1a. Bijlage 1 - Actieplan Dementievriendelijk Zwartewaterland

Goed leven met dementie. Dat is waar Zwartewaterland zich sterk voor maakt.

Actieplan Dementievriendelijk Zwartewaterland

Werkgroep Dementievriendelijk Zwartewaterland

Dementievriendelijk Zwartewaterland Het aantal mensen met dementie in Zwartewaterland bedraagt volgens Alzheimer Nederland op dit moment 290. Dit aantal zal toenemen tot 360 in 2025. Over 10 jaar, in 2030, telt Zwartewaterland 450 mensen met dementie. Deze groei betekent ook dat steeds meer mensen de komende jaren te maken krijgen met dementie. Want partners, oma’s en opa’s, vaders en moeders, zussen en broers, vrienden en buren kunnen getroffen worden door de ziekte. Niet alleen tachtigplussers, maar ook mensen tussen de vijftig en zestig -en soms zelfs jonger- kunnen getroffen worden door dementie. Ruim zeventig procent van de mensen met dementie woont gewoon thuis en wil daar ook graag blijven, zolang het verantwoord, veilig en prettig is. Gelukkig groeit de aandacht voor dementie, ook in Zwartewaterland. De gemeente wil nu de weg verkennen om te komen tot een inclusieve, dementievriendelijke samenleving. Al langer bestaat de wens om meer dementievriendelijke te worden, zo staat bijvoorbeeld te lezen op de site van Welzijn Zwartewaterland: “Alzheimer Nederland, Gemeente en Welzijn Zwartewaterland dromen van een dementievriendelijke gemeenschap of samenleving.

Een samenleving waar mensen ontspannen met elkaar omgaan ook als iemand dementie heeft en 'anders' reageert.” In deze memo wordt de weg geschetst die Zwartewaterland kan volgen om een dementievriendelijke gemeente te worden. Allereerst wordt een soort ideaal toekomstbeeld geschetst. Vervolgens wordt een toelichting gegeven over de aanpak en tenslotte worden op hoofdlijnen acties benoemd die bijdragen aan de dementievriendelijke gemeente. Hasselt, 26 maart 2021 De werkgroep Dementievriendelijke Zwartewaterland: Gerdien Wubbeling, coördinator netwerk dementie IJssel-Vecht. Hermien van Helsdingen, bestuurslid van Alzheimer Nederland, regio IJssel-Vecht Héline van Vuuren, casemanager dementie Henk-Jan van Noorel, voorzitter en beleidsmedewerker gemeente Zwartewaterland

1

Zwartewaterland over 5 jaar Zwartewaterlanders met dementie staan nog zolang als mogelijk is met beide benen in de samenleving. Zij wonen zo lang het kan veilig, verantwoord en prettig thuis. Er rust geen taboe op de ziekte en mensen met dementie zijn welkom in winkels, bij verenigingen en in het vrijwilligerswerk. Er is een samenwerking met vrijwilligers in de buurt, met sport- en andere verenigingen, met bibliotheken en wijkcentra en er is voor iedereen een casemanager. De casemanager weet de weg naar ondersteuning op maat te vinden, ook voor ouderen met een migratieachtergrond en jonge mensen met dementie. De mens met dementie kan terugvallen op een sterk netwerk van familie, vrienden, buren, vrijwilligers en zo nodig professionals. Iemand met geheugenproblemen en zijn naaste(n) vinden in de buurt een inloopmogelijkheid om informatie, ondersteuning en een luisterend oor te vinden. Want steun is nabij en bereikbaar. Daar kan hij/zij contact leggen met lotgenoten. En daar wordt ook gelijk gekeken waaraan iemand behoefte heeft en op welke wijze hij of zij kan blijven meedoen of weer actief gaat meedoen. En daarmee het gevoel van toegevoegde en eigenwaarde kan behouden of hervinden. Maar ook mensen zonder geheugenproblemen kunnen terecht bij de inloopmogelijkheid, bijvoorbeeld als vrijwilliger of om een training te volgen in omgaan met dementie.

Mensen met dementie kunnen blijven participeren in de maatschappij, waardoor hun gevoel van eigenwaarde en ertoe doen zolang mogelijk in stand blijft. Want we kijken niet alleen naar de effecten van de ziekte, maar vooral ook naar de mogelijkheden en wensen, waardoor het sociaal isolement wordt doorbroken of niet optreedt. We sluiten daarbij naadloos aan bij het concept Positieve gezondheid van Machteld Huber. Goed leven met dementie. Dat is waar Zwartewaterland zich sterk voor maakt.

Inventarisatie en aanpak Het is zeker niet zo dat Zwartewaterland op 0 begint. Er worden al veel activiteiten georganiseerd voor mensen met dementie en hun mantelzorgers. Zo is er in Hasselt een Buurtkamer Plus waar mensen met beginnende dementie elkaar en anderen kunnen ontmoeten. Mensen met beginnende dementie zijn welkom bij de sportieve en creatieve activiteiten van Welzijn Zwartewaterland. Zo is de wandelclub geliefd bij inwoners van Zwartewaterland en ook geschikt voor mensen met beginnende dementie. In Genemuiden en Hasselt is een zangkoor actief voor mensen die van zingen houden, maar niet lid kunnen worden van een regulier koor. Verder kunnen mensen met dementie terecht bij de dagbesteding in De Hazelaar, De Meente, De Schans en op de zorgboerderijen Lenteheuvel en De Pieperhoeve. Enkele jaren geleden heeft op Wereld Alzheimerdag een actie plaatsgevonden om lokale supermarkten bewust te maken van het feit dat ook in de winkel mensen met dementie boodschappen doen. Het lijkt erop dat deze actie tot op de dag van vandaag effect heeft. Of het zo is, weten we niet, maar uit de Mantelzorgmonitor dementie 2020 blijkt dat mantelzorgers in de regio een stuk positiever zijn dan het landelijk gemiddelde over het begrip dat medewerkers uit de buurtwinkel/-supermarkt tonen voor de situatie van de naaste met dementie (regio 45%, landelijk 35%).

