Vaststelling Structuurbeeld Klein Vaticaan

complex Sint Elisabeth vanuit Noord-Oost gezien - bron: Ons Huis

6. Kapel – Ons Huis Programma • maatschappelijke functie is medio 2020 ingevuld (bv. cultuur, ontmoeting) Ruimtelijke opzet • behoud kapel

achtertuin Sint Elisabeth met links daarvan de kapel - bron: Ons Huis

48/100

achtertuin Sint Elisabeth vanuit de verdieping van het complex gezien - bron: Ons Huis

Sfeer • renovatie bebouwing met respect oorspronkelijke architectuurstijl 39

6. STEDENBOUWKUNDIGE UITGANGSPUNTEN EN BEELDKWALITEIT PER DEELGEBIED 7. Buitenruimte: straten - Gemeente Zutphen Programma • voetgangersgebied met beperkt en enkel lokaal gericht gemotoriseerd verkeer • route voor grondstoffenophaaldienst mogelijk houden • route om mensen af te zetten mogelijk houden • parkeren zoveel mogelijk uit het straatbeeld (binnen bouwblokken of in directe omgeving) • voor parkeren ook naar Basseroord kijken • langzaamverkeer-verbindingen met omgeving Ambities: verduurzaming, energietransitie en klimaatadaptatie Ruimtelijke opzet • doodlopende straten voor gemotoriseerd verkeer richting het oosten • oorspronkelijk breedte van de straatprofielen herstellen (dus smaller) • molgoten voor afwatering naar parkgebied • stadsmuurstoren als overgang naar parkgebied

49/100 40

Sfeer • vaak zijn de stenige ruimten, in tegenstelling tot de hofjes, de Grachtenzone en de Parkzone, nooit groen geweest; vergroening moet hier goed afgewogen worden tegen de historische waarden, en met zorg ontworpen worden • overgang Stadszone-Parkzone versterken door stadsmuur en stadsmuurtoren vanaf het westen zichtbaar maken • overgang Stadszone-Parkzone versterken door andere materialen voor binnen en buiten te gebruiken • materialen passend bij historie en comfortabel in gebruik

waterbegeleiding naar Parkzone zoals in de Oude Stad

stenige uitstraling met informeel verticaal groen

cleantech straatmeubilair - bron: Flexsol Solutions

materialisering passend in historische binnenstad en confortabeel qua gebruik

50/100

41

6. STEDENBOUWKUNDIGE UITGANGSPUNTEN EN BEELDKWALITEIT PER DEELGEBIED 8. Buitenruimte: oostelijke Grachtenzone – (Gemeente Zutphen /) Stichting ter ondersteuning van de Vrije Scholen Zutphen en omstreken / Ons Huis Programma • primair als openbaar (grachten-)park • ruimte voor privé-tuinen en ander intensief groengebruik • langzaamverkeer-verbindingen door het gebied en met de omgeving Ambities: energietransitie en klimaatadaptatie Ruimtelijke opzet • stadsmuur beter zichtbaar maken • functie poorten beter beleefbaar maken, verblijfskwaliteit vergroten • bestaand laag maaiveld houden • kansen voor waterberging en verkoeling • zicht op de Grachtenzone vanaf Isendoornstraat en vanaf de Berkel herstellen • voormalige gracht eventueel terugbrengen en met de bestaande waterstructuur verbinden • langzaamverkeer-route naar park vanuit vrijeschoollocatie • langzaamverkeer-route naar binnenstad vanuit Sint Elisabeth • de tuin van Sint Elisabeth is in 2020 is opgeknapt (geen nieuwe uitvoering de komende jaren). De herinrichting heeft geresulteerd in een openbare plek met uitzicht op de Berkel en de Berkelruine (Grachtenzone vanaf de stad beter zichtbaar) • onderdeel van het rondje “stadsmuur” 51/100 42

Sfeer • ingetogen karakter • klimaatlong toevoegen aan de middeleeuwse binnenstad • balans tussen collectief gebruik en groene afgeschermde eilanden voor privégebruik • overgang Stadszone-Parkzone versterken door stadsmuur en stadsmuurtoren vanuit het oosten zichtbaar maken • overgang Stadszone-Parkzone versterken door inrichting van de grachtenzone anders te maken dan in de Parkzone • zoveel mogelijk afkoppelen en regenwater via molgoten naar het stadswater voeren • water en groen toevoegen in overwegend stenen gebied, meer gradiënten en leefgebieden voor stadsflora- & fauna • tuinlint inrichten als gecultiveerde natuur: bomengaard, bloementuin, moestuin • materialen en beplantingen passend bij historie en groene setting • klimaatveranderingen in de inrichting van de openbare ruimte zichtbaar maken (bewustmaking, educatie) vesting uit 1800

belangrijke stedelijke ruimtes

vesting nu

(regen)water geleiding

autowegen

herstel bebouwde randen

de Berkel aftrappend richting de IJssel

poort en verblijfsruimtes

nieuwe en bestaande hofjes

herstel bomenstructuur

herstel Binnengracht

(iconische) watermolen

52/100 43

6. STEDENBOUWKUNDIGE UITGANGSPUNTEN EN BEELDKWALITEIT PER DEELGEBIED 9. Buitenruimte: Parkzone en noordelijke Grachtenzone - Gemeente Zutphen Programma • historie beter beleefbaar maken • primair uitloopgroen voor de binnenstad, stedelijke parkfunctie • vindbaarheid (zichtbaarheid) en toegankelijkheid (verbindingen) verbeteren Ambities (uit Vesting van de Toekomst): verduurzaming, energietransitie en klimaatadaptatie

53/100 44

Ruimtelijke opzet • oorspronkelijke vorm van de bastions en van de gracht zoveel mogelijk herstellen • bomenstructuur behouden of herstellen • strakke taluds van de oevers aan de binnenzijde van de gracht versus ecologische oevers aan de buitenzijde • meer ruimte voor het park bij de schoolgebouwen dan in huidige situatie • ingangen van het park verbeteren, vanaf de Burgemeester Dijckmeesterweg en vanaf de Isendoornstraat • begeleiding naar Spaanse poort verbeteren • betekenis Spaanse poort vergroten door water te herintroduceren • water als overgang tussen openbaar en privé groengebieden • gebied bij Stedelijk Lyceum meer transparant/ doorlatend maken • aansluiten op wandelroutes in omgeving (Berkel en Linie van Coehoorn) • continue verbindingen tussen bastions (water, (vlonder-)paden) • vaarverbinding verbeteren

Sfeer • 16e-17e eeuwse vestingssfeer van het park herstellen • onderdeel van de blauwe en groene ketting • publiek karakter en publieke trekker • beleving van het water vergroten als robuust structuurelelement • gemeentelijke ambities over biodiversiteit, klimaatadaptatie en energietransitie goed zichtbaar maken • materialen en beplantingssortiment passend bij historie en groene setting ravelijn bastion met strakke groene taluds wegen ecologische eilandzone opstappunt fluisterboot bijzondere (ongebouwde) functie herstel bebouwde randen watermolen warmteoverdrachtstations vlonderstructuur

54/100

Ecologische Verbinding Zone

45

7. UITVOERINGSSTRATEGIE

De uitvoering van de organische gebiedsontwikkeling Klein Vaticaan is al begonnen. De toren van de Sint Janskerk is gerestaureerd met veel aandacht voor erfgoed, communicatie en onderwijs. Het Sint Elisabeth is intern verbouwd, gericht op wonen met een plus, de glazen verbinding is verwijderd en de tuin aan de grachtzijde is heringericht. Het is goed hier te beginnen met een terugblik wat er tot nu toe gedaan is. Daarna worden de diverse ontwikkelingen beschreven en een doorzicht naar de toekomst gegeven. Proces tot nu toe De gebiedsontwikkeling Klein Vaticaan is ontstaan rond 2015. De vier partijen vonden elkaar in het idee dat er kansen liggen voor een hoge gebiedskwaliteit in een gebied dat dat nu niet heeft. Ook was er het besef dat uitvoering van de diverse plannen alleen gebiedskwaliteit brengt als er samengewerkt wordt aan integrale beelden, kwaliteiten en kaders. Op basis van een gemeentelijk ideeënboek – met ideeën die niet zomaar uitvoerbaar zijn maar wél laten zien welke kansen er liggen – zijn drie gebiedspartijen, eigenaren, met de gemeente als facilitator, bij elkaar gaan zitten.

