996631 - bijlage 1 - Projectplan Zutphense aanpak geletterdheid 2025
Tekst van het document
Zutphense Aanpak Geletterdheid Projectplan 2025
Colofon Dit is een uitgave van de gemeente Zutphen Postbus 41 7200 AA Zutphen 's Gravenhof 2 www.zutphen.nl
Auteur(s): Loes Schurink (Team jeugd & onderwijs) en Frederique Slot (Team inkomen & schuldhulp) Versie: 2025 Geletterdheid
2 / 33
Inhoud Aanleiding
4
Resultaten
7
Activiteiten
11
Organisatie en rollen
15
Activiteiten en tijdspad
17
Communicatie
20
Financiën
21
Risico’s en maatregelen
22
Monitoring
23
Bijlage 1: Inventarisatie huidig aanbod
24
Bijlage 2: Achtergrondinformatie dyslexie
31
Bijlage 3: Begroting
33
Geletterdheid
3 / 33
Aanleiding In september 2022 is het college van B&W van de gemeente Zutphen akkoord gegaan met de Startnotitie ‘Brede Taalaanpak’, met als doel om de overdracht van generatie op generatie van laaggeletterdheid te doorbreken. Dit past bij concrete doelen uit het Preventieplan Jeugd (2019-2023), het Beleidsplan jeugd (2021-2024) en het coalitieakkoord ‘Natuurlijk betrokken, gelijk vooruit’ (2022-2026) om taalachterstanden bij jeugdigen en hun ouders te verkleinen en te voorkomen. Geletterdheid omvat taal-, lees-, reken- en digitale vaardigheden en speelt een essentiële rol in het versterken van zelfredzaamheid, het bevorderen van welbevinden en gezondheid, het vergroten van kansen op de arbeidsmarkt en het verbeteren van de bestaanszekerheid. De missie van de Zutphense Aanpak Geletterdheid (ZAG) is dat alle inwoners voldoende geletterd zijn om mee te kunnen doen in de maatschappij. Moeilijk aan een baan kunnen komen omdat het lastig is om een goede sollicitatiebrief te schrijven. De bijsluiter niet goed kunnen lezen en daardoor medicijnen verkeerd gebruiken. Je (klein)kinderen niet kunnen helpen met huiswerk. Geen afspraak kunnen maken met een specialist, omdat dat digitaal moet. Meer kans op schulden omdat je de brieven van de bank of overheid niet begrijpt. Een lager schooladvies krijgen, omdat je leesvaardigheden onvoldoende zijn en je daardoor niet goed meekomt op school.
In de gemeente Zutphen zijn deze voorbeelden de realiteit voor ongeveer 15 procent van de volwassen inwoners die laaggeletterd zijn, tegenover een landelijk percentage van 12 procent laaggeletterden1. Dat zijn ongeveer 7.300 inwoners van de gemeente Zutphen tussen 16 en 65 jaar. Dit komt overeen met de cijfers van onderwijsachterstanden bij onze jongste inwoners; peuters van 2,5 tot 4 jaar. 19% van de peuters in de gemeente Zutphen start op de basisschool al met een (taal)achterstand, tegenover 15% van de peuters landelijk. Ook is met de huidige berekeningen in de gemeente Zutphen het prevalentiecijfer dyslexie met ongeveer 13% flink hoger dan het landelijke gemiddelde van rond de 7%.
1 Geletterdheidinzicht.nl Geletterdheid
4 / 33
Gezamenlijke visie Veel bevlogen professionals werken vanuit hun eigen organisatie, achtergrond en visie aan het versterken van de geletterdheid in de gemeente Zutphen. Een gezamenlijke visie vanuit de ZAG zorgt voor betekenis in het versterken van de geletterdheid van onze inwoners, geeft richting, verbindt en geeft energie. Daarnaast biedt het de gelegenheid om periodiek te evalueren wat we bereiken, en te veranderen waar nodig. Bij het versterken van de geletterdheid van onze inwoners gaan we uit van motivatie en een positieve aanpak. We spreken daarom zoveel mogelijk over geletterdheid, maar hebben ook aandacht voor inwoners die minder geletterd zijn. ‘We versterken de geletterdheid van jong & oud in de gemeente Zutphen, zodat hun kansen op het gebied van onderwijs, werk, (financiële) bestaanszekerheid en gezondheid worden vergroot.’
Gezamenlijke aanpak De Zutphense Aanpak Geletterdheid kent een integrale aanpak. Dit betekent aandacht voor geletterdheid van jong tot oud (0-100 jaar). Voor de jongste inwoners begint het al met het hebben van plezier in lezen en een goede taalontwikkeling. Voor jongeren is taalbeheersing essentieel voor het lezen en begrijpen van formulieren om financiële zaken te regelen en voor het vinden en behouden van werk2. Dit is geen opgave voor alleen het onderwijs en professionals, ook ouders, grootouders en anderen kunnen een grote bijdrage leveren in het stimuleren van het leesplezier en de taalontwikkeling. Bij een dreigende taalachterstand is vroegsignalering essentieel. Dit doen we samen. Onderwijs, preventiepartners en inwoners kunnen elkaar ondersteunen en versterken om taalachterstanden te voorkomen. Voor inwoners die meer moeite hebben met taal moet er passend aanbod voorhanden zijn. We zetten in op het terugdringen van dyslexie. Een samenhangende aanpak en integrale benadering, zowel binnen als buiten de gemeente, is nodig
2 Soepele overgang van jeugd naar volwassenheid, van visie naar uitvoe-
ring, 2025 Geletterdheid
5 / 33
om geletterdheid te versterken en tijdig de inwoners in beeld te hebben. We gaan samen aan de slag en werken vanuit vertrouwen en gelijkwaardigheid. Op dit moment bestaat in de gemeente Zutphen al een divers taalaanbod dankzij veel partners. De eerste inventarisatie van het huidige taalaanbod van alle partners is opgenomen in bijlage 1 (bijlage 1: inventarisatie huidige aanbod).
