenbeheerplan zijn geen aanvullende middelen beschikbaar om meerkosten te financieren. Leefbaarheidsplannen De leefbaarheidsplannen bevatten ambities die door en voor onze inwoners zijn geformuleerd. Deze richten zich op een tweetal thema’s, namelijk centrum & toerisme, sociaal domein in relatie tot de openbare ruimte. Onder deze thema’s zijn samen met onze inwoners concrete acties geformuleerd om de leefbaarheid in de kernen te verhogen. Denk hierbij aan het aanleggen van een beweegpad voor mindervaliden in het gebied rondom de Schans, een recreatief fietspad langs het Zwartemeer en parkeerplaatsen op het Diamanten Bolwerk. Een deel van de ambities sluit naadloos aan op (onderhouds-) opgaven uit andere beleids- en beheerprogramma’s zoals deze ook verwerkt zijn in het Uitvoeringsprogramma Werken & Projecten. Deze projecten worden in de uitvoering aan elkaar gekoppeld, zodat deze (financieel) zo efficiënt mogelijk kunnen worden gerealiseerd. Een mooi voorbeeld hiervan is de herinrichting van de Jan van Arkelstraat in Genemuiden.

Het riool moet worden vervangen en gelijktijdig geven we uitvoering aan de ambitie vanuit de leefbaarheidsplannen om deze weg veilig en toegankelijk in te richten voor jong en oud. Voor de uitvoering van de leefbaarheidsplannen heeft de gemeenteraad budget beschikbaar gesteld.

Blad 17 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Bodemdaling en zetting Bodemdaling en zetting is een thema wat speelt binnen de gemeente Zwartewaterland. De effecten hiervan op het wegbeheer zijn kort bekeken. Er zijn op dit moment onvoldoende data om te kunnen bepalen wat de precieze effecten zijn in de toekomst. Geadviseerd wordt om een aantal proefgebieden jaarlijks in te meten, zodat er goed inzicht ontstaat in de bodemdaling van de weginfrastructuur. Het is wel duidelijk dat na nieuwe aanleg van woonwijken en industrieterreinen zetting heeft plaatsgevonden, waardoor bij toekomstige vervangingen ophoging van wegen noodzakelijk is om zo de bereikbaarheid van o.a. bedrijven te kunnen garanderen. Deze investeringen zijn nog niet opgenomen in de actualisatie van dit Beheerplan wegen.

Blad 18 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

6

Wat willen we? In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de ambitie voor de komende beleidsperiode. Met behulp van een scenarioberekening groot onderhoud wordt inzicht gegeven in de keuzes, de plussen en minnen en de kosten die bij verschillende scenario’s komen kijken. Dit wordt per scenario gepresenteerd. Daarna wordt separaat inzicht gegeven in de kosten voor vervangingen.

6.1

Uitgangspunten berekeningen Voor de scenarioberekening zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:  Areaal conform GBI (peildatum december 2020).  Er wordt alleen budget berekend voor ‘Groot onderhoud’. Klein onderhoud, calamiteitenonderhoud, bermonderhoud en verzorgen onderhoud (bijvoorbeeld straatvegen of onkruidbestrijding) worden niet meegenomen in deze scenarioberekening.  De verhardingsfuncties overige en parkeervakken zijn onder één categorie samengebracht.  Volledige vervangingen/reconstructie/rehabilitatie worden niet meegenomen in de scenarioberekening groot onderhoud.  Eenheidsprijzen op prijspeil 2021 conform prijzen Zwartewaterland (actuele bestekken).  Er is rekening gehouden met de volgende staartkosten percentages: o Algemene kosten (AK) 5%, zijn de kosten binnen een onderneming die niet direct of indirect (via een tarief) aan de bouwprojecten kunnen worden toegerekend. o Uitvoeringskosten 5%, zijn de kosten van materieel en-of arbeid die nodig zijn voor de uitvoering van een bouwwerk. o Winst en risico 5%, winst en risico voor de uitvoerende partij. o Voorbereiding, administratie en toezicht (VAT) 5%, dit zijn alle voorbereidingskosten (bijv. opstellen bestek), kosten om de projectadministratie uit te voeren en toezicht te houden.

