TOEGEVOEGD 6 november 2025 Nota Stadssilhouet van Zutphen (gecomprimeerd)

V/fS LS€LD t 0- tl-rooo .

fr

Nota Stadssilhouet van Zutphen ln opdracht van de Gemeente Zutphen. I

t:

Urha BNSP

Urba n Desi gn b.v

Z

IrTP

EtE}Í

Amsterdam, 13 juni 2OOO

E Colorou lnhoud Andries Geerse Rajan V. Ritoe Gert Urhahn

Vormgeving Rajan V. Ritoe Overleg

Op 14 maart jl. is gesproken met vertegenwoordigers van de werkgroep 'Zicht op Zutphen', de Bond Heemschut, het WijnhuisÍonds en de Stichting Stadsschoon Zutphen. Druk

Cito, Amsterdam

Urha BNSP

Urban Desi gn b.v.

ITHoUD

1. lrulerorruc 2. Tonerus EN BETEKENTs 3. Tonerus varu Zurpxru

4. Expeotrte 1 -'ToRENVREES' 5. Expeorrrc 2 - NTEUWE BETEKENTSSEN 6. Aovres: NTEUWE ToRENS rru Zurpxenr 7. Slor

N oÍ

a

STADSsT!HouET

ZUTPHÉN,

URHAHN

DESIGN

3

F-í !í

I

I i

t )

i

d

).

,a\

I

I \

L

-t

t

Í

n

I :

L-

4

Prcjectie van de oude kem en vestingwerken op de bestaande situatie

IDING I Doelstelling

Zoeklocaties

Zutphen is een van de cultuurhistorische'parels' van Nederland. De stad representeert de roemrijke Hanze en heeft een fraai stadssilhouet. Dit silhouet wordt bepaald door torens uit verschillende tijden, zoals de toren van de \Ahlburgkerk, de Wrjnhuistoren, de toren van de Nieuwstadkerk, de Drogenapspoort, het torentje van de Broederkerk en de watertoren. ln oude kronieken wordt daarom gesproken over'Zutphania Turrita', oftewel 'Zutphen Torenstiad'. Uit het logo van de stad blijkt dat dit motto ook vandaag de dag door haar bewoners wordt gekoesterd.

De binnenstad van Zutphen is een 'beschermd stadsgezicht. De Gemeente Zutphen acht het dan ook niet wenselijk om hier een toren toe te voegen. Rondom de binnenstad ligt echter wel een aantial locaties waar de komende jaren ontwikkelingen zijn te venrvachten: Ravelijn, kop MolengrachUentree Stationsplein, Cobercopand, teneinen Reesink, Zuytfenne en Helbergen. Het ondezoek zal dan ook, als logisch vervolg op het algemene kader, een uitspraak doen over deze locaties.

Leeswijzer Het college van Burgemeester en V1/ethouders heeft in het beleidsprogramma 1998-2002 het voomemen uitgesproken om 'de mogelijkheid te onderzoeken om het silhouet van de stad te verrijken met een eÍra toren'. Het college heeft aan Urhahn Urban Design de opdracht gegeven om dit ondezoek uit te voeren. Het ondezoek moet een algemeen kader bieden voor de discussie over 'hoog en laag bouwen in Zutphen'. Er zal echter ook worden ingespeeld op actuele discussies, zoals het bouwplan Ravelijn waarin een woontoren van ca. 50 meter hoogte is opgenomen.

Deze studie is er op gericht om op een beeldende, toegankelijke manier inzicht te bieden met betrekking tot het'hoog en laag bouwen in Zutphen'. Het is geen exacte wetenschap; welwordt geprobeerd om referentiebeelden en een begrippenkader te ontwikkelen, zodat een zinvolle discussie mogelijk is. Deze nota volgt globaal de aanpak zoals die in het ondezoek is gehanteerd:

2

('Torens en betekenis'): betekenissen die torens kunnen heb ben, bijvoorbeeld als uitdrukking van macht of grondwaarde.

Veranderende context De structuur, het beeld en de ontstaansgeschiedenis van de stad zijn een afspiegeling van de idealen, normen en waarden van een samenleving. Samenleving en stad zijn nooit statisch geweest en zullen het ook nooit worden. lntegendeel, een stad is een voortdurend veranderend fenomeen onder invloed van maatschappelijke veranderingen, politieke ambities, economische golfslagen of nieuwe netwerken. Zoals alle historische steden, staat ook Zutphen onder voortdurende spanning tussen behoud en verandering. De vraag is hoe daarmee wordt omgegaan.