Geletterdheid
6 / 33
Resultaten De Zutphense aanpak geletterdheid kent een integrale benadering en een samenhangende aanpak voor jong en oud. We gaan daarom aan de slag met zes actielijnen die we aan elkaar verbinden en die elkaar versterken. We plaatsen deze aanpak in de preventiepiramide ZAG. De preventiepiramide richt zich op het versterken van de pedagogische basis (in stand houden van geletterdheid), preventie (voorkomen en/of vroeg signaleren) en de aanpak van reeds ontstane vormen van laaggeletterdheid.
Figuur 1. Preventiepiramide ZAG (zes actielijnen)
Actielijn 1. Het bevorderen van leesplezier onder jeugdigen Wanneer je plezier hebt in een activiteit, besteed je er meer tijd aan en leer je de vaardigheid beter. Daarom willen we het leesplezier van (jonge) kinderen bevorderen, waardoor de taalvaardigheid gestimuleerd wordt en dit blijvende voordelen heeft voor de rest van hun leven. Het bevorderen van leesplezier is lastig te meten. Plezier is een gevoel. We zetten daarom in op interventies die preventief werken en het lees- en taalplezier bevorderen en meten en evalueren die. Resultaat 1 Vanaf 2025 hebben alle scholen in de gemeente Zutphen een passende 2. interventie die het leesplezier onder jeugdigen vergroot. Actielijn Ouders meer betrekken bij de (taal)ontwikkeling van hun kind Geletterdheid
7 / 33
Actielijn 2. Ouders meer betrekken bij de (taal)ontwikkeling van hun kind Uit onderzoek blijkt dat jonge kinderen het meeste leren van één op één interactie, bijvoorbeeld met hun ouders of hun leerkracht. Omdat kinderen veel tijd thuis zijn is het belangrijk om ouders bewust te maken hoe groot en belangrijk hun rol in de (taal)opvoeding van hun kinderen is. Voor laaggeletterde ouders kan de leesopvoeding van hun kind heel moeilijk zijn. Het is daarom van belang om deze ouders voldoende ondersteuning te bieden over hoe ze de taalontwikkeling van hun kind kunnen stimuleren, op een manier die bij hen past. Deze ondersteuning richt zich op het stimuleren van interactie tussen ouder en kind (in hun thuistaal) en/of de Nederlandse taal beter te leren. Hierdoor doorbreken we de vicieuze cirkel van generatie op generatie van laaggeletterdheid. Resultaat 2 In 2026 beschikken we over passend aanbod gericht op het meer betrekken van ouders bij de (taal)ontwikkeling van hun kind.
Actielijn 3. Passend taalaanbod inventariseren en creëren Om een dekkend aanbod te creëren is het essentieel dat we weten wat het huidige aanbod is. We brengen in beeld wat het huidige aanbod is, traceren ontbrekend aanbod en vullen dit aanbod in met onze partners. We zorgen voor een dekkend aanbod zonder onnodige overlap. Resultaat 3a In 2026 heeft de gemeente Zutphen een dekkend taalaanbod voor 0100 jaar.
We ontwikkelen daarnaast praatplaten waarbij het huidige aanbod voor verschillende doelgroepen eenvoudig (B1) en in verschillende talen weergegeven wordt. Hierdoor kan gemakkelijk passend taalaanbod gevonden worden, en kunnen professionals makkelijker doorverwijzen in het netwerk. Resultaat 3b Vanaf 2026 wordt via praatplaten het huidige aanbod voor de verschillende doelgroepen eenvoudig en in verschillende talen weergeven.
Geletterdheid
8 / 33
Actielijn 4. Het netwerk geletterdheid versterken De aanpak van laaggeletterdheid is complex en divers. Een succesvolle aanpak vraagt daarom om samenwerking in een netwerk, waarin betrokken partners werken aan een gezamenlijke visie, gedeelde ambities en een gezamenlijke inzet. De gezamenlijke opdracht wordt vastgelegd in het convenant bondgenootschap Geletterdheid en ondertekend door alle taalpartners. Door cyclische bijeenkomsten te organiseren creëren we blijvende aandacht voor het onderwerp. Hierdoor ontstaat een coalitie waarin professionals en organisaties samen leren, ontwikkelen en elkaar kennen. Resultaat 4 Vanaf 2025 beschikt de gemeente Zutphen over een coalitie van partners die zich actief inzetten op geletterdheid voor 0-100 jaar.
Actielijn 5. Signaleren van laaggeletterdheid onder inwoners verbeteren Het succesvol stimuleren van de geletterdheid van de inwoners begint met het bereiken van de inwoners. Dat betekent dat we goed in beeld moeten hebben waar inwoners zich bevinden en welke partners bij deze inwoners betrokken zijn of kunnen worden. Daarbij is voldoende ervaring of kennis over het aangaan van het gesprek rondom geletterdheid van groot belang. Netwerkpartners vervullen een belangrijke rol in het signaleren en motiveren van de laaggeletterde inwoners. Het signaleren van laaggeletterdheid is echter meestal (nu nog) geen primaire taak van professionals. Vandaar dat we met betrokken partijen nader in gesprek gaan en afspraken maken over het trainen van het signaleren en doorverwijzen bij laaggeletterdheid. Resultaat 5 Vanaf 2026 worden jaarlijks ten minste drie organisaties getraind in het signaleren en doorverwijzen bij laaggeletterdheid.
