Document · PDF

Visie Vesting van de toekomst, ruimtelijke adaptatie in de vesting van Zutphen

Raadsvergadering 31 januari 2022, gemeente ZutphenBij agendapunt: Vaststellen Visie Vesting van de toekomst Zutphen6.819 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

VESTING VAN DE TOEKOMST ruimtelijke adaptatie in de vesting van Zutphen VISIEDOCUMENT identiteit, doelen, opgaven

MEI 2021

BDP.

VESTING VAN DE TOEKOMST ruimtelijke adaptatie in de vesting van Zutphen

Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen toe. Dat levert risico’s op voor onze economie, gezondheid en veiligheid. Het is van groot belang dat Nederland zich aanpast aan deze veranderingen. Door de klimaatverandering is een omslag in het denken nodig: klimaatbestendig en waterrobuust inrichten moet een vanzelfsprekend onderdeel van ruimtelijke (her)ontwikkelingen worden. Onderdeel van het Deltaprogramma is het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Daarin staat hoe gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk het proces van ruimtelijke adaptatie willen versnellen en intensiveren. (bron: https://www.deltacommissaris.nl/deltaprogramma/gebieden-en-generieke-themas/ruimtelijke-adaptatie) De vesting van Zutphen omringt het stadshart en bestaat uit (restanten van) de stadsmuur, wallen, grachten, bol- en hoornwerken etc. De vesting bepaalt in belangrijke mate het DNA van Zutphen. De gemeente Zutphen, de waterschap Rijn-en-IJssel, de provincie Gelderland en de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed hebben onderzocht of en hoe de vestingwerken op een eigentijdse manier zichtbaar, bruikbaar en beleefbaar gemaakt kunnen worden, vanuit erfgoed, waterbeheer, klimaat, energietransitie, economie, ecologie en toerisme. Deze visie is daarvan de weerslag. Het behandelt de verschillende tijdslagen van de vesting én de mogelijkheden, doelen en opgaven.

Deze visie laat zien dat herstel van de vesting en het bereiken van integrale doelen prima samengaan, en dat de vesting dé kapstok is voor ruimtelijke adaptatie. Het met respect voor erfgoed gebruiken van de vesting maakt de binnenstad toekomstbestendig en robuust en voegt waarde en identiteit toe voor bewoners, ondernemers en bezoekers.

Zutphen, Mei 2021

BDP. VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

‘Dit project maakt onderdeel uit van het Duits-Nederlandse samenwerkingsverband Waterrobuuste Steden. Hierin werken Bocholt, Hengelo (Ov.), Münster en Zutphen samen met de waterschappen Vechtstromen en Rijn en IJssel aan het aanpassen van stedelijk gebied aan klimaatverandering. Het initiatief vindt plaats met de steun van het INTERREG-programma Deutschland-Nederland van de Europese Unie., de provincies Gelderland en Overijssel en de deelstaat Nordrhein-Westfalen. Meer info vindt u op www.waterrobuustesteden.nl’

INHOUD A- KADER binnenstadsvisie studies en plannen omgevingsvisie stedelijk gebied Zutphen indeling in vestingzones ambitieladder B- VESTINGZONES stadsmuur bastions en grachten linies rivierenfront structuurkaart

5 6 8 10 11

13 23 31 39 44

C- SAMENVATTING identiteit, doelen opgaven

bijlage

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN INHOUD

A- KADER ANALYSEDOCUMENT inventarisatie & eerste aanbevelingen

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

BELEIDSKADER: BINNENSTADSVISIE 2012 Doel en kaders “De vestingwallen van Zutphen vormden ooit een pantser tegen de buitenwereld. Binnen deze wallen werd de structuur van de stad bepaald. In 1874 werden de vestingwallen in Zutphen ontmanteld. Invloeden van buitenaf en van binnenuit, ten goede of ten kwade, kregen kans om de stad te vormen. Haar unieke kwaliteit bleef echter overeind. Met de Binnenstadsvisie, geïnspireerd door die kwaliteit, komt Zutphen weer terug bij haar vestingwallen. Nu niet als een pantser, maar als een gedachtenconstructie die tegen dreiging beschermt en fascineert met schoonheid.” p.10

water

“Om de toekomstige koers voor de Zutphense binnenstad te schetsen wordt een aantal invalshoeken gebruikt, die met elkaar samenhangen, elkaar aanvullen en ondersteunen: • Het formuleren van drie centrale thema’s, die richting geven aan beslissingen voor toekomstig handelen. • Een aantal essentiële uitspraken over de gewenste structuur van de binnenstad. • Doelstellingen en verbeeldingen voor de ontwikkeling van zeven interventiegebieden.

groen

Dit alles binnen de centrale ambitie van de Binnenstadsvisie: De ambitie is om de aantrekkelijkste binnenstad van Nederland te zijn waar historie en water voelbaar zijn en waar stedelijke dynamiek harmonisch samengaat met de menselijke maat.” p.13

langzaamverkeer

werken en winkelen

hoofdstructuur en parkeren

•

Historische schatkist

•

Rivier(en)stad

•

Stedelijke dynamiek

wonen

belangrijke aspecten van de structuur van de binnenstad

drie centrale thema’s

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

STUDIES EN PLANNEN Sinds 2012 is de gemeente als initiatiefnemer actief betrokken geweest bij studies en plannen voor verschillende (her)ontwikkelingslocaties. Veel van deze studies zijn inmiddels uitgevoerd en een aantal plannen (deels) gerealiseerd, passend binnen de ruimtelijke principes en de geest van de Binnenstadsvisie. Enkele hiervan zijn op de kaart hiernaast aangegeven, en als 3d-impressies op de volgende pagina te zien: 1. Noorderhaven 2. IJsselkade 3. Overweg en Hanzehof omgeving, BDP juli 2017 4. Klein Vaticaan, BDP december 2020 5. Halvemaanstraat, BDP oktober 2018 6. Spittaalstad, BDP januari 2018 7. Cabinetgracht omgeving, BDP april 2014 8. Linie van Hooff, BDP - november 2018

4 8 5

In deze visie voor de vestingwerken van Zutphen zijn drie principes ordenend voor toekomstige ontwikkelingen op en rond de vesting: 1. de fysieke indeling van de vesting, op basis van de historische ontwikkeling; p.8 2. de doelen voor de vesting, ruimtelijk en functioneel; p.9 3. benodigde en denkbare maatregelen op basis van historie, structuren, ecologie, klimaat en economische en sociale dynamiek.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

Deze studies en/of projecten hebben een sterke fysieke relatie met de vesting. De studie- en plangebieden liggen daar tegenaan, of daar omheen. Hoe ga je om met de vesting? Hoe wordt gegarandeerd dat de historische drager van de vesting het best tot uiting komt? En hoe zorg je voor samenhang tussen deze ontwikkelingen? Het uitvoeren van losstaande projecten kan leiden tot gebrek aan samenhang en herkenbare identiteit in de vestingszones. Dit kan voorkomen worden door de projecten onder één visie te scharen. Ontwikkelingen als klimaat en energietransitie worden daardoor vanuit kracht en omdenken verbonden aan de cultuurhistorische waarden van de stad.