Binnen de gemeente Zwartewaterland worden deze kosten deels uitgevoerd door eigen personeel (betaald uit algemene middelen), daarom is het percentage verlaagd. Voor de vervangingen is rekening gehouden met 15% VAT kosten, aangezien hier meer wordt uitbesteed.  De benodigde budgetten geven inzicht in de gemiddelde onderhoudskosten voor de (middel)lange termijn, er worden geen kosten of voordeel berekend voor het op niveau brengen van het huidige areaal. Voor de verschillende scenario’s wordt inzicht gegeven in de kosten als wordt uitgegaan van de zettingsgevoelige ondergrond. Het areaal zettingsgevoelige wegen (conform paragraaf 2.2.6) is hiertoe gekoppeld aan een intensiever werkpakket. Er is uitgegaan van meer onderhoud gedurende de levensduur en meer benodigde kosten voor het ophogen van wegen. Deze bedragen zijn indicatief.

Blad 19 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Groot onderhoud scenario 1: Voortzetten huidig beleid

Scenario 1 Voorzetten huidig beleid

Hoofwegen

Bedrijventerreinen

Woongebied

Buitengebied

Totaal

Het eerste scenario geeft inzicht in het voortzetten van de huidige kwaliteitsambitie, fiets- en voetpaden op kwaliteitsniveau B en het overige areaal op kwaliteitsniveau C.

Centra

6.2

Rijbanen

C

C

C

C

C

€ 706.400

Fietspaden

B

B

B

B

B

€ 91.800

Voetpaden

B

B

B

B

B

€ 237.900

Parkeervakken/overig

C

C

C

C

C

€ 176.300

€182.300

€61.650

€306.800

€ 1.212.400

Totaal kosten

€147.300 €514.400

Gemiddeld per m²: € 0,75 (exclusief zettingsgevoelige strategie) Indicatie met zettingsgevoelige beheerstrategie: € 1.514.200 per jaar, € 0,95 per m² Pluspunten Minder kans op risicoaansprakelijkheid op de fiets- en voetpaden Conform het huidige beleid Minpunten Op de rijbanen en parkeervakken/overig kans op risicoaansprakelijkheid en kapitaalvernietiging Voldoet deels niet aan de landelijke standaard (CROW, heel en veilig) Lastig communiceren naar burgers (daar wel onderhoud, hier niet) Meer onderscheid in beheermaatregelen

Blad 20 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Groot onderhoud scenario 2: alles kwaliteitsniveau C

Scenario 2 Alles kwaliteitsniveau C

Hoofwegen

Bedrijventerreinen

Woongebied

Buitengebied

Totaal

Het tweede scenario geeft inzicht in het onderhoud van alle wegen op kwaliteitsniveau C.

Centra

6.3

Rijbanen

C

C

C

C

C

€ 706.400

Fietspaden

C

C

C

C

C

€ 77.300

Voetpaden

C

C

C

C

C

€ 195.600

Parkeervakken/overig

C

C

C

C

C

€ 176.300

€166.600

€61.600

€143.700

€485.400

€298.300

€1.155.600

Totaal kosten

Gemiddeld per m²: € 0,72 (exclusief zettingsgevoelige strategie) Indicatie met zettingsgevoelige beheerstrategie: € 1.459.900 per jaar, € 0,91 per m² Pluspunten Relatief voordelig in kosten Weinig onderhoudsmomenten Minpunten Voldoet niet aan de landelijke standaard (CROW, heel en veilig) Kans op kapitaalvernietiging Verhoogde kans op risicoaansprakelijkheid op alle wegen Veiligheid kan in het geding komen Beeld burger slecht/sober, gemeente rommelt maar wat aan Oplopende klein onderhoudskosten

Blad 21 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Groot onderhoud scenario 3: alles kwaliteitsniveau B

Scenario 3 Alles kwaliteitsniveau B

Hoofwegen

Bedrijventerreinen

Woongebied

Buitengebied

Totaal

Dit scenario geeft inzicht in onderhoud van alle wegen op kwaliteitsniveau B.