Hoofdstuk 3

('Torens van Zutphen'): oude-jonge, hoge-lage, mooieielijke torens in de binnenstad én daarbuiten.

Hoofdstuk 4

('Expeditie í: Torenvrees'): wat zijn de kenmerken van het huidige silhouet en welk effect hebben nieuwe torens daarop?

Hoofdstuk 5

('Expeditie 2: Nieuwe betekenissen'): wat is de zin en inhoud van eventuele nieuwe torens?

Belvedère Het spanningsveld tussen behoud en verandering staat ook centraal in 'Belvedère, beleidsnota over de relatie cultuurhistorie en ruimtelijke inrichting' (1999). De rijksoverheid wil met deze nota onder andere een evenwicht vinden tussen 'economische dynamiek'en 'kwaliteit leefmilieu'. Cultuurhistorische waarden in stad en landschap worden bijzonder belangrijk geacht om de kwaliteit van het leefmilieu duuzaam te verankeren. Cultuurhistorie staat namelijk

Hoofdstuk

De expedities vormen de basis van het advies inzake de wenselijkheid, betekenis, locaties en randvoonrvaarden van de nieuwe torens in Zutphen. Dit advies is getest aan de hand van zichtlijnen op diverse locaties in de stad. Hoofdstuk 6 omvat zowel het integrale advies, als de tests op locatie. ln hoofdstuk 7 wordt ten slotte teruggeblikt op het spanningsveld tussen behoud en verandering in relatie tot het advies.

voor:

-

ldentiteit en zingeving. Contrapunt voor mondialisering. lnformatie- en inspiratiebron. Esthetische waarde. Ecologisch en toeristisch belang.

Zutphen behoort in de nota Belvedère bij de 'in cultuurhistorisch opzicht belangrijkste steden van Nederland'. De Graafschap is bovendien opgenomen als waardevol landschap. De nota vooziet voor de landelijke gebieden in een concreet plan van aanpak. Voor de steden ontbreekt een dergelijk plan. De complexiteit van een stad als ZuQhen vergt namelijk nog zorgvuldig en gede' tailleerd ondezoek, hetgeen moet leiden tot innovatieve zienswijzen en duurzame oplossingen. De nota'Stadssilhouet van Zuphen'kan worden gezien als een eerste interpretatie van deze opgave. NorA

SÍaossrtHouET

ZUÍPHEN,

UEHAHN

DESIEN

5

E

2T

ENS EN BETEK

l\rÈ

I

'*'r'

toren gekoppeld aan route (stadspoort)

-

iiit ffi

Hff r .: .'i ,'lnl

.' 'jlilíq

{tr

§f

I

{

f,

I

I

t,-.

lri .ii.

I

rlr -. ilo

a o o

t

*

-l

l

l oriëntatie en baken

-t--'-

toren gekoppeld aan publiek gebied (plein)

oriëntatie en silhouet

a

I

i:

,,4

ii +

r

;

o

E

' I

D )

I

i

oriëntatie en boodschapper

I

lftrll rt t I tt

:.

rl

toren gekoppeld aan stedelijk weeËel (bebouwingsplint)

7

v

ín0n ri ".'::f.-'

t, tl

fiu Sl-r

Ll,L

I

II

rl

I

lr I

a: il:

Ix

, ,Él'.

Itnil fffiH

'r

[,

r{ [

ÉI;Ë ilËËu"fiil-; rÏ,1ffiili 6

.l t:ll

-.t"

{.

\ ll

,tt

riii ,!.

Í

t

I t, t I í I

n

,ór lra. ttt!'

t 'ï.tr.

k

grondprijzen en welvaart

E

oriëntatie en maatschappelijke functie

?1,

:tr:!:

rI Ël

i' -

E

=

ffi

l! I

I

,

1 lot

{a

J,

'ar.(, r

T a

h

ll

technisch kunnen

,

Ir

tl

I

I

I li

rf,t

-i-

Ë\,,

,,i -

macht als beeldmerk

t

r ,.*.

i

!-}.

fl

;.tr tE-_

I

ilr- P

I I

4

STADSsTLHouE

§rl

tl

,. .,

{,

t, I

':

il

I

NoÍa

oriëntatie, uitzicht en landschap

if,,rji'"1_g:

ZUTPHEN,

URHAHN

DESICN

7

3

NS VAN ZUTPHEN

I a.

\\

: =rÉ-. l--.i{ rJ/\.)

t

:t.,,

\/'

!

I

i

i r

I

a

--;#'\

r,

I

I

1-

-a

§

-.J

'-1t;t

i,

.a

i,

t) 4.,

rl

1

nIn

\

dí.íirg

Írrtlb

í:,t

?

rpiEtroql!

gofiogt

+

I

I

I

:OÍogcn p.bÍ!ír

lllll :brcn Ímt Yuoondodoindcn :17 m. :25 m.