7 3d-impressies van de verschillende onderzoekgebieden

8 7

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

OMGEVINGSVISIE STEDELIJK GEBIED ZUTPHEN De historische landschappelijke structuur van Zutphen bestaat uit groene inprikkers die de verbindingen van de stad met het buitengebied begeleiden. De groene zones gaan samen met beken en waterpartijen en maken deel uit van het bredere watersysteem van wat ooit een Berkeldelta was. De verschillende vestinggordels zijn onderdeel van deze groenblauwe structuren. Op de plekken waar de vesting en de groene inprikkers bij elkaar komen zijn de historische entrees van de binnenstad en bijbehorende historische wegen, bruggen en groene longen te vinden. In de visie zijn aspecten zoals stadszijde-landzijde, hoogteverschil, stadspoorten, routes/uitvalswegen en straatprofielen belangrijk om te benoemen en waar mogelijk beter beleefbaar te maken.

de vesting toen (situatie in 1823 in rood) en nu (in groen/blauw) VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

IJsselcorridor Vestinggordel Landschappelijke inprikkers Hoofdlangzaamverkeer structuur 0

de vesting als onderdeel van de landschappelijke structuur van de stad

100 200

500m

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

KADER: INDELING IN VESTINGZONES De vesting bestaat uit verschillende tijdsgebonden ensembles van muren, aardenwerk, en watergangen. 1. Stadsmuur • • • •

middeleeuwse gordel: stadsmuur-gerelateerd 1200-1550 nu smalle groene zones, soms met restantwater en stadsmuurresten inclusief Paardenwal en Boompjeswal als hybridevorm tussen “Stadsmuur” en “Bastions”

2. Bastions en grachten • • •

vesting in Oud Nederlands Stelsel: bastions, ravelijnen, brede grachten zoals Vispoort- en Grote Gracht 1591-1625 nu veel water en parken

3. Linies • • •

gordel van de Linies: Nieuw Nederlands Stelsel 1700-1800 nu versnipperde relicten in buitenwijken, soms groen, soms blauw soms rood, alleen Linie van Coehoorn heeft herkenbare kwaliteit

4. Rivierenfront •

• •

aparte vestingzone gevormd door een stapeling van vesting in Oud en Nieuw Nederlands Stelsel: stenig karakter en rivier-gerelateerd 1591-1800 Cabinetgracht

De hiernaast getoonde vijf iconen komen in deze studie steeds terug en staan voor vijf treden op een ambitieladder naar ruimtelijke adaptatie in de vesting van Zutphen:

Historie ambitie 1

wat er aan historie is weer zichtbaar maken

Structuur ambitie 2 de losse onderdelen verbinden en daarmee de structuur en samenhang herstellen ambitie 3 het verbeteren van de ecologie van de onderdelen van de vesting (biodiversiteit) ambitie 4 klimaatadaptief maken

Functie ambitie 5 economische waarde toevoegen (stedelijke dynamiek, inclusief toerisme, energietransitie, innovatie)

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

KADER: AMBITIELADDER

1. Historische restanten beter zichtbaar maken

2. Structuren herstellen wandelen/fietsen/varen, ontmoeten, verbinden, verblijven

2. Structuren herstellen

3. Ecologie verbeteren natuurontwikkeling, biodiversiteit gezond leefmilieu

3. Ecologie verbeteren

4. Klimaat adaptatief maken omgaan met klimaatveranderingen water opvangen/bergen/afvoeren verkoeling

AMBITIENIVEAU

1. Historische restanten beter zichtbaar maken

AMBITIENIVEAU

1. Historische restanten beter zichtbaar maken

AMBITIENIVEAU

1. Historische restanten beter zichtbaar maken identiteit, identificatie, herkenbaarheid, orientatie, betrokkenheid

4. Klimaat adaptatief maken 5. Economische waarde toevoegen stedelijke dynamiek (bedrijvigheid, toerisme), energietransitie (opwekken, opslaan, verdelen), innovatie

TOEKOMSTBESTENDIGHEID

HISTORIE Anonimiteit <---> Identificatie De stadsopbouw van Zutphen is complex. De binnenstad bestaat uit drie ongeveer even grote stadsdelen, de “Oude Stad”, de “Nieuwstad” en de “Spittaalstad” die omringd waren door een vestingwerk. Met de uitbreiding van de binnenstad werden telkens de vestingwerken aangepast. Tegenwoordig zijn daar grote delen van verloren gegaan. De rijke geschiedenis van de stad is op een aantal locaties niet te zien, waardoor deze locaties niet bijzonder worden ervaren en zelf een rommelig beeld geven. Het herstel van de overgebleven historische restanten van de vestingwerken zal de ruimtelijke kwaliteit van Zutphen verbeteren. Zodoende kan men het unieke karakter van de binnenstad beter beleven en daar beter aan gehecht worden.

STRUCTUUR Versnippering <---> Samenhang Wat vroeger één samenhangend grachtenstelsel en aarden werk was, is door de stedelijke ontwikkeling veranderd in een aantal afzonderlijke structuurelementen. Met de aanleg van het spoor is een groot deel van de Nieuwstad en van de vestingwerken verloren gegaan. De restanten van de vestingwerken liggen nu veelal als losse gebieden in de stad. Doordat de drager van deze gebieden, het vestingwerk, verdwenen is, ontbreekt een herkenbare same hang. Naast het afzonderlijk beter zichtbaar maken van de verschillende strutuurelementen, liggen er grote kansen om de vesting weer tot één ruimtelijke structuur terug te brengen.