Centra

6.4

Rijbanen

B

B

B

B

B

€ 827.100

Fietspaden

B

B

B

B

B

€ 91.800

Voetpaden

B

B

B

B

B

€ 237.900

Parkeervakken/overig

B

B

B

B

B

€ 207.700

€207.700

€71.200

€166.600

€569.900

€349.000

€1.364.500

Totaal kosten

Gemiddeld per m²: € 0,85 (exclusief zettingsgevoelige strategie) Indicatie met zettingsgevoelige beheerstrategie: € 1.805.200 per jaar, € 1,12 per m² Pluspunten Voldoet aan landelijke standaard (CROW, heel en veilig) Beperkte kans op kapitaalvernietiging Risico op aansprakelijkheid is beperkt Eenvoudig en effectief in beheer Minpunten Relatief duur Geen extra’s (bijvoorbeeld in Centra)

Blad 22 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

6.5

Inzicht in vervanging/rehabilitatie In bovenstaande scenarioberekening is inzicht gegeven in het benodigde budget voor groot onderhoud wegen. In deze berekening wordt geen rekening gehouden met vervanging/rehabilitatie van de totale weg aan het einde van de levensduur, dit dient echter wel te gebeuren. De totale vervangingswaarde van alle wegen binnen de gemeente Zwartewaterland is circa € 112 miljoen (gemiddeld € 69 per vierkante meter). De gemiddelde levensduur van de weg is afhankelijk van meerdere factoren, maar ligt tussen de 40 en 60 jaar. Met behulp van een cyclische berekening (o.b.v. jaar van aanleg) is inzicht gegeven in de theoretisch benodigde kosten per jaar. Gemiddeld is per jaar circa € 1,87 miljoen nodig voor het vervangen van wegen. De theoretische bedragen verschillen echter per jaar. Door plaatsing van wegen op ‘ronde’ aanlegjaren (bv. 1970 of 1980) in het beheersysteem ontstaan pieken in de theoretische vervangingsplanning. In realiteit zullen deze vervangingspieken uitvlakken. Tendens is echter dat de benodigde investeringen voor vervangingen de komende jaren oplopen. Advies is rekening te houden met deze oplopende investeringen. Onderstaande tabel geeft inzicht in de vervangingskosten voor de periode 2025 t/m 2034. Jaar

Cyclische vervanging

Achterstand

Totaal

2025

€

188.710

€ 8.704.433

€ 8.893.143

2026

€

588.562

€

588.562

2027

€

591.255

€

591.255

2028

€

118.205

€

118.205

2029

€

631.300

€

631.300

2030

€

12.304.988

2031

€

901.176

€

901.176

2032

€

929.753

€

929.753

2033

€

571.486

€

571.486

2034

€

1.337.991

Totaal

€

18.163.427

€ 8.704.433

€ 26.867.860

gemiddeld

€

1.816.343

€

€ 2.686.786

€ 12.304.988

€ 1.337.991 870.443

Ten opzichte van de theorie is een achterstand van circa € 8,7 miljoen, dit zijn wegen die de theoretische levensduur reeds hebben overschreden. De komende periode (2022 – 2026) wordt op basis van daadwerkelijke kwaliteit bepaald welke wegen worden vervangen. Verdere uitwerking volgt in de integrale programmering.

Blad 23 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

7

Wat zijn de financiële kaders? In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de financiering van wegbeheer. Hoe verhouden de berekende kosten zich tot de beschikbare budgetten en hoe wordt dit gefinancierd?

7.1

Groot onderhoud Het huidig groot onderhoud wordt gefinancierd uit een exploitatiebudget. Dit budget is vastgesteld op € 925.000 per jaar. Vanuit dit budget voor groot onderhoud worden ook een aantal vaste kosten voor wegbeheer betaald. Om groot onderhoud de komende jaren uit te voeren conform huidig beleid is volgens de scenarioberekening jaarlijks circa € 1,212 miljoen nodig. Dit is exclusief eventuele extra maatregelen voor zettingsgevoelige gebieden. Wel is in deze berekening uitgegaan van de nieuwe areaalomvang en het prijspeil 2021. Het huidige exploitatiebudget is dus niet voldoende toereikend om de huidige ambitie voort te zetten.

