TOEGEVOEGD Besluit college Vervanging paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing 1 november 2022

College van burgemeester en wethouders Besluit

2022_BW_00463

GOEDGEKEURD

Vergadering van 1 november 2022 Team Staf Directie

Vervanging paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing - Besluitvormend

Zaaknummer: 361119 Portefeuillehouder: Eva Boswinkel Openbaar Ja Embargo Nee

Samenstelling Aanwezig: mevrouw Annemieke Vermeulen, Burgemeester; mevrouw Eva Boswinkel, Wethouder; de heer Rick Verschure, Wethouder; de heer Jasper Bloem, Wethouder; de heer Sjoerd Wannet, Wethouder; mevrouw Monique Stouten, Gemeentesecretaris; mevrouw Anja de Rouw, Adjunct-secretaris

Besluit Besluitpunt 1 Het college besluit de raad voor te stellen de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de programmabegroting 2023 - 2026 aan te passen voor wat betreft het onderdeel risico prijsstijgingen en de aangepaste paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing ter besluitvorming voor te leggen in de raadsvergadering van 7 november 2022.

Motivering Inleiding in de huidige paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is een risico opgenomen van €500.000 voor de kans dat de begroting onvoldoende is om de stijgende prijzen voor o.a. energie op te vangen. Dit risico doet zich met name voor bij de gesubsidieerde instellingen. De overige verwachte prijsstijgingen zijn in de programmabegroting opgenomen. Bij het opstellen van de programmabegroting 2023 - 2026 is een risico opgenomen van €500.000 met een kans van voordoen van 30% m.b.t. stijging van de energiekosten bij gesubsidieerde instellingen. Nu, enkele maanden na het opstellen van de programmabegroting blijkt met de kennis van nu dat het bedrag van €500.000 te laag is. Het voorstel is dan ook om dit bedrag in de risicoparagraaf te verhogen tot €1.000.000. Ook de kans van voordoen moet gewijzigd worden van 30% in 70%. Deze wijziging heeft gevolgen voor het weerstandsvermogen en de weerstandsratio. De wijziging heeft geen effect op de daadwerkelijke programmabegroting 2023 - 2026. Beoogd effect Het beoogd effect is een paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing die aansluit op de actuele inschatting van de aanwezige risico's.

1/13

Argumenten

1. De risico's moeten zo goed mogelijk worden ingeschat In de risicoparagraaf staan de risico's waarmee de gemeente geconfronteerd kan worden. Van ieder risico wordt de omvang en de kans dat het zich voordoet zo goed mogelijk ingeschat. Op dit moment beschikken wij over meer kennis dan tijdens het opstellen van de begroting. Zo weten wij beter in hoeverre de, grote, gesubsidieerde instellingen meerjarige contracten hebben afgesproken met hun energieleverancier. Een grote onbekende blijven de eventuele steunmaatregelen vanuit het Rijk. Toch hebben wij gemeend de risicoparagraaf aan te passen voor dit onderdeel omdat wij denken dat het oude risico van €500.000 met een kans van voordoen van 30% niet realistisch is. 2 De gevolgen voor het weerstandsvermogen en de weerstandsratio zijn gering De gevolgen van het aanpassen van dit risico zijn beperkt. Het benodigd weerstandsvermogen stijgt met een bedrag van €350.000 tot afgerond €8.917.000 en de weerstandsratio daalt van 2.3 naar 2.2. Een weerstandsratio van 2.2 is volgens de geldende criteria nog steeds uitstekend. Kanttekeningen

1. Een risico blijft een inschatting Het belangrijkste kenmerk van een risico is dat het altijd een inschatting van de verwachte uitgaven blijft, evenals de kans van voordoen. Wij hebben dit risico, met de huidige kennis, zo goed mogelijk ingeschat. Dit heeft tot een verhoging van zowel het risicobedrag als de kans van voordoen geleid. Wij denken daarmee het risico zo goed mogelijk ingeschat te hebben maar het blijft altijd een inschatting en geen zekerheid. Communicatie Via een memo is de raad op de hoogte gebracht van het voornemen van het college om de raad voor te stellen de risicoparagraaf aan te passen. Bij de raadsvergadering op 7 november is de nieuwe paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing toegevoegd aan de stukken. Evaluatie n.v.t. Financiën n.v.t. Risico’s Zie kanttekening 1 Personele consequenties n.v.t.