In bijlage 1 is een aantal resultaten uit de Mantelzorgmonitor dementie opgenomen, namelijk die gegevens die betrekking hebben op de omgeving van de mens met dementie en zijn mantelzorger. Kortom, de informatie die relevant is voor de planvorming voor een dementievriendelijke gemeente. Ook aan mantelzorgers wordt gedacht. Er worden inloopochtenden en themabijeenkomsten georganiseerd en lotgenotencontacten gefaciliteerd. In samenwerking met Kampen wordt het Alzheimer Trefpunt 2

vormgegeven, waar mensen met dementie en hun mantelzorgers welkom zijn voor contact, informatie en advies. Regelmatig vinden hier bijeenkomsten plaats waar mensen met dementie en mantelzorgers informatie krijgen over bijvoorbeeld de kracht van muziek, casemanagement, het ophalen van herinneringen of domotica en andere hulpmiddelen. Wel wordt gesignaleerd dat er in een aantal gevallen meer vraag is dan aanbod. Dit geldt voor dagbesteding, de Buurtkamer (plus) en lotgenotengroepen. Streven in een dementievriendelijke gemeenschap is een aanbod voor mensen met dementie en hun mantelzorgers zonder wachtlijsten. Genemuiden: Samen, met en voor elkaar Welzijn en welbevinden is van groot belang voor iedere inwoner van Genemuiden. De initiatiefnemers van Genemuiden Zorgt hebben hiervoor de handen ineen geslagen. Zij werken aan samen het goede doen voor elkaar. Burgers zien om naar elkaar en Genemuiden Zorgt is hierbij ondersteunend. Samen met en voor elkaar, vrijwillig en toegankelijk. Is iemand tijdelijk niet in staat om zelfstandig het leven te leiden of heeft hij of zij behoefte aan even die helpende hand. Genemuiden Zorgt kan meedenken en praktische hulp regelen. De initiatiefnemers zijn de gezamenlijke kerken, gemeente Zwartewaterland, NPV en Stichting Welzijn de Meente.

www.genemuidenzorgt.nl Zwartsluis Hulpdienst Kleine Noden werkt al meer dan 25 jaar met een grote groep vrijwilligers op heel verschillende terreinen. Voornamelijk het vervoeren van hulpbehoevende mensen die zonder familie of andere hulp in het dorp niet buiten het dorp komen. In bijlage 2 van deze memo is een inventarisatie terug te vinden van de activiteiten die in Zwartwaterland plaatsvinden. Om goed in kaart te brengen waar de gemeente op dit moment staat, heeft Alzheimer Nederland op basis van een gesprek met de beleidsmedewerker sociaal domein een Dementiescan gemaakt. Aan de hand van een aantal vragen wordt via een spinnenweb in kaart gebracht hoe dementievriendelijk de gemeente is en wat de gemeente concreet kan doen om dit te verbeteren.

3

Actieplan In dit voorstel zal vooral ook worden ingegaan op de ‘zwakkere punten’ van Zwartewaterland die zich vooral in het onderste deel bevinden. In de verkenning van het onderwerp en de eerste stappen richting een actieplan gaan we uit van de definitie van Samen Dementievriendelijk: “In een dementievriendelijke gemeente:  kunnen mensen met dementie zo lang mogelijk mee blijven doen in de samenleving.  maakt de gemeente begeleiding op maat mogelijk voor mensen met dementie en hun mantelzorgers.  vergroot de gemeente de kennis van dementie binnen de eigen organisatie en de gemeenschap, bijvoorbeeld door het aanbieden van trainingen Omgaan met dementie. Zo ontstaat een gemeenschap waarin iedereen dementie accepteert: van bakker en buurman tot sportclub en wijkagent. Waarin mensen met dementie gewoon boodschappen doen, hun bankzaken regelen, naar hun vereniging gaan of de bibliotheek of een museum bezoeken. En waarin de gemeenschap hen een handje toesteekt wanneer zij het even niet meer weten.” Doel 1 dementievriendelijke samenleving: Zo lang mogelijk meedoen Zinvol bezig zijn, ertoe doen en zo lang mogelijk meedoen in de samenleving. Vraag tien mensen met beginnende dementie wat zij wensen of hopen en dit zal het antwoord vaak zijn.

