1a. Bijlage - Evaluatie ondernemersfonds Genemuiden

Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden Gemeente Zwartewaterland <Status>

colofon

titel rapport Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden datum 5 mei 2021 projectnummer P03947 opdrachtgever Gemeente Zwartewaterland BRO Projectleider FS Projectteam NvG, FS bron Kaft BRO

BRO Industriestraat 94 5931 PK Tegelen T +31 (0)77 373 06 01 E info@bro.nl www.bro.nl

“Als we anderen de ruimte niet gunnen zullen we zelf steeds meer opgesloten raken.” Prof. Hans Galjaard

Inhoudsopgave 1

Inleiding 1.1 Aanleiding 1.2 Aanpak 1.3 Conclusies en aanbevelingen

3 3 3 3

2

Achtergrond 2.1 Ontwikkeling centrum Genemuiden 2.2 Invoering Ondernemersfonds 2.3 Eerste jaar Ondernemersfonds 2.4 Evaluatie

6 6 7 8 9

3

Resultaten 3.1 Respons 3.2 Organisatie en communicatie 3.3 Toegevoegde waarde 3.4 Missie en uitgaven 3.5 Samenwerking

10 10 10 12 14 16

woensdag 5 mei 2021

2

1 Inleiding Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Sinds oktober 2019 is er in Genemuiden een Ondernemersfonds actief op basis van reclamebelasting. Het hoofddoel van het Ondernemersfonds is: ‘een stabiele en sterke toekomst’ voor de kernzone van Genemuiden’. Met het fonds investeren ondernemers gezamenlijk in de economische ontwikkeling van de kernzone om zo publiek aan te trekken, de uitstraling te verbeteren en de bestedingen te verhogen. De Middenstandsvereniging Genemuiden (MVG) heeft het initiatief genomen om het winkelhart een boost te geven en de gemeente Zwartewaterland heeft hier medewerking aan verleent. Recent zijn er echter ook geluiden vanuit enkele ondernemers dat zij de nut en noodzaak hiervan niet inzien. Bij de invoering van het fonds is de afspraak gemaakt om na een jaar een evaluatie uit te voeren en op basis daarvan keuzes te maken ten aanzien van het vervolgtraject. Deze evaluatie staat centraal in voorliggende rapportage.

1.2

Aanpak

De kern van het onderzoek bestaat uit een enquête onder alle ondernemers die reclamebelasting betalen. Door alle bijdrageplichtingen te bevragen kan een compleet en betrouwbaar beeld worden gevormd, doordat zowel voor- als tegenstanders hun mening kunnen uiten. In de enquête is onder meer aandacht besteed aan het functioneren van het fonds, de samenwerking, de organisatiestructuur, behaalde resultaten en verbeterpunten.

woensdag 5 mei 2021

Om te komen tot een eindproduct zijn achtereenvolgens de volgende stappen ondernomen:  Allereerst is er een desk research uitgevoerd om meer te weten te komen over Genemuiden en specifiek de achtergrond van het Ondernemersfonds.  Vervolgens is een enquête gehouden onder alle bijdrageplichtigen aan het Ondernemersfonds.  De resultaten van bovenstaande stappen zijn samengevat en uitgewerkt in voorliggende bondige rapportage. Wij geven de belangrijkste conclusies en formuleren aanbevelingen ten aanzien van de toekomst van het Ondernemersfonds. De uitkomsten zijn gedeeld met de gemeente en bieden (het bestuur van) het Ondernemersfonds handvatten voor de doorontwikkeling van het fonds.

1.3

Conclusies en aanbevelingen

Bij de oprichting van het Ondernemersfonds in 2019 was een ruime meerderheid van de ondernemers positief gestemd en op basis van deze evaluatie wordt geconcludeerd dat nog altijd een ruime meerderheid van de ondernemers de toegevoegde waarde van het Ondernemersfonds onderschrijft en hier ook voordelen van ondervindt. Er is echter ook een groepje ondernemers die (forse) bezwaren heeft en niet tevreden is met de huidige gang van zaken binnen het Ondernemersfonds. In essentie komt de onvrede voort uit het feit dat elke ondernemer bijdraagt, maar niet iedereen (in gelijke mate) profiteert. Indien het Ondernemersfonds doorgezet wordt, dienen deze bezwaren serieus te worden genomen. In dat licht komt deze evaluatie op het juiste moment. Deze evaluatie komt echter niet op het juiste moment om de voortgang van de missie en de doelstellingen volledig te evalue-

ren. De impact van de Coronacrisis is hiervoor te groot geweest en hierdoor kan niet worden gesproken over een ‘normaal’ jaar. In het kader van eventuele voortzetting van het Ondernemersfonds zijn de volgende thema’s geëvalueerd: ‘meerwaarde en voordelen’, ‘organisatie en communicatie’, ‘missie en uitgaven’ en ‘samenwerking’. Onderstaand zijn per onderdeel de voornaamste conclusies gegeven. In hoofdstuk 3 zijn de resultaten nader uitgewerkt. Meerwaarde en voordelen  Ruim twee derde van de respondenten onderschrijft de toegevoegde waarde van het Ondernemersfonds en ervaart hiervan de voordelen. Dit heeft vooral betrekking op het samen organiseren van activiteiten en het aantrekkelijk maken van het centrum.  Een groepje ondernemers ziet dit echter anders. Dit betreft vooral ondernemers in bepaalde sectoren (overig, horeca, zakelijke dienstverlening) en/of ondernemers die gevestigd zijn buiten het centrum. Meermaals wordt aangegeven dat iedereen in de kernzone betaald, maar dat vooral het centrum hier voordeel van ondervindt. Dit resulteert tot onvrede bij (een deel van) de betreffende ondernemers. Om in het licht van bovenstaande een oplossing te vinden kunnen de volgende stappen worden ondernomen:  Stap 1: allereerst is het van belang om objectief te bekijken in hoeverre de tegenstanders terechte argumenten hebben.

Hiervoor is het van belang om specifiek met deze ondernemers in gesprek te gaan over waar de onvrede precies vandaan komt en, indien de onvrede terecht is, of er mogelijkheden zijn om het projectenprogramma aan te passen zodat het profijt vergroot wordt. De uitkomst hiervan moet zijn hogere tevredenheid en de neuzen die weer (meer) dezelfde kant op wijzen.