Bijlagen 1. 2.

Begroting 2023 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing (oud).pdf Begroting 2023 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing (nieuw).pdf

2/13

Doelstellingen Wij hebben een actueel risicoprofiel en een actueel overzicht van het weerstandsvermogen. Risicomanagement is integraal onderdeel van de werkzaamheden. Medewerkers zijn risicobewust en kunnen passende beheersmaatregelen nemen. Door het inzicht in de risico's kunnen de raad, het college en de organisatie op een verantwoorde wijze besluiten nemen.

Onze inzet We actualiseren in 2023 twee keer het gemeentebrede risicoprofiel. Bij werksessies om de risicoprofielen te actualiseren worden medewerkers gevraagd risico's, de gevolgen en de beheersmaatregelen te benoemen. De risico’s voeren we in softwareprogramma Naris in. Hierdoor hebben we een actueel beeld van de risico's voor de totale gemeente en het hieraan gerelateerde weerstandsvermogen.

Financieel overzicht Zomer 2022 zijn de risico's geïnventariseerd. In de volgende tabel staat de top 10 van risico's met de grootste financiële impact, gerangschikt op percentage van invloed. Nr Risico

Kans

Financieel Invloed gevolg maximaal

Voor de meerjarige onderhoudskosten van De Hanzehof zijn 95% onvoldoende middelen beschikbaar gesteld. Claims als gevolg van juridische procedures. 60% Sociaal Domein Jeugdzorg: Beperkte sturingsmogelijkheden op 95% budgetten. De zorgbehoefte en daaraan gerelateerde kosten kunnen hoger uitpakken door een toename van de zorgvraag, de complexiteit daarvan, de beperkte invloed op externe verwijzers en de wijziging van het woonplaatsbeginsel. Het maximale financiële gevolg van € 1.500.000 bestaat uit: 1. de bezuinigingsopgave van € 300.000 en 2. toename van de zorgvraag € 500.000.

€ 3.500.000 43.13%

4

Een vereniging of instelling kan niet meer voldoen aan de betalingsverplichting voor rente en aflossing van de lening waarvoor de gemeente een garantie heeft afgegeven.

50%

€ 1.000.000 4.76%

5

Door onvoldoende interne capaciteit/uitval van medewerkers en het 50% nog niet op orde zijn van de interne beheersing, is het beheer van huur-, opstal- en erfpachtovereenkomsten onvoldoende geborgd. Hierdoor bestaat het risico dat niet alle inkomsten gerealiseerd worden.

€ 300.000 1.52%

1 2 3

1

Programmabegroting 2023 - 2026 3/13

€ 4.200.000 17.84% € 800.000 7.18%

6

Sociaal Domein Participatie: Beperkte sturingsmogelijkheden op de 30% kosten van uitkeringen en bijzondere bijstand. Doordat het gaat om open einderegelingen staat op voorhand niet vast in welke mate er een beroep op wordt gedaan. Het meerjarig financieel perspectief voor Participatie is onzeker, ook omdat het rijk regelmatig wetgeving wijzigt en nieuwe taken bij gemeenten neerlegt. Het aandeel inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt neemt relatief gezien toe. Door een nieuwe Cao voor beschut werk kunnen de kosten van beschut werk stijgen.

€ 650.000 1.47%

7

Kosten voor uitkeringen van ex-medewerkers omdat de gemeente verplicht eigenrisicodrager is voor de Werkloosheidswet (WW). Langdurige uitval van computersystemen door hacken en gijzelsoftware.

50%

€ 250.000 1.33%

20%

€ 1.000.000 1.31%

De in de meerjarenbegroting extra opgenomen bedragen voor prijscompensatie kunnen onvoldoende zijn om stijgende prijzen te compenseren. Het gaat hier om prijzen voor bouwmaterialen, grondstoffen en energie.

30%

€ 500.000 1.16%

10 De prijzen van lopende ICT-contracten kunnen significant stijgen. De leverancier stopt met een ICT-product dat in gebruik is bij de gemeente.