Actielijn 6. Aanpak dyslexie De ZAG kent een integrale en preventieve aanpak in het bevorderen van geletterdheid. Actielijn 6 gaat in op de aanpak van dyslexie. Zutphen heeft, vergeleken met de landelijke cijfers, een hoog aantal kinderen dat gebruik
Geletterdheid
9 / 33
maakt van dyslexiezorg (hoog prevalentiecijfer). We willen het aantal kinderen dat gebruik moet maken van dyslexiezorg verlagen door versterking van de preventieve inzet. Dit vraagt om een goede samenwerking tussen het onderwijs, gemeente en zorgaanbieders. En het vraagt om een scherpe analyse, goede samenwerkingsafspraken en écht doen wat nodig is. We gaan samen aan de slag. Dyslexie bestaat uit vier verschillende gradaties, met elk eigen ondersteuningsvormen (in bijlage 1 staat achtergrondinformatie over dyslexie). Ondersteuningsniveaus 1 t/m 3 zijn belegd in het onderwijs, ondersteuningsniveau 4 is bedoeld voor kinderen met de diagnose Ernstige Dyslexie (ED), dat als onderdeel van de Jeugdwet door de gemeente wordt gefinancierd. Het is lastig om de verschillende niveaus exact van elkaar te onderscheiden. Dit kan leiden tot doorverwijzingen naar zorg voor ED (ondersteuningsniveau 4), terwijl meer preventieve ondersteuningsniveaus beter passen bij de leerling. Daarom is het belangrijk dat er scherpte wordt aangebracht in het onderscheid tussen de vier ondersteuningsniveaus. We gaan in nauwe samenwerking met het onderwijs, het samenwerkingsverband passend onderwijs, logopedisten en dyslexiezorg-aanbieders aan de slag met het thema dyslexie, met als doel het prevalentiecijfer dichter bij het landelijk gemiddelde te brengen.
De inzet zal zich richten op het maken van afspraken met alle partners over de ondersteuningsniveaus, diagnostiek en behandeling van dyslexie. Een belangrijke rol daarbij is weggelegd voor onafhankelijke beoordeling van het leesdossier van een leerling voordat diagnostisering plaatsvindt. We zetten in op een onafhankelijke poortwachter die deze rol kan vervullen. De te verwachten vrijgekomen financiële middelen uit het jeugdzorgbudget (dyslexie) zetten we preventief in ten bate van actielijn 1: het bevorderen van leesplezier en het voorkomen van taalachterstand. Resultaat 6 Vanaf 2025 werken de partners in de gemeente Zutphen samen aan het verlagen van het prevalentiecijfer dyslexie richting het landelijk gemiddelde.
Geletterdheid
10 / 33
Activiteiten Om de beoogde resultaten te behalen is een uitvoeringsagenda met activiteiten opgesteld. Resultaat 1 Vanaf 2025 hebben alle scholen in de gemeente Zutphen een passende interventie die het leesplezier onder jeugdigen vergroot.
Activiteiten bij resultaat 1 • • • • •
Onderzoeken welke interventies het leesplezier van de jeugdigen vergroten. Om de wensen en behoeften van de scholen (zowel PO- als VOscholen) te inventariseren gaan we in gesprek met de scholen. Gesprekken voeren met de partners, waaronder bibliotheek, samenwerkingsverband en logopedie. In samenwerking met de partners en de scholen de interventies op alle scholen in Zutphen uitrollen. Gezamenlijk wordt de interventie geëvalueerd en gemonitord. Resultaat 2
In 2026 beschikken we over passend aanbod gericht op het meer betrekken van ouders bij de (taal)ontwikkeling van hun kind.
Activiteiten bij resultaat 2 •
• • • • •
Onderzoeken welke partijen willen bijdragen aan het samenkomen van ouders rondom het thema (taal)opvoeding en op welke plekken we samenkomsten kunnen faciliteren. Starten op de eerste locatie met een interventie voor ouders en hun kind, in de vorm van een pilot. Pilot evalueren en onderzoeken hoe we kunnen continueren en uitbreiden. Uitbreiden met twee interventies op andere locaties. De interventie wordt gemonitord. Zorgen dat project Peuter/Kleuterlab in 2025 op alle kinderopvanglocaties met VE gegeven wordt.
Geletterdheid
11 / 33
Resultaat 3a In 2026 hebben we een dekkend taalaanbod voor 0-100 jaar.
Activiteiten bij resultaat 3a •
•
Om wensen en behoeften te inventariseren gaan we in gesprek met inwoners en met partners in de gemeente per doelgroep: kinderen, volwassenen, nieuwkomers en digitale vaardigheden. We breiden het aanbod uit met nieuwe interventies die aansluiten op de behoeften en wensen van in de inwoners. Resultaat 3b
Vanaf 2026 gaan we via praatplaten het huidige aanbod voor de verschillende doelgroepen eenvoudig en in verschillende talen weergeven.