7.1.1

Voorziening Groot onderhoud Om de jaarlijkse schommelingen in het benodigde groot onderhoudsbudget op te vangen, kan een voorziening ingericht worden. In deze voorziening wordt jaarlijks een bedrag gestort. Met het geld in deze voorziening kan de wegbeheerder groot onderhoud uitvoeren en hoeft niet het volledige budget in één jaar gespendeerd te worden als dit niet nodig is. In de jaren dat meer budget nodig is, kan het bespaarde geld in de vorige jaren aangewend worden. Dit maakt het onderhoud aan wegen meer flexibel. Een voorwaarde aan een voorziening is echter dat het groot onderhoud een actueel beheerplan heeft als grondslag. Met dit beheerplan wordt aan deze voorwaarden voldaan. Het flexibele karakter van de voorziening is een groot voordeel voor het wegbeheer. Het advies is om in de toekomst een voorziening in te stellen, conform de BBV.

7.2

Klein onderhoud / Calamiteitenonderhoud Naast regulier groot onderhoud wordt ook klein onderhoud/calamiteiten onderhoud uitgevoerd. Dit klein onderhoud wordt vaak ingevuld aan de hand van meldingen openbare ruimte (bijv. vanuit burgers en via Melddesk) of klein onderhoudsmeldingen (vanuit de inspectie). Klein onderhoud omvat alle schades die ernstig zijn, maar gering van omvang (bijv. aantal losliggende tegels). Voor Zwartewaterland is voor separaat budget. Dit budget kan worden ingezet door uren (van eigen buitendienst) of voor uitvoering door een aannemer.

Blad 24 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

7.3

Vervanging / Rehabilitatie Kosten voor vervangen van wegen worden conform BBV 2017 afgeschreven/gekapitaliseerd over de periode van nut. Dit betekent dat de komende jaren rekening moet worden gehouden met oplopende kapitaallasten wegen.

Blad 25 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

8

Hoe pakken we dit aan? Na de keuze voor een scenario kan uitvoering worden gegeven aan de kwaliteitsambitie. In dit hoofdstuk wordt kort beschreven hoe dit wordt aangepakt. Oftewel: Hoe wordt het beleid vertaald naar een werkproces? En welke inzet is daarvoor nodig?

8.1

Werkproces/beheercyclus plan wegbeheer Het figuur geeft inzicht in de verschillende stappen binnen het wegbeheer werkproces. Op basis van deze cyclus wordt invulling gegeven aan de ambitie en worden de budgetten daadwerkelijk ingevuld. Een korte toelichting per werkstap voor Zwartewaterland. Inspecteren Het proces begint met de weginspectie. Alle wegen binnen het beheerareaal worden 1 keer per 2 jaar globaal visueel geïnspecteerd conform de CROW. De weginspectie wordt ingelezen in het beheersysteem GBI. Vaststellen kengetallen, opstellen beheerstrategie en opstellen basisplanning Met behulp van GBI kan een kwalitatieve en cyclische planning wegen worden opgesteld. Hiervoor is het noodzakelijk dat de kengetallen en beheerstrategie aansluiten bij de gemeente. Advies is deze getallen jaarlijks te herijken. De basisplanning geeft inzicht in de maatregelen die op basis van het (theoretische) gedragsmodel moeten worden uitgevoerd. Maatregelen toetsen De theoretisch voorgestelde maatregelen dienen (bij voorkeur buiten) te worden getoetst. Tijdens de toets wordt gecontroleerd op de maatregel (is dit de juiste), het uitvoeringjaar, de kosten en de prioriteit. Na uitvoering van de maatregeltoets zijn de (wegen)maatregelen ook in GBI direct actueel en geborgd. Deze maatregellijst/kaart vormt de basis voor de rest van het proces.