50%

€ 250.000 1.13%

8 9

Totalen Totaal maximaal financieel gevolg top 10 risico's: € 12.450.000 Totaal maximaal financieel gevolg overige risico's: € 10.400.000 Totaal maximaal financieel gevolg alle risico's: € 22.850.000 De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de vorige risico-inventarisatie (voor de jaarrekening 2021) zijn:  Risico nummer 3 (Sociaal Domein: Jeugdzorg) is gestegen van 30% kans op een maximaal financieel gevolg van € 600.000 naar 95% kans op een maximaal financieel gevolg van € 800.000. Het risico is gestegen omdat de kans groot is dat de taakstelling van € 300.000 in de begroting 2023 niet wordt gerealiseerd.  Er zijn twee nieuwe risico's in de top tien:  Nummer 5 : Beheer van huur-, opstal- en erfpachtovereenkomsten.  Nummer 9: Stijgende prijzen.  Het risico met betrekking tot het Sociaal Domein: Wmo is verlaagd van 50% kans op een maximaal financieel gevolg van € 500.000 naar 50% kans op een maximaal financieel gevolg van € 250.000. Door de verlaging staat het risico niet meer in de top tien.

Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie doen we omdat het reserveren van het maximale bedrag van € 22.850.000 ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Het is voor 90% zeker dat alle

2

Programmabegroting 2023 - 2026 4/13

risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 8.566.865. Dit is dan ook onze benodigde weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit is met € 643.917 gestegen. Bij de vorige risico-inventarisatie bedroeg de benodigde weerstandscapaciteit namelijk € 7.922.948.

Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen die we hebben om de risico's in financiële zin af te dekken. De berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit is gebaseerd op de stand per 1 januari 2023. Beschikbare weerstandscapaciteit (bedragen * € 1) Algemene reserve

€ 19.423.484

Raming voor onvoorzien Reserve exploitatieresultaten grondbedrijf (niet geblokkeerd deel)*

€ 141.000 €0

Totaal beschikbare weerstandscapaciteit

€ 19.564.484

Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen voldoende is moet de relatie worden gelegd tussen: 1. de financiële gekwantificeerde risico's en 2. de daarbij gewenste en beschikbare weerstandscapaciteit Onderstaande figuur laat de relatie zien:

Risico's

Weerstandscapaciteit

Bedrijfsproces, Financieel

Algemene reserve

Letsel / Veiligheid

Raming voor onvoorzien

Materieel, Milieu

Reserve exploitatieresultaten grondbedrijf

Personeel / arbo

(niet geblokkeerd deel)

Product

↓

↓

Weerstandsvermogen

3

Programmabegroting 2023 - 2026 5/13

Ratio weerstandsvermogen Als we de benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit afzetten tegen de beschikbare weerstandscapaciteit ontstaat als uitkomst de volgende ratio:

Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

=

€ 19.564.484 € 8.566.865

= 2,3

In het gemeentelijk beleid is vastgelegd dat de ratio weerstandsvermogen minimaal 1.5 moet zijn. Onderstaande normtabel biedt een waardering van de berekende ratio. De normtabel is ontwikkeld door Naris in samenwerking met de Universiteit Twente. De formele ratio van onze gemeente valt per 1 januari 2023 in klasse A. Dit duidt op uitstekend. A B C D E F

>2.0 1.4-2.0 1.0-1.4 0.8-1.0 0.6-0.8 <0.6

Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Verloop van de ratio Onderstaand figuur laat het verloop zien van de ratio weerstandsvermogen en de –capaciteit.

4

Programmabegroting 2023 - 2026 6/13

Toelichting bij de X-as (horizontale as): deze as is opgesteld op basis van de chronologische volgorde van het maken van het gemeentelijk risicoprofiel. Dus in het kalenderjaar 2019 maken we in het voorjaar het risicoprofiel voor de jaarrekening 2018 (R2018) en in het najaar het risicoprofiel voor de begroting 2020 (B2020). In het voorjaar van 2020 maken we het risicoprofiel voor de jaarrekening 2019 (R2019) en in het najaar maken we het risicoprofiel voor de begroting 2021 (B2021). In chronologische volgorde wordt het dan R2018, B2020, R2019, B2021 et cetera.

5

Programmabegroting 2023 - 2026 7/13

Doelstellingen Wij hebben een actueel risicoprofiel en een actueel overzicht van het weerstandsvermogen. Risicomanagement is integraal onderdeel van de werkzaamheden. Medewerkers zijn risicobewust en kunnen passende beheersmaatregelen nemen. Door het inzicht in de risico's kunnen de raad, het college en de organisatie op een verantwoorde wijze besluiten nemen.