FUNCTIE Verlies <---> Toevoeging De vestingwerken zijn ooit voor verdediging gebouwd. Ze liggen nu als overgangszones tussen de verschillende stadsdelen in, soms als park, soms als parkeerterrein. De inrichting en functionele invulling ervan op het gebied van recreatie, ecologie, verkeer vragen om een kwalitatieve slag om huidige vraagstukken zoals klimaatadaptatie, energietransitie en duurzaamheid te beantwoorden. Daarnaast blijken de vestingwerken de zone te markeren waarin de publieke – stedelijke functies van de binnenstad soms moeizaam worden gecombineerd met de geborgen woon- en verblijfskwaliteit ervan. Per deelgebied (want overal is een ander cocktail van tijdlagen en functies) vraagt dit om beter doordachte gebiedsprofielen. VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

B - DE VESTINGZONES identiteit, doelen, opgaven

Om tot een totale structuurkaart te komen zijn de eerdergenoemde beleidsambities (Historie, Structuur, Ecologie, Klimaat, Dynamiek) vertaald in concrete opgaven. Deze kansen worden beschreven per te onderscheiden historische laag in de vestingwerken: Stadsmuur, Bastions en Grachten, Linies, Forten en Rivierfront. De onderzoeksopgaven zijn geordend in ruimtelijke verbeteringen/structuurverbeteringen, veranderingen in de verkeers- en mobititeitsstructuur, de ecologische en klimatologische potenties en de kansen voor economische ontwikkelingen en een aantrekkelijke woonomgeving.

bron: BDP.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

ZONE 1 - DE STADSMUUR De Stadsmuur is de verdediging uit de middeleeuwen. De oude stad is in fasen gegroeid. Na de uitvinding van het buskruit voldeed de muur niet meer. Slechts enkele delen (poorten en wachttorens) hebben de tijd overleefd. Vaak is de muur verdwenen of in de bebouwing opgenomen. Langs een deel van de muur ligt een smalle tuinenstrook met een sloot of greppel. Deze tuinen zijn meestal in particulier bezit en niet openbaar toegankelijk. Soms is de stadsmuurzone samengevallen met de latere ring van bastions; de Paardenwal en Boompjeswal zijn een hybridevorm tussen “Stadsmuur” en “Bastions”. Binnen de stadsmuur liggen de Berkel als blauwgroen klimaatlint en een veelheid aan groene en stenige openbare ruimten. Vaak zijn de stenige ruimten nooit groen geweest – vergroening moet hier goed afgewogen worden tegen de historische waarden, en met zorg ontworpen worden. De Stadsmuur is, ten opzichte van andere historische steden, een bijzondere vestingszone middenin de binnenstad. Hij verbindt de oude stadsdelen binnen de vestingwerken. De Stadsmuur dient beter zichtbaar en op enkele plekken beter toegankelijk te worden. Zo ontstaat een bijzondere wandeling over de historische contour: langs de resterende monumenten (soms in oude panden opgenomen), langs de tuinen (soms als boomgaarden of moestuinen ingericht), langs het water (in de Binnengracht teruggebracht).

Een “rondje stadsmuur”. Daarbij kan dit groene lint om de binnenstad heen een belangrijke rol spelen bij de waterberging vanuit het centrum en de hittestress in het stenige centrum helpen verminderen. De Stadsmuurzone is de klimaatadaptatieve vestingring en wordt ingericht als groene long voor de binnenstad. Oases in de binnenstad In het middeleeuwse dichtbebouwde centrum is behoefte aan kleinschaliger groene en blauwe oases op kortere afstand. Die zijn er deels al in de vorm van de zes historische hofjes die (vaak) publiek toegankelijk zijn. Het historisch weefsel van de stad biedt mogelijkheden om meer hofjes in de stad te (her)ontwikkelen. Deze nieuwe hofjes zijn een potentieel waardevolle toevoeging aan de verkoelingsopgave in de stad. Te denken valt aan nieuwe hofjes in Klein Vaticaan en in de wat verdere toekomst de omgeving Basseroord en het AH-terrein. Verder bieden de voormalige kerkhofterreinen rond de historische kerken de mogelijkheid om te vergroenen, waarbij de parkachtige aanleg van die terreinen, ontstaan na 1830 en tot ver in de 20ste eeuw nog aanwezig, als inspiratie kan dienen. De historische pleinen bieden ook mogelijkheden voor het toevoegen van groen, zolang niet het waardevolle beschermde stadsgezicht wordt aangetast door het aanbrengen van te veel groen. Het karakter van het plein als open ruimte met historische gevelwanden mag niet worden aangetast.

De afstand tot groen en water is in Zutphen nooit ver weg, ook niet in de dichtbebouwde historische binnenstad! Een aantal plekken, met name in het kernwinkelgebied, is gevoelig voor hitte én ligt relatief ver van verkoeling.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

verkoelingkaart van de binnenstad VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

Water in het stenen gebied Water kan als solitair element voor verkoeling zorgen, getuige de waterwerken op de Overwelving en de Houtmarkt, IJsselkade en de stadspomp op de Groenmarkt. De Overwelving (Berkel) en Groenmarkt (waterput/pomp) zijn geïnspireerd op de historie. De binnenstad kent zeer veel historische waterputten, openbare en particuliere. De putten bieden mogelijkheden om ze te koppelen aan waterwerken en ze zijn tot de verbeelding sprekende elementen op pleinen en in hofjes. Waterbronnen voor de grachten Het natuurlijk reliëf van de binnenstad (een hoog rivierduinencomplex) biedt mogelijkheden om stromend water via molgoten richting de stadsgrachten te laten stromen (vergelijk Parijs). Maar ook de afkoppeling van grote gebouwcomplexen en huizenrijen aan de randen van de binnenstad draagt bij tot het opheffen van de waterschaarste in de binnenstedelijke grachten. Te denken valt aan de grote publieke gebouwen aan de Isendoornstraat, het Kruittorenplein, St Elisabeth, de gebouwen en huizen langs de Berkelsingel, Graaf Ottosingel en Tadamasingel, de rechtbank en de krans van huizen en appartementengebouwen aan de buitenrand van de 17e-eeuwse vesting.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

vesting uit 1832 stadsmuur nu autowegen de Berkel aftrappend richting de IJssel nieuwe en bestaande hofjes herstel Binnengracht belangrijke stedelijke ruimtes (regen)water geleiding herstel bebouwde randen poort en verblijfsruimtes herstel bomenstructuur (iconische) watermolen VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

STADSMUUR

stadsmuur beter toegankelijk - bron: Kijk op Zutphen

stadsmuur beter zichtbaar - bron: BDP.

poortfuncties en verblijfruimtes - bron: BDP.

boomgaarde in tuintlint - bron: BDP.

één van de meeste gefotografeerde uitzichten van de binnenstad - bron: BDP.

georganiseerde fietsvoorziening - bron: BDP.

groene parkeerplaatsen voor bewoners - bron: BDP.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

Zutphen - nu - bron: BDP. regenwatergeleiding binnenstad richting tuinlint

Nijmegen - bron: BDP.

Londen - bron: BDP.

Zutphen - nu - bron: BDP. Binnengracht

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

Metz- bron: BDP.