Het partnerschap kenmerkt zich van het begin af aan door drie principes: • vanuit waarden naar belangen denken (in plaats van andersom) • zowel een volgordelijk gefaseerd proces als parallele processen van begin af aan in samenhang • partnerschap als methode (in plaats van belangenbehartiging) 46

Toen eind 2017 de stedenbouwkundige invullingsvisie was afgerond, en begin 2018 de intentieovereenkomst is getekend, is het proces een nieuwe fase ingegaan, waarbij de gemeente, behalve facilitator, ook actieve partij werd. In de daar op volgende periode is er veel gebeurd: intensieve samenwerking met de TU Delft en de provincie, restauratie van de toren van de Sint Janskerk, verbouw van delen van het Sint Elisabeth en het opstellen van een stedenbouwkundige en landschapsstudie voor het vrijeschoolcomplex. In 2019 werd duidelijk dat stedelijke transformaties binnen handbereik kwamen en dat een Structuurbeeld nodig was om een aantal belangrijke kaders helder te maken. Daarmee werd ook duidelijk dat nagedacht moest worden over de vorm van samenwerken in de uitvoeringsfase.

• • •

Bij een organische gebiedsontwikkeling past het dat partijen los van elkaar hun projecten realiseren, terwijl ze zich wel rekenschap geven van samen afgesproken kaders en kwaliteiten, en regelmatig sparren en afstemmen over hoe projecten elkaar en het gebied versterken. Voor het Klein Vaticaan betekent organische gebiedsontwikkeling: •

De intrinsieke voortdurende wens van de partijen om integraal te werken ging daarbij wringen met de wens om slagvaardig te kunnen uitvoeren op ‘kavelniveau’.

•

Gebiedsontwikkeling Het Klein Vaticaan heeft, als het gaat om de fase richting uitvoering, veel kenmerken van een organische gebiedsontwikkeling: • geleidelijk oppakken van projecten in plaats van alles in één keer • projecten met een kleine schaal (enkele tientallen tot maximaal 100 meter) • zowel processen als projecten • geen eindbeeld maar een ontwikkelstrategie op

•

55/100

kwaliteiten, programma en beeld meer kleinschalige ontwikkelende partijen dan grote projectontwikkelaars gemeente zowel faciliterend als uitvoerende partij ontwikkeling en beheer lopen door elkaar

•

•

•

elke partij heeft een direct belang in het eigen initiatief, en investeert zelf in het eigen belang én in het bijdragen aan het gemeenschappelijk belang partijen zijn in staat om risico’s te nemen en hun eigen business case rond te krijgen waar mogelijk een beroep doen op subsidies, flexibiliteit in regelgeving (bv. parkeernorm) en woningcontingenten sturing vindt plaats op hoofdlijnen: toetsen op de bijdrage aan gedeelde doelen en samen geformuleerde kwaliteiten, in plaats van op eindbeelden en maximaal denkbare kwaliteiten het herstellen van een rooilijn met bebouwing van een acceptabele kwaliteit is altijd nog beter dan het niet ingrijpen in de gebiedskwaliteit omdat ambities of onhaalbare eindbeelden verlammen de gemeente geeft initiatiefnemers duidelijke

•

• •

•

condities: waar moet in elk geval aan worden voldaan, wat doet de gemeente ruimtelijke ontwikkeling beschouwen als een proces (meer dan als een project). Het Structuurbeeld biedt de kaders – de doelen en kwaliteiten waar een ontwikkeling aan bijdraagt. De gemeente is actief in visieontwikkeling, vooral in de advisering in de visieontwikkeling door de partijen. Waar nodig faciliteert de gemeente een gebiedsgerichte verdieping/uitwerking. de gemeente heeft niet voor het gehele gebied een actief grondbeleid/grondexploitatie initiatief overstijgende opgaven, zoals het aanleggen van openbare ruimte en infrastructuur, moeten deels op een andere wijze georganiseerd en bekostigd worden. Voor de gemeente is een financieel gebiedsontwikkelingskader nodig, waarin in hoofdlijnen duidelijk wordt hoe de eigen exploitatie bijdraagt aan ingrepen in de openbare ruimte, gezamenlijk parkeren etc., welke ingrepen door andere begrotingen gedekt worden, wat de verwachting is van de bijdrage van projecten van andere partijen en hoe cofinanciering vanuit provincie en Rijk worden ingeschat. in organische gebiedsontwikkeling wordt doorgaans een flexibel bestemmingsplan als wenselijk beschouwd. Voor het gros van de ontwikkelingen in Klein Vaticaan geldt dat er sowieso een ruimtelijke procedure moet worden gevoerd om de ontwikkeling te regelen.

Belangrijk is dat aanvragen door initiatiefnemers goed door de gemeentelijke organisatie heen worden geleid en binnen de geest van het Structuurbeeld worden afgehandeld.

Ontwikkelingen op de korte termijn (ca. 5 jaar) Zoals aangegeven trekken de partijen de ontwikkelingen zelf en zorgen ze zelf voor financiering. Daarbij is soms afstemming nodig met de andere partijen. De partijen willen zichzelf en elkaar scherp houden op het gebied van energietransitie, klimaatbestendigheid en circulair bouwen. ONS HUIS 1. is bijna gereed met het realiseren van het wonen met een plus in het Sint Elisabeth, het herinrichten en deels toegankelijk maken van de tuin voor de bezoekers van Sint Elisabeth en een maatschappelijk relevante invulling van de kapel. Ons Huis heeft na deze werkzaamheden geen plannen voor concrete investeringen. SOVSZO 1. verkoopt de voormalige pastorie die transformeert van maatschappelijk naar wonen met een maatschappelijke component 2. werkt voor het schoolterrein plannen uit waarbij het de bedoeling is dat de (monumentale) gebouwen woonfuncties krijgen en dat er nieuwbouw van woningen plaats vindt op de historische rooilijnen langs de Isendoornstraat en de Dieserstraat en bij de stadsmuur 3. gaat kijken naar en ideeën ontwikkelen voor de herinrichting van de tuinstrook gelegen tussen de voormalige pastorie, de schoolgebouwen en de Isendoornstraat 4. realiseert woningbouw naast Annaschool om de hofjesstructuur te accentueren

PAROCHIE TWAALF APOSTELEN 1. realiseert de bouw van een parochieel centrum bij de Sint Janskerk; dit is al volop in voorbereiding GEMEENTE 1. realiseert een herbestemming van de Baudartiuslocatie 2. zorgt voor een herinrichting van delen van de Isendoornstraat en de Dieserstraat nadat de bouwprojecten zijn afgerond Andere ideeën uit dit structuurbeeld (langere termijn) Het structuurbeeld bevat nog veel meer ideeën die goed zijn om te realiseren. De financiering daarvan is nu echter nog onzeker. De partijen van het Klein Vaticaan blijven alert op het inspelen op kansen als die zich voordoen.

56/100 47

9. BIJLAGES STRUCTUURKAART KLEIN VATICAAN - OKT 2017 De Nieuwstad werd als een planmatig opgezette stad gesticht, met haaks kruisende straten. Gesloten bouwblokken zijn overal in de binnenstad te vinden, maar zijn vooral kenmerkend voor de Nieuwstad.

P

kenmerkende gesloten bouwblokken van de binnenstad en de Nieuwstad

Binnen de gesloten bouwblokken van de Nieuwstad zijn er groene ruimtes; privétuinen, maar vaak ook semi-openbare tuinen die door poorten en informele voetspaden bereikbaar zijn. Deze binnenhoven zijn een tweede belangrijke kernmerk van het w.i.u. stadsdeel. groene (semi-openbare) binnenhoven/pleinen In de directe omgeving van het Hubertusplein heeft de wijk zijn heldere structuur verloren. Bij herontwikkeling dient op de vrijeschoollocatie een gesloten bouwblok teruggebracht te worden om de identiteit van de Nieuwstad te herstellen. terug te bouwen gesloten bouwblok Klein Vaticaan ontleent zijn identiteit en naam aan de verzameling van gebouwen, gerelateerd aan de Katholieke Sint Janskerk. Naast de kerk, zijn er de pastorie, de Mariaschool, de Sint Jozefschool, de Sint Annaschool, het Sint Elisabeth, het Hubertusklooster en de Elisabethkapel. De monumenten uit dat ensemble dienen behoud te worden. te behouden panden “Klein Vaticaan” w.i.u.

48

MODEL 01

P

De Nieuwstad heeft van oorsprong met een rechthoekig stratenpatroon een heldere opzet, met een stadsmuur en stadswallen hier omheen. Deze wegenstructuur bestaat nog steeds, maar is minder goed zichtbaar: de bebouwing ligt verder achter de rooilijn en veel hoekbebouwing is verdwenen. Bij herontwikkeling is noodzakelijk de bebouwing op de oorspronkelijke rooilijn terug te brengen. Dit geldt voor de oostzijde van de Dieserstraat, ten hoogte van het bouwblok waar het vrijeschoolcomplex nog ligt, en voor de noordzijde van de Isendoornstraat.

