Investeringsprogramma transformatie sociaal domein

Investeringsprogramma transformatie sociaal domein

1. Inleiding Op 10 november 2020 heeft de gemeenteraad de motie Investeringen voor omslag in sociaal domein (2020-M0027) aangenomen. Het dictum is als volgt:

Toelichting op de motie: De strategische visie op het sociaal domein gaat uit van een omslag van “zorgen voor” naar “zorgen dat”. Dit volgens de vier leidende principes van een verantwoordelijke samenleving, focus op preventie, zo dichtbij mogelijk en effectief en efficiënt. Om deze omslag daadwerkelijk te realiseren is het nodig dat deze principes vertaald worden in concrete stappen. Hiervoor verzoeken we het College een investeringsprogramma op te stellen, inclusief de middelen om deze stappen binnen enkele jaren in de praktijk te brengen. Een aanvullende reden om de omslag in het sociaal te versnellen is het effect van de covid-19 pandemie om onze inwoners. De verwachting is dat meer inwoners geconfronteerd worden met financiële problemen en oplopende schulden. Meer mensen verkeren in sociaal isolement en mogelijk neemt de druk op de hulpverlening toe. Door Covid-19 neemt de urgentie toe om in het sociaal domein preventie voorop te stellenen daarbij te leren van andere gemeenten. Een randvoorwaarde voor dit investeringsprogramma is dat het een bijdrage levert aan het realiseren van de bezuinigingsopgave in het sociaal domein. Een belangrijk onderdeel daarvan is het leren van de goede voorbeelden van andere gemeenten (dit ook conform de motie bij de begroting 2020-2023).

Wat de indieners betreft richt het investeringsprogramma zich vooral op een aanpak die in andere gemeenten effectief is gebleken of breiden we een aanpak uit die in de gemeente Zutphen succesvol is. De voorliggende Programmabegroting 2021-2024 heeft een sluitend kader. Dat willen de indieners zo houden. We vragen het College om een bestemmingsvoorstel, gericht op het invullen van voornoemde doelen in het sociale domein, te doen bij de Jaarrekening 2020, indien het resultaat 2020 dat toelaat.

2. Doel en resultaat De transformatie in het sociaal domein binnen de gemeente Zutphen vraagt veel van de gemeente en de maatschappelijk partners. Enerzijds gaat het om de verandering in het denken en doen en de aansturing van onze (maatschappelijke) partners. En anderzijds om het anders invullen van onze dienstverlening aan inwoners vanuit een integrale benadering, gericht op het stimuleren van de eigen kracht en het normaliseren van problematiek. Hierbij rekening houdend met een realistisch

1

beeld van het zelfoplossend vermogen in een samenleving die eigen verantwoordelijkheden serieus oppakt, maar in zwaar weer steun nodig heeft van een zorgzame (lokale) overheid. Het gewenste investeringsprogramma is erop gericht om de reeds ingezette transformatie in het sociaal domein te versterken en op onderdelen te versnellen. Dit waar mogelijk ontschot tussen de verschillende onderdelen, om te komen tot meer integraliteit, vanuit een samenhangende visie en aanpak binnen het sociale domein. Het voornemen is om incidentele middelen voortkomend uit het verwachte jaarrekeningresultaat 2020 in dit programma doelgericht in te zetten. Gericht op structurele veranderingen binnen het sociaal domein met als resultaat: maximaal resultaat uit zorg en ondersteuning voor degenen die dat nodig hebben tegen aanvaardbare kosten binnen de beschikbare budgettaire kaders. Het investeringsprogramma bestaat uit de volgende onderdelen en resultaten:

I.

Onderdeel Versnellen van maatregelen gericht op preventie en activering

II.

Doorvoeren andere werkwijze - slim combineren, samenwerken en innovatie

III.

Kwaliteitsimpuls dienstverlening organisatie – ICT, primaire werkprocessen en kwaliteit

Beoogd resultaat Versterken van een integraal aanbod van algemene voorzieningen, waarmee maatwerk wordt beperkt in lijn met de ingezette versnellingsmaatregelen. Professionals weten elkaar te vinden in een inwoner- en ontwikkelgerichte aanpak en weten kansen te creëren voor normalisering van problematiek. Medewerkers kunnen hun werk efficiënt en effectief uitvoeren: zij beschikken over de juiste ICT-ondersteuning, hebben inzicht in de resultaten van hun werk en de werkprocessen zijn gestroomlijnd en geborgd in de organisatie.