Onze inzet We actualiseren in 2023 twee keer het gemeentebrede risicoprofiel. Bij werksessies om de risicoprofielen te actualiseren worden medewerkers gevraagd risico's, de gevolgen en de beheersmaatregelen te benoemen. De risico’s voeren we in softwareprogramma Naris in. Hierdoor hebben we een actueel beeld van de risico's voor de totale gemeente en het hieraan gerelateerde weerstandsvermogen.

Financieel overzicht Zomer 2022 zijn de risico's geïnventariseerd. In de volgende tabel staat de top 10 van risico's met de grootste financiële impact, gerangschikt op percentage van invloed. 1

Voor de meerjarige onderhoudskosten van De Hanzehof zijn 95% onvoldoende middelen beschikbaar gesteld. Claims als gevolg van juridische procedures. 60% Sociaal Domein Jeugdzorg: Beperkte sturingsmogelijkheden op 95% budgetten. De zorgbehoefte en daaraan gerelateerde kosten kunnen hoger uitpakken door een toename van de zorgvraag, de complexiteit daarvan, de beperkte invloed op externe verwijzers en de wijziging van het woonplaatsbeginsel. Het maximale financiële gevolg van € 1.500.000 bestaat uit: 1. de bezuinigingsopgave van € 300.000 en 2. toename van de zorgvraag € 500.000.

€ 3.500.000 41.02%

4

De in de meerjarenbegroting extra opgenomen bedragen voor prijscompensatie kunnen onvoldoende zijn om stijgende prijzen te compenseren. Het gaat hier om prijzen voor bouwmaterialen, grondstoffen en energie.

70%

€ 1.000.000 5.73%

5

Een vereniging of instelling kan niet meer voldoen aan de betalingsverplichting voor rente en aflossing van de lening waarvoor de gemeente een garantie heeft afgegeven.

50%

€ 1.000.000 4.51%

6

Door onvoldoende interne capaciteit/uitval van medewerkers en het 50% nog niet op orde zijn van de interne beheersing, is het beheer van huur-, opstal- en erfpachtovereenkomsten onvoldoende geborgd. Hierdoor bestaat het risico dat niet alle inkomsten gerealiseerd worden.

€ 300.000 1.44%

2 3

1

Programmabegroting 2023 - 2026 8/13

€ 4.200.000 17.12% € 800.000 6.85%

7

Sociaal Domein Participatie: Beperkte sturingsmogelijkheden op de 30% kosten van uitkeringen en bijzondere bijstand. Doordat het gaat om open einderegelingen staat op voorhand niet vast in welke mate er een beroep op wordt gedaan. Het meerjarig financieel perspectief voor Participatie is onzeker, ook omdat het rijk regelmatig wetgeving wijzigt en nieuwe taken bij gemeenten neerlegt. Het aandeel inwoners met een grote afstand tot de arbeidsmarkt neemt relatief gezien toe. Door een nieuwe Cao voor beschut werk kunnen de kosten van beschut werk stijgen.

€ 650.000 1.41%

8

Kosten voor uitkeringen van ex-medewerkers omdat de gemeente verplicht eigenrisicodrager is voor de Werkloosheidswet (WW).

50%

€ 250.000 1.26%

9

Langdurige uitval van computersystemen door hacken en gijzelsoftware.

20%

€ 1.000.000 1.25%

50%

€ 250.000 1.08%

10 De prijzen van lopende ICT-contracten kunnen significant stijgen. De leverancier stopt met een ICT-product dat in gebruik is bij de gemeente.