Er zijn weinig restanten over van de stadsmuur en de vestingwerken hebben hun samenhang verloren. Het oude tracé van de stadsmuur uit de 14e eeuw dient weer voelbaar te worden. De eerste stadsmuur werd in de 16e eeuw uitgebreid. Het tracé van de nieuwe stadsmuur dient weer voelbaar te worden.

bouwblokken terug te brengen in de rooilijn

Om de stadsmuur of de restanten daarvan meer beleefbaar te maken is het aan te raden visuele of fysieke relaties tussen de groene ruimtes van de bouwblokken en de vestingwallen aan te leggen. Gedacht kan worden aan bebouwing los van de stadsmuur, bebouwing op palen, aan paden, belvédères of bruggen over de stadsmuur.

Bij herontwikkeling is noodzakelijk de hoekpanden van het oorspronkelijke stedelijke weefsel terug te brengen. Dat geldt voor de bebouwing op de kruising Isendoornstraat-Dieserstraat, om de toegang P naar de Spaanse poort en het Vogelpark te begeleiden. terug te brengen hoekpanden IsendoornstraatDieserstraat In de planmatig opgezette Nieuwstad kwamen de haaks kruisende straten uit op de eveneens geplande poorten en verdedigingstorens. Het stadsdeel stond verscholen achten de stadsmuur. De beperkte toegankelijkheid voor gemotoriseerd verkeer is kenmerkend voor de wijk. doodlopende wegenstructuur in oostelijke richting 57/100

oorspronkelijke locaties van de (deels zichtbare) stadsmuurtorens nog zichtbare stadsmuur uit de 14de eeuw tracé van de ondergrondse restanten van de stadsmuren uit de 14de en 16de eeuw

visuele en/of fysieke relaties binnenhovenstadsmuur Het stadsdeel Nieuwstad loopt tot aan het oude tracé van de stadsmuur uit de 14e eeuw. Er is geen stedelijke ontwikkeling aan de noordkant van het oude tracé. Idealiter wordt ook het park uitgebreid tot aan het oude tracé van de stadsmuur. Bij herontwikkeling en herinrichting aan de noordzijde van de Isendoornstraat ligt de Spaanse poort op de begrenzing tussen stad en park. te versterken betekenis van de Spaanse poort

De zone tussen de stadsmuur uit de 14e eeuw en de stadsmuur uit de 16e eeuw ligt in het park. Deze zone is groen ingericht, eventueel met water zoals het in de 16e eeuw nog het geval was. Het is een geschikte locatie voor functies (kleine of onbebouwde voorzieningen) die passend zijn bij het karakter van een stadspark en die de levendigheid van de Nieuwstad ondersteunen. blauwe/groenblauwe invulling Grachtzone Omdat de openbare ruimte van het middeleeuwse stadsdeel van oorsprong beperkt was, met smalle wegen, moet het parkeren op straat voorkomen worden. Alternatieven voor deels in de binnenhoven parkeren of in parkeergarages zijn onderzocht. P

P

mogelijke toegang naar (ondergrondse) parkeervoorziening

De Nieuwstad hoort, samen met de omgeving Broederenklooster en Basseroord, bij een groter stadsdeel. Het stedelijke weefsel (routes, ruimtes, pleinen en informele paden door de bouwblokken heen) wordt waar mogelijk naar de directe omgeving verlengd. Nieuwe verbindingen voor langzaamverkeer worden in de oost-westelijke richting gecreëerd en vanuit het plangebied naar het park toe aangelegd. langzaamverkeer netwerk w.i.u.

58/100 49

9. BIJLAGES HISTORISCHE ONTWIKKELING Omstreeks 1250 De Nieuwstad werd door de Gelderse Graven als een planmatig opgezette stad gesticht, met haaks kruisende straten die op de eveneens geplande poorten en verdedigingstorens uitkwamen. De nieuwe stadsstichting had reeds in 1272 een eigen parochiekerk, de Nieuwstadskerk, nu Sint Janskerk. De eerste verdediging bestond uit aarden omwalling die in de eerste decennia van de 14de eeuw vervangen werd voor een stadsmuur. De stadsmuur telde twee poorten, de noordelijke hoofdpoort Nieuwstadspoort aan het eind van de Dieserstraat en de Olypoort aan het eind van de Gasthuisstraat. Verder waren er zeven halfronde waltorens en twee overhoeks geplaatste vierkante hoektorens.

Omstreeks 1450

Omstreeks 1650

Aan oostzijde van de Dieserstraat stonden tussen de Tengnagelshoek en de Isendoornstraat, de huidige nieuwbouwlocatie van het vrijeschoolcomplex, zeven huizen waarvan een aantal er tot 1976 hebben gestaan. De kerkmeester van de Nieuwstadskerk woonde daar.

Welgestelde burgers woonden in de Dieserstraat. Door de vernieuwing van de vestingwerken moest de hoofdpoort in 1616 verplaatst worden van de Dieserstraat naar de Nieuwstad; er werd een poort in het Isendoornklooster gemaakt. De Dieserstraat werd een onbetekenend achterafstraatje en later zelfs een achterbuurt. Vanaf 1625 zijn het Oude en Nieuwe Gasthuis gevestigd tussen stadsmuur en Nieuwstad.

transformatie van de woningen aan de oostkant van de Dieserstraat in de loop van de tijd

50

Johan Blaeu, 1649

59/100

1878

Omstreeks 1850 Het complex van het Oude en Nieuwe Gasthuis is steeds verder uitgebreid. In 1789 is de poort naar het Gasthuiscomplex gebouwd. De zeven middeleeuwse huizen tussen Tengnagelshoek en Isendoornstraat waren verbouwd tot achttien kleine woninkjes, bewoond door zeer kinderrijke katholieke gezinnen. In 1934 werd de oude kerkmeesterswoning gesloopt ten behoeve van een schoolplein voor de in 1909 gebouwde Sint Annaschool aan de Tengnagelshoek.

Omstreeks 1850 - 1950

1901

In de bloeitijd van het nieuwe katholicisme hoorden bij het gebied Klein Vaticaan: het Hubertusklooster (gesloopt 1991, nu Hubertusplein), de Nieuwstadskerk/Sint Janskerk, met concistoriekamer etc., de scholen Jozefschool (Isendoornstraat), Annaschool en Mariaschool (Tengnagelshoek), de pastorie (Tengnagelshoek), de Elisabethkapel (tegen Sint Elisabeth), het Sint Elisabeth, oorspronkelijk een katholieke zorginstelling. De huizenblokken aan de oostzijde van de Dieserstraat werden in 1976 gesloopt (vrijeschoollocatie). In 1934 werd de oude kerkmeesterswoning gesloopt ten behoeve van een schoolplein voor de in 1909 gebouwde Sint Annaschool aan de Tengnagelshoek.

1941

1955

Tweede Wereld Oorlog

Omstreeks 1950

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is de structuur nog grotendeels hetzelfde als begin 20e eeuw. In het najaar van 1944 wordt Zutphen zwaar getroffen. Er ontploft een munitietrein en Zutphen wordt gebombardeerd. Het gebied rond het station raakt zeer beschadigd. Onder meer het Gasthuis, maar ook panden rond de Rozengracht zijn beschadigd. Het Gasthuis wordt in 1947 gesloopt vanwege de zware beschadigingen.

In de periode van 1954-1963 wordt het nieuwe ontwerp voor de stationsomgeving uitgevoerd (met radiale lijnen vanaf het station). Rondom de Berkel wordt veel bebouwing gesloopt (Molengracht en Rijkenhage) om ruimte te maken voor het verkeer. Het schoolgebouw wordt gehandhaafd in de wederopbouwplannen. In 1976 werden de andere inmiddels totaal verkrotte woningen aan de oostkant van de Dieserstraat uit het rijtje van zeven gesloopt.