3. Kader + aanvliegroute De herijkte visie op het sociaal domein1 is het kader waarin wij werken: een sterke inclusieve samenleving komt neer op een grote omslag in de aanpak van de sociale problematiek in Zutphen. We willen ‘van zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’. Dit betekent het verminderen van hulpafhankelijkheid van onze inwoners en het daadwerkelijk versterken van de preventie en normaliseren van problematiek. Zie https://raad.zutphen.nl/vergaderstukken/raadsstuk/vaststellen-strategische-visiesociaal-domein-zutphen-een-sterke-inclusieve-samenleving De strategische visie fungeert als een paraplu. De nadere invulling wordt concreet in onderliggend beleid op deelterreinen, zoals de aanpak schuldhulp, beleidsplan Jeugd, nota Gezondheidsbeleid en beleidsthema’s in het kader van de thematafels, waaronder bestrijding eenzaamheid. Het college borgt de integrale sturing op het sociaal domein middels een uitvoeringsagenda (in ontwikkeling). Op dit moment ligt de focus op meer inzet van preventie, gebruik van eigen netwerk en het voorliggend veld (het normaliseren) en het terugdringen en beheersbaar maken van de uitgaven die de gemeente doet voor uitvoering van de Jeugdwet en Wet maatschappelijke ondersteuning. Om dit 1

Vastgesteld in de Raad op 11 mei 2020

2

te versnellen zijn in het afgelopen jaar maatregelen uitgewerkt en gestart (zie burap 2, vergaderstukken raad 2020 – 0091). Via de buraps informeren wij u over de voortgang en resultaten van deze versnellingsmaatregelen. In lijn met de versnellingsmaatregelen zien we kansen om verder te investeren in algemene voorzieningen en initiatieven, die bijdragen aan het realiseren van onze doelen. De benodigde extra acties en maatregelen zijn uitgewerkt in een samenhangend investeringsprogramma. Daarbij hebben we ons laten inspireren door ‘best practices’ uit andere gemeenten, zowel in de regio als daarbuiten (zoals Haarlem, Arnhem en Apeldoorn). De voorgestelde geselecteerde maatregelen geven een extra impuls aan de invoering van een andere manier van denken en doen, zowel bij de professionals binnen de gemeente, als bij de uitvoeringspartners. Dit draagt ook bij aan het beter prioriteren en het maken van scherpere keuzen in wat we wel en niet meer doen. Het Investeringsprogramma sluit aan op het programma Krachtig Zutphen, dat is gericht op het versterken van de sociaal-economische kracht van Zutphen. Met name binnen het deelprogramma Waterkwartier zien wij mogelijkheden om de maatregelen onder II (doorvoeren van een andere werkwijze) in de praktijk toe te passen, waarbij tevens middelen vanuit de regiodeal kunnen worden ingezet.

In het Investeringsprogramma gaat het om een eenmalige extra inzet van middelen om de transformatie die nodig is binnen het sociaal domein een impuls te geven. Daarbij hebben we de wens om het investeringsprogramma in twee jaar uit te rollen. We willen de voorgestelde maatregelen gericht in de tijd werkende weg (in lijn met al in gang gezette ontwikkelingen) uit zetten. Gedurende de looptijd van het Investeringsprogramma wordt periodiek gerapporteerd aan college en raad over de voortgang, de resultaten én de opgedane ervaringen. Daarmee levert deze eenmalige inzet van extra middelen input op voor een blijvende andere werkwijze en inzet van middelen binnen het sociaal domein. Met als resultaat dat op termijn meer inwoners sneller kunnen worden geholpen om weer op eigen kracht verder te gaan binnen de gestelde financiële kaders.

4. Beschrijving maatregelen + onderbouwing Hieronder volgt per onderdeel van het Investeringsprogramma een korte beschrijving en onderbouwing van de maatregelen.