Activiteiten bij resultaat 3b • •
• •
We gaan het huidige aanbod in kaart brengen samen met de partners. Per doelgroep (kinderen, volwassenen, nieuwkomers en digitale vaardigheden) wordt een praatplaat gemaakt met het huidige aanbod. De praatplaten worden verspreid via de partners en onze communicatiemiddelen. Jaarlijks worden de praatplaten geactualiseerd. Resultaat 4
Vanaf 2025 beschikt de gemeente Zutphen over een coalitie van partners die zich actief inzetten op geletterdheid voor 0-100 jaar.
Activiteiten bij resultaat 4 •
•
We starten het traject op voor het nieuwe convenant, waarbij het oude convenant wordt herzien. Dit gaan we doen middels een eerste verkennende bijeenkomst met de partners. In samenspraak met de partners worden nieuwe afspraken en doelen gemaakt voor in het convenant.
Geletterdheid
12 / 33
•
•
Middels een vervolgbijeenkomst met alle betrokken partners wordt het nieuwe convenant ondertekend door de gemeente en partners. Dit wordt als startsein gezien voor de nieuwe samenwerking. Twee keer per jaar komen de partners samen om bij te praten, evalueren en de doelen bij te stellen. Dit zorgt voor borging van de coalitie.
Resultaat 5 Vanaf 2026 worden jaarlijks ten minste drie organisaties getraind in het signaleren en doorverwijzen van laaggeletterdheid.
Activiteiten bij resultaat 5 •
•
•
•
We kiezen voor een gelaagde opbouw bij het selecteren van de organisaties. Eerst worden organisaties getraind die inwoners dagelijks begeleiden, daarna de overige organisaties. We hebben ook aandacht voor onze eigen dienstverlening, zoals het trainen van teams in het sociaal domein, het klantcontactcentrum en publiekszaken. Met de geselecteerde partners gaan we in gesprek en worden nadere afspraken gemaakt over de trainingen. De afspraken worden vastgelegd in de subsidieafspraken. De trainingen worden per training geëvalueerd met de cursisten.
Geletterdheid
13 / 33
Resultaat 6 Vanaf 2025 werken de partners in de gemeente Zutphen samen aan het verlagen van het prevalentiecijfer dyslexie richting het landelijk gemiddelde.
Activiteiten bij resultaat 6 •
• •
• • •
Gesprekken starten met partners (scholen, samenwerkingsverband, dyslexiezorg) voor het verkrijgen van inzicht in de lokale situatie op het gebied van dyslexie. Onderzoek doen naar het vóórkomen, diagnostiseren en behandelen van dyslexie in de gemeente Zutphen. Concrete afspraken maken over de aanpak van dyslexie, onderscheid aanbrengen in de verschillende ondersteuningsniveaus en deze vastleggen in een samenwerkingsovereenkomst. Daarbij is aandacht voor wat het onderwijs nodig heeft aan ondersteuning. De afspraken omzetten in een randvoorwaardelijke interventie, zoals het werven van een poortwachter dyslexie. Rollen en taken bespreken over de aanpak rondom dyslexie. De inzet evalueren en waar nodig samenwerkingsafspraken wijzigen.
Geletterdheid
14 / 33
Organisatie en rollen In de gemeente Zutphen zijn veel partners bezig met het verbeteren van geletterdheid van onze inwoners. Het gaat om samenwerking tussen de gemeente, bibliotheek, taalhuis, taalvrijwilligers, scholen, kinderopvang en diverse andere partijen. We richten ons op alle leeftijden van 0-100 jaar en verdelen ze in de volgende leeftijdsgroepen:
0-4
4-12
12-18
18-67
67+
Inwoners Het aanbod is voor de inwoners. De inwoners zijn heel belangrijk bij de evaluatie van het huidige aanbod en bij het creëren van nieuw passend aanbod. We gaan input bij hen ophalen over hun wensen en behoeften. We gaan op zoek naar de juiste manier om de inwoners te betrekken. De partijen In de gemeente Zutphen zijn veel partijen die zich bezig houden met de geletterdheid van de inwoners. De eerste inventarisatie van het huidige aanbod van alle partijen is opgenomen in bijlage 1, inventarisatie huidig aanbod. Per actielijn zijn andere partijen betrokken. Actielijn 1 richt zich op schoolgaande jeugd. De scholen en de bibliotheek spelen hier een grote rol. Bij actielijn 2 zijn de partijen betrokken die zowel kinderen als volwassen ondersteunen. Het gaat erom dat de overdracht van generatie op generatie wordt doorbroken. Voor actielijn 3 en 4 worden alle partijen betrokken die iets doen voor de geletterdheid van de inwoners. Bij actielijn 5 wordt eerst de nauwe samenwerking opgezocht met partijen die dagelijks de inwoners begeleiden, zoals welzijnsorganisaties. Voor actielijn 6 werken we samen met het onderwijs, het samenwerkingsverband passend onderwijs en aanbieders van ondersteuning bij dyslexie. Projectgroep ZAG De beleidsadviseurs uit het sociaal domein (Jeugd & Onderwijs, Participatie en Welzijn) dragen zorg voor het continueren van het plan op hun beleidsterrein.
De beleidsadviseurs zijn de accounthouders van de betrokken partijen. Dit betreft de subsidierelatie tussen gemeente en de partijen. Ze Geletterdheid
15 / 33
zijn onderdeel van de projectgroep ZAG en verantwoordelijk voor specifieke actielijnen. Ze dragen ook zorg voor de inventarisatie en doorontwikkeling van het proces. Waar nodig creëren ze gezamenlijk nieuw passend aanbod. Geletterdheid raakt alle beleidsterreinen in het sociaal domein. Daarom voert een gemeentelijke projectleider de regie over het plan. Die brengt collega’s samen, zowel intern als extern.