Integraal afstemmen disciplines en opstellen integrale plankaart De sectorale planning wegen is in concept gereed. Deze wordt integraal afgestemd met andere disciplinaire planningen (bijvoorbeeld riolering, groen, openbare verlichting) en andere projecten (nieuwbouw, inbreiding, ruimtelijke projecten, etc.). Tevens wordt gekeken naar de realisatie van actuele thema’s en andere beleidsterreinen (bv. klimaatadaptatie, Buitenruimteplan, zie hoofdstuk 5). Door deze op kaart te presenteren ontstaat een goed inzicht van alle projecten in

Blad 26 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

de openbare ruimte van Zwartewaterland. In een gezamenlijke werksessie wordt gekeken waar integraal kan worden samengewerkt. De integrale projecten worden vervolgens gedefinieerd en vastgelegd in een integrale plankaart. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen (groot) onderhouds- en investeringsprojecten (vervangingen). Opstellen uitvoeringsprogramma Werken & Projecten De uiteindelijk buiten uit te voeren maatregelen worden opgenomen op het uitvoeringsprogramma Werken & Projecten. Het integraal afgestemde programma wordt jaarlijks vastgesteld door het college. Vanuit dit plan worden de werkzaamheden uitgevoerd (sectoraal of integraal).

8.2

Benodigde inzet medewerkers Naast de benodigde financiële middelen zijn ook medewerkers nodig om wegbeheer vorm te geven. Onderstaand overzicht geeft inzicht in de benodigde medewerkers: Functie

Taken

Arbeidsbehoefte (ter indicatie)

Beleidsmedewerker

  

Advies Ontwikkeling beleid Koppeling met andere beleidsterreinen

0,3 fte

Wegbeheerder

        

Vragen, klachten en meldingen Inspecties en kwaliteitsmetingen Maatregeltoetsen Opstellen uitvoeringsplan Afstemming integrale projecten Budgetbeheer Aansturing en regie derden Vertegenwoordiger van de gemeente Toezicht en begeleiding

1,0 fte

Databeheerder



Areaalgegevens bijwerken/up-to-date houden Uitgevoerd onderhoud verwerken Uitwisselingsbestanden aanmaken (integrale) plankaarten/overzichten opstellen

0,3 fte

Aanbestedingen Vergunningen Communicatiewerkzaamheden Contacten onderhoud/vervangingen Regievoeren

Afhankelijk van hoeveelheid projecten

   Projectleider

    

Blad 27 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Werkvoorbereider

  

Opstellen bestekken/contracten Aanmaken tekeningen Ondersteuning bij gunning

Afhankelijk van hoeveelheid projecten (deels bekostigd uit VAT)

Toezichthouder



Toezicht op kwaliteit van uitvoering van de wegbeheermaatregelen

Afhankelijk van hoeveelheid projecten

Naast genoemde taken zijn onderstaande onderwerpen van toepassing voor wegbeheer. Genoemde onderwerpen, zaken en kennis worden ingekocht op de markt:    

Uitvoeren weginspecties Advisering en begeleiden complexe vraagstukken Ondersteuning beheersoftware GBI Opstellen plannen

Blad 28 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

9

Conclusies en aanbevelingen In dit hoofdstuk staan de conclusies en aanbevelingen.

9.1

Conclusies Areaal De gemeente Zwartewaterland heeft circa 1,63 miljoen m² verharding in beheer. Hiervan bestaat meer dan de helft uit elementen en voor meer dan een derde uit asfalt. De meeste verharding is in gebruik als een rijbaan en ligt in een woongebied. Ook ligt het areaal voor een groot deel in het buitengebied. Met gemiddeld 72 m² verharding per inwoner, beheert de gemeente Zwartewaterland meer dan een gemiddelde gemeente (59 m²/inwoner). In de jaren 70 van de vorige eeuw is een aanlegpiek te zien in de data. Dit aandeel van het areaal loopt richting einde levensduur. Aandachtspunten in de gemeente zijn de wegen in het buitengebied die niet gedimensioneerd zijn op de hedendaagse landbouwvoertuigen, en de zettingsgevoelige gebieden die invloed kunnen hebben op het kwaliteitsverloop van de wegen. Kwaliteit Het wegenareaal van de gemeente Zwartewaterland scoort gemiddeld op kwaliteitsniveau C. De kwaliteit van de elementenverharding scoort gemiddeld hoger dan de asfalt verharding. De kwaliteit van de elementenverharding is gemiddeld iets opgelopen ten opzichte van 2016. De kwaliteit van de asfaltverharding is gemiddeld gezakt, waardoor deze nu net in kwaliteitsniveau D scoort. Hiermee worden met name op asfalt risico’s gelopen op veiligheid, aansprakelijkheid en kapitaalvernietiging. De totale kwaliteit van het areaal is licht gezakt ten opzichte van 2016.