4.1 Versnellen van maatregelen gericht op preventie en activering Preventie is een van de leidende principes in de strategische visie sociaal domein. Door te investeren in het voorveld en de inzet van lichtere hulp voorkomen we dat zwaardere, en veelal duurdere, vormen van zorg en ondersteuning noodzakelijk zijn. Ditzelfde geldt ten aanzien van werk en inkomen. Door mensen vroegtijdig te helpen, voorkomen we veelal zwaardere problematiek. Dit alles vraagt om een wisselwerking tussen geïndiceerde zorg en een goed afgestemd aanbod van algemene voorzieningen, zodat we preventief kunnen inzetten, afschalen waar mogelijk en opschalen waar nodig. De maatregelen in dit onderdeel richten zich op drie gesignaleerde kansen om deze ontwikkelingen te versnellen op gebied van jeugd, Wmo en participatie:

3

a. In het kader van de Blauwdruk Preventie Jeugd zijn ‘witte vlekken’ in het aanbod van algemene voorzieningen voor jeugd en jongeren opgespoord en projectideeën ontwikkeld voor vernieuwende initiatieven, mede gebaseerd op best practises uit andere gemeenten. Wij zien kansen om het preventieve aanbod te versterken door gericht te investeren in projecten die bijdragen aan een positief opvoedklimaat en een betere samenwerking tussen netwerkpartners. Enkele voorbeelden: het organiseren van een doorlopende lijn in de aanpak van laaggeletterdheid van kinderen, jeugdigen en hun ouders; een integrale aanpak om kinderen gezond te laten opgroeien (voeding, beweging, sport); een vrij toegankelijk aanbod van activiteiten voor kinderen van gezinnen in armoede, ook in de weekenden en vakanties. Daarnaast wordt een Macromonitor Jeugd en Welzijn ontwikkeld, om preventie en sociaal welbevinden meetbaar te maken op inhoud en financiën. Deze monitor integreert de macromonitor Jeugd, de sociale wijkanalyses en data gedreven werken. Zutphen initieert daarmee een landelijke pilot in samenwerking met het Nederlands Jeugd Instituut (NJI). b. Er is een onderzoek uitgevoerd (door adviesbureau Langhenkel) naar de mogelijkheden voor een structurele omslag van maatwerk naar algemene voorzieningen.

In de eindrapportage (december 2020) zijn diverse kansrijke projecten geanalyseerd, waaronder het Project Kantelen van dagbesteding. In diverse gemeenten (zoals Eindhoven, Apeldoorn en Haarlem) zijn positieve ervaringen opgedaan met de gekantelde dagbesteding. Inwoners met een ondersteuningsbehoefte op het gebied van dagbesteding kunnen terecht bij een, voor hen passende, laagdrempelige voorziening (indicatievrij), meestal in hun eigen omgeving. De ervaring leert dat de gekantelde dagbesteding zich door de tijd heen steeds verder door ontwikkelt en daarmee steeds meer inwoners kan voorzien in hun ondersteuningsvraag. Een verkenning voor de inzet van de kanteling van dagbesteding is wenselijk om ook op middellange termijn verdere besparingen te realiseren. c. In het kader van het programma Waardevol Werk optimaliseren we de verbinding tussen werk en zorg. De keten van voorzieningen van dagbesteding – beschut werk – werkervaringsplek – betaald werk wordt beter op elkaar afgestemd. Daardoor worden de mogelijkheden van inwoners om zo regulier mogelijk te kunnen werken vergroot.

Hierbij maken we slim gebruik van de uitwerking Waardevol werk in Haarlem, sluiten we aan bij de introductie van het ‘Werkt mee’ product, dat is geïntroduceerd door de gemeente Apeldoorn in navolging van Activerend werk van de gemeente Arnhem, liften we mee op landelijke intervisiegroepen vanuit Movisie en gebruiken we de Toolkit Simpel Switchen vanuit de Programmaraad. Door te investeren in het opzetten van een voorziening voor diagnose en ontwikkeling krijgt dit programma een impuls. Daarmee ontstaat een beter inzicht in capaciteiten, talenten en ontwikkelmogelijkheden van deelnemers. En kunnen deelnemers aan de slag op een plek die past bij hun mogelijkheden, waardoor ook de kans op uitval of afhaken vermindert. Dit onderdeel omvat de volgende maatregelen: Maatregel Versnelde start van projecten gericht op preventie

Beschrijving dringende knelpunt Inwoners met een hulp- en ondersteuningsvraag worden soms verwezen naar een maatwerkvoorziening, omdat een voorliggend alternatief ontbreekt. De Blauwdruk Preventie Jeugd bevat een scala aan voorstellen en best practises uit andere gemeenten, die het beroep op maatwerk kunnen verminderen.