3

1 Inleiding Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden



Stap 2: als het de conclusie is dat er geen mogelijkheden zijn om aanpassingen te doen in het projectenprogramma, dan is het een alternatief om de huidige begrenzing van de kernzone onder de loep te nemen. Het uitsluiten van de Klaas Fluitestraat en de Prinses Irenestraat zou dan een mogelijke oplossingsrichting kunnen zijn. Een ander alternatief is om ondernemers met kleine reclame-uitingen uit te sluiten van de reclamebelasting. Ondernemers zouden in dat geval op basis van hun reclame-uiting uitgesloten kunnen worden van reclamebelasting.

Organisatie en communicatie Transparante besluitvorming en inspraakmogelijkheden zijn cruciale voorwaarden om voldoende draagvlak te genereren. Hoewel de resultaten op dit gebied uiteenlopen is een aanzienlijk deel van de respondenten negatief als het gaat over besluitvorming en inspraak. Dit is geen goed signaal.  Het bestuur dient meer te communiceren en duidelijker zijn richting de ondernemers. Ter indicatie: slechts 35% van de respondenten geeft aan volledig geïnformeerd te worden door het Ondernemersfonds. Dit kan ook samenhangen met het feit dat ondernemers soms schriftelijke communicatie niet goed lezen. Door de kernboodschap kort en krachtig te formuleren komt de informatie vaak beter aan.  Verder is het van belang dat iedere ondernemer de mogelijkheid krijgt om suggesties in te brengen, alvorens er concrete besluiten worden genomen.  Transparante en duidelijke communicatie richting de leden is van belang en zorgt ervoor dat ze betrokken raken en gemotiveerd worden om een bijdrage te leveren. Het bestuur informeert leden vooral via email en nieuwsbrieven. Communicatie via bijeenkomsten en persoonlijk contact worden minder goed beoordeeld. Dit heeft redelijkerwijs

woensdag 5 mei 2021

deels te maken met de coronacrisis, waardoor grote fysieke bijeenkomsten niet mogelijk waren. In de loop van 2021 zullen fysieke bijeenkomsten naar verwachting weer mogelijk zin en dan is het ook van belang om op frequente basis met alle ondernemers samen te komen.  Het draagt tevens bij aan de gewenste transparantie en biedt meer ruimte voor inspraak. Tijdens bijeenkomsten kan de stand van zaken worden besproken, relevante ontwikkelingen, activiteiten, etc.  Onvrede en pijnpunten kunnen aan de voorkant worden blootgelegd, bespreekbaar gemaakt en zo veel mogelijk uit de lucht worden gehaald.  Op frequente basis samenkomen versterkt de samenwerking en draagt bij aan de teamgeest en het organiserend vermogen. Missie en uitgaven Zoals aangegeven wordt het nog niet reëel geacht om de voortgang van de missie te evalueren. De impact van de Coronacrisis is hiervoor de groot en ondernemers in Genemuiden onderschrijven dit.  Ondernemers zijn tevreden over de huidige verdeling van gelden over de verschillende thema’s.  Ondanks de Coronacrisis hebben er toch enkele activiteiten plaatsgevonden, naar tevredenheid van de ondernemers. Kanttekening hierbij is dat activiteiten vooral in het centrum hebben plaatsgevonden, waaronder ondernemers buiten het centrum hier minder van het geprofiteerd.

 Hoewel het voor de hand ligt dat de meeste activiteiten plaatsvinden in het centrum (grootste toestroom consumenten, versterking hoofdwinkelgebied), doet een betere spreiding van activiteiten binnen de kernzone recht aan de bijdragen die elke ondernemer levert. Daarbij kan per winkelgebieden worden gekeken naar het type activiteit dat aansluit bij het bezoekmotief.



Er worden suggesties gedaan voor aanvullende thema’s / activiteiten zoals duurzaamheid, sociale thema’s (zoals het betrekken van mensen met een beperking) en netwerkbijeenkomsten voor ondernemers.

Samenwerking Op het gebied van samenwerking is sprake van verdeeldheid. 40% van de respondenten is (zeer) positief over de samenwerking tussen ondernemers, circa 38% is neutraal, maar ook 22% is (zeer) negatief. De verdeeldheid op het gebied van samenwerking heeft redelijkerwijs impact op het functioneren van het Ondernemersfonds. Sterker nog, indien de samenwerking tussen ondernemers niet op orde is, heeft dit (op termijn) onvermijdelijk impact op het functioneren van het centrum. Het is er dus alles aan gelegen om de samenwerking te verbeteren, niet alleen ten behoeve van het Ondernemersfonds, maar zeker ook ten behoeve van het centrum.  Saamhorigheid en samenwerking binnen het Ondernemersfonds is van cruciaal belang, maar dit begint bij een gelijk speelveld voor alle ondernemers binnen de kernzone. Elke ondernemer binnen de kernzone is gelijk, ongeacht de vestigingslocatie. De scheiding tussen het centrum en andere winkelgebieden in de kernzone, zoals die nu wordt ervaren, draagt hier niet aan bij.  Een oplossing is om zo veel mogelijk verschillende ondernemers (sectoren en vestigingslocatie) te betrekken bij het bestuur of commissies en hen mee te laten denken wat waardevol kan zijn voor de ondernemers buiten het centrum.  Tevens kan vaker in informele setting met elkaar worden overlegd.

Dit zorgt voor een andere dynamiek en draagt bij aan de saamhorigheid tussen ondernemers. Door ondernemers enkel thematisch kaders mee te geven en hen vervolgens zelf ideeën te laten aandragen en uitwerken, kan het enthousiasme en de betrokkenheid groeien.