Weten we voldoende wat dit betekent? En hoe we daarop willen inspelen? Een nuttige eerste stap is om in samenwerking met mensen met dementie, mantelzorgers, ambtenaren en politici in kaart te brengen waar de prioritieten in de komende jaren liggen. In overleg met Alzheimer Nederland wordt nagegaan of er een klankbordgroep, eventueel per (Whats)app, in het leven kan worden geroepen. Op die wijze kan de gemeente Zwartewaterland echt vraaggericht te gaan werken. Op dit moment is er voor mensen met beginnende dementie de Buurtkamer plus. Voor mensen die zich verder in het dementieproces bevinden is er de dagbesteding in een van de zorgcentra of op de zorgboerderij. Het aanbod is redelijk beperkt, terwijl er behoefte is aan een breder en een meer divers aanbod. Zodat mensen met dementie binnen hun eigen woonplaats of gemeente nuttige en activerende bezigheden kunnen vinden. Om die reden is het advies om een pilot met vrijwilligerswerk op te zetten. Elders in Nederland kennen we dit soort vrijwilligersprojecten al, bijvoorbeeld onder de naam Dementalent1 of Doementie2. In plaats van te kijken op wat er allemaal niet meer kan, kijkt men in de vrijwilligersbank naar wat er nog wél kan. Vanuit die benadering worden mensen met dementie ingezet als vrijwilliger op een plek die past bij hun talenten, kennis of ervaring.

Bijvoorbeeld als docent voor het geven van gastlessen over dementie, of in de bibliotheek als voorleesjuf, in een zorgcentrum als koffieschenker, in het groenonderhoud, in de op te zetten moestuin in Hasselt als vrijwilliger of als reparateur van elektrische apparaten of fietsen. Een dementievriendelijke gemeente bevordert dat mensen zo lang mogelijk kunnen meedoen. Een dergelijke vrijwilligerscentrale speelt beter in op de variatie aan behoeften van mensen met (lichte) dementie. Uit onderzoek, uitgevoerd door Amsterdam UMC (prof. dr. R.M. Droës) naar de effecten van Dementalent blijkt dat bij mensen met dementie die vrijwilligerswerk doen:  minder gedrags- en stemmingssymptomen zichtbaar zijn;

1 http://www.dementalent.nl/ 2 https://www.dementiezorgvoorelkaar.nl/wp-content/uploads/2017/10/folder-doementie-gv.pdf

4

 de ernst van de symptomen minder is;  er een positief affect zichtbaar is. Mantelzorgers voelen zich minder belast en bovendien blijkt deze opzet op zichzelf ook kosteneffectief te zijn: mensen met dementie doen later en minder lang een beroep doen op zware ondersteuning. De werkgroep die zich heeft beziggehouden met het maken van dit plan is ook al ingeschakeld om mee te denken over de dementievriendelijke herinrichting van de route van De Meente naar het centrum van Genemuiden. De werkgroep heeft uitdrukkelijk stilgestaan bij de behoeften en mogelijkheden om de openbare ruimte meer toegankelijk en prettiger te maken voor mensen met dementie. Onder meer door kleurgebruik van de tegels, het gebruik van planten, veilige oversteekplaatsen en het wegnemen van ruimtelijk belemmeringen. De werkgroep heeft zich hierbij gebaseerd op de bevindingen van het Provinciale project Dementie en Openbare Ruimte (DOR-Overijssel)3. Ook in de toekomst, wanneer een stukje openbare ruimte aan een opknapbeurt toe is, worden de bevindingen van DOR-Overijssel gebruikt om deze openbare ruimte meer dementievriendelijk in te richten. Inventariseren behoefte en zo mogelijk opzetten van een klankbordgroep

Pilot Vrijwilligersproject voor mensen met beginnen dementie

Openbare ruimte

De gemeente Zwartewaterland, Alzheimer Nederland en Welzijn Zwartewaterland proberen in contact met mensen met (beginnende) dementie ne mantelzorgers te komen tot een soort klankbordgroep. Een klankbordgroep die kan meedenken en meepraten over de voorzieningen in Zwartewaterland en acties die nodig zijn om een dementievriendelijke gemeenschap in te richten. In samenspraak met Welzijn Ouderen Zwartewaterland en het Coördinatiepunt vrijwilligerswerk Zwartewaterland realiseren van een pilot in een van de kernen. Bijvoorbeeld in Teeuwland (Hasselt), in het Olde Stadhuus (Genemuiden) of in de Sluuspoort (Zwartsluis). De vrijwilligerscentrale bevindt zich in het inloopcentrum dat in de volgende paragraaf wordt toegelicht. In een gesprek met de persoon met dementie (en eventueel de mantelzorger) wordt onderzocht wat zijn kwaliteiten zijn en waar zijn interesses liggen. Aan de hand daarvan wordt een match gezocht. Van belang is om voorafgaand aan de realisatie daarvan met ondernemers, verenigingen, gemeentelijke instellingen en scholen te inventariseren welke mogelijkheden er zijn. Het is mogelijk om deze vrijwilligersbank zelf op te zetten, maar deze activiteit kan ook worden uitbesteed aan Dementalent die tegen betaling een projectleider kunnen leveren.

Deze pilot wordt uitgevoerd en geëvalueerd, waarna besloten kan worden het initiatief te stoppen, voort te zetten en/of uit te breiden. Hanteren handboek DOR-Overijssel bij herinrichting openbare ruimte.