STADSMUUR

watermolen op de Overwelving terug plaatsen als toeristisch icoon - bron: hZutphen in oude ansichten

cleantech straatmeubilair - bron: Flexsol Solutions

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

STADSMUUR

identiteit, doelen, opgave

Wat/waar • Middeleeuwse gordel: stadsmuur-gerelateerd, 1200-1550 • Nu smalle groene zones, soms met restantwater en stadsmuurresten • Inclusief Paardenwal en Boompjeswal, als hybridevorm tussen “Stadsmuur” en “Bastions” • Uniek: groen lint in de binnenstad

Ecologie

• • •

Hoofddoelstelling • Zonering muur - groen - gracht - vestingwal als leidend principe hanteren • Klimaattuinlint: verkoeling in de ‘warme’ stad en opvang regenwater bij hevige buien

• • • • • • •

• • • • •

Muurelementen herstellen, stadsmuur beter zichtbaar maken Stadsmuur optimaal toegankelijk maken Historisch water herstellen: Binnengracht bij Boompjeswal/Paardenwal, Isendoornstraat, Spaanse poort Groene binnenstadslint herstellen Functie poorten beter beleefbaar maken, verblijfskwaliteit vergroten Onderzoeken: terugbrengen of visueel maken watermolen als icoon op de overwelving en voor educatie Aanwijzing van meer delen van vesting tot gemeentelijk monument Herontwikkelen Binnengracht: verbinding en samenhang van het vestingwater en -groen en van de nu losliggende stadsdelen in de binnenstad (Spittaalstraat, Polsbroek, Laarstraat) Verblijf- en ontmoetingsplekken creëren Doorlopende wandelstructuur aanleggen door tuinlint en historisch groen, verblijfskwaliteit vergroten (bv. banken, kiosk met horeca) Bruggen over de watergangen realiseren zonder vesting aan te tasten Fietsstallingen realiseren op strategische plekken

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

•

Klimaat

Historie

• • • • •

Structuren

Dynamiek

• • • • • •

Water en groen toevoegen in overwegend stenen gebied, meer gradiënten en leefgebieden voor stadsflora en -fauna Tuinlint inrichten als gecultiveerde natuur: bomengaard, bloementuin, moestuin Waterkwaliteit van de Binnengracht verbeteren Bij vervangen bomen op de Boompjeswal/Martinetsingel rekening houden met terugbrengen vestingstructuur en vestingwater

Binnenstad/AH-terrein afkoppelen en vesting voeden met molgoten Klimaatlong toevoegen aan de middeleeuwse binnenstad doorherontwikkeling binnengracht: verkoeling, afkoppeling Klimaatveranderingen in de inrichting van de openbare ruimte zichtbaar maken (bewustmaking, educatie) Berkel tussen IJssel en Overwelving op verschillende niveaus brengen om beter met droge periodes om te kunnen gaan Zoveel mogelijk afkoppelen en regenwater via molgoten naar het stadswater voeren Herontwikkeling Binnengracht gebruiken als vliegwiel voor herontwikkeling AH-terrein en de overgangen van de aanloopstraten naar de binnenstad Klein Vaticaan herontwikkelen Park toevoegen aan de binnenstad door het zoveel mogelijk publiek maken van het parklint Zonne-opwek verwerken in eenduidig herkenbare objecten zoals oplaadbaar straatmeubilair of kunstobjecten Onderzoeken TEO uit vestingwater Informatiepanelen plaatsen om het verhaal voor publiek herkenbaar en duidelijk te maken

STADSMUUR

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

bron: gemeente Zutphen

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

ZONE 2 - BASTIONS EN GRACHTEN De vestingzone Bastions en Grachten is gebouwd volgens het Oud Nederlands Stelsel uit eind 16e eeuw/begin 17e eeuw. Kenmerkend hieraan zijn de bastions, de brede grachten en de robuuste groene structuur. In tegenstelling tot de Stadsmuur met zijn ingetogen karakter, zijn de Bastions en Grachten de meest publieke vestingring. Dit past ook bij de identiteit van de vestingwerken, toen verdediging een collectief belang was. Hier is het water leidend. De Grote gracht en de Vispoortgracht, de blauwe parels uit de Groene Nota (2008), zijn via de Hoofdgracht en de (nog te herstellen) ravelijnen met elkaar verbonden. De toeristische vaarroutes worden uitgebreid en de bastions krijgen bijzondere bestemmingen. In deze vestingring is er ook ruimte voor ecologie en voor het zichtbaar maken van de energietransitie. Zo kunnen bijvoorbeeld aan de buitenzijde van de grachten natuurvriendelijke oevers ingericht worden en aan de binnenzijde van de grachten op de strakke taluds van de bastions zonnepanelen toegepast worden. Op de oppervlakte van de grachten kunnen kunstzinnige vormgegeven drijvende zonnepanelen plaats vinden. Op de ravelijnen kunnen de warmteoverdrachtstations op een aantrekkelijke wijze gevestigd worden. Het gaat hier om men bewust te maken over deze maatschappelijke opgaven.

Door deze nieuwe verhouding wringt de versterkte beleving van de Bastions en Grachten ook het meest met infrastructuur. Het Verkeer Circulatie plan is op veel punten aan verbetering toe. Tegelijkertijd is de bestaande wegenstructuur een gegeven. Besproken alternatieven zijn: a. deel oostelijk deel centrumring verleggen naar buiten of naar binnen; b. geen centrumring maar een noord-zuid-lopende IJsselcorridor met inprikkers vanuit het westen.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

ravelijn bastion met strakke groene taluds autowegen ecologische eilandzone opstappunt fluisterboot bijzondere (ongebouwde) functie bv. spelen, educatie, bewustmaking herstel bebouwde randen watermolen warmteoverdrachtstations vlonderstructuur Ecologische Verbinding Zone

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

BASTIONS EN GRACHTEN

strakke taluds van de bastions aan de binnenzijde van de grachten - bon: BDP.

natuurvriendelijke oevers aan de buitenzijde van de grachten - bon: BDP.

bijzondere functies op/in de bastions - bon: BDP.

beleving van het water - bon: BDP.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

drijvende zonnepanelen - bon: BDP.

drijvende fontein op zonne-energie

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

zonne-waterlelies; bron: “Vesting en klimaat” - David Heesen

Physalia door architect Vincent Callebaut: recreëren en water zuiveren met zonne-energie

zonnepanelen op de taluds van de bastions - hier: Fort de Pol - bron: gemeente Zutphen

designvormgegeven warmteoverdrachtstations op de ravelijnen langs de Hoofdgracht - bon: BDP.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