4

1 Inleiding Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

Daarnaast helpt het om de inbreng ‘behapbaar’ te maken, met een duidelijk begin en een eind. Dit werkt vaak beter dan voor onbepaalde tijd in een werk- of projectgroep te participeren. Gezien het jonge bestaan van het Ondernemersfonds moet de samenwerking nog groeien. Dit neemt echter niet weg dat het beter kan. De onvrede bij een aantal ondernemers zit hoog en dit dient serieus genomen te worden, waarbij het niet alleen een remmende factor mag zijn (denken in oplossingen). Om de samenwerking te verbeteren dient de basis op orde te zijn. Ondernemers moeten niet worden gedwongen om samen te werken, maar juist worden verleid om er gezamenlijk de schouders onder te zetten. Hiervoor moet in de basis sprake zijn van een gelijk speelveld. Iedere ondernemer die meebetaald dient ook mee te profiteren, ongeacht de sector waarin een ondernemer werkzaam is en ongeacht de locatie waar een ondernemer gevestigd is. Zorg ervoor dat dit gewaarborgd is en begin vervolgens met een schone lei.

woensdag 5 mei 2021

5

2 Achtergrond Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

2

Achtergrond

2.1

Ontwikkeling centrum Genemuiden

Genemuiden is de grootste kern binnen de gemeente Zwartewaterland, waartoe ook de kernen Hasselt, Zwartsluis, Kamperzeedijk en Mastenbroek behoren. Genemuiden telt ruim 9.600 inwoners en is daarmee een stuk groter dan de andere kernen. Ter indicatie, de tweede kern Hasselt telt ruim 6.800 inwoners1. Als grootste kern binnen de gemeente beschikt Genemuiden tevens over het grootste centrumgebied met een voorzieningenaanbod van ruim 6.000 m2 wvo. Het centrum van Genemuiden heeft primair een functie voor inwoners van de eigen gemeente, zeker als het gaat om dagelijkse artikelen. Als het gaat om de niet-dagelijkse sector is ook sprake van oriëntatie vanuit omliggende gemeenten, met name uit Kampen. In enige mate is tevens sprake van toeristische bestedingen2. Net als veel centra in Nederland heeft ook het centrum van Genemuiden te maken met dynamiek binnen de retail.  De echte winkelfunctie is de afgelopen jaren afgenomen ten kosten van online en de grotere binnensteden (zoals Zwolle), met als gevolg een afname van de bestedingen.  Het niet-dagelijkse winkelaanbod is sinds 2016 met ruim 850 m2 afgenomen. Ter indicatie: dit is ruim een vijfde van het aanbod in 2016. Daarentegen heeft de consument wel in toenemende mate behoefte aan sfeer en beleving, ook in centrumgebieden.

De consument komt al lang niet meer primair om te winkelen, maar heeft behoefte aan ontmoeting, wil ervaren en is telkens op zoek naar kleine ‘geluksmomentjes’.

1 2

CBS Statline, kerncijfers wijken en buurten 2020 I&O Research (2020), KSO Oost-Nederland 2019

woensdag 5 mei 2021

Figuur 1: Centrumgebieden Zwartewaterland (centra geschaald maar m2 wvo)

6

2 Achtergrond Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

2.2

Invoering Ondernemersfonds

Aanleiding invoering Ondernemersfonds De dynamiek binnen de retail vraagt continu om aanpassing en vernieuwing en dit werd in 2019 door ondernemers in Genemuiden onderschreven. Daarnaast werd geconstateerd dat vrijwillig lidmaatschap van ondernemersverenigingen, zoals de Middenstand Vereniging Genemuiden (MVG) steeds meer onder druk was komen te staan. Het gevolg daarvan was dat de financiële middelen beperkt waren en het zette bovendien druk op de participatie bij de organisatie van evenementen. De situatie werkte niet inspirerend en motiverend voor de samenhang en de slagkracht van alle ondernemers. Een aantal ondernemers heeft in nauwe samenwerking met de MVG en de gemeente en onder begeleiding van een externe adviseur de eerste stappen gezet naar de oprichting van het huidige Ondernemersfonds in de Genemuider kernzone (figuur 2). Missie, visie en doelstellingen Voor het nieuwe Ondernemersfonds werd een missie en een visie opgesteld, met daaraan gekoppeld diverse doelstellingen. De missie luidde was als volgt: “De Genemuider Kernzone is over 5 jaar een aantrekkelijk, gezellig en sfeervol winkelgebied, waar zowel koopkracht van de inwoners beter wordt vastgehouden, als ook toevloeiing van koopkracht meer wordt aangetrokken”. “Een attractieve kernzone gaat hand in hand met moderne wijze van winkelen.

Ondernemers worden gestimuleerd om nog meer samen te werken en grenzen te verleggen”. De visie van het Ondernemersfonds was om dit initiatief te ontwikkelen vanuit een nieuwe op te richten ondernemersvereniging, passend bij de huidige tijd. De focus lag op professionalisering van de ondernemersorganisatie en van actiFiguur 2: Begrenzing Genemuider Kernzone en situering winkelgebieden

woensdag 5 mei 2021

7

2 Achtergrond Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

viteiten ten behoeve van de uitstraling van de kern en zichtbare krachtenbundeling van ondernemers. Dit ter versterking van de economie, de aantrekkelijkheid voor de consument en rendementen voor ondernemers.

  

Om de algemene doelen te bereiken (o.a. meer bezoekers, minder afvloeiing, meer toevloeiing, grotere tevredenheid bezoekers, meer herhalingsbezoek, meer samenhang en gemeenschappelijkheid, etc.), is in de kernzone ingezet op het volgende:  Een sterke focus op activiteiten gedurende het hele jaar.  Verhogen van permanente sfeerbeeld in de kernzone.  Uitbouwen en benutten van het beeldmerk ‘Je vindt het in Genemuiden’.  Opzetten van nieuwe website met moderne multimedia koppelingen en een modern onderling communicatieplatform.  Nadrukkelijk zoeken van samenwerking met partners met een gedeeld belang voor de organisatie van activiteiten.  Extra aandacht in de meest brede zin voor een schoon, heel en veilig centrum.  Professionaliseren van de organisatie van de nieuwe vereniging. In samenhang met de komst van het Ondernemersfonds werd voorgesteld om de bestaande MVG op te heffen en een nieuwe vereniging op te richten. Diverse ondernemers binnen de kernzone voelde zich onvoldoende verbonden met de bestaande MVG en met een nieuwe vereniging kon de focus volledig op de toekomst worden gelegd. Ruim draagvlak voor invoering Ondernemersfonds Tijdens een definitieve stemming in oktober 2019 is gebleken dat er ruim draagvlak was voor invoering van het Ondernemersfonds op basis van reclamebelasting:

woensdag 5 mei 2021

Minimaal 60% van de stemgerechtigden diende een stem uit te brengen  Resultaat 73,75%. Minimaal 75% van de geldig uitgebrachte stemmen diende ‘voor’ te stemmen  Resultaat 93,22%. De WOZ waarde van de ‘voor’-stemmers moest hoger zijn dan de ‘tegen’-stemmers  Resultaat positief.