60/100 51

9. BIJLAGES STRUCTUURKAART VISIE VAN DE TOEKOMST

STADSMUUR

BASTIONS EN GRACHTEN

LINIES

FORTEN EN RIVIERENFRONT

HISTORISCH RONDJE INGETOGENHEID GROENE LONG

BLAUWE EN GROENE KETTING ROBUUSTHEID PUBLIEKE TREKKER

NIEUWE GROENE WANDELING SOCIALE COHESIE INNOVATIE-RING

STENIGE VESTING GROTE SCHAAL RIVIERENDYNAMIEK

vesting uit 1800

ravelijn

park- en wandelstructuur - bestaand

haven

vesting nu

bastion met strakke groene taluds

park- en wandelstructuur - nieuw

voetgangerszone - verhard

autowegen

autowegen

bestand water

wandelgebied - groen

de Berkel aftrappend richting de IJssel

ecologische eilandzone

autowegen

waterstructuur

nieuwe en bestaande hofjes

opstappunt fluisterboot

langzaamverkeersverbinding

groene oevers aan de buitenzijde

herstel Binnengracht

bijzondere (ongebouwde) functie

poort inrichting

strakke randen van de vesting

belangrijke stedelijke ruimtes

herstel bebouwde randen

autowegen

(regen)water geleiding

watermolen

langzaamverkeer verbinding

herstel bebouwde randen

warmteoverdrachtstations

water uitlaatpunt

poort en verblijfsruimtes

vlonderstructuur

smalle windturbines als kunstobject

herstel bomenstructuur

Ecologische Verbinding Zone

(iconische) watermolen

61/100 52

62/100 53

DOELSTELLINGEN VISIE VAN DE TOEKOMST

STADSMUUR Wat/waar • Middeleeuwse gordel met centrum: stadsmuurgerelateerd, 1200-1550 • Natuurlijk reliëf rivierduin • Nu smalle groene vesting zones, soms met restanten water en stadsmuurresten • Inclusief Paardenwal en Boompjeswal als hybridevorm tussen “Stadsmuur” en “Bastions” • Uniek: groen lint in de binnenstad, hofjes, pleinen Hoofddoelstelling • Zonering muur - groen - gracht – vestingwal als leidend principe hanteren • Klimaattuinlint: verkoeling in de ‘warme’ stad en opvang regenwater bij hevige buien • Toevoegen kleinschalige groene en blauwe oases • Toevoegen (speel-)water • Regenwater optimaal benutten voor de grachten 54

BASTIONS EN GRACHTEN

LINIES

RIVIERENFRONT

Wat/waar • Vesting in Oud Nederlands Stelsel uit 1591-1625: bastions, ravelijnen, brede grachten zoals Vispoort- en Grote Gracht • Nu veel water en parken

Wat/waar • Gordel van de Linies: Nieuw Nederlands Stelsel uit 1700-1800 • Nu versnipperde relicten in buitenwijken, soms groen, soms blauw, soms rood; alleen Linie van Coehoorn heeft herkenbare kwaliteit

Wat/waar • Stapeling van vesting in Oud en Nieuw Nederlands Stelsel uit 15911800: rivier-gerelateerd • Cabinetgracht

Hoofddoelstelling • Water gebruiken als leidende structuur, groen inzetten om de zone robuust te versterken tot stelsel van klimaatparken • Water en vestingwerken beleven vanaf oevers, vlonders en vaarroutes • Betekenis geven aan de afzonderlijke bastions • Nieuwe verhouding zoeken tussen infra (stadsring), de functionele betekenis en de beleving van de vesting • “Stuwmeer” functie vesting inzetten voor energie-opwek • Ecologische Verbinding Zone-functie Berkel/Hoofdgracht realiseren

Hoofddoelstelling • Linie als object en als thema weer in de wijken herkenbaar en beleefbaar maken • Delen fysiek verbinden en waar mogelijk water terugbrengen • Inzetten als continue wandel-/sportstructuur • Inzetten voor woonkwaliteit en identiteit: vesting als klimaatzone tussen samenhangende buurten

Hoofddoelstelling • Stenen riviervesting met IJsselfort(en) als continu verdedigingswerk beleefbaar maken • Continue groen-blauwe klimaatpromenade over de historische stenen vesting • Riviervesting als hoogwaterbescherming én verkoelende uitloop voor de stad • Hoornwerk als ‘IJsselfort’ weer beleefbaar/herkenbaar (aanhaken op beleving IJsselkade)

63/100

STADSMUUR

1

• • • • • •

HISTORIE •

• • •

LINIES

BASTIONS EN GRACHTEN

RIVIERENFRONT

Muurelementen herstellen, stadsmuur zichtbaar maken • Stadsmuur optimaal toegankelijk maken • Historisch water herstellen: Binnengracht bij Boompjes- • wal/Paardenwal, Isendoornstraat, Spaanse poort Groene binnenstadslint herstellen • Functie poorten beter beleefbaar maken, verblijfskwa- • liteit vergroten Onderzoeken: terugbrengen of visueel maken watermo- • len als icoon op de overwelving •

Beleving en herkenbaarheid van de bastions versterken • Vorm van de strakke taluds van de bastions herstellen Natuurlijke oevers aan de buitenzijde van de vesting • maken Waar mogelijk ravelijnen in de Hoofdgracht herstellen Bastions en ravelijnen herkenbaar maken als verdedigingswerk door plaatsen van kanonnen Grachtwater optimaal in oppervlakte herstellen Overgang buiten-binnengebied beter zichtbaar maken

Vestingthema leidend maken bij ruimtelijke ingrepen in • deze gordel 19e-eeuwse Buitensociëteit in samenhang met groene/ • blauwe vestingomgeving respecteren en herpositioneren met de 19e-eeuwse kwaliteit van de openbare ruimte als leidend thema •

Herinrichtingen eenduidig materialiseren met de IJsselkade als richtsnoer Voormalige scheepswerf Cabinetgracht weer betekenis geven door vestingwater weer in visueel contact te brengen met de IJssel Vispoortgracht en Cabinetgracht weer met elkaar verbinden – visueel en/of waterstaatkundig. Dit versterkt de beleving van het Hoornwerk als fort

Herontwikkelen Binnengracht: verbinding en samenhang van het vestingwater en -groen en van de nu losliggende stadsdelen in de binnenstad (Spittaalstraat, Polsbroek, Laarstraat) Doorlopende wandelstructuur aanleggen door tuinlint Bruggen over de watergangen realiseren Fietsstallingen realiseren op strategische plekken

Centrumring Oost herinrichten om meer ruimte voor de • vesting en het langzaamverkeer te creëren Aanbrengen van een continue verbindingen tussen bastions (water, (vlonder-)paden) • Vaarverbinding tussen de Grote Gracht en de Berkel en tussen de Vispoortgracht en de Hoofdgracht verbeteren Vaarroutes uitbreiden

Structuurherstel realiseren door de vesting als inspiratie te gebruiken bij het ontwerpen en ingrijpen in de openbare ruimte en in het stedelijke weefsel Zone daarnaast consequent benaderen vanuit de functies wandelen/sporten, waterberging, klimaat (verkoeling), natuur

Onderzoeken herinrichting openbare ruimte om de IJsselkade en het rivierfort één samenhangende zone te laten zijn Verbinding tussen de Cabinetgracht en de Vispoortgracht herstellen Wandelroutes onderling verbinden

Water en groen toevoegen in overwegend stenen • gebied, meer gradiënten en leefgebieden voor stadsflora en -fauna Tuinlint inrichten als gecultiveerde natuur: bomengaard, • bloementuin, moestuin Waterkwaliteit van de Binnengracht verbeteren Bij vervangen bomen op de Boompjeswal/Martinetsin- • gel rekening houden met terugbrengen vestingstructuur en vestingwater

Ingrepen aan de vesting steeds aangrijpen om ecologisch areaal toe te voegen aan de ‘landzijde’ - bv. door eilanden langs de oevers Stepping stones realiseren aan de buitenrand van de Hoofdgracht door herstel van ravelijnen langs de Hoofdgracht Sortimentkeuze beredeneren vanuit beleving, verkoeling, doelsoorten en beheer en onderhoud

•

Versterken ecologische waarden bestaande groene linie • met onderscheid stad- en landzijde Onderzoeken van gewenste doelsoorten bij ingrepen in verdicht stedelijk gebied, geredeneerd vanuit de • potenties van beperkte ruimte en vanuit beheer en onderhoud (liefst vanuit de buurt zelf)

Bepalen benodigde/mogelijke maatregelen voor de verbinding van riviernatuur - berkel/vestingnatuur stadsnatuur Beleving riviernatuur optimaliseren (bereikbaarheid i.r.t. kwetsbaarheid)

Binnenstad/AH-terrein afkoppelen en vesting voeden met molgoten Klimaatlong toevoegen aan de middeleeuwse binnenstad doorherontwikkeling Binnengracht Klimaatveranderingen in de openbare ruimte zichtbaar Berkel tussen IJssel-Overwelving op verschillende niveaus brengen Afkoppelen en regenwater via molgoten naar het stadswater voeren