3 http://www.dor-overijssel.nl/

5

Doel 2 dementievriendelijke samenleving: Begeleiding op maat Uit de Dementiemonitor mantelzorg 2020 hebben mensen met dementie en hun mantelzorgers in de regio IJssel-Vecht behoefte aan professionele ondersteuning op de volgende terreinen:  Casemanagement dementie  Hulp bij persoonlijke verzorging en verpleging  Hulp bij het huishouden Het onderzoek, uitgevoerd door Alzheimer Nederland en Nivel, heeft betrekking op de hele regio IJsselVecht, dus is ook ingevuld door mantelzorgers uit Staphorst, Kampen, Dalfsen, Heino en Wijhe. Maar de Mantelzorgmonitor dementie laat ook een aantal opvallende zaken zien. Zo lijkt het begrip dat de omgeving voor de mantelzorger heeft groter dan gemiddeld, maar het begrip voor de mens met dementie ligt lager dan het landelijk gemiddelde. Begeleiding op maat betekent meer dan casemanagement dementie, hulp bij persoonlijke verzorging en bij het huishouden. Het betekent bijvoorbeeld ook om een goede doorverwijsfunctie door huisarts. Het gaat om het vrijwilligersproject dat in de voorgaande paragraaf is toegelicht. Het gaat om training en voorlichting van mantelzorgers, zodat ze weten wat ze kunnen verwachten in de nabij en verdere toekomst. Het gaat om een laagdrempelig inloophuis. Enzovoorts. Voorlichting huisartsen over casemanagement

Pilot inloopcentrum

De diagnose dementie wordt vaak gesteld door huisartsen. We streven ernaar dat elke persoon die de diagnose dementie krijgt óf waar een vermoeden van dementie speelt, wordt gewezen op de mogelijkheid een casemanager in te schakelen. Daarnaast wijst de huisarts of de POH mensen op alle ondersteuningsmogelijkheden in Zwartewaterland. Hiertoe zal een folder worden gemaakt. In samenspraak met Welzijn Zwartewaterland wordt in een van de kernen een inloopmogelijkheid gecreëerd voor mensen met dementie en hun mantelzorgers, die hen in een ongedwongen en informele sfeer advies en ondersteuning biedt. Daarbij wordt aangesloten wat er al is, dus vanuit de Buurtkamper Plus en de Lotgenotengroep. Op meerdere plekken in Nederland zijn dergelijke inloopvoorzieningen al gerealiseerd. Soms onder de overkoepelende noemer Odensehuis, soms als gemeentelijk initiatief. Zwartewaterland zou hiermee voldoen aan een van de eisen uit de Nationale Dementiestrategie die stelt: “In 2030 heeft 80% van de thuiswonende mensen toegang tot een ontmoetingscentrum voor mensen met dementie in de nabijheid van hun eigen woning. Hier krijgt men het aanbod van zinvolle activiteiten.”4 Naast een kop koffie en een goed gesprek worden er in het inloopcentrum ook gespreksgroepen, lezingen, cursussen enzovoorts georganiseerd. Bijvoorbeeld om mantelzorgers voor te bereiden op wat in de toekomst verborgen ligt.

Immers, uit de Mantelzorgmonitor dementie 2020 blijkt dat mensen uit deze regio

4 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/09/21/nationale-dementiestrategie

6

minder dan landelijk gemiddelde weten wat hen te wachten staat. Zo kunnen ze bijvoorbeeld worden getraind in het omgaan met onbegrepen gedrag of via een gespreksgroep daarmee aan de slag te gaan (zie bijvoorbeeld https://onbegrepengedragthuis.nl/). Ook denkbaar is het om training van en voorlichting aan professionals te laten plaatsvinden binnen de muren van het inloophuis.

Voldoende aanbod realiseren

En natuurlijk is er ook ruimte voor sportieve en creatieve activiteiten. Tenslotte heeft de vrijwilligerscentrale ook een plek binnen het inloophuis. Een in 2020 uitgevoerde inventarisatie naar het aanbod van dagbesteding heeft een aantal knelpunten aan het licht gebracht. Deze knelpunten zullen worden opgepakt en opgelost. Er is aanbod, zoals dagbesteding bij een instelling, dagbesteding bij de zorgboerderij of de Buurtkamer plus, dat aanbod is echter vrij beperkt. Bovendien is het aanbod geformuleerd vanuit de aanbieder: past de mens met dementie niet in het hokje van de dagbesteding, dan zijn weinig alternatieven voorhanden. Ondersteuning op maat is in dat geval nog ver te zoeken. Verwacht wordt dat het vrijwilligersproject het aanbod doet groeien en een kerntering van aanbodgericht naar vraaggericht kan creëren.

Huisbezoek wijkverpleging opvolgen

Zo mogelijk inventariseren behoeften

Geconstateerd kan worden dat er geen begeleiding op maat worden gegeven, wanneer de persoon met dementie of de mantelzorger op een wachtlijst terecht komen. Wachtlijstvrij werken zal dan ook prioriteit hebben. Wijkverpleegkundigen leggen preventieve huisbezoeken af bij mensen van 80 jaar en ouder. De evaluatie is positief uitgevallen en besloten is om deze dienstverlening voort te zetten. Wel is geconstateerd dat veel mensen worden doorverwezen naar verdere hulpverlening, maar daar geen actie op ondernemen. Nagegaan wordt op welke wijze er een vervolg kan worden gegeven aan deze huisbezoeken, wanneer de persoon met dementie of zijn mantelzorger(s) nadere ondersteuning wenst/wensen. Een meer proactieve opstelling lijkt wenselijk te zijn. De bezoekende wijkverpleegkundige kan bijvoorbeeld een verwijskaart achter laten en toestemming vragen om die verwijskaart ook door te spelen naar bijvoorbeeld de casemanager of WMO-consulent. In de vorige paragraaf is de klankbordgroep genoemd, waarvoor hopelijk voldoende animo is binnen de gemeente. Deze klankbordgroep vangt signalen op en inventariseert wensen. En denkt me om zo binnen de geleden kaders nog meer maatwerk te kunnen bieden aan mensen met dementie en hun mantelzorgers.