Geletterdheid
16 / 33
Activiteiten en tijdspad Uitvoeringsagenda De eerder gestelde doelen zijn procesmatig uitgelijnd en bevatten stappen om tot het resultaat te komen. Actielijn 1: Het bevorderen van leesplezier onder jeugdigen Onderwerp
Q1 2025
Q2 2025
Q3 2025
Q4 2025
Q1 2026
Q2 2026
Resultaat 1 Onderzoek naar de mogelijke interventies In gesprek gaan met de scholen en partners en wensen en behoeften inventariseren Invoeren van de betreffende interventies en blijvend monitoren
Actielijn 2: Ouders meer betrekken bij de (taal)ontwikkeling van hun kind Onderwerp
Q1 2026
Q2 2026
Q3 2026
Q4 2026
Q1 2027
Q2 2027
Resultaat 2 Het huidige aanbod in kaart brengen en onderzoeken welke ouderparticipatieprojecten missen (samen met ouders). Continueren ouderparticipatieproject Peuter/Kleuterlab in 2025 en onderzoeken op welke nieuwe locaties met voorschoolse educatie het aangeboden kan worden Onderzoeken welk extra aanbod in Zutphen gewenst zou zijn Starten met extra ouderparticipatieprojecten.
Geletterdheid
17 / 33
Actielijn 3: Een passend aanbod inventariseren en creëren Onderwerp
Q1 2026
Q2 2026
Q3 2026
Q4 2026
Q1 2027
Q2 2027
Q4 2025
Q1 2026
Q2 2026
Q3 2026
Resultaat 3a Het huidige aanbod in kaart brengen Bij getraceerde ‘witte vlekken’ zorgen we voor aanvullend aanbod, we stoppen met wat niet werkt en/ of waar inwoners geen behoefte aan hebben. In gesprek gaan met de inwoners en partners over nieuw aanbod Het aanbod uitbreiden met nieuwe interviews Resultaat 3b Het huidige aanbod in kaart brengen Samen met team communicatie een praatplaat ontwikkelen De praatplaten verspreiden via de partners en onze communicatiekanalen
Actielijn 4: Het netwerk geletterdheid versterken Onderwerp
Q2 2025
Q3 2025
Resultaat 4 Afspraken met partners over de doelen en behoeften van een netwerk Nieuw convenant opstellen en ondertekenen middels een startbijeenkomst Twee keer per jaar een netwerkbijeenkomst
Geletterdheid
18 / 33
Actielijn 5: Signaleren van laaggeletterdheid onder inwoners verbeteren Onderwerp
Q2 2025
Q3 2025
Q4 2025
Q1 2026
Q2 2026
Q3 2026
Q1 2025
Q2 2025
Q3 2025
Q4 2025
Q1 2026
Q2 2026
Resultaat 5 Een gelaagde lijst maken van partners die worden getraind Met het Taalhuis in overleg over de inhoud van de trainingen Met de eerste partners in gesprek over de training De afspraken vastleggen in de subsidieafspraken Starten met de trainingen
Actielijn 6: Aanpak dyslexie Onderwerp
Resultaat 6 Onderzoek doen naar het voorkomen, diagnostiseren en behandelen van dyslexie in de gemeente Zutphen. Gesprekken starten met partners (scholen, samenwerkingsverband, dyslexiezorg) over rollen, taken en de aanpak van dyslexie. Concrete afspraken maken en vastleggen in een samenwerkingsovereenkomst. Start van de gezamenlijke interventie: poortwachter Monitoren, evalueren en waar nodig afspraken wijzigen.
Geletterdheid
19 / 33
Communicatie De gemeente Zutphen wil het aanbod voor geletterdheid zichtbaar maken voor inwoners, vrijwilligers en professionals. Dit betekent dat het aanbod op verschillende plekken zichtbaar moet zijn, dichtbij de inwoners. Inwoners moeten weten waar ze terecht kunnen. Voor vrijwilligers en professionals is het belangrijk dat ze weten naar welke activiteiten ze warm kunnen doorverwijzen. We maken gebruik van directe communicatie en ook van sociale media om de herkenbaarheid te vergroten en het aanbod onder de aandacht te brengen. Voor deze activiteiten werken we nauw samen met het communicatieteam van de gemeente Zutphen.