E-ffi i?:t E

.Hï a-l rt Ë,'

m

I". cl

'l

H

2 naam datering nokhoogte schiphoogte goothoogte

:Sint \Ahlburgskerk

:ca. 1300 :75 m.

T.a.24 m. :17 m.

D

18

I 2

rril

i! \l

--lL ttJ *-:Í\í, /ar t-9

.\/

§.

i

I

\ :

J= ,r.r

:\i.

a

I

I 1

iI 5

t,

\

I

I

J I

I

'§T'. ,).i\(..,

3

tr \

\

: F

l

,,\\

I

I

t

1'' I,li

:Bourgonjetoren :1457 :architectenbureau / kantoor (voormalig verdedigingswerk) nokhoogte :14,55 m. goothoogte :12,5 m.

functie

naam

Wijnhuistoren horeca

spitshoogte

46 m.

schiphoogte goothoogte

15 m. 11 m.

;::: -_ ,

'f

T

a

17

I

ll r

r

L. '?l ! Ir{ ,

t,

\

t

'-I#,

{

-%\ I

N i(J,

naam datering functie

\YíI

)

-\ t,

I

É.

.. \ \.

1-l

Ir

It

ï

(

I

+

t;

T

4

3

_lr

L'

filL

)\

Ia

H HH

.t

t

a

*itr d(

6

5 naam

:Broederenkerktoren

naam

datering functie

:1293

spitshoogte schiphoogte goothoogte

:41m.

spitshoogte schiphoogte goothoogte

:bibliotheek :24 m. :16 m.

Sint Janskerk 68 m. 17,6 m.

9,6 m.

i

il'i f'

ll

7??

,

I

Í, Ií rl

1*

I

HSs§

HH 8

7 naam datering schiphoogte

:zijschip Sint \Ahlburgkerk :ca. 1300

naam datering

:c.a.24 m.

functie

goothoogte

:17 m.

spitshoogte schiphoogte goothoogte

9 :s'Gravenhof 1 750 toegangspoort :1697 :toegangspoort :10 m. :7,6 m. :5,5 m.

naam

functie nokhoogte

goothoogte

10 naam hoogte

:Watertoren :woontoren (appartementen) :50 m.

:60er jaren

14 naam datering

:gebouw Reesink :ca. 1930

:woonflat

functie

:ca.27 m.

hoogte

:

voormal ig secretarievleugel

functie

stadhuis :kantoor :13,70 m. :8,5 m.S

v I

I

I ,

fEI

tl

:

,i.l

t

\

11

naam datering

flil

I

t: i

í

'l]I

r ,r !-!

12 naam datering

functie

:Zusterflat :'1963 (60er jaren) :woonflat

functie

hoogte

:ca.40 m.

hoogte

13 naam datering

:Berkelstaete :1998 :woontoren :19 m.

functie hoogte

rqh

:Beethovenstraat

:bedrijfsgebouw :24 m.

ti

:i

l!

",t

trí

J

Ít

I ii

ll

t

trÍ It

llr i*i#è"*i

15 naam datering

:lJsselflat :70er jaren

functie

:woonflat

hoogte

'.21m.

16 naam

17 :hoogspanningsmast

NoÍa

naam

:Het Rondeel

datering functie hoogte

:1999 :woontoren :20 m.

STAossrLHouEÍ

ZUTPHEN

18 naam datering

functie hoogte U R H AH N

Sterflat 60er jaren

woonflat ca. 39 m. OESIGN

I

PEDITIE

I

1

T

'I

't o

7

í

a o

a

zona L kern

t,

o

t ,l

a

&

]

zone 3: wijken 1..

Projectie van de oude kern en vestingwerken op de bestaande situatie.

Bestaande torens en de historische zones

lndeling naar historische zones

a

L

\

vv7

zone 1: kern

\ zone 2: schil & ijssel

I Getransformeerde zones van de oude kem en het vestingwerk. (rood en oranje). Ontwikketingensgebieden (in

geel): 1 Ravelijn, 2 kop MolengrachUenfee StrationsSein, 3 Cobercopand, 4 teneinen Reesink, 5 Zuytbnne en 6 Helbergen

10

zone 3: wijken

Vereenvoudigde weergave van kem, schilen wijken.

H=75.0m.

H-44.0m

stenen opbouw H=42.0m.