Op basis van de stemming bleek dat er ruim draagvlak was voor invoering van het Ondernemersfonds. Een grote meerderheid van de ondernemers was voorstander van collectieve financiering en gezamenlijke aanpak en organisatie van evenementen.

2.3

Eerste jaar Ondernemersfonds

Diverse successen behaald In december 2019 is de oprichting van het Ondernemersfonds bekrachtigd door de raad, door in te stemmen met de verordening reclamebelasting ten behoeve van Ondernemersfonds Kernzone Genemuiden. Begin 2020 is het Ondernemersfonds formeel opgericht. Er is een nieuw bestuur samengesteld en gedurende 2020 hebben diverse succesvolle acties en activiteiten plaatsgevonden, waaronder:  De invoering van ‘shoplichten’;  ‘Genemuiden bezorgt’ / thuisbezorgd actie;  De ‘’Biestemerk’ quiz, evenals diverse ander quizzen;  De Sinterklaasactie;  Plaatsing van bloembakken. Impact Corona enorm Tegelijkertijd was 2020 het jaar waarin de Coronacrisis een enorme impact heeft gehad op het functioneren van veel centrumgebieden.  Winkels, horeca en ambachten zijn langere tijd (deels) gesloten geweest en konden een groot deel van het jaar





slechts op halve kracht functioneren vanwege de ‘anderehalvemeter’-maartregel. Evenementen waar veel bezoekers op afkomen zijn lange tijd niet mogelijk geweest of uitsluitend met strenge restricties (zoals beperkt aantal bezoekers). De bezoekersaantallen namen sterk af en daarmee de bestedingen en dus ook de opbrengsten voor ondernemers.

Deze omstandigheden hebben redelijkerwijs ook impact gehad op het functioneren van het Ondernemersfonds. Veel algemene doelstellingen (zoals meer bezoekers, meer toevloeiing, etc.) zijn naar verwachting niet behaald. Bovendien was het lastig om invulling te geven aan speerpunten, zoals gedurende het hele jaar evenementen organiseren (diverse activiteiten die wel door zijn gegaan, hebben online plaatsgevonden). Op basis daarvan mag worden aangenomen dat het Ondernemersfonds in 2020 nog niet optimaal heeft kunnen functioneren en geen optimale invulling heeft kunnen geven aan de missie en de visie, zoals vooraf zijn beoogd. Niet iedereen even enthousiast In de loop van 2020 zijn er geluiden gekomen van ondernemers die de nut en de noodzaak van het Ondernemersfonds niet inzien. Verschillende ondernemers hebben ook daadwerkelijk bezwaar aangetekend.  Hoewel de nadruk op ‘samen’ ligt, wordt dit niet door iedere ondernemer zo ervaren. Bepaalde ondernemers hebben grotere belangen en zijn er dan ook actiever mee bezig.  Iedereen zou betrokken moeten zijn, zowel de grotere namen als de kleinere winkeliers.  Het proces rondom de opzet van het Ondernemersfonds zou niet goed verlopen zijn. Daarbij wordt verwezen naar beperkte informatievoorziening vooraf en de stemming die niet goed verlopen zou zijn.

8

2 Achtergrond Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden







Niet iedereen was even enthousiast over het Ondernemersfonds. Daarbij wordt zelfs aangeven dat sommige ondernemers er helemaal niet op zaten te wachten. De begrenzing van de kernzone wordt ter discussie gesteld. Daarbij wordt zelfs aangegeven dat de begrenzing is opgerekt om meer geld te kunnen innen. Het heffen van reclamebelasting is een goed middel om free-riders te voorkomen. Daarbij wordt echter aangegeven dat het niet juist wordt geacht om elke functie (met uitzondering van wonen) reclamebelasting te laten betalen. Diverse voorzieningen hebben veel minder grote belangen in het centrum en profteren nauwelijks van allerlei activiteiten die in het centrum worden georganiseerd.

Opmaat naar evaluatie Op basis van het eerste jaar kan worden geconcludeerd dat er ondanks de Coronacrisis diverse successen zijn behaald. Diezelfde crisis heeft er naar verwachting echter wel toe bijgedragen dat het Ondernemersfonds niet volledig tot haar recht is gekomen en de missie (nog) niet is geslaagd. De negatieve geluiden van verschillende ondernemers zijn bovendien een signaal dat het huidige Ondernemersfonds nog niet optimaal functioneert en verbeterpunten gewenst zijn. Dit maakt voorliggende evaluatie eens te meer relevant.

2.4

Evaluatie

Raad: evaluatie na eerste jaar Tijdens de raadsbehandeling waarin de oprichting van het Ondernemersfonds is bekrachtigd, heeft de raad bepaald dat na afloop van het eerste jaar een evaluatie dient plaats te vinden. De evaluatie dient in beeld te brengen of het Ondernemersfonds en de reclamebelasting ook daadwerkelijk bijdragen aan het doel dat door de raad is vastgesteld. “De reclamebelasting ten behoeve van het Ondernemersfonds Kernzone Genemuiden stelt de subsidieontvanger

woensdag 5 mei 2021

(GOV) in staat een substantiële bijdrage te leveren aan de leefbaarheid en levendigheid van de kernzone, door als collectief activiteiten te ondernemen en/of investeringen te doen. Dit zal een positieve invloed hebben op het ondernemersklimaat en de concurrentiepositie van Genemuiden verstevigen.“ Evaluatie door middel van enquête De vraag die feitelijk centraal staat is of de reclamebelasting een positieve invloed heeft op het ondernemersklimaat en de leefbaarheid in de kernzone. Om hier een goed beeld van te krijgen is een enquête gehouden onder alle ondernemers die reclamebelasting betalen. In de enquête is aandacht besteed aan de volgende onderwerpen:  De organisatie en communicatie van het Ondernemersfonds (o.a. bekendheid, transparantie, besluitvorming, inspraak, etc.).  De toegevoegde waarde (o.a. de omvang en veelzijdigheid van de uitgaven van het fonds).  De bestedingen en resultaten in relatie tot de doelstelling van het Ondernemersfonds.  De samenwerking met het Ondernemersfonds en tussen ondernemers onderling. Op basis van de enquêteresultaten worden conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan met betrekking tot de voortzetting van het Ondernemersfonds en verbeterpunten voor de (nabije) toekomst.