Onderwerp
Q3 2025
Q4 2025
Q1 2026
Q2 2026
Q3 2026
Q4 2026
Het aanbod via fysieke praatplaten verspreiden in de wijkcentra, locaties van de gemeente, bibliotheek etc. De praatplaten via onze social media verspreiden Aanbod op de website plaatsen Herkenbaarheid vergroten aanbod geletterdheid via de gesprekken met de partners
Geletterdheid
20 / 33
Financiën Het huidige aanbod gericht op het aanpakken van laaggeletterdheid wordt grotendeels gefinancierd vanuit het Onderwijsachterstandenbeleid en de Wet educatie beroepsonderwijs. Vanuit de Zutphense Aanpak Geletterdheid (ZAG) willen we dit bestaande aanbod versterken en tegelijkertijd inzetten op preventie, zodat geletterdheid duurzaam wordt bevorderd. Extra slagkracht Om aan het begin van het project extra slagkracht te hebben, hebben we een startbudget nodig in 2025, 2026 en 2027. De incidentele dekking voor het startbudget halen we uit bestaande middelen (zie bijlage 3). Verschuiving dyslexiezorg naar preventie We werken samen met onze partners aan het terugdringen van dyslexie richting het landelijk gemiddelde (actielijn 6). De verwachte vrijkomende middelen uit het jeugdzorgbudget (dyslexie) zetten we vervolgens preventief in voor actielijn 1: het bevorderen van leesplezier en het voorkomen van taalachterstand. Hieronder schetsen we een beeld van deze financiële verschuiving. Het scenario en de voortgang zijn afhankelijk van enkele factoren, namelijk: • de samenwerking met scholen, samenwerkingsverband en zorgaanbieders; • de timing en het tempo van de gezamenlijk gekozen aanpak van dyslexie (bijvoorbeeld de positionering van de poortwachter). Mogelijk financieel scenario verschuiving dyslexiezorg naar preventie Structureel budget Budgetruimte
2025
Prevalentie (% dyslexie in Uitgaven instroomgroep) 13% € 348.000
2026
11,5%
€ 307.846
€ 40.154
2027
9,5%
€ 254.307
€ 93.693
2028
7%
€ 187.384
€ 160.616
Geletterdheid
€-
21 / 33
Risico’s en maatregelen Er is een aantal onderwerpen die invloed kunnen hebben op de Zutphense Aanpak Geletterdheid in de gemeente Zutphen. Een aantal denkbare risico’s is hieronder benoemd. Financiering De financiering van het plan is een risico. We gaan ervan uit door in te zetten op preventie dat er budgettaire ruimte ontstaat in het huidige budget. Alleen dit is een veronderstelling, dus het risico bestaat dat het niet uitpakt zoals verwacht. Door te monitoren op de uitgaven en scherp te sturen, kunnen we snel schakelen als dat nodig blijkt. Om de start van het project te stimuleren, zetten we tijdelijke middelen in als startbudget. Integraliteit De Zutphense Aanpak Geletterdheid is een integraal plan in het sociaal domein. Integraal werken kan alleen als alle betrokken teams zich inzetten. Het managementteam heeft hierin een verantwoordelijke taak om de integraliteit te waarborgen. Arbeidskrapte De arbeidsmarktkrapte is ook een risico zowel intern en als extern. Intern kost het capaciteit om dit plan te laten slagen. De afgelopen tijd zijn veel personele wisselingen geweest wat niet ten goede kwam aan het proces. Om de continuïteit te waarborgen van het project, werken we in de vorm van een projectgroep. Daarnaast kan het zijn dat bij de inventarisatie blijkt dat er aanbod ontbreekt. De partijen zullen dan gevraagd worden om nieuw aanbod te realiseren.
Het kunnen realiseren van nieuw aanbod hangt in gevallen wel af van het al dan niet krijgen van het juiste personeel. In sommige gevallen kunnen partners samen optrekken in nieuw aanbod, zodat de druk op het personeel niet toeneemt. Dubbelingen in het aanbod Bij inventarisatie kan blijken dat we dubbel aanbod hebben. De gemeente Zutphen wil een dekkend aanbod zonder onnodige overlap. In het geval er dubbel aanbod is, is het goed om te bekijken of dit een probleem vormt gezien de omvang van Zutphen en het gewenst aanbod in de wijk. Mocht dit wel het geval zijn dan kan dit betekenen dat de gemeente Zutphen dubbele initiatieven in heroverweging moet nemen. Geletterdheid
22 / 33
Monitoring De gemeente Zutphen wil blijvend zicht houden op de voortgang van de Zutphense Aanpak Geletterdheid. We richten een monitor in per actielijn, zodat we over informatie beschikken waar op we kunnen sturen. Ook borgen we de monitoring via de jaarlijkse bijeenkomsten met de partners. • • •
•
We creëren structurele overleggen tussen gemeente en alle betrokken partijen. De projectgroep komt eerst 4-wekelijks en later 6-wekelijks bij elkaar om de voortgang te bespreken. We richten een monitor in per actielijn, waarin cijfers worden weergegeven over het bereik en de stand van zaken. Deze monitor delen we met de projectgroep, managementteam sociaal domein, de portefeuillehouder en zo nodig het college. We rapporteren via de planning & control cyclus.
Geletterdheid
23 / 33
Bijlage 1: Inventarisatie huidig aanbod Kinderen Bij kinderen spreken we niet van laaggeletterdheid, maar over taalachterstand. Zo vroeg mogelijk investeren in de ontwikkeling van jonge kinderen is cruciaal voor de toekomstkansen later in het leven. Voor (jonge) kinderen met (dreigende) (taal)achterstanden bieden we daarom intensieve voorschoolse educatie aan op de peuteropvang. Ook investeren we in de vroegschoolse educatie in groep 1 en 2 van de basisschool, met als doel dat er in de gemeente Zutphen geen kinderen met een taalachterstand naar groep 3 gaan. Daarnaast investeren we in de leesmotivatie en het leesplezier op de basis- en middelbare school.