BASTIONS EN GRACHTEN

identiteit, doelen, opgave Wat/waar • Vesting in Oud Nederlands Stelsel uit 1591-1625: bastions, ravelijnen, brede grachten zoals Vispoort- en Grote Gracht • Nu veel water en parken Hoofddoelstelling • Water gebruiken als leidende structuur, groen inzetten om de zone robuust te versterken tot stelsel van klimaatparken • Water en vestingwerken beleven vanaf oevers, vlonders en vaarroutes • Betekenis geven aan de afzonderlijke bastions en ravelijnen • Nieuwe verhouding zoeken tussen infra (stadsring) en functionele betekenis en de beleving van de vesting • “Stuwmeer” functie vesting inzetten voor energie-opwek • Ecologische verbindingszone-functie Berkel/Hoofdgracht realiseren

Ecologie

• • • • •

Klimaat

• • •

• • • • •

Beleving en herkenbaarheid bastions/ravelijnen versterken Vorm van de strakke taluds bastions/ravelijnen herstellen Natuurlijke oevers aan de buitenzijde van de vesting maken Waar mogelijk ravelijnen in de Hoofdgracht herstellen Bastions/ravelijnen herkenbaar maken als verdedigingswerk door plaatsen van kanonnen Grachtwater optimaal in oppervlakte herstellen Overgang buiten-binnengebied beter zichtbaar maken (bv. bruggen, versmalde straatprofielen) Aanwijzing van meer delen van vesting tot gemeentelijk monument Centrumring Oost herinrichten om meer ruimte voor de vesting en het langzaamverkeer te creëren Aanbrengen van een continue verbindingen tussen bastions (water, (vlonder-)paden, bv. op Slijkbolwerk) Realiseren samenhangend vestinglint voor wandel- en vaarroutes Vaarverbinding tussen de Grote Gracht en de Berkel en tussen de Vispoortgracht en de Hoofdgracht verbeteren Vaarroutes uitbreiden

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

• • •

Historie

• • • •

Structuren

Dynamiek

• • • • • • •

Ingrepen aan de vesting steeds aangrijpen om ecologisch areaal toe te voegen aan de ‘landzijde’ – bijvoorbeeld door eilanden langs de oevers (Bomenstichting en Vogelwerkgroep betrekken) Stepping stones realiseren aan de buitenrand van de Hoofdgracht door herstel van ravelijnen langs de Hoofdgracht Sortimentkeuze beredeneren vanuit beleving, verkoeling, doelsoorten en beheer en onderhoud

Inrichten als (doorlopend) stelsel van verkoelende klimaatparken met water en groen als gelijkwaardige aanvulling op de vestinginrichting Onderzoeken meer debiet en doorstroming grachten voor versnelde afvoer warmte - en dit relateren aan de potenties voor TEO Water optimaal bereikbaar en bruikbaar maken Waar mogelijk vestingwater inzetten als opvang van af te koppelen water omringende stadsdelen

Onderzoeken welke bijzondere functies de bastions kunnen versterken Onderzoeken toevoegen van evenementen en festivals in deze zone Eenduidig uitwerken/onderzoeken/realiseren: bv. zonnepanelen op de grachten, op de taluds van de bastions, op wandelpaden Mogelijk houden van warmteoverdrachtstations op ravelijnen Stuwmeerfunctie vesting inzetten voor energie-opwek Onderzoeken TEO uit vestingwater Informatiepanelen plaatsen om het verhaal voor publiek herkenbaar en duidelijk te maken

BASTIONS EN GRACHTEN

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

bon: BDP.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

ZONE 3 - LINIES De gordel van de Linies is de buitenste vestingring van Zutphen. Het bestaat uit het Nieuw Nederlands Stelsel uit de 17e eeuw/18e eeuw. Op enkele versnipperde relicten in buitenwijken na, zoals de Linie van Coehoorn, zijn de Linies nauwelijks terug te zien. De vesting werd verwijderd om de groei van de stad toe te laten. Het doel in deze zone is de restanten van de vestingstructuur weer met elkaar te verbinden. Dit verhoogt de woonkwaliteit van de buitenwijken. De nieuwe fysieke verbinding functioneert als een wandel- en sportstructuur. Dit refereert aan de Nieuwe Wandeling uit de 19e eeuw, toen de functie van de vesting van verdediging naar park veranderde. De herstelde structuur brengt ook identiteit en sociale cohesie in deze gebieden. Hier is de vesting geen overgangszone tussen stadsdelen uit verschillende tijden, maar een verbindend element binnen de stadsuitbreiding uit dezelfde periode. De Linies verhouden zich prima in het winnen van duurzame energie en worden zichtbaar gemaakt als Innovatie-ring.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

park- en wandelstructuur - bestaand park- en wandelstructuur - nieuw bestand water autowegen langzaamverkeersverbinding poort inrichting

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

historisch tracé waar mogelijk zichtbaar maken - bon: BDP.

blinde gevels langs de Linies schilderen (bijvoorbeeld met burgerparticipatie) - bron: Cité Créations

wandel- en waterstructuren koppelen - bon: BDP.

water waar mogelijk door de buitenwijken her introduceren - bon: BDP.

bomenrijen waar mogelijk her introduceren - bon: BDP.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

zonnepanelen langs de paden - bon: BDP.

bron: Daan Boomgaarde Studio

zonne-lichtmasten - bon: BDP.

zonne-wegdekreflectoren

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

smalle windturbines op particuliere daken in de directe omgeving van de Linies

windturbines langs de paden - bon: BDP.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

LINIES

identiteit, doelen, opgave

Wat/waar • Gordel van de Linies: Nieuw Nederlands Stelsel uit 1700-1800 • Nu versnipperde relicten in buitenwijken, soms groen, soms blauw, soms rood; alleen Linie van Coehoorn heeft herkenbare kwaliteit Hoofddoelstelling • Linie als object en als thema weer in de wijken herkenbaar en beleefbaar maken • Delen fysiek verbinden en waar mogelijk water terugbrengen • Inzetten voor verblijfs- en ontmoetingsplekken • Inzetten als continue wandel-/sportstructuur • Inzetten voor woonkwaliteit en identiteit: vesting als klimaatzone tussen samenhangende buurten • • • •

• •

Vestingthema leidend maken bij ruimtelijke ingrepen in deze gordel Recreatief gebruik als essentiele historische karakteristiek 19e-eeuwse Buitensociëteit in samenhang met groene/blauwe vestingomgeving respecteren en herpositioneren met de 19e-eeuwse kwaliteit van de openbare ruimte als leidend thema Aanwijzing van meer delen van vesting tot gemeentelijk monument (bv. Boompjeswal, Linie van Coehorn, Linie van het Wambuis)

Structuurherstel realiseren door de vesting als inspiratie te gebruiken bij het ontwerpen en ingrijpen in de openbare ruimte en in het stedelijke weefsel Zone daarnaast consequent benaderen vanuit de functies wandelen/sporten, waterberging, klimaat (verkoeling), natuur