Resultaat Start van 2 kansrijke projecten op basis van projectplannen met een realistische begroting en resultaten. Daling van het aantal aanvragen voor een maatwerkvoorziening.

€ 75.000

4

Verkenning van mogelijkheden voor een ‘gekantelde’ dagbesteding

Ontwerp van een voorziening voor diagnose en ontwikkeling in het kader van het programma Waardevol werk

Door te investeren in de ontwikkeling van kansrijke projecten willen wij een versnelling aanbrengen in het versterken van het voorveld voor jeugd en jongeren. Inwoners met een ondersteuningsbehoefte aan dagbesteding maken veelal gebruik van individuele maatwerkvoorzieningen ‘begeleiding groep’. Dit is een dure voorziening, met de nodige administratieve lasten. Door de dagbesteding te ‘kantelen’ kunnen inwoners met een behoefte aan dagbesteding laagdrempelig terecht bij een voorziening in de buurt (indicatievrij), samen met wijkbewoners en vrijwilligers die graag iets willen betekenen. De gemeente heeft een reeks aan voorzieningen om inwoners die dit nodig hebben te ondersteunen bij het verkrijgen en behouden van (betaald) werk. Deelnemers blijven soms echter te lang ‘hangen’ in een voorziening en ontwikkelen zich onvoldoende. Of ze vallen uit omdat de werkplek niet past bij hun capaciteiten. Een voorziening voor diagnose en ontwikkeling maakt het mogelijk om de (ontwikkel) potenties van deelnemers beter in beeld te brengen.

Start van 2 concrete projecten in samenspraak met (zorg)aanbieders om ervaring op te doen en een afweging voor een bredere uitrol te kunnen maken. Daling van de uitgaven voor de maatwerkvoorziening ‘begeleiding groep’.

75.000

Een uitvoerbaar 50.000 inrichtingsplan voor een voorziening voor diagnose&ontwikkeling, resulterend in een meer effectieve inzet van voorzieningen en doorstroom van deelnemers naar een zo regulier mogelijke, passende werkplek.

4.2 Doorvoeren andere werkwijze - slim combineren, samenwerken en innovatie Het tweede onderdeel richt zich op anders werken en handelen in relatie tot onze inwoners en maatschappelijke partners. Het betreft het leidende principe ‘een verantwoordelijke samenleving’ en het leidende principe ‘zo dichtbij mogelijk’. We investeren in het kennen van de inwoner en handelen naar wat nodig is voor de inwoner om zo zelfstandig mogelijk te functioneren en naar vermogen bij te dragen aan de samenleving. Dit onderdeel geeft een impuls aan hoogwaardig en waardevol klantcontact met als doel de inwoner beter in beeld te krijgen en te houden én te werken volgens de bedoeling vanuit vakmanschap (integraler en vanuit een brede blik; rechtmatig maar niet rechtlijnig).

5

Dit onderdeel van het Investeringsprogramma bestaat uit de volgende concrete maatregelen: Maatregel Integrale werkwijze overgang 18-/18+

Onderzoek naar het effectief inrichten van vervolgcontacten in het kader van de P wet

Integrale aanpak op basis van het werken met ‘focusklanten’.

Implementeren van de Doorbraakmethode

Beschrijving dringende knelpunt De overgang naar volwassenheid is voor veel jongeren met een psychische kwetsbaarheid of sociale problematiek lastig. Met name de overgangsfase van jeugdhulp naar Wmo is complex en loopt nog niet optimaal. Het is belangrijk om meer aandacht te hebben voor deze overgang en jongeren naar volwassenheid goed te begeleiden. Na het toekennen van een uitkering in het kader van de Participatiewet, is er geen sprake van vervolgcontacten op basis van een vaste regelmaat. Dit is het gevolg van de bezuinigingen op de formatie in het primaire proces. Het loont de moeite om te onderzoeken op welke basis vervolgcontacten effectief ingericht kunnen worden, gericht op activering naar werk/participatie en vroegsignalering financiële problematiek. Inwoners kloppen bij de gemeente aan met verschillende vragen om ondersteuning. Omdat niet ‘alles’ kan voor ‘alle’ inwoners is het belangrijk om focus aan te brengen. Welke inwoners hebben onze ondersteuning het hardst nodig en welke inzet vraagt dit? We kunnen hier bewuste keuzen in maken om inwoners écht vooruit te helpen. Een integrale benadering met focusklanten kan bijdragen om met de schaarse middelen meer resultaten te bereiken zo laat o.a. de aanpak WIJ Eindhoven en Navigator uit Assen/Meppel zien. Landelijk zijn positieve ervaringen opgedaan met de ‘Doorbraakmethode’.