Geletterdheid
24 / 33
0-4 jarigen – Kansrijke Start Aanbieder
Wat
Waar
Bibliotheek
BoekStart-koffertje
Ophalen in de bibliotheek Zutphen & Warnsveld
Bibliotheek
Boekjes & Babbels
Bibliotheek Warnsveld en wijkcentrum Waterkracht in Zutphen
Bibliotheek
Voorleesuurtje
Elke woensdag bibliotheek Zutphen
Bibliotheek
Voorlees Express
Thuis via de Bibliotheek
Muzef
Muziek op schoot
Muzehof
Bibliotheek
Boekstart in de kinder- Diverse kinderopvang opvang (peuterspelen) locaties
Bibliotheek
Boekstart in de kinder- Diverse kinderopvang opvang (voor kinderen locaties met een VVE-indicatie)
Bibliotheek
Boekenpret
Bibliotheek Zutphen
Bibliotheek
Kinderboeken lenen
Bibliotheek Zutphen en Warnsveld
Logopedie
Taal- en spraakontwik- Op locatie logopedist keling
Geletterdheid
25 / 33
5-12 jarigen Aanbieder
Wat
Waar
Bibliotheek
Voorleesuurtje
Elke woensdagmiddag, beide Bibliotheken
Bibliotheek
Voorlees Express
Thuis via de Bibliotheek
Bibliotheek
Kinderboeken lenen
Bibliotheek
Bibliotheek
De Bibliotheek op School (dBos)
Per school
Bibliotheek
Samen Digitaal
Bibliotheek
Bibliotheek
Bieblab
Bibliotheek Zutphen en Warnsveld
Logopedie
Taal- en spraakontwik- Op locatie logopedist keling
13-18 jarigen Aanbieder
Wat
Waar
Bibliotheek
Jeugdboeken lenen
Bibliotheek
Bibliotheek
De Bibliotheek op School (dBos)
VO scholen
Bibliotheek
Bieblab
Bibliotheek Zutphen en Warnsveld
Logopedie
Taal- en spraakontwik- Op locatie logopedist keling
Internationale schakelklas
School voor anderstaligen vanaf 12 tot 18 jaar
Geletterdheid
Op locatie
26 / 33
Volwassenen Bij volwassen (18+) spreken we over laaggeletterdheid. In het volwassenaanbod wordt onderscheid gemaakt in twee groepen. Inwoners met een migratieachtergrond die Nederlands als tweede taal hebben geleerd, vallen onder de NT2 doelgroep. Inwoners die in Nederland geboren zijn en het Nederlands als moedertaal hebben vallen onder de doelgroep NT1. In de gemeente Zutphen is ongeveer 75 procent van de laaggeletterden NT1 en ongeveer 25 procent is NT2. Het aanbod voor taalonderwijs aan volwassen wordt gefinancierd vanuit de Wet Educatie Beroepsonderwijs (WEB). Dit wordt regionaal geregeld, met de gemeente Apeldoorn als centrumgemeente. In de gemeente Zutphen organiseren we het taalaanbod met het Taalhuis en enkele andere lokale partners.
Aanbieder
Wat
Waar
Taalhuis BIJ de bieb
Taalondersteuning in de vorm van taaldocenten en taalvrijwilligers
Bibliotheek Zutphen, Bibliotheek Warnsveld, elke donderdagochtend in Waterkracht
Taalhuis BIJ de bieb
Taalspreekuur door taaldocent
Iedere donderdagochtend in Waterkracht
Stichting Spraakmakers
Taallessen voor ouders en volwassen (voornamelijk NT2): ‘Taal Dichtbij’.
Wekelijks lesmoment in Waterkracht
Taalhuis BIJ de bieb
Spreektaal op de Werkvloer
2Switch, Buurtservice en Spijs
’t Gilde
Taalondersteuning aan NT2 doelgroep
Op locatie
Geletterdheid
27 / 33
Vervolg aanbod volwassen Aanbieder
Wat
Waar
’t Gilde
Praathuis Zutphen
Leeuweriklaan 19 Zutphen
Bibliotheek
Klik & Tik
Bibliotheek Zutphen, Warnsveld, Waterkracht
Bibliotheek
IDO (informatiepunt Digitale Overheid)
Bibliotheek Zutphen en Warnsveld
Bibliotheek
Digitale hulp
Bibliotheek Zutphen en Warnsveld (op afspraak)
TopTaal
Formeel taalonderwijs
Op locatie/online
Perspectief /Taalhuis
Taalles buurtservice
Op locatie
Taalhuis BIJ de bieb
Taalles
HOP woning Noordveen / Weg naar Laren
Geletterdheid
28 / 33
Nieuwkomers Nieuwkomers zijn inwoners die vanuit het buitenland hier naartoe zijn gekomen. Nieuwkomers die onder de Wet Inburgering vallen zijn inburgeringsplichtig en dienen hun inburgeringsexamen te halen. We werken hierin samen met het Computer Learning Centre (CLC) en het Gilde. Het kan ook zijn dat nieuwkomers niet inburgeringsplichtig zijn, dan vallen ze onder de NT2 doelgroep van het volwassenaanbod. Aanbieder
Wat
Computer Learning Centre
Formele taalaanbieder Locatie CLC Zutphen voor inwoners die moeten inburgeren
’t Gilde
Praathuis Zutphen
Leeuweriklaan 19 Zutphen
Bibliotheek
Klik & Tik
Bibliotheek Zutphen & Warnsveld
Bibliotheek
Digitale hulp
Bibliotheek Zutphen en Warnsveld (op afspraak)
Bibliotheek
Informatiepunt Digitale Bibliotheek Zutphen Overheid (IDO) en Warnsveld
Bibliotheek
Oefenen.nl voor anderstaligen ‘’Welkom’’
Bibliotheek Zutphen
TopTaal
Formeel taalonderwijs
Op locatie/ online
Perspectief/vrijwilligers
Taalles Groep Eritrese vrouwen
De Uitwijk
Stichting Vangnet
Taalles Groep Eritrese vrouwen
De Waaier
Taalhuis BIJ de bieb
Taalondersteuning in de vorm van taaldocenten en taalvrijwilligers