7

Nadere analyse huidig aanbod dagvoorzieningen, samen met de aanbieders, in relatie tot de (veranderende) vragen van ouderen en de noodzaak om maatwerk te leveren Doel 3 dementievriendelijke samenleving: Vergroten kennis Het merendeel -zo’n 74 procent- van de mensen met dementie woont thuis. En een groot deel van hen gaat naar de supermarkt of naar de bibliotheek, wandelt regelmatig of is lid van een vereniging of sportclub. Dus elke inwoner van Zwartewaterland, jong en oud, kan te maken krijgen met iemand die dementie heeft. Uit de Mantelzorgmonitor dementie 2020 blijkt dat er op twee terreinen duidelijk winst is te behalen: 1. Mensen uit de omgeving van de persoon met dementie zijn minder goed dan het landelijke gemiddelde voorbereid op wat komen gaat. Ze weten minder goed welke gedragsveranderingen en gezondheidsproblemen in de toekomst kunnen optreden bij hun naaste met dementie. Met het opzetten van een inloopcentrum, waar ook informatie en trainingen worden gegeven, wordt hieraan tegemoet gekomen. 2. Daarnaast geven mantelzorgers aan dat in de regio minder begrip wordt getoond voor de situatie van de mensen met dementie. En dat mantelzorgers minder dan gemiddeld van mening zijn dat ze voldoende waardering krijgen.

Opvallend is ook dat mantelzorgers minder tevreden zijn over het begrip dat leden van verenigingen begrip tonen voor de mens met dementie, 13 procent regionaal tegenover 28 procent landelijk. Het lijkt erop dat er wellicht een taboe rust op dementie, op z’n minst beschikken inwoners van de regio over onvoldoende informatie om begrip te kunnen opbrengen. Om die reden wordt flink geïnvesteerd in het vergroten van kennis over dementie en de omgang met personen die deze ziekte hebben. Startbijeenkomst

Training ambtenaren gemeente

Verdiepingstraining ambtenaren Voorlichting politie, brandweer en andere hulpverleners

Rond Wereld Alzheimerdag wordt een startbijeenkomst georganiseerd in de gemeente om het punt te markeren, waarop Zwartewaterland serieus werk maakt van het streven naar een dementievriendelijke gemeente. Naast inhoudelijk onderwerpen is tijdens die aftrap ook ruimte voor ludieke actie waarmee Dementievriendelijk Zwartewaterland onder de aandacht wordt gebracht. Een werkgroepje zal zich buigen over de organisatie hiervan. Alle ambtenaren en het College van B&W worden geschoold in omgaan met dementie. Als start kan worden gekozen voor de online (team)training ‘Goed omgaan met dementie’ van Samen Dementievriendelijk. Daarnaast volgen alle ambtenaren ook de online (team)training ‘Op het gemeentehuis’ en ‘Aan de telefoon’. Voor medewerkers met directe bewonerscontacten wordt gekozen voor een wat uitgebreidere offline teamtraining. Politie, brandweer en andere hulpverleners kunnen in crisissituaties te maken krijgen met mensen met dementie. Juist in die situaties is het erg belangrijk om te weten wat te doen om een paniekreactie bij de persoon met dementie zoveel mogelijk te voorkomen. Nagegaan moet nog worden of hierover informatie/training beschikbaar is of maatwerk nodig is.

8

Lesprogramma lagere en middelbare scholen

Voorlichting verenigingen en kerken

Voorlichting middenstand/ondernemers

Training medewerkers woningcorporatie

Publiekvoorlichting (via media en via bijeenkomsten in Hasselt, Zwartsluis en, Genemuiden

Voor middelbare scholen is een lesprogramma beschikbaar. Voor leerlingen van de basisscholen nog niet. Maar ook zij hebben kans om met dementie te maken te krijgen, bijvoorbeeld via hun opa’s en oma’s. Het is daarom belangrijk om ook jongere kinderen op een speelse manier kennis te laten maken met de wereld van dementie. In de regio IJsselland zijn mantelzorgers minder tevreden over het begrip dat verenigingen hebben voor de situatie van de mens met dementie. Terwijl juist verenigingen juist een belangrijke rol kunnen spelen in het vergroten van de betrokkenheid bij het gewone leven. Waarmee de cognitieve achteruitgang kan worden vertraagd. In elke kern wordt ene bijeenkomst georganiseerd om in gesprek te gaan over dementie en het verenigingsleven. Daarnaast vormen de kerken een belangrijke schakel in de lokale gemeenschap. Ook met de kerken wordt daarom contact gelegd om na te gaan welke rol zij kunnen spelen in het bijdragen aan een dementievriendelijke geloofsgemeenschap. Voor predikanten, kerkenraadleden en vrijwilligers bij kerken wordt een voorlichtingsbijeenkomst georganiseerd over goed leven met dementie en de wijze waarop men daaraan kan bijdragen. De online campagne ‘dementievriendelijke winkel’ van Samen dementievriendelijk richt zich op de winkelbranche. In eerste instantie was de campagne gericht op grote supermarkten.