9

3 Resultaten Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

3

Resultaten

3.1

Respons

In totaal zijn er 74 ondernemers die reclamebelasting betalen. Iedere bijdrageplichtige heeft de enquête ontvangen en is daarmee in de gelegenheid gesteld om zijn of haar mening en ervaringen met het fonds kenbaar te maken. In totaal hebben 41 respondenten van de mogelijkheid gebruik gemaakt en dit betekent een respons van ruim 55%. Dit is een relatief hoge respons. De ervaring leert namelijk dat ondernemersenquêtes doorgaans een respons opleveren van 30 à 40%. De hoge respons maakt het mogelijk om een duidelijk én volledig beeld te vormen van het eerste jaar van het Ondernemersfonds. Bovendien is het een duidelijk signaal dat ondernemers, positief dan wel negatief, het belangrijk vinden om hun mening te uiten. Daarmee dragen ze elk op hun eigen manier bij aan de doorontwikkeling van het Ondernemersfonds, maar belangrijker nog de doorontwikkeling en toekomstbestendigheid van (het centrum van) Genemuiden.

Tabel 1

Respondenten onderverdeeld naar sectoren

Sector

Respons

Levensmiddelen

4

Persoonlijke verzorging

1

Warenhuis

1

Kleding & Mode

5

Juwelier & Optiek

2

Sport & Spel

1

Plant & Dier

1

Wonen

3

Detailhandel overig

6

Horeca

6

Verhuur

1

Financiële dienstverlening

4

Overig

6

Totaal

41

3.2 In tabel 1 is de respons verdeeld naar de verschillende sectoren waarin ondernemers actief zijn. Diverse sectoren zijn sterker vertegenwoordigd dan andere. In algemene zin ontstaat het beeld dat met name respondenten werkzaam bij overige functies en horeca negatief zijn over het Ondernemersfonds. In mindere mate geldt dit ook voor respondenten werkzaam binnen de financiële dienstverlening. De andere sectoren zijn (een stuk) positiever over het Ondernemersfonds over het afgelopen jaar en/of bieden diverse suggesties ter verbetering van het Ondernemersfonds.

woensdag 5 mei 2021

Organisatie en communicatie

Het Ondernemersfonds bestaat inmiddels ruim een jaar en (logischerwijs) is ruim 90% van de respondenten bekend met het fonds. Slecht 3 respondenten geven aan niet bekend te zijn. In de veronderstelling dat ondernemers na ruim een jaar wel bekend zullen zijn met het Ondernemersfonds, wordt aangenomen dat dit relatief nieuwe ondernemers betreft. In de loop van 2020 is er bezwaar aangetekend, onder meer ten aanzien van de oprichting van het Ondernemersfonds en de wijze waarop dit verlopen is. Er worden opmerkingen geplaatst bij de transparantie bij besluitvorming, inspraak bij beslissingen en de wijze waarop communicatie plaatsvindt.





Ten aanzien van transparante besluitvorming volgt uit de enquête een uiteenlopend, diffuus beeld. Ruim 40% van de respondenten geeft aan de besluitvorming onvoldoende transparant te vinden, maar tegelijkertijd geeft bijna 38% van de respondenten aan wel tevreden te zijn. Ruim 20% procent is hierover neutraal of heeft geen mening. Het beeld ten aanzien van inspraak bij beslissingen loopt eveneens uiteen. Bijna 38% van de respondenten geeft aan dat er voldoende mogelijkheden zijn voor inspraak bij beslissingen, tegenover ruim 30% die aangeeft dat hiervoor onvoldoende mogelijkheden zijn. Bijna 28% is neutraal of heeft geen mening.

Hoewel de resultaten uiteenlopen is het geen goed signaal dat een deel van de respondenten negatief is als het gaat over besluitvorming en inspraak. Bovendien betreft dit respondenten uit diverse sectoren. Transparante besluitvorming en inspraakmogelijkheden zijn cruciale voorwaarden om voldoende draagvlak te genereren. Deze aspecten verdienen nadrukkelijk aandacht en juist op deze onderdelen is het van belang om goed te luisteren naar kritische maar constructieve geluiden van ondernemers (‘inspraak’):  Communiceer helder, volledig en bondig richting de ondernemer, alvorens naar buiten wordt gecommuniceerd. Zeker als het gaat om nieuwe plannen is goede informatievoorziening noodzakelijk.  Neem geen besluiten voordat iedere ondernemer de mogelijkheid heeft gehad om suggesties in te brengen.  Transparante en duidelijke communicatie richting de leden is van belang en zorgt ervoor dat ze betrokken raken en gemotiveerd worden om een bijdrage te leveren. Enkele respondenten zijn op dit punt uiterst negatief. Dit betreft ondernemers die überhaupt geen lid willen zijn of niet in

10

3 Resultaten Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

het centrum gevestigd zijn en aangeven daardoor niets aan het Ondernemersfonds te hebben. Dit roept vragen op ten aanzien van communicatie en informatie door het Ondernemersfonds.  35% van de respondenten geeft aan volledig geïnformeerd te worden door het Ondernemersfonds, terwijl ruim 40% aangeeft onvolledig te worden geïnformeerd. De meningen hierover lopen dus sterk uiteen.  Het bestuur van het Ondernemersfonds heeft diverse kanalen ter beschikking om hun leden te voorzien van informatie. Respondenten geven aan het beste geïnformeerd te worden via email en nieuwsbrieven.  Communicatie via bijeenkomsten en persoonlijk contact is normaliter zeer waardevol, maar wordt minder goed beoordeeld. Redelijkerwijs heeft dit ook te maken met de Coronacrisis, waardoor grote fysieke bijeenkomsten bijvoorbeeld onmogelijk waren.  Respondenten geven bovendien aan dat de communicatie duidelijker moet en dat iedereen dezelfde informatie moet krijgen. Dit is uiteraard van belang om een gelijk speelveld te creëren.



Feitelijk heb je als team van ondernemers een gemeenschappelijk doel, namelijk een goed functionerend centrum van Genemuiden. Op frequente basis samenkomen versterkt de samenwerking en draagt bij aan de teamgeest. Ook hierbij kan de ondersteuning door een externe professionele partij meerwaarde bieden.