Ten opzichte van landelijke gemiddelde scoort Zwartewaterland hier ruim onder. Scenario’s Met behulp van een scenarioberekening groot onderhoud is inzicht gegeven in de keuzes, de plus- en minpunten en kosten bij verschillende beleidsscenario’s. Voor het voorkeursscenario 1, voortzetten van het huidig beleid, is momenteel te weinig budget beschikbaar. Desondanks wordt voorgesteld dit scenario te volgen in de volgende beheerperiode. Financiering Voor het doorzetten van het huidige beleid is een budget nodig van gemiddeld € 1,21 miljoen per jaar. Op dit moment is jaarlijks € 925.000 per jaar beschikbaar voor groot onderhoud middels een exploitatiebudget. Vanuit dit budget worden ook andere (vaste) kosten betaald. Gemiddeld is voor de vervangingsopgave een budget nodig van circa € 1,87 miljoen per jaar. Gezien de leeftijdsopbouw van het areaal van de gemeente Zwartewaterland zullen de vervangingskosten de komende jaren oplopen. Deze kosten worden conform BBV 2017 afgeschreven/gekapitaliseerd over de periode van nut. Voor het klein onderhoud is een exploitatiebudget geraamd op € 180.000 per jaar voor het gehele wegenareaal. Beheerproces Na de keuze voor een bepaalde kwaliteitsambitie kan het wegbeheer werkproces worden gehanteerd. De verschillende stappen geven inzicht en komen tot een (integrale) planning.

Op basis van deze planning kunnen de daadwerkelijk jaarlijkse kosten voor wegbeheer geraamd worden. Schommelingen in budget kunnen bijvoorbeeld voorkomen door een strenge winter of ernstige achteruitgang.

Blad 29 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

9.2

Aanbevelingen Op basis van het wegbeheerplan worden de volgende aanbevelingen gedaan:  Blijvende aandacht voor de beheerdata, dit vormt de basis voor een goed wegbeheer en betrouwbare planningen.  In dit wegbeheerplan is een korte analyse gemaakt voor beheer op zettingsgevoelige gebieden. Om dit in de toekomst te implementeren is meer onderzoek nodig naar deze gebieden en het beheer hiervan.  Bij de ontwikkelingen en actuele thema’s wordt gekeken naar meekoppelkansen en integratie met regulier wegbeheer. Sommige kansen kunnen kostenneutraal worden ingevuld, andere vragen om substantiële meerkosten. Het huidige budget voor wegbeheer geeft hiertoe weinig ruimte. Advies is hiermee zorgvuldig om te springen en niet alleen te kijken naar het wegbeheerbudget.  Keuze te maken voor een kwaliteitsambitie (incl. plussen en minnen) en de benodigde middelen ter beschikking te stellen.  Voldoende middelen te reserveren voor oplopende vervangingsinvesteringen.  De mogelijkheden van het instellen van een onderhoudsvoorziening wegen te overwegen.  De overige (vaste) wegbeheerkosten drukken op het onderhoudsbudget voor groot onderhoud. Geadviseerd wordt deze kosten separaat in beeld te brengen en te financieren.