Nu richt de campagne zich vooral op al die andere winkels waar iemand met dementie ook graag naartoe gaat. Via een bijeenkomst in alle kernen van de gemeente worden ondernemers gestimuleerd om aan de slag te gaan met het fenomeen dementievriendelijke winkel. Personeel wordt gestimuleerd in elke geval de online (team)training ‘In de winkel’ of in ‘Bij de bank’ te volgen. Winkels/middenstanders die hierop actie hebben ondernomen en hun personeel hebben getraind ontvangen een sticker en worden vermeld op de gemeentepagina. Medewerkers van Wetland Wonen, met name die in de buitendienst, komen veelvuldig over de vloer bij inwoners van Zwartewaterland en kunnen een oog- en oorfunctie bekleden. Zij worden niet alleen getraind in de omgang met mensen met dementie, maar krijgen ook scholing op doorverwijsmogelijkheden voor hulp (WMO, inloopcentrum, Alzheimer Nederland enzovoorts). Met voorlichting over dementie proberen we zoveel mogelijk mensen te informeren over:  wat is dementie?  welke vormen zijn er?  hoe herken je dementie?  hoe je kunt omgaan met iemand met dementie?

9

Niet alleen een naaste, maar ook iemand die je tegenkomt op straat, in een winkel, of via je werk. Want als iemand op begrip en zo nodig hulp kan rekenen, kan hij of zij langer blijven meedoen in de samenleving. Op de website van Zwartwaterland wordt een speciale pagina ingericht over de dementievriendelijke gemeente.

Persvoorlichting

Huis aan huis wordt een signalenkaart verspreid met daarin de verwijzing naar de gratis online trainingen van Samen Dementievriendelijk. Belangrijk om de pers te zoeken. Veel gemeenten zijn in meer of mindere mate aan de slag om dementievriendelijk te worden. Mooie initiatieven kunnen Zwartewaterland echter ook een goede pers bezorgen. En daarmee ook weer inspiratie vormen voor andere gemeenten, zodat we uiteindelijk heel IJsselland dementievriendelijk en inclusief wordt. Op basis van dit hoofdlijnenplan kan onder leiding van de afdeling communicatie van de gemeente een publiciteitsplan worden gemaakt.

Organisatie en communicatie In eerste instantie is een werkgroep opgezet, waarin zitting hebben:  Gerdien Wubbeling, coördinator netwerk dementie IJssel-Vecht.  Hermien van Helsdingen, bestuurslid van Alzheimer Nederland, regio IJssel-Vecht  Héline van Vuuren, casemanager dementie  Henk-Jan van Noorel, voorzitter en beleidsmedewerker gemeente Zwartewaterland Al naar gelang het deelproject/onderwerp worden andere personen, organisaties en partijen ingeschakeld. Een voorbeeld: wanneer het gaat over dementie en de middenstand, dan is een werkgroepje bestaande uit middenstanders, trainers van Samen dementievriendelijk/Alzheimer Nederland en de gemeente de aangewezen personen/instanties om dit onderdeel nader uit te werken. Wanneer dit hoofdlijnenplan wordt omarmd, zal als eerste activiteit een overzicht worden gemaakt van de acties die in het voorgaande memo zijn geopperd, wie daarbij wordt betrokken en wanneer deze kunnen worden opgepakt. Met als doel om binnen vijf jaar de droom van de gemeente Zwartewaterland te realiseren.

10

Financiële paragraaf De vraag die tot dusverre nog onbeantwoord is gebleven, is wat de realisatie van dit plan kost. Dat is ook lastig te bepalen, omdat de uitgaven afhankelijk zijn van nog te maken keuzes en effecten van het beleid. Hieronder volgt een overzicht van de kosten die nu zijn in te schatten. Mochten voor de pilotprojecten, te weten het Inloopcentrum en de Vrijwilligerscentrale, meer kosten worden voorzien, dan zal hiervoor separaat een voorstel en budgetverzoek worden gedaan. Doelstelling 1: zo lang mogelijk meedoen Wat de pilot vrijwilligerswerk betreft wordt aansluiting gezocht bij bestaande structuren, te weten het Coördinatiepunt Vrijwilligers Zwartewaterland. In samenwerking met de medewerkers va het coördinatiepunt wordt een extra doelgroep toegevoegd. Via de Stadskoerier, de website van de gemeente en Welzijn Zwartewaterland wordt aan de pilot aandacht besteed. Daarnaast zal creatief worden gekeken naar de gemeentelijke en lokale organisaties om plekken te werven. De mensen die gaan werken met de vrijwilligers met dementie zullen worden getraind. Naast de online trainingen wordt hen ook een offline training aangeboden. Kosten die hiermee gemoeid zijn worden het eerste jaar ingeschat op € 150,- voor 10 deelnemers. Doelstelling 2: ondersteuning op maat Voor de Pilot Inloopcentrum wordt aangesloten bij wat al is: de Buurtkamer Plus.

Stapsgewijs worden meer voorzieningen aangeboden. Zo kan men bijvoorbeeld denken aan koffiedrinken voor mantelzorgers, terwijl de mensen met dementie een activiteit doen op de Buurtkamer Plus. Ook kan worden gedacht aan cursussen over dementie, gedragsverandering en andere boeiende onderwerpen. Hierbij wordt aansluiting gezocht bij de activiteiten van het Alzheimer Trefpunt. Idee is tevens om wekelijks een casemanagersspreekuur te houden in het inloopcentrum, waar mensen met en zonder dementie terecht kunnen met vragen. En zo zijn er nog tal van ideeën, zoals een dementheek, een uitleen voor domotica en technische hulpmiddelen om langer thuis te kunnen blijven wonen. Er zal een werkgroep worden gevormd, waar ook Welzijn Zwartewaterland nadrukkelijk bij wordt betrokken, om een en ander uit te werken. Deze werkgroep zal een plan maken met daarin ook een kostenraming. Wat erg moeilijk is in te schatten is wat er gebeurt wanneer Zwartewaterland concrete stappen zet om dementievriendelijk te worden, via een voorlichtingscampagne en contacten met verenigingen, bedrijven en organisaties de kennis over dementie doet groeien en het taboe doet afnemen. Het is wel mogelijk dat er dan een aanzuigende werking ontstaat op de Buurtkamer Plus en de lotgenotengroep. Voor elk van die op te starten groepen moet rekening worden gehouden met een bedrag van € 8.000,- à € 9.000,- op jaarbasis.