•

Inrichten als (doorlopend) stelsel van verkoelende klimaatparken met water en groen als gelijkwaardige aanvulling op de vestinginrichting Onderzoeken meer debiet en doorstroming grachten voor versnelde afvoer warmte - en dit relateren aan de potenties voor TEO Water optimaal bereikbaar en bruikbaar maken Waar mogelijk vestingwater inzetten als opvang van af te koppelen water omringende stadsdelen

•

Consequent inzetten van de vestingzone voor afkoppeling e.d. Consequent zoeken naar toevoeging van verkoeling met groen en water Klimaatmaatregelen zichtbaar maken en communiceren Betrekken bewoners bij afkoppeling, ontstening etc. Met bewoners ontwerpen van de herinrichting van de directe woonomgeving vanuit vesting, klimaat, ontmoeten, recreëren en spelen

•

Maximaal bereikbaar maken van de verkoeling door de IJssel voor de stedeling Daarbij zorgen voor verblijfsplekken Verder uitdragen en in het ontwerp van de openbare ruimte leesbaar laten zijn van de betekenis van de kering voor de rivierveiligheid en daarmee voor de riviergerelateerde klimaatopgaven Vesting hiermee ook leesbaar ‘bescherming tegen klimaatexcessen’ laten zijn

Herontwikkeling Binnengracht gebruiken als vliegwiel voor herontwikkeling AH-terrein en de overgangen van de aanloopstraten naar de binnenstad Klein Vaticaan herontwikkelen Park toevoegen aan de binnenstad door het zoveel mogelijk publiek maken van het parklint Zonne-opwek verwerken in eenduidig herkenbare objecten zoals oplaadbaar straatmeubilair of kunstobjecten Onderzoeken TEO uit vestingwater

•

Consequent toevoegen van mogelijkheden voor ontmoeting, ontspanning, recreëren, natuurlijk spelen Sociale cohesie verhogen door identiteit van het gebied weer leesbaar te maken, door samen te ontwerpen aan klimaatmaatregelen Zone inzetten als route voor wandelen/sporten Eenduidige vormgeving/objectkeuze voor zonne-opwek: straatmeubilair, kunst, wandelpaden Onderzoeken mogelijkheden kleine windturbines langs de wandelpaden en op particuliere daken

•

• • • •

• • •

STRUCTUUR • • • •

ECOLOGIE • • • • •

KLIMAAT • • • •

DYNAMIEK

•

• • •

• • • • • •

•

• • • •

Onderzoeken welke bijzondere functies de bastions • kunnen versterken Onderzoeken toevoegen van evenementen en festivals • Samenhangend vestinglint voor wandel- en vaarroutes Eenduidig uitwerken en realiseren: zonnepanelen op de grachten, op taluds van bastions, op wandelpaden • Mogelijk houden van warmteoverdrachtstations op • ravelijnen Stuwmeerfunctie vesting inzetten voor energie-opwek • Onderzoeken TEO uit vestingwater

64/100

• •

•

• • •

Cabinetgracht en Vispoortgracht meer betekenis laten hebben voor stedelijke dynamiek Herontwikkeling werf Cabinetgracht biedt kansen voor omgeving Veerstraat in de geest van herontwikkeling ‘Hoornwerk’. Idem, Houtwal i.r.t. Vispoortgracht Eenduidige vormgeving/objectkeuze voor zonne-opwek: straatmeubilair, kunst, wandelpaden Energie-opwek in verschillende orden van grootte (rivierkracht, TEO, zonneopwek in straatopbjecten) verder uitdenken

55

9. BIJLAGES PARKEREN De mobiliteitsnota van Zutphen ‘Mobiliteit in de binnenstad 2018’ (gemeente Zutphen; 2018) vormt een belangrijk uitgangspunt voor het Structuurbeeld Klein Vaticaan. Hoofdstuk 3, stip op de horizon, verwoordteen aantal hoofdlijnen die relevant zijn voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen in Klein Vaticaan: •

•

En voor parkeren: •

Het beleid met betrekking tot mobiliteit draagt bij aan een bereikbare, verkeersveilige, leefbare, gastvrije, levendige en duurzame binnenstad. De inrichting van de wegen binnen de historische binnenstad gaat volgens het STOP!-concept: als eerste faciliteren van de voetganger (Stappen), dan de fietser (Trappen), dan het OV en als laatste de Personenauto. Het is de ambitie om verblijfsgebieden verkeersluw en verkeersveilig te maken en te vrijwaren van doorgaand verkeer. In de binnenstad staan de cultuurhistorische kwaliteiten en de verblijfsfunctie centraal. Het autoverkeer wordt zo direct mogelijk naar de parkeervoorzieningen geleid, die bij voorkeur buiten de historische binnenstad zijn gesitueerd.

Voor het hoofdwegennet wordt gesteld:

56

de weggebruiker en onderscheidt zich van de wijkverzamelstraten en verblijfsgebieden.

•

Het autoverkeer wikkelt zich af op het hoofdwegennet en de centrumring. Dit heeft een zodanige doorstroming dat er geen behoefte ontstaat tot ‘sluipen’ door de verblijfsgebieden.

•

De centrumring is als zodanig herkenbaar voor

•

Het aanbod van parkeervoorzieningen wordt voor de historische binnenstad verplaatst van de binnenstad naar de rand van de historische binnenstad. Dit gebeurt op een zodanige wijze dat er sprake is van een goede spreiding, een goede aansluiting op het hoofdwegennet, een goede aansluiting op de looproutes in en naar de binnenstad en een minimale afstand tot het winkelgebied. Bewoners en bedrijven in de binnenstad blijven hierbij beschikken over voldoende en adequate parkeerplaatsen in de directe nabijheid; aantrekkelijke looproutes en aanvullende voorzieningen dragen bij aan de kwaliteit van de parkeervoorzieningen. De gemeente zet in op innovatieve technieken om het parkeren beter te reguleren, zoekverkeer te voorkomen dan wel onmogelijk te maken. De gemeente wil het gebruik van duurzame vervoersmiddelen stimuleren en faciliteren door goede parkeerfaciliteiten voor deze duurzame vervoersmiddelen te voorzien.

Klein Vaticaan ligt aan de centrumring, die een belangrijke betekenis heeft en houdt voor de doorstroming van het autoverkeer. Grotere parkeerclusters aan de ring voor bezoekers zijn de P&R (400 m), de Polsbroek (600 m) en de Houtwal (900 m). Een middelgrote nabij Klein Vaticaan is het Basseroord (150 m). 65/100

De partijen in Klein Vaticaan bereiden ontwikkelingen voor die meer woningen toevoegen, en daarmee een grotere parkeerbehoefte. De parkeerbehoefte kan op de vrijeschoollocatie en op de Baudartiuslocatie voor een belangrijk deel op eigen terrein worden opgelost, op het archeologisch waardevolle Hubertusplein niet. De partijen schatten in dat, binnen de reguliere normen, voor ca. 25 parkeerplekken een oplossing moet worden gevonden: •

• • •

•

door herschikking van bewoners- en bezoekersparkeerplaatsen in het licht van de gehele ring, en in het kader van een op te stellen uitvoeringsprogramma voor de Mobiliteitsnota op de Baudartiuslocatie op Basseroord bij een toekomstige grootschaliger herontwikkeling door het hanteren van andere normen en/of het specifiek richten van het woningaanbod op een doelgroep die gericht is op andere vervoersvormen, deelauto’s etc. innovatie in parkeren, zoals het ontsluiten het introduceren en faciliteren van de deelauto; van Mobility as a Service, het ontsluiten van gedetailleerde informatie voor de reiziger betreffende reistijden en parkeerbezetting, het betreft mobiliteitsmanagement door gedragsverandering; niet reizen, reizen op een ander tijdstip, reizen via een andere modaliteit of reizen via een andere route en het betreft bijvoorbeeld het stimuleren van elektrisch rijden. Bij de uitvoering van de projecten wordt een en ander nader bepaald en uitgewerkt, uitgaande van een netto gelijkblijvend – en geen toename van de parkeerdruk in de omgeving.