Ecologie

• •

Klimaat

Historie

• • • • •

Structuren

Dynamiek

• • • • • •

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

Versterken ecologische waarden bestaande groene linie met onderscheid stad- en landzijde Onderzoeken van gewenste doelsoorten bij ingrepen in verdicht stedelijk gebied, geredeneerd vanuit de potenties van beperkte ruimte en vanuit beheer en onderhoud (liefst vanuit de buurt zelf)

Consequent inzetten van de vestingzone voor afkoppeling e.d. Consequent zoeken naar toevoeging van verkoeling met groen en water Klimaatmaatregelen zoveel mogelijk zichtbaar maken en communiceren Betrekken bewoners bij afkoppeling, ontstening etc. Met bewoners ontwerpen van de herinrichting van de directe woonomgeving vanuit vesting, klimaat, ontmoeten, recreëren en spelen

Consequent toevoegen van mogelijkheden voor ontmoeting, ontspanning, recreëren, natuurlijk spelen Sociale cohesie verhogen door identiteit van het gebied weer leesbaar te maken, door samen te ontwerpen aan klimaatmaatregelen Zone inzetten als route voor wandelen/sporten Eenduidige vormgeving/objectkeuze voor zonne-opwek: straatmeubilair, kunst, wandelpaden Onderzoeken mogelijkheden kleine windturbines langs de wandelpaden en op particuliere daken Informatiepanelen plaatsen om het verhaal voor publiek herkenbaar en duidelijk te maken

LINIES

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

bron: gemeente Zutphen

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

ZONE 4 - RIVIERENFRONT Het Rivierfront vormt een aparte vestingzone in Zutphen met een stapeling van vesting-elementen van het Oud en Nieuw Nederlands Stelsel van het eind van de 16e eeuw tot ver in de 19e eeuw (vestingwerken tbv station uit 1863). Het feit dat hier allerlei vestingfasen op elkaar representeert zijn (bestaand of geslecht) onderscheidt het Rivierfront zich van de andere vestingzones, die meer concentrisch liggen. Het andere kenmerk van de nog aanwezige en verdwenen vestingwerken aan het Rivierfront is dat ze in de basis van steen waren, en niet van aarde, vanwege de waterkerende functie ten opzichte van de rivier. Het Hoornwerk is daar een voorbeeld van. De Cabinetgracht maakt ook deel uit dit ensemble. In de huidige tijd beschermt dit deel van de vesting Zutphen nog steeds, niet tegen vreemde troepen, maar tegen de gevolgen van de klimaatverandering. De samen met het waterschap heringerichte IJsselkade beschermt tegen hoogwater op een historisch verantwoorde manier. Doel is deze bijzondere vestingvorm langs de rivier beter beleefbaar te maken door een continue promenade over de stenen vesting in te richten. Het Hoornwerk wordt als ‘IJsselfort’ weer herkenbaar en haakt aan op de IJsselkade. Buiten deze zone, ten noorden van Noorderhaven en ten zuiden van de Cabinetgracht is de groene IJssel met haar landschappelijke oevers weer te ervaren.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

haven voetgangerszone - verhard wandelgebied - groen waterstructuur groene oevers aan de buitenzijde stenige randen van de vesting autowegen langzaamverkeersverbinding water uitlaatpunt smalle windturbines als kunstobject

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

kleine windturbines als kunstobjecten in de uiterwaarden

waterturbines in de rivier

IJsselkade groen ingericht (Bordeaux)- gron: ville de Bordeaux

groene rivieroevers (Munschen)

langzaamverkeersnetwerk (Lyon)

beleving van het water

kleine windturbines langs de rivier (Liverpool)- bon:

- bon: BDP.

BDP.

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

RIVIERENFRONT

identiteit, doelen, opgave

Wat/waar • Stapeling van vesting in Oud en Nieuw Nederlands Stelsel uit 1591-1800: stenig karakter en rivier-gerelateerd • Cabinetgracht, Hoornwerk als “IJsselfort”

Ecologie

• •

Bepalen benodigde/mogelijke maatregelen voor de verbinding van riviernatuur - berkel/vestingnatuur - stadsnatuur Beleving riviernatuur optimaliseren (bereikbaarheid i.r.t. kwetsbaarheid)

Hoofddoelstelling • Stenen riviervesting met IJsselfort(en) als continu verdedigingswerk beleefbaar maken • Continue groen-blauwe klimaatpromenade over de historische stenen vesting • Riviervesting als hoogwaterbescherming én verkoelende uitloop voor de stad • Hoornwerk als ‘IJsselfort’ weer beleefbaar/herkenbaar (aanhaken op beleving IJsselkade) • • • • •

• • •

Herinrichtingen eenduidig materialiseren met de IJsselkade als richtsnoer Voormalige scheepswerf Cabinetgracht weer betekenis geven door vestingwater weer in visueel contact te brengen met de IJssel Vispoortgracht en Cabinetgracht weer met elkaar verbinden – visueel en/of waterstaatkundig. Dit versterkt de beleving van het Hoornwerk als fort Hoogteverschillen zichtbaar maken en benutten (Bult van Ketjen) Aanwijzing van meer delen van vesting tot gemeentelijk monument Onderzoeken herinrichting openbare ruimte om de IJsselkade en het rivierfort/Hoornwerk één samenhangende zone te laten zijn Verbinding tussen de Cabinetgracht en de Vispoortgracht herstellen Wandelroutes onderling verbinden

Klimaat

Historie

• • • •

Structuren

Dynamiek

• • • • •

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

Maximaal bereikbaar maken van de verkoeling door de IJssel voor de stedeling Daarbij zorgen voor verblijfsplekken Verder uitdragen en in het ontwerp van de openbare ruimte leesbaar laten zijn van de betekenis van de kering voor de rivierveiligheid en daarmee voor de riviergerelateerde klimaatopgaven Vesting hiermee ook leesbaar ‘bescherming tegen klimaatexcessen’ laten zijn

Cabinetgracht en Vispoortgracht meer betekenis laten hebben voor stedelijke dynamiek Herontwikkeling werf Cabinetgracht biedt kansen voor omgeving Veerstraat in de geest van herontwikkeling ‘Hoornwerk’. Idem, Houtwal i.r.t. Vispoortgracht Eenduidige vormgeving/objectkeuze voor zonne-opwek: straatmeubilair, kunst, wandelpaden Energie-opwek in verschillende orden van grootte (rivierkracht, TEO, zonneopwek in straatopbjecten) onderzoeken en verder uitdenken Informatiepanelen plaatsen om het verhaal voor publiek herkenbaar en duidelijk te maken