I

I

t

I

I I I I I I I

zone 3: wijken

I

II

I

I I

I I I

I

I

a

I

I I I I I I I

I ! ! ! I I I

2: schil & ijssel

Nora

lïI

--

i,

t_ ,

STAosstLHouEÍ

{'f

,t,. f

I

I

I

:v

I I I I I I :

zone 1: kern

ZurPaEN

UBHAHN

!

I I I I I I

2: schil & ijssel

I I

DESICN

11

Torenondezoek op de actuele bouwlocaties, 1 Ravelijn en 2 kop MolengrachUenbee Stationsplein

í Ravelijn = 52 meter 2 kop Molengracht = 21 meter a

o a a

a a o

oI

a o a

a

a a

O

a

'a

O

o

a

a

a

a

a

a

ra

a

a

o

a

a

a

a a

o a a'

a

o

a a a

l.

a

O

Oa a

a

Test 2

Test 3

Test 4

Hct ondorzologrcbicd bcffi dc kcm, zonc 1. Op drie locaties (ffiarrclijnfl fop MoiengrachÍc€U Stationsplein en 3 het AH gebied) worden torens geplaatst. De torens hebben een footprint van 600m2 (20x30m). Er wordt uitgegaan van twee hoogten (35 en 70 meter)

Het ondezoeksgebied betÍít dc tcfiI & Frrl, zop2. ïen torens worden binnen deze zone geplaatst.

Het ondezoeksgebied boill d. wïk n, rono 3. ïen torens worden langs de Den Eltenreg geplaatst. En

twee locaties zijn actuele bouwlocaties (1 kop MolengrachU entree Stationsplein en 2 Zuytfenne) de rest wordt binnen deze zone verspreid. De torens hebben een footprint van 600m2 (20x30m). Er wordt uitgegaan van twee hoogten (35 en 70 meter)

3 langs de lJsse!. De brens hebben een footprint van 600m2 (20x30m). en er wordt uitgegaan van een hoogte vanTO meter.

12

,-

t'

I il

E

.f

lÍ

I

I t

Test 1

{

1r

i

L

,1..ilr r. 1

Test 2

-

meter

p

rtr

I

ri

4t

I

E

l. l

ï

i.r

-

' r tri§r§tÍ j

'l,

l,l a'

f

l-

I"q 'a

!*r

-n,l

ir

j:t

í

I

ll

Í\,

'.1

Test 2- 70 meter

H-TT GI

rl | .,-l

f I rl

Test 3- 35 meter

I I

Test 3- 70 meter

t

. j§§ Í

rÈ

lr

I

Ë& ff

\

t

\

T?

I: I

_t

ïlr

LI

'i;,

;.

{lr,

{:

v

I

- :l

I

1., I

Test4-70meter NoÍa

,

ï -L SÍaDsstLHouET

rtl

ir

{

Y

. \., J

ZUTPHEN

u,

Y UaHAHN

oEst6N

13

PEDI TIE 2

5

f'

NI

q.

T

t

!

ll

a

.;?-tr,..:.

i 4

l-

h

I

+

i

li

ï t

{

Ë

-w 'l=l

, a

lt fi

I

r

t

\

I

e

\

il

t I E - r--l

t-'

tr]t

tí

t:

L 7

J

I I

r-

I

:,ài

l[l I

m

§

{i

t_

H

t

§

m, im ÉlXËi r

FT L

l.

--

14

t

àr rFi

ilmar rtll}lto

iltrI

I

r rr

!

r--..1

--

r -

fi

!

t

'il

!'

I I

I

U ,

-t

,.fi

,;Í

J

I

l

l/

{

Ël t'.

-

J

' léà

ttt I

r: ,+

1'i

f,

t---- E

r

-1

I

tr!

"-l r"

I

7

T

b

7E\78\ i--_l

i

I

?

5; iti

.:

c

,1

)A

!'l

E B

È

J

ttl ttt

r.Ait; I"

r/

I

I

a

ID {§ i rt

l

',.,rï-'

f ,':

tu

!'!-

lry[I.{*J

!

Ë! L.l

ttr Itn

..3a ir

t-l LilI lrl h( bt

\,:

Il

I

Nora

SÍaDssrLHoutÍ

ZUÍPHEN,

UNHAHN

oEstaN

ffi 15

I

f $

Í

I I

-l L f

_.4

*1,,

ffi

t

t0

1l

nilll

I

lt t

.._E

,l

' Ír

I It

t.,

OOK III CÀ8RIO.

U

rr

e

a

I a

,t

t;$ JÍ

:!

;:;::16

.J

C .!

T\ a

ir tD

rlÍrrt It

'íi r1g ll ll l! t! la tt lI rt

t -I

l

t,

!F.l!