66/100 57

9. BIJLAGES DUURZAAMHEID De partners binnen Klein Vaticaan hebben allen ambities op het gebied van duurzaamheid, met verschillende focussen, mogelijkheden en reikwijdten. Biodiversiteit • • • • • • • • • • • •

natuurlijk bermbeheer en ecologisch beheer van de oevers, maaien en afvoeren later maaien en gefaseerd maaien overjarig riet op enkele plekken laten staan oevers niet maaien tijdens broedseizoen spaar overhangende takken en takken in het water verzande en dichtgeslibde delen baggeren matigen snelheid fluisterboten organiseren samenwerking waterschap en eigenaren met tuinen langs het water aandacht voor muurvegetatie bij restauratie of onderhoud van gebouwen, muren en kades voorlichting bewoners over aanwezigheid van bijzondere muurvegetatie zodat deze minder wordt verwijderd behoud van donkerte langs het water voor vleermuizen aanleg vissenbos (een takkenril in het water, deze zorgt voor beschutting voor vissen)

Circulair bouwen

Energietransitie

67/100 58

Klimaatadaptatie

68/100 59

REACTIENOTA STRUCTUURBEELD KLEIN VATICAAN

April 2021 1 69/100

2 70/100

INLEIDING In het Klein Vaticaan, een deelgebied van de Nieuwstad in de binnenstad van Zutphen, werken vier partijen al langere tijd samen om te zorgen dat de uitvoering van individuele plannen meerwaarde oplevert voor het hele gebied. De samenwerkende partijen zijn de gemeente Zutphen, Woningstichting Ons Huis, Stichting ter Ondersteuning van de Vrije Scholen in Zutphen en omstreken en de Parochie HH Twaalf Apostelen. Het gebied rond de Sint Janskerk is nu ruimtelijk onaf en vrij monofunctioneel. Functieverandering, herbouw en nieuwbouw en investeren in de openbare ruimte kan dit gebied transformeren in een aantrekkelijk woon-, werk- en bezoekgebied, met meerwaarde voor de gehele (binnen-)stad. Anno 2020 zijn en gaan meerdere projecten in uitvoering. Voor de partijen is het belangrijk om helder te hebben wat (grotendeels samen ontwikkelde) de kaders zijn voor die projecten. Daarom is afgesproken dat een Structuurbeeld op te stellen. Het Structuurbeeld beschrijft wat de bestaande gebiedskwaliteiten en historische onderleggers zijn, welke doelen en kwaliteiten nagestreefd worden op een aantal onderwerpen, wat, per deelgebied, de stedenbouwkundige uitgangspunten zijn en welke beeldkwaliteit geldt en hoe het vervolg vormgegeven wordt (samenwerking, uitvoering, communicatie). Het Structuurbeeld heeft ter inzage gelegen van 22 december 2020 tot en met 3 februari 2021.

In die periode zijn 16 reacties ingediend. Deze inzageperiode was het sluitstuk van een aantal jaren samenwerken en participeren: De partijen zijn in 2016 het gesprek aangegaan om te onderzoeken of samenwerken een betere gebiedskwaliteit op zou leveren dan ieder voor zich plannen ontwikkelen en realiseren. De gebiedsbewoners zijn vanaf januari 2018 betrokken bij de mogelijke ontwikkelingen in het gebied. In een voorlichtingsavond begin 2018 zijn bewoners geïnformeerd over plannen van de partners en het ideeënboek en de stedenbouwkundige invullingsvisie voor het (ruimere) gebied. Op de informatieavond is naar vragen en opmerkingen gevraagd en die konden mensen ook (achteraf) kwijt op reactieformulieren die men mee kon nemen. Vanuit dit eerste contact met de bewoners zijn drie bewonersgroepen ontstaan waar sindsdien mee afgestemd is. De groepen is gevraagd (op schrift) aan te geven wat zij voor het gebied belangrijk vinden; op basis daarvan zijn de plannen verbeterd en aangescherpt. Veelal kwamen de aandachtspunten vanuit de groepen grotendeels overeen met wat de partijen voor het gebied belangrijk vonden en nog steeds vinden. In één van de besprekingen met de vertegenwoordigers van de bewonersgroepen hebben is gesproken over in welke mate en wanneer zij geïnformeerd wilden worden over zaken.

Bewoners hebben aangegeven daar pas behoefte aan te hebben als zaken concreter zouden zijn. Voor de start van het opstellen van het structuurbeeld zijn er met alle betrokken partijen, waaronder de bewonersgroepen en BDP, over twee sessies werkateliers gehouden waarbij diverse onderwerpen en deelgebieden zijn langs gelopen om met elkaar te bepalen wat daarin belangrijk werd gevonden.

De reacties van de indieners zijn geanonimiseerd. Daar waar een korte reactie is ingediend is deze integraal opgenomen. Waar nodig zijn omvangrijke reacties samengevat. Alle reacties zijn van een antwoord voorzien. De ingediende reacties leiden niet tot aanpassing van het Structuurbeeld. 3 71/100

Wel is het Structuurbeeld op een beperkt aantal punten aangepast, dit zijn de ‘ambtshalve aanpassingen’, bedoeld om de tekst leesbaarder of duidelijker te maken.

4 72/100

Indiener 1 Thema

Reactie

Algemeen

Mooi plan. Veel aandacht voor tegengaan leegstand en verpaupering. Verbetering mbt groen in de buurt. Klimaat, Ook in de smalle straten kan veel meer aan verkoeling, verkoeling en verbetering luchtkwaliteit groenvoorziening worden gedaan door ook daar aan de zon zijde vd straat bomen te planten.

Parkeren

Goed idee om parkeren in de smalle straten op te heffen. Liever een boom voor de deur dan een auto!

Antwoord en eventuele aanpassing structuurbeeld Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen. De smalle straten bieden geen ruimte voor bomen vanwege de ondergrondse infrastructuur. Bovendien passen bomen niet in de middeleeuwse karakteristiek van smalle straten en ze maskeren de historische gevels (en daglicht en uitzicht van bewoners). Het structuurbeeld voorziet juist in het versterken van groene oases in de vorm van de binnenruimten (hofjes) en de parkenzones. Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen.

Indiener 2 Thema

Reactie

Algemeen

Wij als bedrijf zijnde vinden het een goed Structuurbeeld. Waar wij al jaren mee zitten is de volgende: De kwaliteit van de voetpaden en de wegen. Wij hebben dit meerdere malen keer aangegeven bij de gemeente maar tot heden is er niks gebeurd. De stenen zitten los en zijn behoorlijk oud! Wij hebben vaak personen gekregen die hierdoor zijn gevallen. Wat heel raar is! Om de hoek op de Nieuwstad heeft de gemeente de weg en voetpaden compleet vernieuwd en niet op de Isendoornstraat. Speelplaatsen voor de kinderen. Pret met water?

Wegen

Overig, aanvullend

5 73/100

Antwoord en eventuele aanpassing structuurbeeld Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen. Dat is een aandachtspunt voor deze buurt; de komende tijd wordt bekeken welke onderdelen van de openbare ruimte wanneer aangepast kunnen worden.

In het gebied is hiervoor beperkt ruimte en de zandgrond is erg waterdoorlatend. Speel/waterplaatsen geven wij mee in toekomstige gesprekken over de nieuwe ontwikkelingen en over bestaande hofjes.

Indiener 3 Thema

Reactie

Algemeen

Mooi plan. Veel aandacht voor tegengaan leegstand en verpaupering. Verbetering mbt groen in de buurt. Klimaat, Ook in de smalle straten kan veel meer aan verkoeling, verkoeling en verbetering luchtkwaliteit groenvoorziening worden gedaan door ook daar aan de zon zijde vd straat bomen te planten.

Parkeren

Goed idee om parkeren in de smalle straten op te heffen. Liever een boom voor de deur dan een auto!

Antwoord en eventuele aanpassing structuurbeeld Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen. De smalle straten bieden geen ruimte voor bomen vanwege de ondergrondse infrastructuur. Bovendien passen bomen niet in de middeleeuwse karakteristiek van smalle straten en ze maskeren de historische gevels (en daglicht en uitzicht van bewoners). Het structuurbeeld voorziet juist in het versterken van groene oases in de vorm van de binnenruimten (hofjes) en de parkenzones. Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen.

Indiener 4 Thema

Reactie

Algemeen

als oud bewoner van de Halterstraat: een prima plan. ik mis echter een beschrijving/ opname van het pand Geref. kerk Halterstraat, voormalig St Josephs gebouw. Is een aardige zaal, hier moet wat mee gebeuren. is dit al het geval, dan is het mij ontgaan

voormalige geref. kerk Halterstraat

6 74/100

Antwoord en eventuele aanpassing structuurbeeld Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen. Hier zijn op dit moment inderdaad al ontwikkelingen gaande, deze worden opgepakt door de eigenaar. Gezien de beperkte omvang worden deze niet opgenomen in het Structuurbeeld maar wel in lijn met het Structuurbeeld in samenspraak met de buurt opgepakt.