Deze methode ondersteunt bij het leveren van professioneel maatwerk bij complexe casussen, zoals multi-

Resultaat Ontwikkelen van een integrale aanpak op het gebied van wonen – werken - welzijn – zorg voor een soepele overgang van kwetsbare jongeren naar volwassenheid.

€ 50.000

Inzichten toepassen in de uitvoeringspraktijk en vertalen naar een gerichte en gestructureerde werkwijze om mensen te activeren en financiële problematiek te voorkomen.

50.000

Een gerichte, integrale benadering van inwoners die ondersteuning nodig hebben op meerdere terreinen. Het resultaat is dat deze inwoners zich sneller ontwikkelen naar (financiële) zelfredzaamheid en (betaald) werk.

50.000

Bruikbare inzichten in de Doorbraak-methode integreren in de werkwijze van de verschillende teams. Resulterend in een

50.000

6

probleem huishoudens. De methode is gericht op een balans tussen zakelijk realisme en oog voor de menselijke maat. Binnen onze gemeente is op bescheiden schaal een pilot uitgevoerd met eveneens positieve ervaringen. Wij willen de principes uit deze methodiek inzetten in de verschillende teams in het sociaal domein en daarmee het vakmanschap van onze professionals een impuls geven.

sneller traject naar normalisering van problematiek, inclusief het ontwikkelen van een ‘escalatieroute’ voor multi probleem huishoudens.

4.3 Kwaliteitsimpuls dienstverlening organisatie – ICT, primaire werkprocessen en kwaliteit Eén van de leidende principes van de strategische visie betreft ‘efficiënt en effectief’, een principe dat bijdraagt aan de te realiseren besparingen. Efficiënt en effectief werken betekent onder andere het stroomlijnen van de werkprocessen met de focus op kwaliteit en doelmatigheid en het weghalen van verspillingen (lean), om te komen tot een verbeterde kwaliteit van dienstverlening aan onze inwoners. Het vraagt tevens om een verbetering van de ICT infrastructuur, waardoor medewerkers beter worden ondersteund en inwoners meer gebruik kunnen maken van digitale vormen van dienstverlening. En het vraagt om het borgen van de kwaliteit van dienstverlening en een uniforme manier van werken, waardoor de inwoner ervaart dat hij doelgericht en adequaat wordt geholpen. Met deze maatregelen scheppen wij de voorwaarden binnen de organisatie voor een kwalitatief betere dienstverlening aan onze inwoners. Hoewel dit onderdeel in ontwikkeling is, is het cruciaal deze ontwikkelingen te versnellen. Voorgestelde set aan maatregelen: Maatregel Doorlichten van huidige ICT infrastructuur en opstellen verbeterplan

Versterken en verbeteren applicatiebeheer

Stroomlijnen primaire werkprocessen

Beschrijving dringende knelpunt In de afgelopen jaren zijn alleen de noodzakelijke aanpassingen in de ICT infrastructuur doorgevoerd. Daardoor is er sprake van instabiliteit en uitval van het systeem, met als resultaat productieverlies van de medewerkers. Aanpassingen en beheer applicatiebeheer zijn vertraagd door langdurig ziekteverzuim en niet kunnen invullen van vacatures (krapte op de arbeidsmarkt). Herontwerp van het primaire werkproces inkomen en werk is gaande en levert efficiency op als ook de mogelijkheid te leren en te verbeteren. Er is op dit moment onvoldoende kennis en slagkracht