Fysieke bijeenkomsten zijn in 2020 enigszins bemoeilijkt door de Coronacrisis. Tegelijkertijd zijn hiervoor diverse digitale alternatieven zoals Zoom en Microsoft Teams. Naar verwachting zal in de loop van 2021 weer meer ruimte ontstaan voor fysieke bijeenkomsten, in lijn met versoepeling van de coronamaatregelen.

Als het gaat om grote groepen is adequate informatievoorziening essentieel. Het is enorm waardevol om op frequente basis met alle leden samen te komen, zeker wanneer sprake is van onvrede onder (diverse) leden. Op frequente basis samenkomen is om meerdere reden waardevol:  Het biedt mogelijkheden om de stand van zaken te bespreken, evenals relevante ontwikkelingen, projecten en activiteiten. Het draagt tevens bij aan de gewenste transparantie en biedt meer ruimte voor inspraak.  Onvrede en pijnpunten kunnen worden blootgelegd, bespreekbaar gemaakt en zo veel mogelijk uit de lucht worden gehaald. Eventueel voorzitterschap door een onafhankelijke externe partij kan hierbij helpen.

woensdag 5 mei 2021

11

3 Resultaten Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

3.3

Toegevoegde waarde

Grafiek 1 Toegevoegde waarde Ondernemersfonds (N=41)

Grafiek 1 toont de toegevoegde waarde van het Ondernemersfonds in Genemuiden. Hieruit kan het volgende worden opgemaakt:  De meeste respondenten (70%) zien wel degelijk een toegevoegde waarde van het Ondernemersfonds. Tegelijkertijd ziet ook 30% (N=13) geen toegevoegde waarde. Dit betreft voor respondenten werkzaam bij overige functies en horeca.  De meeste toegevoegde waarde heeft betrekking op het gezamenlijk organiseren van activiteiten en evenementen en in mindere mate tevens versterking van de samenwerking tussen ondernemers en met de gemeente. Respondenten die geen toegevoegde waarde zien, geven hiervoor de volgende argumenten:  Het initiatief is goed voor de detailhandel, maar niet voor andere functies. Andere functies binnen de Genemuider kernzone betalen echter wel mee.  Sommige ondernemers hebben nauwelijks belang bij het Ondernemersfonds en zien daardoor ook geen toegevoegde waarde. Aangegeven wordt dat vooral het centrum profiteert en andere winkelgebieden in de kernzone (Klaas Fuitestraat, Prinses Irenestraat) nauwelijks.  Verplicht lidmaatschap gaat alleen maar ten koste van de samenwerking. Voorheen goede verhoudingen met collega’s zijn hierdoor alleen maar achteruit gegaan.

Grafiek 2 Belangrijkste voordelen Ondernemersfonds (N=41)

In lijn met bovenstaande is tevens gevraagd naar de voordelen die respondenten ervaren. Grafiek 2 toont hiervan het resultaat.  Een positieve constatering is dat ‘slechts’ 8 respondenten geen voordelen zien. Dit betreft wederom overwegend respondenten werkzaam bij overige functies en horeca. Ter indicatie, dit zijn dezelfde respondenten die ook geen toegevoegde waarde zien.

woensdag 5 mei 2021

12

3 Resultaten Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden



De meeste respondenten zien echter wel voordelen. Dit heeft met name betrekking op het aantrekkelijker maken van het centrum, het voorkomen van free-riders en het genereren van meer financiële middelen te genereren voor projecten en activiteiten in het centrum.

Indien ondernemers reclamebelasting betalen is het van belang dat ook iedere ondernemer hier voordeel van heeft. Het Ondernemersfonds is opgericht om samen sterk te staan, om samen te werken aan een aantrekkelijk en leefbaar centrum en dan dient ook iedereen mee te profiteren. In de enquête wordt hier meermaals naar gerefereerd. Er wordt een grote som geld binnengehaald, ook bij ondernemers die hier uiteindelijk geen voordeel van ondervinden. Enerzijds wordt aangegeven dat met name de winkeliers (detailhandel) het meeste profiteert, anderzijds profiteren vooral de voorzieningen die in het centrum gevestigd zijn. Voorzieningen in de periferie of net buiten het centrum betalen wel, maar profiteren niet tot nauwelijks. Een van de respondenten onderschrijft dit met de ‘free-rideparadox’. De rol van de free-rider is feitelijk omgedraaid; diverse ondernemers profiteren van de bijdrage van ondernemers die juist geen voordeel ondervinden. Op deze manier wekt het Ondernemersfonds negativiteit en ergernissen bij de leden. Zo lang ondernemers wel maandelijks afdragen maar geen voordelen ondervinden, zal de onvrede blijven bestaan. Tegelijkertijd biedt dit ook juist een aanknopingspunt om het anders te gaan regelen. Het is primair zaak om iedere betalende ondernemer op enige wijze mee te laten profiteren.

De sector en/of specifieke vestigingslocatie kan hier redelijkerwijs geen beperkende factor in zijn. Dit betekent dus ook dat gebieden als de Klaas Fuitestraat en Prinses Irenestraat voordelen moeten ondervinden.

woensdag 5 mei 2021

Daarom is het van belang om juist bij deze partijen te achterhalen waar de onvrede precies vandaan komt en er samen achter te komen hoe ook deze partijen voordeel kunnen hebben van de reclamebelasting die ze maandelijks afdragen. Een voorbeeld vanuit een andere plaats is bijvoorbeeld, dat solitair gevestigde ondernemers de ruimte krijgen om het Ondernemersfonds op een andere manier in te zetten, door bijvoorbeeld een promotiefilm van de eigen onderneming te laten maken. Ook kan er per straat of per winkelgebied buiten het centrum gekeken worden wat de mogelijkheden zijn voor (deel)projecten.