#ilo

-ll,

,:-F:';

rï

l}il D

ll! !c

|

T§ lll I

I

r.l

a: ör

I

T

I

t-

.r:

r.

I

r rtri

l*il

.rr!

o.

o

'!rrt I"

o)

o o

I

l I

I

{ Í

I

r,

-\

tf

-I

t

,ll

I

U

;

7

7

Í'

l---

-'

I Lj",

à

a

a a 5

z

Í

I

É

:,

z

F N

z

o

6

o t

a

E

"

t

J:,

lll

Mr*dítr'

F

l

T.

_I Ii t

I -'-§$

a)

C

r:

r\

6

IES: NIEUWE

Expeditie 1 ('Torenvrees') en expeditie 2 ('Nieuwe betekenissen') vormen de basis voor het advies inzake de wenselijkheid, betekenis, locaties en randvoonraarden van de nieuwe torens in Zutphen. Het advies is opgebouwd aan de hand van de historische zones en de karakteristieke silhouetopbouw van de stad. Het advies is visueel getoetst op verschillende standpunten langs markante zichtassen in de stad.

Zone í: Kem Drie vemieuwingslocaties in de Kern zijn op de korte én lange termijn relevant: het voormalige Cobercopand, de kop Molengracht (entree stationsplein) en wellicht het gebied rondom de Albert Heyn. Bij deze herontwikkeling zou de historische basishoogte moeten worden gehanteerd: 15.0 meter. Op deze manier wordt het historische 'tapijt' van de stad nersteltf Binnen het herstelde tapijt kunnen architectonische torenaccenten worden toegepast van maximaal 25.0 meter. Deze hoogte komt overeen met de hoogte van het schip van de Sint Vlhlburgskerk en de Broederkerk. De nieuwe torenaccenten bieden de kans om het beeld en silhouet van Zutphen verder te verlevendigen, zonder dat er van een hinderlijke dominantie sprake is. Praktische hinder (daglichttoetreding, wind e.d.) zal niet of nauwelijks optreden. Het torenaccent mag geen incident zijn. Het moet daarentegen het trotse sluitstuk vormen van een samenhangend en historisch verantwoord vernieuwingsproces. Daarom gelden aanvullende randvoonrvaarden: Torenaccenten moeten een rol spelen in de stedelijke structuur, bijvoorbeeld als beëindiging van een zichtas of als markering van een bijzondere plek. Torenaccenten zijn slank met een maximale footprint van ca. 25 m2 en herbergen bij voorkeur een publieke functie.

Torenaccenten vergen een vormgeving, materialisering en detaillering die getuigen van inzicht in en gevoel voor de historische context. Torenaccenten lenen zich uitstekend voor'nieuwe betekenissen' (expeditie 2), zoals de expositietoren, het torenrestaurant of de kunst toren.

-

-

Zone 2: Schil & lJssel Tijdens expeditie 1 bleek dat het plaatsen van hoge torens (70.0 meter) langs de lJsseloevers, het historische stadssilhouet wel degelijk kan aantasten. Zone 2 omvat daarcm de Schil van vestingwerken én de lJsseloevers. In deze zone liggen vier potentiële ontwikkelingslocaties: Ravelijn, terreinen Reesink, Zuytfenne en Helbergen. Ook hier zou de historische basishoogte van 15.0 meter moeten worden gehanteerd. Daamaast zijn nieuwe torens mogelijk tot maximaal 35.0 meter (referentie: de stenen opbouw van de \Ahlburgtoren bedraagt 42 meter). Uit de analyses blijkt dat de nieuwe torens kunnen gaan fungeren als een extra ring van bakens in de stad, zonder dat het silhouet wordt beïnvloed. Het effect op de zichtl'rjnen in de stad is beperkt, tenzij de nieuwe torens bewust als 'landmark' wolden gebruikt. Praktische hinder zal niet of nauwelijks optreden, hoewel het effect op de daglichttoetreding in de omgeving van geval tot geval zal moeten worden getest.