Indiener 5 Thema

Reactie

Algemeen

Het is mooi om te lezen dat de gemeente dit gebied wil verbeteren en daarbij rekening houdt met klimaatadaptatie, biodiversiteit en ecologie. Complimenten daarvoor! Ook goed om te zien dat er meer woningen gaan komen in dit stukje stad, meer bewoning zal de sociale cohesie ten goede komen. Hopelijk zal mede daardoor de overlast door nachtelijke parkbezoekers minder worden. [samenvatting] Indiener plaatst kanttekeningen bij evenementen in het Vogelpark. Er zijn meerdere keren per jaar evenementen, met zeer harde muziek, die zich moeizaam verhouden tot ecologische waarden (verstoring van broedende en jonge vogels). Deze evenementen geven grote geluidsoverlast voor de omwonenden, het geluid draagt over het water van de Grote Gracht heel ver en weerkaatst tegen de gevels. Pleit er voor dat in het bestemmingsplan wordt vastgelegd dat evenementen in deze omgeving altijd zonder versterkte muziek zijn, zodat activiteiten te organiseren zijn, die een ander karakter hebben dan bijvoorbeeld op de markten en bij het Koelhuis.

Vogelpark en vestingwerken

Antwoord en eventuele aanpassing structuurbeeld Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen Overlast in het park is een punt van zorg, dat aandacht heeft van politie/handhaving en wijkregie.

Wij snappen de wens van de buurt naar evenementen die bijdragen aan zowel levendigheid als leefbaarheid. Op het moment dat er sprake is van een bestemmingsplanherziening in dit gebied, passend binnen de uitgangspunten van het structuurbeeld en/of ander gemeentelijk beleid, wordt dit in bestemmingsplan meegewogen. Daar is nu met het opstellen van voorliggend structuurbeeld nog geen sprake van.

Indiener 6 Thema

Reactie

Algemeen

Geweldig! dit project zou heel veel voordelen met zich meebrengen. Denk aan: toerisme, allure etc. de spanjaardspoort deels herbouwen. Geeft je een prachtige impressie over hoe het er vroeger uit heeft gezien.

Overig, aanvullend

7 75/100

Antwoord en eventuele aanpassing structuurbeeld Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen. Een betere beleefbaarheid van de Spanjaardspoort is onderdeel van het plan; hiervoor worden subsidiemiddelen gezocht.

Indiener 7 Thema

Reactie

Antwoord en eventuele aanpassing structuurbeeld

Algemeen

[samenvatting] Is blij verrast door de inhoud: eindelijk een concreet en integraal plan om dit deel van de oude stad aan te pakken, op te waarderen en de stedenbouwkundige structuur terug te brengen. Hoopt dat het niet bij alleen een plan blijft: uitvoeren zonder dat de gemeente een grote financiële rol krijgt.

Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen. Uitvoering gebeurt voor een deel door andere partijen en voor een deel door de gemeente. Voor het gemeentelijk deel geldt dat de middelen op dit moment beperkt zijn; ontwikkeling van bijvoorbeeld woningen op de Baudartiuslocatie en het vinden van subsidies zijn mogelijke manieren om de gemeentelijke uitvoering te versnellen.

Acht sloop van vooral het Eligant/Kompaan College, hoewel wellicht lastig financierbaar, noodzakelijk. Dit gebouw is te groot voor de omgeving en te bepalend. Het Vogelpark wordt door dit gebouw weggestopt in een hoek.

Het doorbreken van dat gebouw/bebouwingslint is stedebouwkundig gunstig. Gelet op dat het nog niet zo oud is (boekwaarde, kapitaalvernietiging) zal dat echter naar verwachting niet op korte termijn gebeuren.

Verder is het bouwen op de oude rooilijnen toe te juichen. Dit zou eigenlijk voor alle nieuwbouw in de oude stad moeten gelden.

Dat is een terechte opmerking. Bij elke ontwikkeling in de binnenstad wordt gekeken naar de historische context en ontstaansgeschiedenis en wordt altijd gezocht naar de juiste ontwikkelwijze die passend is. Dat hoort ook in de context van het beschermde stadsgezicht.

Ik hoop werkelijk dat er snel begonnen wordt met de uitvoering van delen van dit plan, met name voor de bouwplannen aan de zuidkant van de Isendoornstraat en de Dieserstraat.

Deze hoop wordt gedeeld. In overleg met de diverse eigenaren wordt hier ook het gesprek over gevoerd.

In de bijlagen heb ik mijn visie op het structuurbeeld nader toegelicht op enkele hoofdpunten.

8 76/100

Bebouwing, Scholen

Een plan voor de omgeving Basseroord/Gasthuisstraat zou ook welkom zijn. [samenvatting]

Het structuurbeeld geeft een aanzet om opnieuw te kijken naar Basseroord.

Groot voorstander van gesloten bouwblokken op de oude rooilijnen in de Isendoornstraat en de Dieserstraat en de beschreven bouwhoogten. Het belangrijkste is dat de stedenbouwkundige structuur en samenhang terugkeert in dit gebied.

Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen.

Bouwen: niet persé historiserend, zolang het maar niet ‘contrasterend’ is; moderne invulling met historische accenten is prima.

Eens. Dit past goed binnen het Structuurbeeld en de daarin aangegeven wenselijke beeldkwaliteit.

Minder enthousiast over de term grootschalige bebouwing; voorstander om percelen binnen gestelde regels uit te geven en particulier te verkopen en te laten bebouwen voor diversiteit aan woningen.

De ontwikkel-/uitgeefmethode is nog niet bepaald. De genoemde methode wordt als suggestie meegenomen bij de uitvoering.

Wel geschikt voor grootschalige bebouwing is de hoek Isendoornstraat-Nieuwstad; fors gebouw afgeleid van de Isendoornkazerne of het Baudartiuspand als tegenwicht aan het appartementencomplex.

Eens. Dat is ook wat in het structuurbeeld staat aangegeven in de verschillende te onderscheiden zones in dit gebied die zijn gebaseerd op de ligging van de stadsmuren.

Geen tegenstander van bebouwen Hubertusplein, maar een klein door bomen omgeven plein/park is ook een optie.

Dat is inderdaad ook een optie, en een goede suggestie voor als de beoogde woningbouw niet van de grond komt. Wat hierin belangrijk is, is dat de vorm van het oorspronkelijke bouwblok op enige wijze terugkomt. Dit kan met bebouwing, dit kan met groen, die kan vast ook nog met andere mogelijkheden.

Alle nieuw te bouwen woningen binnen het tracé van de stadsmuur bouwen, om het Vogelpark op te waarderen tot een volwaardig stadspark en de entree te verbeteren.

Het Structuurbeeld gaat hier in essentie ook van uit. Voor het Baudartius kan het zijn dat dit principe niet volledig kan worden toegepast.

Slopen van het Baudartius College, het Eligant/Kompaan College en de nieuwe aanbouw van de Vrije School, panden zijn te groot, passen niet in het straatbeeld en/of

Eens. Dit is inderdaad een van de grondgedachten achter het Structuurbeeld. Dat is ook de aanleiding om goed na te

9 77/100

Vogelpark, Stadsmuur, Vesting

verstoren de oude rooilijnen. De scholen onderbrengen op een andere locatie (bv Noorderhaven langs het spoor).

denken over dit deel van de Nieuwstad voordat er panden leegkomen. Dat biedt de mogelijkheid om van te voren de mogelijkheden voor herontwikkeling aan te geven binnen de context van het beschermd stadsgezicht en bestaande karakteristieke en/of monumentale bebouwing.

Voor een optimale grootte van het park zou ook basisschool De Bongerd op een andere locatie ondergebracht moeten worden.

Dat klopt, en is ook als suggestie meegenomen op pagina 44 en 45. Het maakt echter geen onderdeel uit van het plan.

Voor stedenbouwkundige aansluiting van de Nieuwstad op de oude stad ook de noordzijde van de Rijkenhage weer bebouwen, in ieder geval tot het Leeuwenhuisje. Nu loopt er een soort zeissnede dwars door de stad in de vorm van de Rijkenhage en Overwelving. Ook de Overwelving zou hierdoor een goede afsluiting krijgen aan de oostkant en zo meer als plein kunnen fungeren.

Dat is een historisch en stedebouwkundig correcte gedachte, die past bij de doelen van de binnenstadsvisie (die nog steeds blijft gelden) maar die in dit Structuurbeeld niet worden uitgewerkt. Dit heeft te maken met afbakening van deze opdracht en dit deel van de Nieuwstad.