FORTEN EN RIVIERENFRONT

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

STRUCTUURKAART

STADSMUUR

BASTIONS EN GRACHTEN

LINIES

RIVIERENFRONT

HISTORISCH RONDJE

BLAUWE EN GROENE KETTING

NIEUWE GROENE WANDELING

STENIGE VESTING

INGETOGENHEID

ROBUUSTHEID

SOCIALE COHESIE

GROTE SCHAAL

GROENE LONG

PUBLIEKE TREKKER

INNOVATIE-RING

RIVIERENDYNAMIEK

vesting uit 1800

ravelijn

park- en wandelstructuur - bestaand

haven

vesting nu

bastion met strakke groene taluds

park- en wandelstructuur - nieuw

voetgangerszone - verhard

autowegen

bestand water

wandelgebied - groen

de Berkel aftrappend richting de IJssel

ecologische eilandzone

autowegen

waterstructuur

nieuwe en bestaande hofjes

opstappunt fluisterboot

langzaamverkeersverbinding

groene oevers aan de buitenzijde

herstel Binnengracht

bijzondere (ongebouwde) functie

poort inrichting

stenige randen van de vesting

belangrijke stedelijke ruimtes

herstel bebouwde randen

autowegen

(regen)water geleiding

watermolen

langzaamverkeer verbinding

herstel bebouwde randen

warmteoverdrachtstations

water uitlaatpunt

poort en verblijfsruimtes

vlonderstructuur

smalle windturbines als kunstobject

herstel bomenstructuur

Ecologische Verbinding Zone

(iconische) watermolen VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

STRUCTUURKAART

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

C- SAMENVATTING

identiteit, doelen, opgaven

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

IDENTITEIT, DOELEN

STADSMUUR

BASTIONS EN GRACHTEN

LINIES

RIVIERENFRONT

Wat/waar • Middeleeuwse gordel met centrum: stadsmuurgerelateerd, 1200-1550 • Natuurlijk reliëf rivierduin • Nu smalle groene vesting zones, soms met restanten water en stadsmuurresten • Inclusief Paardenwal en Boompjeswal als hybridevorm tussen “Stadsmuur” en “Bastions” • Uniek: groen lint in de binnenstad, hofjes, pleinen

Wat/waar • Vesting in Oud Nederlands Stelsel uit 1591-1625: bastions, ravelijnen, brede grachten zoals Vispoort- en Grote Gracht • Nu veel water en parken

Wat/waar • Stapeling van vesting in Oud en Nieuw Nederlands Stelsel uit 1591-1800: stenig karakter en rivier-gerelateerd • Cabinetgracht, Hoornwerk als “IJsselfort”

Hoofddoelstelling • Zonering muur - groen - gracht – vestingwal als leidend principe hanteren • Klimaattuinlint: verkoeling in de ‘warme’ stad en opvang regenwater bij hevige buien • Toevoegen kleinschalige groene en blauwe oases • Toevoegen (speel-)water • Regenwater optimaal benutten voor de grachten • Op aantal plekken verbindingen met andere vestingzones realiseren

Hoofddoelstelling • Water gebruiken als leidende structuur, groen inzetten om de zone robuust te versterken tot stelsel van klimaatparken • Water en vestingwerken beleven vanaf oevers, vlonders en vaarroutes • Betekenis geven aan de afzonderlijke bastions/ ravelijnen • Nieuwe verhouding zoeken tussen infra (stadsring) en functionele betekenis en de beleving van de vesting • “Stuwmeer” functie vesting inzetten voor energie-opwek • Ecologische verbindingszone-functie Berkel/ Hoofdgracht realiseren • Op aantal plekken verbindingen met andere vestingzones realiseren

Hoofddoelstelling • Linie als object en als thema weer in de wijken herkenbaar en beleefbaar maken • Delen fysiek verbinden en waar mogelijk water terugbrengen • Inzetten voor verblijfs- en ontmoetingsplekken • Inzetten als continue wandel-/sportstructuur • Inzetten voor woonkwaliteit en identiteit: vesting als klimaatzone tussen samenhangende buurten • Op aantal plekken verbindingen met andere vestingzones realiseren

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

OPGAVEN

• • • • • • •

HISTORIE

• • • • • • • •

ECOLOGIE • • • • •

KLIMAAT • • • •

DYNAMIEK

• • • • • • • •

•

STRUCTUUR

Muurelementen herstellen, stadsmuur zichtbaar maken Stadsmuur optimaal toegankelijk maken Historisch water herstellen: Binnengracht bij Boompjeswal/Paardenwal, Isendoornstraat, Spaanse poort Groene binnenstadslint herstellen Functie poorten beleefbaar, verblijfskwaliteit vergroten Onderzoeken: watermolen als icoon op de overwelving Aanwijzing van meer delen van vesting tot gemeentelijk monument

• •

LINIES

BASTIONS EN GRACHTEN

STADSMUUR

Beleving en herkenbaarheid van de bastions/ravelijnen Vorm van de strakke taluds van de bastions/ravelijnen Natuurlijke oevers aan de buitenzijde van de vesting Waar mogelijk ravelijnen in de Hoofdgracht herstellen Bastions/ravelijnen herkenbaar maken (kanonnen) Grachtwater optimaal in oppervlakte herstellen Overgang buiten-binnengebied beter zichtbaar maken Aanwijzing van meer delen van vesting tot gemeentelijk monument Recreatief gebruik als essentiele hist. karakteristiek

• • •

•

RIVIERENFRONT

Vestingthema leidend maken bij ruimtelijke ingrepen in deze gordel Recreatief gebruik als essentiele historische karakteristiek 19e-eeuwse Buitensociëteit in samenhang met groene/ blauwe vestingomgeving respecteren en herpositioneren met de 19e-eeuwse kwaliteit van de openbare ruimte als leidend thema Aanwijzing van meer delen van vesting tot gemeentelijk monument

•

• • • •

Herontwikkelen Binnengracht: verbinding en samen• hang van het vestingwater en -groen en van de nu losliggende stadsdelen (Spittaalstr., Polsbroek, Laarstraat) • Verblijf- en ontmoetingsplekken creëren • Doorlopende wandelstructuur aanleggen door tuinlint en historisch groen, verblijfskwaliteit vergroten • Bruggen over de watergangen realiseren zonder vesting aan te tasten • Fietsstallingen realiseren op strategische plekken

Centrumring Oost herinrichten om meer ruimte voor de • vesting en het langzaamverkeer te creëren Samenhangend vestinglint voor wandel- en vaarroutes Aanbrengen van een continue verbindingen tussen • bastions (water, (vlonder-)paden bv. op Slijkbolwerk) Vaarverbinding tussen de Grote Gracht en de Berkel en tussen de Vispoortgracht en de Hoofdgracht verbeteren Vaarroutes uitbreiden