Doelstelling 3: vergroten kennis Startbijeenkomst Dementievriendelijke Zwartewaterland Op of rond 21 september 2021, Wereld Alzheimer Dag, vindt de officiële aftrap plaats van Dementievriendelijk Zwartewaterland. Een werkgroep zal deze aftrap organiseren en hiervoor een plannetje maken. Op voorhand wordt hiervoor € 1.000,- gereserveerd. Mochten de kosten hoger worden, dan wordt hiervoor vooraf akkoord gevraagd van de gemeente. Trainingen Geadviseerd wordt om te starten met het trainen van de medewerkers. Enerzijds om een slinger te geven aan Dementievriendelijk Zwartewaterland, anderzijds om in de gemeente het goede voor beeld te geven. 11

De start van het trainingstraject is digitaal en gratis. De training ‘Goed omgaan met dementie’ en de training ‘Op het gemeentehuis’ en/of de training ‘Aan de telefoon’ kan als team worden gevolgd, zodat collega’s elkaar stimuleren om de training te volgen en enige competitie te stimuleren. De medewerkers (binnen- en buitendienst) die in direct contact komen met burgers volgen aanvullend op de digitale training ook een offline training op locatie, waarin nog wat dieper wordt ingegaan op het thema omgaan met dementie. De kosten van deze training bedraagt € 15,- per deelnemer. Ingeschat wordt dat 75 medewerkers zullen worden getraind. De totale investering bedraagt derhalve € 1.125,-. Voorlichting geven Het vergroten van kennis over dementie, de derde doelstelling, wordt verder hoofdzakelijk bereikt door voorlichting te geven, verhalen te delen en organisaties, vereniging en kerken bewust te maken van het verschijnsel dementie en de wens van de gemeente Zwartewaterland om in de volle breedte dementievriendelijk te zijn/worden. Als het enigszins mogelijk is en lukt dan zullen hierop mensen met dementie en mantelzorgers worden ingezet, alsmede gemeenteambtenaren, leden van Alzheimer Nederland, en medewerkers aangesloten bij het Netwerk dementie.

Naast de persoonlijke aandacht die in Zwartewaterland wordt besteed aan het voor het voetlicht brengen van dementie wordt ook tweemaal per jaar een spread over Dementievriendelijk Zwartewaterland in de Stadskoerier gepubliceerd. Via artikelen over dementie en de gevolgen daarvan, aankondigingen van activiteiten in Zwartewaterland, nieuws en interviews wordt duidelijk gemaakt dat het de gemeente menens is. De kosten die met deze spreads gemoeid zijn bedragen € 1.000,- op jaarbasis. Voor het overige betekenen de activiteiten een investering in tijd van medewerkers sociaal domein, Alzheimer Nederland en het Netwerk dementie met de aangesloten casemanagers. Samenvattend, kosten bedragen op dit moment ingeschat: Doelstelling 1: € 150,Doelstelling 2: plan en begroting volgen Doelstelling 3: € 3.125,Wanneer er meer vraag ontstaat naar de Buurtkamer Plus of naar een lotgenotengroep dan moet rekening worden gehouden met een bedrag van € 8.000,- tot € 9.000,- per groep op jaarbasis.

12

Bijlage 1 - Samenvatting Mantelzorgmonitor dementie 2020 Recent is de Mantelzorgmonitor dementie 2020 verschenen. In dit onderzoek, uitgevoerd door Nivel in samenwerking met Alzheimer Nederland wordt elke twee jaar onderzocht hoe het gaat met mantelzorgers van mensen met dementie in regio IJssel-Vecht (exclusief Zwolle). Het rapport dat is verschenen heeft betrekking op de regio IJssel-Vecht exclusief Zwolle (Dalfsen, Heino, Kampen, Staphorst, Wijhe en Zwartewaterland), dus niet exclusief op Zwartewaterland. Desondanks geeft de Mantelzorgmonitor dementie wel een beeld van het aanbod en wensen in Zwartewaterland, zeker omdat de regiocijfers zijn afgezet tegen het landelijke beeld. Enkele opvallende afwijkingen ten opzichte van het landelijke beeld:  Bij 53% komt de zorg vooral op hen neer (landelijk 48%).  54% van de mantelzorgers van een naaste bij wie de diagnose dementie gesteld is, vindt dat dit op tijd is gebeurd (landelijk 65%).  37% voelde zich voorbereid op gedragsveranderingen bij hun naaste in latere stadia van de dementie (landelijk 59%).  40% voelde zich voorbereid op mogelijke gezondheidsproblemen van hun naaste in latere stadia van de dementie (landelijk 55%).  60% voelde zich voorbereid op het overlijden van de naaste (landelijk 46%). In de Mantelzorgmonitor is een tabel opgenomen over de dementievriendelijkheid van de omgeving.

Die tabel is hieronder afgedrukt, waarbij de afwijkingen zijn gemarkeerd. Deze geven een indicatie van waar de aandacht op zou kunnen worden gericht.