18

---.--

De nieuwe torens kunnen worden ingezet voor een samenhangend kwaliteitsoffensief in met name de Schil, zodat bijvoorbeeld historische routes en landschappelijke kwaliteiten weer beter beleefbaar worden. De volgende randvoorwaarden helpen om deze kwaliteitssprong in structuur, arcfiitec{uur en openbare ruimte te bereiken: Nieuwe torens moeten de strudtuur van de Schil venijken, bijvoorbeeld als landmark of als markering van (deels onzichtbare) vestingwerken. Nieuwe torens vergen een voorbeeldige inpassing in de vorm van bij voorbeeld een aantrekkel ijke, toegankel ijk wandelpark rondom. Nieuwe torens kunnen slank én robuust worden vormgegeven met een maximale footprint van ca. 600 m2. Nieuwe torens hebben een levendige plint met bij voorkeur publieke

-

functies. Nieuwe torens kunnen uiteenlopende betekenissen hebben, variërend van een woon- en werktoren tot een hotel- of mixed toren. Nieuwe torens zoeken toparchitecten die niet zozeet historiserend ont werpen, maar wel bewust en venruijzend kunnen omgaan met de historische omgeving.

Zone 3: Wijken ln de wijken buiten Schil & lJssel zijn torens mogelijk tot maximaal 50.0 meter. Met deze hoogte wordt het silhouet van Zutphen niet verstoord; bovendien zal het nauwelijks effect hebben op de zichtlijnen tussen de oostelijke wijken en de binnenstad. De maximale hoogte van 50.0 meter kan niet worden geïnterpreteerd als een 'vrijzone voor hoogbouw'. Geadviseerd wordt om deze torens slechts toe te passen op locaties waar een duidelijke meerwaarde voor de hele stad ontstiaat ontstaat, bijvoorbeeld in een cluster langs de stadsas in wording (Ontwikkelingsvisie Zutphen 2020, werkdocument 2). De vormgeving en praktische effecten van dergelijke torens hangen sterk samen met de geplande locaties en wordt hier dan ook niet verder uitgewerkt.

(otl"fut/a

""/

d'd'

r d-rz- z

ooo

A. in te stemmen met het in par.6 van de "Nota Stadssilhouet van Zutphen" geformuleerde advies inzake nieuwe torens in Zutphen met dien verstande dat: . voor zone 2 "Schil & Ussel" in "Schil" torenaccenten in beginsel mogelijk zijn tot een hoogte van 35 m doch in "Ussel" voorzover betreft het gebied gelegen tussen Houthaven_e[gemaal Helbergen torenaccenten slechts mogelijk zijn tot een hoogte vaq25 m; \ o het onderdeel "Toeristische toren" wordt geschrapt.

B. om voor het overige de nota voor kennisgeving aan tr nemen.

!

ï

Toeristische toren De locatie Reesink vormt de schakel tussen stad en regio (lJsselbrug, NS-station). Op termijn komt deze strategische locatie vrij voor herontwikkeling. Dan kan tevens een'brug'worden geslagen tussen de historische binnenstad en het bedrijventenein De Mars waar onder andere de nieuwe'family mall'wordt ontwikkeld. De locatie Reesink vormt als het ware het raakvlak tussen het oude en het nieuwe Zutphen, hetgeen zou kunnen worden bekroond met een nieuwe toeristische toren die in het silhouet de 21e eeuw markeert. Bewust wordt de aanduiding 'toeristisch' gebruikt. De toren moet namelijk bijdragen aan de cultuurhistorische en toeristische attractiviteit van Zutphen en als voorbeeld gaan dienen van de geslaagde synthese tussen behoud en verandering: 'Zutphania Turrita'!

\-, §

zo

Het conceptuele karakter van de 'toeristische toren' vraagt om een ambitieuze aanpak, bijvoorbeeld in de vorm van een internationale prijsvraag of een meervoudige opdracht. Doel is om bijzondere vormconcepten en functionele combinaties te ontwikkelen die samen kunnen leiden tot een toeristische toren die enerzijds'verbluft'en andezijds aansluit op de identiteit van Zutphen. Het zoeken is daarbij naar een toren met een nieuwe betekenis voor de stad, bijvoorbeeld in de vorm van een bijzondere vrijetijdstoren, een museale expositietoren of een 'lege'toren waarin alle inwoners van Zutphen hun beste herinnering aan de stad kunnen achterla-

rl

zone 3: wijken

ten.

lndien de ambitie'toeristische toren'volledig kan worden waargemaakt, dan is een maximale hoogte van 70.0 meter aanvaardbaar. ls dit niet het geval, dan wordt geadviseerd om geen enkel risico te nemen en de maximale hoogte voor Schil & lJssel te hanteren: 35.0 meter.

!

LT o

a a

a o

a

a

a a a

-

bestaande torens en hoogbouw toegevoegde torens van 25 meter

toegevoegde torens van 35 meter toegevoegde torens van 50 meter toeristische toren van 70 meter NoÍa

ZUTPHEN,

UsHAHN

DESIGN

19

I

t --1.

't" 'ti

I

i i,

ÍJ,.,

t

A

N

7"

3

2

4

\

L-'I

\,l

L-=I

t

20

\

',: l

ít l.