Water en groen toevoegen in overwegend stenen ge• bied, meer gradiënten en leefgebieden voor stadsflora en -fauna Tuinlint inrichten als gecultiveerde natuur: bomengaard, bloementuin, moestuin • Waterkwaliteit van de Binnengracht verbeteren Bij vervangen bomen op de Boompjeswal/Martinetsingel rekening houden met terugbrengen vestingstructuur • en vestingwater

Ingrepen aan de vesting steeds aangrijpen om ecolo• gisch areaal toe te voegen aan de ‘landzijde’ – bijvoorbeeld door eilanden langs de oevers (Bomenstichting • en Vogelwerkgroep betrekken) Stepping stones realiseren aan de buitenrand van de Hoofdgracht door herstel van ravelijnen langs de Hoofdgracht Sortimentkeuze beredeneren vanuit beleving, verkoeling, doelsoorten en beheer en onderhoud

Versterken ecologische waarden bestaande groene linie • met onderscheid stad- en landzijde Onderzoeken van gewenste doelsoorten bij ingrepen in verdicht stedelijk gebied, geredeneerd vanuit de poten- • ties van beperkte ruimte en vanuit beheer en onderhoud (liefst vanuit de buurt zelf)

Bepalen benodigde/mogelijke maatregelen voor de verbinding van riviernatuur - berkel/vestingnatuur stadsnatuur Beleving riviernatuur optimaliseren (bereikbaarheid i.r.t. kwetsbaarheid)

Binnenstad/AH-terrein afkoppelen en vesting voeden met molgoten Klimaatlong toevoegen aan de middeleeuwse binnenstad doorherontwikkeling binnengracht Klimaatveranderingen in de openbare ruimte zichtbaar Berkel tussen IJssel-Overwelving op verschillende niveaus brengen Afkoppelen en regenwater via molgoten naar het stadswater voeren

•

Consequent inzetten van de vestingzone voor afkoppeling e.d. Consequent zoeken naar toevoeging van verkoeling met groen en water Klimaatmaatregelen zichtbaar maken en communiceren Betrekken bewoners bij afkoppeling, ontstening etc. Met bewoners ontwerpen van de herinrichting van de directe woonomgeving vanuit vesting, klimaat, ontmoeten, recreëren en spelen

•

Onderzoeken welke bijzondere functies de bastions/ ravelijnen kunnen versterken Onderzoeken toevoegen van evenementen en festivals Eenduidig uitwerken/onderzoeken/realiseren: bv. zonnepanelen op grachten, op taluds van bastions, op wandelpaden Mogelijk houden van warmteoverdrachtstations op ravelijnen Stuwmeerfunctie vesting inzetten voor energie-opwek Onderzoeken TEO uit vestingwater Informatiepanelen voor publiek

•

• • • •

Herontwikkeling Binnengracht gebruiken als vliegwiel • voor herontwikkeling AH-terrein en de overgangen van de aanloopstraten naar de binnenstad • Klein Vaticaan herontwikkelen • Park toevoegen aan de binnenstad door het zoveel mogelijk publiek maken van het parklint Zonne-opwek verwerken in eenduidig herkenbare ob• jecten zoals oplaadbaar straatmeubilair of kunstobjecten Onderzoeken TEO uit vestingwater • Informatiepanelen voor publiek • •

• • • •

• • • • •

• •

•

• • •

•

Onderzoeken herinrichting openbare ruimte om de IJsselkade en het rivierfort/Hoornwerk één samenhangende zone te laten zijn Verbinding tussen de Cabinetgracht en de Vispoortgracht herstellen Wandelroutes onderling verbinden

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

BIJLAGE

Lijst met kansen & suggesties

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

De uitvoering van de Visie Vesting van de Toekomst vraagt om het benutten van kansen bij ruimtelijke initiatieven tot herbestemming en herinrichting van gebieden. In de aanloop van dit rapport zijn hierbij de volgende ideeën en suggesties genoemd.

projectnaam

Opstappunten fluisterboot

doel Vergroenen van hofjes en pleinen bij aanleg en aanpassingHierbij te denken aan het toevoegen van bomen en ander groen voor verkoeling en schaduw en het opnemen van groen hofjes in planontwerpen Inrichten opstappunt Berkelruine. Op termijn mogelijk meerdere op-afstappunten fluisterboot realiseren

Klein Vaticaan

Structuurbeeld met kansen voor historisch groen en water

Toevoegen bomen en ander groen bij Schuptoel, Walburgiskerk, Broederenkerk, Basseroord, Groenmarkt, Zaadmarkt en bij het verwijderen van losse parkeerplaatsen in de binnenstad. Aanlegsteigers met bijbehorende inrichting oever/openbare ruimte Hofjes, water herintroduceren Ecologische noordoever Grote Gracht Vervangen bestaande bomen door lagere (bv fruit-)bomen, tuinpark langs stadsmuur

Bastions

Bastion herinrichten tot beleefbaar vijf-hoekig verdedigingswerk Ontwerp Polsbroek, herinrichten parkeerplaats en binnengracht als entree van de binnenstad Doorvaarbaar maken voor boten

Oevers steiler maken, beplanting aanpassen Terugbrengen Binnengracht met bijbehorende verdedigingswerken en groen Aanbrengen duiker

Hofjes, plekken en pleinen in de binnenstad

Binnengracht Verbinden Vispoortgracht met gracht Wandeling langs de vesting Linie van Hooff

mogelijke maatregelen

Doorlopende wandelroute herinrichten Aanbrengen eenduidige (half-)verharding en banken Herinrichten met een maximaal haalbare beleving van de vesting en met maximale klimaateffecten Kansen benutten via groen, aanleg speelplaats en (moes)tuinen

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

Literatuurlijst Frijhoff, W. Th.M., M. Groothedde & Chr. te Strake, 2011: Historische Atlas van Zutphen, (Nijmegen). Groothedde, M., 2010: The development of the fortifications of the city of Zutphen (Netherlands). In: M. Gläser (ed.). Lübecker Kolloquium zur Stadtarchäologie im Hanseraum VII: Die Befestigungen, (Lübeck), 163-186. Groothedde, M. & J. Krijnen, 2008: Vestingstad Zutphen. Elf eeuwen versterken en verdedigen, (Zutphen). G. Koolstra e.a. (red.). Van Kelder tot Kap. Bouwhistorische wandeling door Zutphen, (Zutphen).

VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN

BDP.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Zutphen&id=3578c95f-d58a-425a-844f-4a76fd0e2398