Totalen Totaal maximaal financieel gevolg top 10 risico's: € 12.950.000 Totaal maximaal financieel gevolg overige risico's: € 10.400.000 Totaal maximaal financieel gevolg alle risico's: € 23.350.000 De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de vorige risico-inventarisatie (voor de jaarrekening 2021) zijn:  Risico nummer 3 (Sociaal Domein: Jeugdzorg) is gestegen van 30% kans op een maximaal financieel gevolg van € 600.000 naar 95% kans op een maximaal financieel gevolg van € 800.000. Het risico is gestegen omdat de kans groot is dat de taakstelling van € 300.000 in de begroting 2023 niet wordt gerealiseerd.  Er zijn twee nieuwe risico's in de top tien:  Nummer 6 : Beheer van huur-, opstal- en erfpachtovereenkomsten.  Nummer 4: Stijgende prijzen.  Het risico met betrekking tot het Sociaal Domein: Wmo is verlaagd van 50% kans op een maximaal financieel gevolg van € 500.000 naar 50% kans op een maximaal financieel gevolg van € 250.000. Door de verlaging staat het risico niet meer in de top tien.

Benodigde weerstandscapaciteit Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie doen we omdat het reserveren van het maximale bedrag van € 23.550.000 ongewenst is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Het is voor 90% zeker dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 8.917.218. Dit is dan ook onze benodigde weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit is met € 994.270 gestegen. Bij de vorige risico-inventarisatie bedroeg de benodigde weerstandscapaciteit namelijk € 7.922.948. 2

Programmabegroting 2023 - 2026 9/13

Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen die we hebben om de risico's in financiële zin af te dekken. De berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit is gebaseerd op de stand per 1 januari 2023. Beschikbare weerstandscapaciteit (bedragen * € 1) Algemene reserve Raming voor onvoorzien Reserve exploitatieresultaten grondbedrijf (niet geblokkeerd deel)* Totaal beschikbare weerstandscapaciteit

€ 19.423.484 € 141.000 €0 € 19.564.484

Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen voldoende is moet de relatie worden gelegd tussen: 1. de financiële gekwantificeerde risico's en 2. de daarbij gewenste en beschikbare weerstandscapaciteit Onderstaande figuur laat de relatie zien:

Risico's

Weerstandscapaciteit

Bedrijfsproces, Financieel

Algemene reserve

Letsel / Veiligheid

Raming voor onvoorzien

Materieel, Milieu

Reserve exploitatieresultaten grondbedrijf

Personeel / arbo

(niet geblokkeerd deel)

Product

↓

↓

Weerstandsvermogen

Ratio weerstandsvermogen Als we de benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit afzetten tegen de beschikbare weerstandscapaciteit ontstaat als uitkomst de volgende ratio: 3

Programmabegroting 2023 - 2026 10/13

Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit

=

€ 19.564.484 € 8.917.218

= 2,2

In het gemeentelijk beleid is vastgelegd dat de ratio weerstandsvermogen minimaal 1.5 moet zijn. Onderstaande normtabel biedt een waardering van de berekende ratio. De normtabel is ontwikkeld door Naris in samenwerking met de Universiteit Twente. De formele ratio van onze gemeente valt per 1 januari 2023 in klasse A. Dit duidt op uitstekend. A B C D E F

>2.0 1.4-2.0 1.0-1.4 0.8-1.0 0.6-0.8 <0.6

Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Verloop van de ratio Onderstaand figuur laat het verloop zien van de ratio weerstandsvermogen en de –capaciteit. Grafiek aangepast:

4,00

40.000.000

3,00

30.000.000

2,00

20.000.000

1,00

10.000.000

0,00

0 R2018 B2020 R2019 B2021 R2020 B2022 R2021 B2023 B2024 B2025 B2026

Weerstandscapaciteit

Ratio weerstandsvermogen

Verloop ratio weerstandsvermogen en -capaciteit

B = Begroting R = Jaarrekening Ratio weerstandsvermogen

Ondergrens weerstandsratio

Beschikbare weerstandscapaciteit

Benodigde weerstandscapaciteit

Toelichting bij de X-as (horizontale as): deze as is opgesteld op basis van de chronologische volgorde van het maken van het gemeentelijk risicoprofiel. Dus in het kalenderjaar 2019 maken we in het voorjaar het risicoprofiel voor de jaarrekening 2018 (R2018) en in het najaar het risicoprofiel voor de begroting 2020 (B2020). In het voorjaar van 2020 maken we het risicoprofiel voor de jaarrekening 4

Programmabegroting 2023 - 2026 11/13

2019 (R2019) en in het najaar maken we het risicoprofiel voor de begroting 2021 (B2021). In chronologische volgorde wordt het dan R2018, B2020, R2019, B2021 et cetera.

5

Programmabegroting 2023 - 2026 12/13

13/13