,-]r.-ï*, ,{", f

v

16

a'

-**.:___-U

!

l: 3

ii

==d.:=1,_

\

íÍ I

I

t.

t

.==-

l

il

\:\ t

t

!.

ir

t

.18

t\

,i

tr

t

-.

\.,

f

J

a,

L

J

-l: 2

11lll

2_

\

t

I

a

.t

1i

t_ 6

5

I

13

De Hove t,

t-

t

l '.r

'.....n8._ 'i.-\

l,

I

!l

I

I

t

t

I ;r:,r': ':

T

l.i

tÍ tl jl

.7:',

I

l

t

,

, ,,

\

Í \,

\t\

l,

) :I

{

.l

ilE:

,

ií

\

t

1t:

,l

t-.

)

: t-:

'I

^ )'

:

,

li

r' ,i

I

'ï

al

lr

ï

li ILI { .t

i1

b

AÍbeeldingen van belangrijke ziótpunten en de invloed van de toegevoegde torens.

\

,

23

ïr

JiL

z

, ir'

I

ea

a

I

.

I

il

I

t

\

i:

,l .t

t

I

.r/

,

;Ë

i:'

t_

(

Y

z:-

, , ,

4.

-t.

t,

É.

, ,

I.

_ tl_

:,4,

,

I

- t.

-tt'

-

,

,

f

I

)

, ,

1

i, r\('

:t

_l

l1

fr c

a

II

r>

---;í-i\tt-

a

NorA

STAossrLHouET

ZUTPHEN

UsHAHN

DESIGN

21

Filii

t,,

E í" !{

I

I

l-

i

I

-,

I

ll

t'

ll

I il.

.!

',*d'e'4

II

-.1

1l

___l

F

i-j_ i.i

hr---

t

I

,

I

I

E 7

I

B:

í

*

I

I

P

I

§

, :- ilr*J

10

9 i'1r

F :ji

I

rw t

#,

J

rl a

..1

È

,l

-. rl

I i

22

}

r

--r

r

16

-\..__-_/

rI

f:

2>

'a--

t

!.

,l

it

a

.'

I

18

\

T 1

t.

I

l'

B

I -!

3

=-=-dL lt

Í

il

,.ll ,ra.).,'

,.

11lll

2\-

, '. I

-I

l-

tr:

7

aí

il

'a

| ..1

,./

§ 11 De Hov

í .;i..{

.t

,

8

a

I

rl

?

I

I

I

a

a/

Í'-l t | '..-

I ::::

,

ry

I

I

\ti

'r

!l

1/ l'r '-rÍ'

t

'-t

'

t

{

l:

t'

\t\

I

I

'11!,

,

, ,

,

,

(

,

,

.-:

E

il

Ë

12

,

,

t

.:

'i

tl

',I

\

I

,',1 j

T

, ,

\

f'

t

tt ii

Z

I

.,

-'=

))

.-- '.:-,,

I

Y

I

,l

I

t'

I

,

il

l

i

.,\\

).

I ïl.I ,! ï lr I li rtI ï t .t

t

a

\ ,

I

23

G.

a

---?

! I

c

a

Ir NorA

ZU TPHEN,

IJRHAHN

DESIGN

23

:C -.

{

r

i,ii F

;t

a

.:

u

E

Fl

14

15

16

-

w

1

-.-fl

l

.* 18

1B

17

+ l!

l.'

H

19

24

20

\/[ II

u,,io* ,hli,.

16

,,, q

-r.""___-_U

,l

ll

a--

f:

lr i,

l.

ii ll

.i'

t.

! t

J'.

\

ti. 3

a

l

=-==131

tlll

21_

I

,

I

I

r' \

I.i

''-; I

ir.

r

iíÍ

,I

tri

r

i

tr 5

.tL

4

_l

1ï i

21 4

De

r_l

t' ''rà.\

.. .:

'

(

-a

I

qi

:i

?

I

I I

I

It I

a

a I

t

I

.9!

I

'!ií1

_t

ll

l'

It'

tl

I

tl

I

a'/ ií,

\

{t

I

,

\'l

I

,

,

,.1

I

,

{

t'

)

t

t

(-

1

l

i

,

I

I 'a

t

\i

t,t

i,

- t: : l:

*-_.

.,

I

't l-

I

!l!'

J

L

=-

ll

:1,-.

{ t

t

:::

!:l!li I llr{

f .?

i I

i

.'iil .i

-:

ií

t\

,tl

,t

,

_i

t

\'

"l,j ,

1,

t

r\. l

t

t

I

23

?