Resultaat Doorlichting en verbeterplan moeten leiden tot een stabiele ICT infrastructuur, hogere productiviteit van medewerkers en meer zelfbediening voor inwoners. Doorvoeren van aanpassingen in applicatiebeheer waardoor efficiënter werken mogelijk is. Gestroomlijnde (hoofd)werkprocessen en digitalisering van de dienstverlening (waar mogelijk) waardoor de

€ 50.000

75.000

75.000

7

Inrichten kwaliteitsborging dienstverlening

om ook het primaire werkproces Wmo en Jeugd te herzien en te verbeteren. Het ingezette beleid ‘zorgen voor naar zorgen dat’ vraagt om sturing op kwaliteit en uniformiteit van werken binnen de uitvoering en specifiek de toegang. Het inrichten van een effectief systeem van kwaliteitsborging geeft een impuls aan een betere kwaliteit van dienstverlening en helpt bij het maken van scherpere keuzes voor de inzet van de juiste ondersteuning of hulp voor onze inwoners.

inwoner sneller geholpen is. Borging van een meer integrale sturing op kwaliteit en uniforme werkwijze, met als resultaat adequate dienstverlening tegen aanvaardbare kosten voor inwoners die hulp of ondersteuning nodig hebben.

50.000

4. Investeringsprogramma Wij hebben vooral behoefte om blijvend te kunnen investeren in de omslag in het sociaal domein. We willen de transformatie borgen en de visie verder implementeren. Hieronder het overzicht van het totale Investeringsprogramma. Investeringsprogramma

investering

I. Versnellen van maatregelen gericht op preventie en activering versnelde start van projecten gericht op preventie

€

75.000

€

75.000

€

50.000

verkenning van mogelijkheden voor een 'gekantelde' dagbesteding ontwerp van een voorziening voor diagnose en ontwikkeling in het kader van het programma Waardevol Werk subtotaal

totaal

€

200.000

€

200.000

subtotaal

€

250.000

TOTAAL INVESTERINGSPROGRAMMA

€

650.000

II. Doorvoeren andere werkwijze - slim combineren, samenwerken en innovatie integrale werkwijze overgang 18- / 18+

€

50.000

onderzoek naar het effectief inrichten van vervolgcontacten P wet

€

50.000

integrale aanpak op basis van het werken met 'focusklanten'

€

50.000

implementeren van de Doorbraakmethode

€

50.000

subtotaal III. Kwaliteitsimpuls dienstverlening organisatie - ICT, primaire werkprocessen en kwaliteit doorlichten huidige ICT infrastructuur en opstellen verbeterplan

€

50.000

versterken en verbeteren applicatiebeheer

€

75.000

stroomlijnen primaire werkprocessen

€

75.000

inrichten kwaliteitsborging dienstverlening

€

50.000

Het financiële meerjarige effect per investeringsmaatregel is moeilijk te becijferen. Over het geheel genomen is een besparingseffect te verwachten. Niet investeren betekent minder beheersing van uitgaven en groter risico van begrotingsoverschrijdingen. 8

De huidige meerjarenbegroting geeft een realistisch beeld van de te verwachten noodzakelijke uitgaven op de voorziene hulpvraag. Autonome ontwikkelingen in de hulpvraag bij inwoners zorgen echter voor schommelingen in het uitgavenniveau. De voorgestelde investeringen in dit Investeringsprogramma dragen bij aan de inhoudelijke doelstellingen van het sociaal domein, inclusief de financiële opgave om binnen het kader van de vigerende meerjarenbegroting de kosten voor maatwerkvoorzieningen te verminderen. De investering is gebaseerd op ramingen. Er wordt een begroting gemaakt en de werkelijke uitgaven worden gevolgd. Bij de inzet van maatregelen worden financiële én maatschappelijke resultaten voor zover mogelijk specifiek en meetbaar gemaakt en een evaluatie brengt de daadwerkelijke effecten in kaart. Wanneer de ene maatregel minder kost dan de andere kunnen verschuivingen worden aangebracht. Middelen die niet worden besteed worden ook in beeld gebracht. Voortgang en resultaten worden gemonitord en gerapporteerd via de reguliere weg in de bestuurlijke rapportages.

Dekking Indien het resultaat van de jaarrekening 2020 dit toelaat wordt € 650.000,- bestemd voor bovenstaande investeringskosten.

9