[samenvatting] Contouren van de oude vestingwerken aan de Grote Gracht inderdaad zoveel mogelijk herstellen en vestingwater laten terugkeren (zoals Spaanse Poort). Verbinding tussen Berkel en Grote Gracht verbreden.

Wij zien geen reden voor het verbreden van de verbinding tussen Berkel en Grote Gracht. In het structuurbeeld ligt de analyse van het gebied aan de basis voor de visie en ontwikkelmogelijkheden.

Als de scholen aan de Isendoornstraat en De Bongerd verdwijnen, is het Vogelpark aanzienlijk uit te breiden; hertenkamp verplaatsen naar de kinderboerderij.

Het hertenkamp wordt door veel gebruikers van het park gewaardeerd en past in onze optiek goed in een (uitgebreid) park.

Toevoegen aan Structuurbeeld: reconstructie van de Blanckentoren, de noordoostelijke hoektoren van de stadsmuur als aanvulling op Zutphania Turrita en als park-horeca of woning.

De reconstructie van de Blanckentoren zit er op korte termijn nog niet in vanwege de Eligant-school die daar voorlopig blijft. Wel is voorzien in de mogelijkheid om de Reinmakerstoren te herstellen in de vorm van een bijzondere

10 78/100

woning. De toren ‘sluit’ dan weer de Nieuwstadswijk af van de parken/vestingzone.

Duurzaam, parkeren

Ook de hoofdpoort van de Spaanse Poort zou (gedeeltelijk) gereconstrueerd kunnen worden als entree van het park.

Een betere beleefbaarheid van de Spanjaardspoort is onderdeel van het plan; hiervoor worden subsidiemiddelen gezocht.

Met deze ingrepen krijgt Zutphen een groot stadspark met een open en directe entree vanuit de stad.

Eens, en dat is ook een bedoelding van deze kant van de stad. Het is de noordelijke toegang van de binnenstad.

[samenvatting] Geen panelen op de taluds van de vesting, niet overal energieopwekkers in de openbare ruimten. Hoofdzaak is dat alle nieuw te bouwen woningen volledig zelf in hun energiebehoefte voorzien.

Wij kunnen ons voorstellen dat daar waar energie-opwek samen kan gaan met herstel van structuren en verbeteren van de leefbaarheid, dit niet uitgesloten moet worden. Zeker niet als we nagaan wat de opgave is voor de komende jaren.

Parkeren zoveel mogelijk ondergronds of incidenteel op straat. Het laatste alleen voor bewoners. Grote (400 plekken, voor bewoners én voor toeristen/dagjesmensen) ondergrondse parkeergarage realiseren op de plek van het huidige Baudartius College zoals in het structuurbeeld ook wordt omschreven. Ook de Nieuwstad profiteert hiervan als aanloopstraat.

Eens. In de komende tijd wordt gekeken in hoeverre de herontwikkeling van de Baudartiuslocatie en van de Vrije Schoollocatie ruimte kan bieden voor parkeren met betekenis voor de gehele Nieuwstad/Binnenstad. In het structuurbeeld is de aanzet over hoe om te gaan met parkeren en op welke plekken ook aangegeven.

Eenzelfde ondergrondse parkeergarage zou moeten verrijzen aan de zuidkant van de oude stad (Vispoortplein). Indien deze 2 garages gerealiseerd zijn, is er een grote parkeergelegenheid aan elke zijde van de stad (noordwest > P+R Zutphen (375), noord > Baudartius, zuid > Vispoortplein, oost > AH (690)).

Hiervoor verwijzen wij naar het proces rond het Vispoortplein en de Houtwal.

Veel parkeerplaatsen in de oude stad zouden dan opgeheven kunnen worden met als uiteindelijke doel een autovrije (-luwe) binnenstad.

Dat is geheel in lijn met de ambities van de gemeente en passend bij de mobiliteitsvisie uit 2018.

11 79/100

Rol bij Realisatie

[samenvatting] In eerste instantie vooral voor bewoners uit de buurt; woont zelf in De Hoven en wil vanuit (energie-)techniek, geschiedenis en architectuur en stedebouw graag bijdragen aan de ontwikkeling van de stad. Voor alles vind ik het belangrijk om Zutphen mooier te maken en dan met name de oude stad en de vestingring daaromheen. Zutphen is een parel onder de Nederlandse steden en de schoonheid kan met relatief kleine ingrepen nog sterk verbeterd worden.

Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen.

Indiener 8 Thema

Algemeen Kerkplein

Architectuur

Reactie

Antwoord en eventuele aanpassing structuurbeeld

Het zou zonde zijn het Kerkplein vol te bouwen. Dit ontneemt het zicht op het historische kerkgebouw en draagt bij aan het toch al zo opgepropte, volgebouwde gevoel in de binnenstad. Een klein parkje (bijv. gras, bomen en e.v.t. een wandelpaadje) zou op die locatie veel passender zijn. Aan de randen van het plein zouden parkeerplaatsen kunnen komen voor bewoners en bezoekers van de nieuwe appartementen in de omgeving.

Het structuurbeeld voorziet in het ‘aanhelen’ en beleefbaar maken van de binnenstad met zijn bebouwing langs de straten en intieme binnenhofjes. Ook bij het Hubertusplein wordt dit beeld nagestreefd. Bebouwing langs de Isendoornstraat en een groen toegankelijk hofje op het binnenterrein, waardoor de kerk juist aan belevingswaarde wint. Nu ligt de kerk aan de noordrand van een vlakte. Een geheel groene invulling geeft de kerk niet zijn context terug die het vanaf de 13e eeuw tot 1991 had: liggend in de stad, niet aan de rafelrand ervan. Parkeren wordt bij voorkeur niet opgelost op het kerkplein. Wij zijn van mening dat passende niethistoriserende bebouwing mogelijk moet zijn, rekening houdend

Wat betreft de andere nieuwbouw, hoop ik dat er wordt gekozen voor een passende (historiserende) bouwstijl of op zijn minst geen onnatuurlijke, moderne blokkendozen van glas en beton, die vloeken met de historische omgeving. Wellicht kan de architect van het nieuwe pand aan het 12 80/100

Baudartius College en Vogelpark

Broederenkerkplein iets voor jullie betekenen? Zie: met maat, rooilijn, korrel https://harmonischearchitectuur.com/proiect/1223- en materiaalgebruik. zutphen-engelenburght/ We willen geen innovatieve bouwwijzen en ontwerptechnieken uitsluiten. Daarom is in het structuurbeeld de beeldkwaliteit aangeven. Ik ben blij dat het historische gedeelte van het Dit is niet geheel juist. Er Baudartius College gespaard blijft in de plannen. zijn twee opties Door er woningen in te vestigen, wordt bovendien geschetst. Nader de omgeving wat levendiger. Zowel de onderzoek moet uitwijzen Isendoornstraat als het Vogelpark voelen nu nogal wat de mogelijkheden verlaten, verpauperd en onveilig aan, vooral 'svan beide zijn. Daarna avonds. Ook is er overlast van hangjongeren en volgt een bestuurlijke rondslingerend afval. Wellicht is het een leuk idee keuze. om de woningen die aan het Vogelpark grenzen door middel van tuinen te verbinden met het park. Overlast in het park is een Dit zorgt bovendien voor meer sociale controle op punt van zorg, dat het park. aandacht heeft van politie/handhaving en wijkregie. Toevoeging van wonen kan inderdaad bijdragen aan de oplossing er van. Dat is ook een van de redenen om de sociale cohesie in dit gebied te herstellen met onder andere de komst van woningen.

Indiener 9 Thema

Reactie

Algemeen

Op één niet onbelangrijk punt na, positief.

Circulair bouwen

[samenvatting] Mijn reactie betreft de voorgenomen sloop van de aanbouw van de IJsselschool. Het nog niet zo lang geleden (met zeer beperkt budget) gerealiseerde gebouw voorziet in de volledige toegankelijkheid van het historische Annaschool-gebouw. Middels lift en trappenhuis worden alle vloerniveaus ontsloten. Ontwerp voorziet in het verdwijnen van de schoolfunctie en is ontworpen als multifunctioneel centrum/stads-theater 13 81/100

Antwoord en eventuele aanpassing structuurbeeld Wordt met dank voor kennisgeving aangenomen. Met dank voor de uitgebreide informatie en motivering. Zowel de eigenaar als de gemeente zijn van mening dat het betreffende gebouw niet past binnen het gewenste stedenbouwkundige beeld dat, anders dan in de jaren 90, stoelt op herstel van middeleeuwse rooilijnen, maten en materiaalgebruik. Beter passend in het gebied en