I

, ,

i IL t.t

É.

,

,

,

I

c

a

,

al

rl-l

Nora

STAossrLHouET

ZUTPHEN

URHAHN

OESIGN

25

23

l: -?I

fl

t t.!i

-

l1

r- rI

e{ \ §'

-r ó4

-n

tl

Ér&,r-l

26

.t

\-

q

M ra7

]t

7

T

Zutphen is een Íraaie stad en moet dat ook in toekomst blijven. De torens van de stad spelen daarbij een belangrijke rol. Zij bepalen voor een deel het imago van de stad, een beeld waar bewoners trots op zijn en bezoekers plezier aan beleven. De torens zijn uit verschillende tijden, variërend van de 13e tot de 20e eeuw. Het'bevriezen'van dit beeld ('Holland Village') impliceert een statische opvatting over het functioneren van de stad. Deze opvatting wordt gevoed door een defensieve houding die te vaak culmineert in het cliché 'oud is mooi en nieuw is lelijk'. Het is de vraag of Zutphen hiermee gebaat is. ln onze geschiedenis zijn steden immers altijd de concentratiepunten van nieuwe ideeën, interpretaties en conflicten geweest. Een 'echte' stiad geeft dan ook ruimte aan culturele maatschappelijke, ruimtelijke en economische veranderingen.

De notia Belvedere benadrukt het feit dat er creatief en geïnspireerd moet worden gezocht naar een nieuw evenwicht tussen het behoud van het culturele erfgoed en de talloze veranderingen waarmee de stad wodt geconfronteerd. Nieuwe torens kunnen daaraan een bijdrage leveren, mits deze zorgvuldig worden ingepast in de historische omgeving en er onomwonden wordt geko zen voor topkwaliteit. Topkwaliteit die zich niet alleen bewijst in de architectonische vorm, maar ook in het voortdurend zoeken naar en toepassen van nieuwe betekenissen die de toren in de 21e eeuw kan hebben. Hiervoor is maatwerk nodig en een zorgvuldige strategie, zodat de nieuwe torens op een positieve manier gaan samenspelen met de vele andere facetten die de stad de stad maakt.

b

torentype vermaak

zone 1 zone 2 zone 3 toeristische toren

x x

e werk

k

parkeer

woon

expositie

hotel

folly

x x

X

x

x x

x X

x

te

x

e

n

s

I

a

e

n mixed

publieke functie

x x

botprint

architectuur

25

25 m2

35

600 m2

** ** * ***

max hoogte

50

X

x

x

NoTA

SÍaDssrLHouET

x

x

ZUÍPHEN,

600 m2

70

UsHAHN

OESIAN

27

fl

I

'' I

'Í

ï '-\

I

E

i

ll

)t

.l

1il,

r-

-,..'

l"

I

J

-

I

tr

-

1,, '''-

-

Ét

'r ti

I

I F Ir5

Í

:

'í i

I

I

' , ,)t

I

I

F

I

,

I

Ë*:!ri, ). *nl )l

mr

lr

o:r

tt f

Z, la

.t

ar

ll

ifi"

)g

,E

f ffi -{ Ë-.

I

I

I-.

l

4

,i i

ï

*- ).

t

I-

E

t'

,-

Ë

ri

-

I TT

.,*

tartaa-

v

I

I7

t

I

t

It

rb

I

I

t-

I

? .. '-' ....: ,'

- t';tb',íSjiJ z

28

..,' t l,

)

\ jl

;a

:.{

T -t

I

l.,r

tr I

hL

rI

1

rï.

t

. --t

ffirI

tu

I

t.,

,].t

{--

:l

:l

lJ rl EI

'l

I t;

'a

L I

I

P}lfr

- rí

\4,

'a'Ë t.

h) L

f'l Toeristische toren: een nieuw icoon?

Nora

STAosstLHou€Í

ZuÍPHEx

naam datering nokhoogte

U R h AH

N

-

r

&I Ë I

E -j

_)

I

Hanzetoren 2008

70m

DESIEN

29

I

a

í

)' I

J I

I

\' ll a! It Ilrt attt

t

ff

Lii

I

rr la Ir al

)

lt rt rtiril ll tl tt ll! tt! ll Ir, a,l I rlt

\§

o

illilt

lr ll ll

I la tl

r llllr tr

t! ll ll I

iH!

ll I !í

,l lr Il il la Il

I rr ll ll

hr il '! tt ,E Il

il !t lÍt ,, tË

ll tl

ll ll I

Ír l,

I ll It

it

I

!

aÈtr

i I

tt I

\ I

J'

't l

? l

.+>---