Enkele respondenten zijn op dit punt uiterst negatief. Dit betreft wederom ondernemers die überhaupt geen lid willen zijn of niet in het centrum gevestigd zijn en mede daardoor aangeven niets aan het Ondernemersfonds hebben. Allereerst is het zaak om juist bij deze ondernemers de onvrede bloot te leggen en specifiek op zoek te gaan naar mogelijkheden om het projectenprogramma aan te passen zodat ook het profijt voor deze ondernemers kan worden vergroot. Indien dit niet mogelijk blijkt zijn er alternatieve maatregelen mogelijk, op basis waarvan ondernemers kunnen worden uitgesloten van reclamebelasting.  De begrenzing van de Genemuider Kernzone kan opnieuw onder de loep worden genomen. Daarbij is het wel relevant dat sprake is van een logische ruimtelijke begrenzing. Betwist kan worden of het logisch is dat ondernemers gevestigd aan de Klaas Fuitestraat en de Prinses Irenestraat onderdeel uitmaken van de kernzone.  Het is tevens mogelijk voor ondernemers om hun reclame uiting te beperken en op basis daarvan uitgesloten worden van reclamebelasting. Hiervoor dienen specifiek kaders te worden geformuleerd.

13

3 Resultaten Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

3.4

Missie en uitgaven

Grafiek 3 Missie van het Ondernemersfonds geslaagd? (N=41)

Bij de oprichting van het Ondernemersfonds in Genemuiden is de volgende missie geformuleerd en die luidt als volgt: “De Genemuider Kernzone is over 5 jaar een aantrekkelijk, gezellig en sfeervol winkelgebied, waar zowel koopkracht van de inwoners beter wordt vastgehouden, als ook toevloeiing van koopkracht meer wordt aangetrokken”. “Een attractieve kernzone gaat hand in hand met moderne wijze van winkelen. Ondernemers worden gestimuleerd om nog meer samen te werken en grenzen te verleggen”. Ondernemers is gevraagd in hoeverre zij vinden dat de missie tot op heden is geslaagd. Grafiek 3 toont hier van het resultaat. Het resultaat loopt zeer uiteen en geeft hierdoor geen duidelijk beeld. Hiervoor zijn echter twee (logische) verklaringen.  De missie heeft een scope van vijf jaar, terwijl het Ondernemersfonds pas ruim een jaar actief is. Doorgaans duurt het enkele jaren voor dat resultaten daadwerkelijk zichtbaar worden.  De coronacrisis heeft logischerwijs (forse) impact op het functioneren van het centrum op de korte termijn.

Grafiek 4 Impact Coronacrisis op missie? (N=40)

Dit laatste punt wordt overduidelijk onderschreven door respondenten. Grafiek 4 geeft aan in hoeverre respondenten vinden dat de Coronacrisis in 2020 impact heeft gehad op de missie. Een grote meerderheid geeft aan dat de impact van de Coronacrisis aanzienlijk is geweest. Eerder in deze rapportage is hier reeds bij stilgestaan:  Veel voorzieningen zijn langere tijd gesloten geweest;  Evenementen en activiteiten konden langere tijd geen doorgang vinden of slechts in bepekte mate;  Bezoekersaantallen en bestedingen in centra namen af en daarmee ook de opbrengst voor ondernemers.

woensdag 5 mei 2021

14

3 Resultaten Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

Om de missie en bijbehorende doelstellingen te bereiken zijn in de begroting van het Ondernemersfonds diverse thema’s opgenomen. Onderstaande tabel toont diverse thema’s en bijbehorende begroting (2020). Tabel 2

Thema's begroting Ondernemersfonds

Thema

Budget

Zelfstandige evenementen

€12.500

Bijdrage evenementen door andere partijen

€2.000

Aankleding Kernzone

€3.500

PR, promo en drukwerk

€3.500

Internet, communicatie en uitbouw profilering “Je vindt het in Genemuiden”

€4.000

Schoon, Heel en Veilig Ondernemersbijeenkomsten

€0 €2.000

In de enquête is aan respondenten gevraagd hoe belangrijk zij de uitgaven aan bovenstaande thema’s vinden. Als de resultaten worden bezien in het licht van bovenstaande begroting kan het volgende worden geconcludeerd:  Het belang dat respondenten hechten aan de betreffende thema’s komt nagenoeg over een met bovenstaande begroting.  Uitgaven aan zelfstandige evenementen, aankleding van de kernzone, PR, promo en drukwerk, en internet, communicatie en uitbouw van de profilering ‘Je vindt het in Genemuiden” vinden respondenten belangrijk tot zeer belangrijk. Dit zijn de thema’s waar het meeste budget voor is begroot.  Uitgaven aan evenementen georganiseerd door andere partijen en ondernemersbijeenkomsten vindt men neutraal tot belangrijk.  Opvallend is het thema ‘Schoon, heel en veilig. Respondenten vinden dit thema belangrijk tot heel belangrijk, maar tegelijkertijd is hier €0 voor begroot.

woensdag 5 mei 2021

Respondenten is tevens gevraagd of zijn vinden dat er bepaalde thema’s ontbreken. In grote lijnen is men tevreden met de bestaande thema’s. Wel worden enkele specifieke onderwerpen aangedragen, maar die zijn feitelijk ook binnen de bestaande thema’s te plaatsen:  Meer duurzaamheidsthema’s. Dit kan feitelijk om evenementen gaan, maar ook de aankleding van de kernzone.  Meer sociale thema’s, zoals mensen met een beperking mee te laten kijken / helpen. Dit kan bijvoorbeeld worden toegepast bij evenementen en activiteiten.  Netwerkavonden om ondernemers met elkaar in contact te brengen. Dit betreft feitelijk ondernemersbijeenkomsten. Wederom wordt aangegeven dat momenteel vooral wordt gekeken naar winkeliers in het centrum en niet naar andere bedrijfstakken en ondernemers die buiten het centrum gevestigd zijn (o.a. Klaas Fuitestraat en Prinses Irenestraat). Hierdoor profiteren vooral winkeliers in het centrum, terwijl ook alle andere ondernemers voordeel zouden moeten hebben van het Ondernemersfonds. Aanvullend is aan respondenten gevraagd aan welke specifiek activiteiten en projecten ze bereid zijn om hun geld aan te besteden. Daaruit komt het volgende beeld naar voren:  Evenementen: Biestemerk, Kerstmarkt, Vaderdag, Moederdag, Braderie en Genemusiment.

Ten aanzien van de Biestemerk wordt aangegeven deze afwisselend ook rondom de Klaas Fuitestraat of Prinses Irenelaan te organiseren.  Aankleding kernzonde: beplanting, aankleding van het centrum, straatverlichting en bloembakken.  “Je vindt het in Genemuiden”: meer klanten uit de regio naar Genemuiden trekken.  Schoon, heel en veilig: campagne om Genemuiden schoon te houden.