Mijn directe omgeving biedt mij hulp als ik daar om vraag. Mijn directe omgeving toont voldoende begrip voor de situatie van mijn naaste. Mijn directe omgeving toont voldoende begrip voor mijn situatie. Ik vraag mijn familieleden om hulp voor mijn naaste als dat nodig is. Ik krijg voldoende waardering als mantelzorger van mijn directe omgeving. Ik vraag mijn vrienden om hulp voor mijn naaste als dat nodig is. Ik vraag mijn buren om hulp voor mijn naaste als dat nodig is. Mijn collega’s tonen voldoende begrip voor mijn situatie. Mijn directe omgeving biedt mij ongevraagd hulp. Medewerkers uit de buurtwinkel/-supermarkt tonen voldoende begrip voor de situatie van mijn naaste. Leden van de (sport-, zang-) vereniging waar mijn naaste lid van is, tonen voldoende begrip voor de situatie van mijn naaste. Mijn werkgever toont voldoende begrip voor mijn situatie.

Regio

Landelijk

81% 71%

81% 80%

81% 71% 58% 42% 42% 52% 32% 45%

80% 79% 73% 44% 38% 37% 35% 35%

13%

28%

35%

28%

13

Bijlage 2 - Aanbod gemeente Zwartewaterland Wat

Waar

Toelichting

Alzheimer Trefpunt

Kampen Hasselt Zwartsluis Genemuiden

Het geven van voorlichting en het verlenen van ondersteuning aan hen die lijden aan dementie en aan hen die als familielid, partner of andere betrokkene geconfronteerd worden met dementie en de gevolgen daarvan.

Buurtkamer Plus

Hasselt

De Buurtkamer Plus staat voor ontmoeting, verbinding en samen delen. Voor mensen die een ontspannen dagdeel willen beleven, waar de koffie & thee klaar staat en waar we gezamenlijk koken en eten.

Dagbesteding

Genemuiden Zwartsluis Hasselt

Dagbesteding voorziet in een uitgebreid en afwisselend programma van activiteiten voor een of meerdere dagen per week. Samen een fijne tijd beleven in een omgeving met veiligheid en structuur.

Zorgboerderij Lenteheuvel

Zwartsluis

Zorgboerderij Pieperhoeve

Genemuiden

Op Lenteheuvel staat het activeren van mensen met dementie centraal: buiten zijn en omgaan met de dieren. Ze helpen mee op de boerderij en bij de activiteiten naar gelang ze daartoe in staat zijn. Kwaliteit van leven, dat is waar het om gaat. Het activeren van mensen met dementie staat centraal: meehelpen op de boerderij, helpen bij de verzorging van de dieren, samen eten bereiden, een wandeling maken, onderhoudsklusjes doen aan hokken en gebouwen en helpen met het oogsten van groente en fruit.

Lotgenotengroep

Hasselt Genemuiden, Zwartsluis

Steunpunt Mantelzorg

Hasselt, Genemuiden, Zwartsluis Hasselt, Genemuiden, Zwartsluis

Welzijn Zwartewaterland

Ontmoetingsochtend voor mantelzorgers in Zwartewaterland. Voor mantelzorgers die behoefte hebben aan het delen van ervaringen als mantelzorger onder het genot van een kopje koffie of die op zoek zijn naar nieuwe inzichten door het geven en krijgen van tips en tops van medemantelzorgers. Het Steunpunt Mantelzorg biedt een luisterend oor voor mantelzorgers, praktische ondersteuning door bemiddeling en advisering, advies op gebied van wonen, zorg en welzijn e belangenbehartiging. Diverse activiteiten, zoals creatieve activiteiten, wandelgroep en

andere sportieve activiteiten, die niet specifiek zijn bedoeld voor mensen met dementie, maar waar mensen met beginnende dementie wel aan kunnen deelnemen.

14

Aanbod in de verschillende fasen van dementie

Welzijn

Eerste tekenen dementie Buurtkamer Plus Alzheimer Trefpunt Ouderensoos (Meente en Welzijn Ouderen) Zangkoor Steunpunt Mantelzorg Respijtzorg (vrijwilligers) Diverse activiteiten, zoals wandelen en anders sportieve bezigheden en creatieve activiteiten

Woon- en zorgcentra

Zorgboerderijen

Andere voorzieningen

Casemanager Huisarts Wijkverpleging

Licht vorm van dementie Buurtkamer Plus Alzheimer Trefpunt Ouderensoos (Meente en Welzijn Ouderen) Zangkoor Steunpunt Mantelzorg Respijtzorg (vrijwilligers) Diverse activiteiten, zoals wandelen en anders sportieve bezigheden en creatieve activiteiten Dagbesteding (De Schans, De Meente en De Hazelaar) Ambulante begeleiding Respijtzorg Dagbesteding (Pieperhoeve en Lenteheuvel) Casemanager Huisarts Wijkverpleging

Midden vorm van dementie Alzheimer Trefpunt Zangkoor Steunpunt Mantelzorg

Zwaardere vorm van dementie Alzheimer Trefpunt Steunpunt Mantelzorg

Dagbesteding (De Meente en De Hazelaar) Ambulante begeleiding Respijtzorg Dagbesteding (Pieperhoeve en Lenteheuvel) Casemanager Huisarts Wijkverpleging

Dagbesteding (De Meente en De Hazelaar) Ambulante begeleiding Respijtzorg

Casemanager Huisarts Wijkverpleging

15