Blad 30 van 30

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Bijlage 1 Kwaliteitsmeetlat

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Bijlage 1 Kwaliteitsmeetlat Technische staat Asfaltverharding Kwaliteitsbeschrijving:

Comfort: Goed comfort Plasvorming: Komt tijdelijk in lichte mate voor, niet hinderlijk Aanzien: Zichtbare reparaties, geen verschillend materiaal toegepast Veiligheid: Veilig, geeft geen aanleiding tot valpartijen Kwaliteitsnorm: per 100m1 Lichte schade in zeer geringe /geringe omvang. Matige schade in zeer geringe omvang. Geen ernstige schade. Voor CROW schadebeelden (normen zie bijlage):  Rafeling  Dwarsonvlakheid  Oneffenheden  Scheurvorming  Randschade

Hoog

   

Kwaliteitsbeschrijving:

Comfort: Licht comfortverlies, hinderlijk Plasvorming: Komt in lichte mate voor, enigszins hinderlijk Aanzien: Zichtbare reparaties met nieuw materiaal, enkele oneffenheden  Veiligheid: Veilig, geeft weinig tot geen aanleiding tot valpartijen Kwaliteitsnorm: per 100m1 Lichte schade in enige / grote omvang. Matige schade in geringe omvang. Ernstige schade in zeer geringe omvang. Voor CROW schadebeelden (normen zie bijlage):  Rafeling  Dwarsonvlakheid  Oneffenheden  Scheurvorming  Randschade

Basis

  

Kwaliteitsbeschrijving:

Comfort: Comfortverlies, af en toe hinderlijk Plasvorming: Komt in grote mate voor, hinderlijk Aanzien: Spoorvorming, oneffenheden, scheurvorming Veiligheid: Minder veilig, geeft weinig tot geen aanleiding tot valpartijen Kwaliteitsnorm: per 100m1 Lichte schade is niet maatgevend. Matige schade in enige/ grote omvang. Ernstige schade in geringe omvang. Voor CROW schadebeelden (normen zie bijlage):  Rafeling  Dwarsonvlakheid  Oneffenheden  Scheurvorming  Randschade

Laag

   

Beheerplan wegen 2022-2026 Gemeente Zwartewaterland projectnummer 0465894.100 13 april 2021 revisie 3.0

Technische staat Elementen verharding Kwaliteitsbeschrijving:

Comfort: goed tot hoog comfort. Veiligheid: veilig, geen kans op ongelukken. Aanzien: enkele reparaties, gebruik zichtbaar, geen verschil in materiaal. Plasvorming: komt tijdelijk in lichte mate voor, niet hinderlijk. Kwaliteitsnorm: per 100m1 Lichte schade in zeer geringe /geringe omvang. Matige schade in zeer geringe omvang. Geen ernstige schade. CROW Schadebeeld dwarsonvlakheid:  < 15 meter verharding lichte dwarsonvlakheid (10 mm tot 25 mm).  < 5 meter verharding matige dwarsonvlakheid (25 mm tot 40 mm).  Geen ernstige dwarsonvlakheid (≥40 mm). CROW Schadebeeld oneffenheden:  < 8 st. lichte oneffenheden (5 mm tot 15 mm).  < 3 st. matige oneffenheden (15 mm tot 30 mm).  Geen ernstige oneffenheden (≥30 mm).

Hoog

   

Kwaliteitsbeschrijving:

Comfort: licht comfortverlies. Veiligheid: redelijk veilig. Aanzien: reparaties met nieuw materiaal zichtbaar, schades zichtbaar. Plasvorming: komt in lichte mate voor, enigszins hinderlijk. Kwaliteitsnorm: per 100m1 Lichte schade in enige / grote omvang. Matige schade in geringe omvang. Ernstige schade in zeer geringe omvang. CROW Schadebeeld dwarsonvlakheid:   15 m. verharding lichte dwarsonvlakheid (10 mm tot 25 mm).  5 tot 15 m. verharding matige dwarsonvlakheid (25 mm tot 40 mm).  < 5 meter verharding ernstige dwarsonvlakheid (≥ 40 mm). CROW Schadebeeld oneffenheden:   8 st. lichte oneffenheden (5 mm tot 15 mm).  3 tot 8 st. matige oneffenheden (15 mm tot 30 mm).  < 3 st. ernstige oneffenheden (30 mm tot 40 mm).