Ondernemersbijeenkomsten: ondernemersbijeenkomsten en alles wat de saamhorigheid bevordert en de eenheid versterkt.

Als het gaat om inspraak ten aanzien van activiteiten die worden ondernomen zijn de meningen verdeeld. Dit is in lijn met de eerdere resultaten met betrekking tot inspraak. Veel respondenten geven aan voldoende inspraak te hebben, terwijl anderen dit juist helemaal niet zo ervaren.  Respondenten die positief zijn, geven daarbij wel aan dat het bestuur plannen vaker terug zou moeten leggen ter verbetering. De communicatie kan in dit geval beter.  Anderen respondenten geven juist aan helemaal geen inspraak te hebben in activiteiten en dat alles voor hen beslist wordt.  Activiteiten worden in klein verband bedacht en uitgevoerd. Daarbij wordt veelvuldig gebruik gemaakt van 1 à 2 externe partijen. Ondernemers moeten het juist samen doen en daarvoor zou veel meer inspraak moeten komen. Bij het organiseren van activiteiten is veelvuldige communicatie vereist. Het voorstel is om te zorgen voor een ‘ondernemers-app’, die te allen tijde communicatie mogelijk maakt. Ook een online communicatie-platform zou in deze zin een waardevolle optie zijn. Respondenten die gevestigd zijn buiten het centrum geven expliciet aan niets van het Ondernemersfonds te horen. Alle activiteiten vinden dan ook plaats bij de ondernemers in het centrum. Het centrum staat centraal en ondernemers die daarbuiten zitten voelen niet de saamhorigheid die met het Ondernemersfonds wordt nagestreefd.

Ondernemers die bezwaar aantekenen hebben bovendien niet het gevoel dat serieus naar hen geluisterd wordt.

15

3 Resultaten Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

3.5

Samenwerking

De resultaten tot nu toe geven een beeld van enige verdeeldheid binnen het Ondernemersfonds. Veel ondernemers zien de toegevoegde waarde van het Ondernemersfonds en ondervinden hier voordelen van. Desondanks zijn er ook nog diverse ondernemers die geen meerwaarde zien en het Ondernemersfonds zelfs ter discussie stellen. Een goed functionerend Ondernemersfonds is niet gebaat bij verdeeldheid, maar vraagt juist om saamhorigheid en teamgeest. Goede samenwerking tussen ondernemers is een cruciale voorwaarde bij de voortzetting van het Ondernemersfonds.  Grafiek 5 bevestigd het verdeelde beeld ten aanzien van samenwerking. 40% van de respondenten is (zeer) positief over de samenwerking tussen ondernemers, circa 38% is neutraal, maar ook 22% is (zeer) negatief.  Grafiek 6 toont dat ruim 55% van de respondenten wel nog altijd voorstander is om samen met andere ondernemers binnen een professionele organisatie gezamenlijke activiteiten uit te voeren in het centrum van Genemuiden.  De bereidheid tot samenwerking is echter niet per definitie toegenomen door de oprichting van het Ondernemersfonds. Ter indicatie: circa 40% van de respondenten is van mening dat dit wel het geval is, maar een andere 40% vindt dit niet het geval. De verdeeldheid op het gebied van samenwerking heeft redelijkerwijs impact op het functioneren van het Ondernemersfonds.

Sterker nog, indien de samenwerking tussen ondernemers niet op orde is, heeft dit (op termijn) onvermijdelijk impact op het functioneren van het centrum. Het is er dus alles aan gelegen om de samenwerking te verbeteren, niet alleen ten behoeve van het Ondernemersfonds, maar zeker ook ten behoeve van het centrum.

woensdag 5 mei 2021

Grafiek 5 Beoordeling samenwerking ondernemers (N=40)

Om de samenwerking te verbeteren worden diverse suggesties gedaan:  Elke ondernemer binnen de kernzone is gelijk, ongeacht de vestigingslocatie. In veel gevallen staat het centrum echter centraal en ligt de focus minder op ondernemers in de andere winkelgebieden binnen de kernzone. Dit is te meer wrang aangezien enkele van de ‘grootste’ ondernemers, die de meeste belasting betalen, zijn gevestigd aan de Klaas Fuitestraat. Saamhorigheid en samenwerking binnen het Ondernemersfonds is van cruciaal belang, maar dit begint bij een gelijk speelveld voor alle ondernemers binnen de kernzone.  Betrek zo veel mogelijk mensen bij het bestuur en commissies. Hierbij is het van belang dat sprake is van een goede mix van verschillende sectoren, maar ook ondernemers uit alle winkelgebieden in de kernzone.  Notulen van vergaderingen opsturen naar alle leden van het Ondernemersfonds. Zo krijgt iedereen de mogelijkheid om ook naderhand nog te reageren.

Grafiek 6 Samen activiteiten uitvoeren in centrum? (N=41)



Op informele wijze met elkaar overleggen. Dit draagt bij aan de teamgeest tussen ondernemers.

Een van de respondenten geeft aan dat de samenwerking binnen het Ondernemersfonds nog moet groeien. Gezien het jonge bestaan van het Ondernemersfonds is dit zonder meer waar. Dit neemt echter niet weg dat het beter kan. De onvrede bij een aantal ondernemers zit hoog en dit zal niet vanzelf verdwijnen. Om de samenwerking te verbeteren dient de basis op orde te zijn. Ondernemers moeten niet worden gedwongen om samen te werken, maar juist worden verleid om er gezamenlijk de schouders onder te zetten. Hiervoor moet in de basis sprake zijn van een gelijk speelveld. Iedere ondernemer die meebetaald dient ook mee te profiteren, ongeacht de sector waarin een ondernemer werkzaam is en ongeacht de locatie waar een ondernemer gevestigd is. Zorg ervoor dat dit gewaarborgd is en begin vervolgens met een schone lei.

16

3 Resultaten Evaluatie Ondernemersfonds Genemuiden

Hoofdvestiging Boxtel Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel T +31 (0)411 850 400 Vestiging Amsterdam Rhijnspoorplein 38 1018 TX Amsterdam T +31 (0)20 506 19 99 Vestiging Tegelen Industriestraat 94 5931 PK Tegelen

www.bro.nl | info@bro.nl

woensdag 5 mei 2021

T +31 (0)77 373 06 01

17