Bibliotheek Zutphen, Bibliotheek Warnsveld, elke donderdagochtend in Waterkracht
Geletterdheid
Waar
29 / 33
Digitale vaardigheden Geletterdheid bestaat niet alleen uit lezen en schrijven, maar ook uit digitale vaardigheden. In de gemeente Zutphen bestaat al een aanbod om de digitale vaardigheden te verbeteren. Dit aanbod is voor alle inwoners toegankelijk. De bibliotheek heeft hierin een grote rol. Aanbieder
Wat
Waar
Klik & Tik
Laagdrempelig leren om hoe om te gaan met computers en telefoons
Bibliotheek Zutphen, Warnsveld en Waterkracht
Bibliotheek
Hulp bij vragen over bijv. toeslagen, DigiD of andere vragen m.b.t. de (digitale) overheid
Bibliotheek Zutphen en Warnsveld
Digitale hulp
Inloop met vragen over computer, tablet of telefoon
Bibliotheek Zutphen en Warnsveld
Workshops
Aanbod van verschillende workshops zoals navigeren met Google Maps, Whatsappen en DigiD aanmaken
Bibliotheek Zutphen & Warnsveld
Informatiepunt Digitale overheid (IDO)
Geletterdheid
30 / 33
Bijlage 2: Achtergrondinformatie dyslexie Wat is dyslexie? Dyslexie is het Griekse woord voor ‘niet goed kunnen lezen’ en wordt gedefinieerd als een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen op woordniveau. Dyslexie kent een neurologische basis, waarbij afwijkingen in de hersenen leiden tot verstoringen in het opnemen van talige informatie. Het gaat vooral om de verwerking van klanken en letters, dat zich uit in moeite met lezen en spellen.3 Dyslexie komt voor binnen alle sociaal-economische achtergronden en alle vormen van onderwijs. Leren lezen is voor veel kinderen een leuke, maar ook spannende nieuwe ervaring. Het stelt kinderen in staat om zich cognitief verder te ontwikkelen, op school en daarbuiten. Voor veel kinderen is goed leren lezen vanzelfsprekend, maar voor kinderen die hier moeite mee hebben kan dit tot veel frustratie leiden. Het is de taak van het onderwijs om kinderen te ondersteunen en ervoor te zorgen dat het leren lezen toch, ondanks moeilijkheden, lukt. Ondersteuningsvormen taalonderwijs Ongeveer een kwart van de Nederlandse leerlingen heeft extra ondersteuning nodig om goed te leren lezen4. Meestal lukt dat door extra ondersteuning, vanuit de school, het schoolbestuur of het samenwerkingsverband passend onderwijs. Binnen de dyslexiezorg onderscheiden we vier niveaus van ondersteuning: • • •
Het eerste niveau omvat kwalitatief goed lees- en spellingsonderwijs in klassenverband; Op niveau twee wordt extra begeleiding in de klas aangeboden door de leerkracht. Ongeveer 25% van de leerlingen heeft dit nodig; Op niveau drie worden specifieke interventies uitgevoerd door de lees-/spellingspecialist op school, afgestemd op individuele behoefte. Dit betreft ongeveer 10% van de leerlingen;
3
Dyslexie Centraal
4
Blomert, L. (2005). Dyslexie in Nederland: theorie, praktijk en beleid. Uitgeverij Nieuwezijds
Geletterdheid
31 / 33
•
Niveau vier betreft leerlingen met ernstige en hardnekkige problemen in lezen en spellen op woordniveau. Dit betreft ongeveer 4% van de leerlingen. Diagnostiek en behandeling vindt plaats door een zorgverlener van Ernstige Dyslexie (ED). Dit wordt door gemeenten ingekocht bij dyslexiezorgaanbieders.5
Afbeelding 1. Overzicht van Dyslexie Centraal over de ondersteuningsniveaus bij lezen en spellen op school
5
Verbeterplan Aanpak Dyslexie, Ministerie van VWS en OCW (2023)
Geletterdheid
32 / 33
Bijlage 3: Begroting Om aan het begin van het project slagkracht te hebben, hebben we een startbudget nodig in 2025 en 2026. De incidentele dekking voor het startbudget halen we uit de bestaande POK middelen (Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag). Onderstaande tabel toont de begroting. Actielijn
Begroting POK 2025
Begroting POK 2026
Begroting POK 2027
Actielijn 1. Het bevorderen van leesplezier onder jeugdigen.
begroot vanuit bestaande middelen
begroot vanuit bestaande middelen
begroot vanuit bestaande middelen
Actielijn 2. Ouders meer betrekken bij de (taal) ontwikkeling van hun kind
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
Actielijn 3. Passend taalaanbod inventariseren en creëren
€ 10.000
€ 10.000
€ 10.000
Actielijn 4. Het netwerk geletterdheid versterken
€ 10.000
€ 10.000
€ 10.000
Actielijn 5. Signaleren van laaggeletterdheid onder inwoners verbeteren
€ 15.000
€ 15.000
€ 15.000
Actielijn 6. Terugdringen dyslexie
begroot vanuit bestaande middelen
begroot vanuit bestaande middelen
begroot vanuit bestaande middelen
Onvoorzien/overgangsperiode
€ 25.000
€ 25.000
Coördinatie
€ 8.000
€ 8.000
Geletterdheid
33 / 33