625669 - Bijlage 1-Regiovisie beschermd wonen en maatschappelijke opvang regio Midden-IJssel 2024 tm 2026 'Kracht in kwetsbaarheid'

32

Hoe wordt dit zichtbaar? •

•

•

•

•

•

•

De regio als geheel zet de aanpak terugdringen wachttijden beschermd wonen voort: vernieuwing en ketenoptimalisatie en waar nodig gericht uitbreiden van aanbod beschermd wonen. Hiermee wordt instroom waar mogelijk voorkomen, en doorstroom en uitstroom bevordert. De regio als geheel zet de veldtafel beschermd wonen voort, met als doelen betere plaatsingen van inwoners, minder uitval bij trajecten beschermd wonen en daarmee een betere doorstroom. De regio als geheel subsidieert een regionale woonzorgvoorziening voor mensen met complexe problematiek, zodra deze tot stand is gebracht en voor zover er cliënten beschermd wonen (op grond van de Wmo 2015) uit onze regio verblijven. De regio als geheel onderzoekt – mede in verband met (verwachte) personeelstekorten in de zorg – samen met aanbieders en clientvertegenwoordigers en in afstemming met Zorgkantoren hoe de ondersteuning beschermd wonen anders georganiseerd kan worden, waardoor de continuïteit van noodzakelijke begeleiding en toezicht maar ook de veiligheid, doeltreffendheid en clientgerichtheid gewaarborgd blijft. Daarbij is expliciete aandacht voor de al dan niet noodzaak van (24-uurs)beschikbaarheid van personeel op de locaties en technische mogelijkheden.

De regio als geheel blijft in overleg treden met zorgverzekeraars en zorgkantoren als er zich vraagstukken voordoen bij de overgang van Wmo (bijvoorbeeld bij beschermd wonen of opvang) naar de Wet langdurige zorg of als het gaat om de samenhang met de Zorgverzekeringswet. De regio als geheel blijft bij het Rijk en (via de) VNG aandringen op sluitende afspraken als het gaat om de overgang tussen forensische zorg en beschermd wonen of – indien deze niet op afzienbare tijd tot stand komen – maakt de regio als geheel deze regionaal. De regio als geheel voert – in overleg met de gemeenten in de regio – de regionale werkwijze overgang jeugdhulp met verblijf naar beschermd wonen uit en waar nodig optimaliseert deze. De werkwijze is

•

gericht op het bieden van perspectief en continuïteit van hulp en ondersteuning aan jongeren met jeugdhulp met verblijf die bij het bereiken van de leeftijd van 18 jaar aangewezen zijn op beschermd wonen. De regio verkent of meer of andere begeleiding bij en na uitstroorm nodig is dan nu door aanbieders van beschermd wonen wordt geboden en of het proces van uitstroom geoptimaliseerd kan worden. Dit zodat de stap van beschermd wonen naar weer zelfstandig wonen voor inwoners makkelijker gemaakt kan worden.

33

Actielijn 5: Maatschappelijke opvang als vangnet én springplank Dak- en thuisloosheid Ieder mens heeft recht op een veilige en betaalbare plek om te wonen. Ons land telt een te groot aantal dakloze mensen, die deze basis van een eigen woonplek niet hebben. Terwijl juist voor dakloze mensen een eigen thuis het beste startpunt is voor het werken aan herstel en het opbouwen van een toekomst. Daarom is recent het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis vastgesteld. Maatschappelijke opvang als vangnet We bieden regionaal onderdak én begeleiding aan mensen die de thuissituatie hebben (moeten) verlaten en zich niet op eigen kracht kunnen handhaven in de samenleving. Daarmee zijn deze voorzieningen een vangnet voor deze inwoners. We

Wij vinden dat elke inwoner die dakloos raakt er één te veel is. Alhoewel wij de afgelopen periode een groei zien in het aantal mensen die de thuissituatie hebben (moeten) verlaten, zijn wij vastbesloten deze situatie in de komende periode te keren. Naast de meer preventieve maatregelen (zoals genoemd in de actielijnen 2 en 3) gaat het om verschillende hieronder toegelichte acties en maatregelen die rechtstreeks betrekking hebben op het voorkomen van dakloosheid en het bieden van opvang waar nodig. Dak- en thuisloosheid voorkomen, met prioriteit voor jongeren Elk van de gemeenten in de regio zet de komende periode maximaal in op het voorkómen van dakloosheid onder haar inwoners via de actielijnen 1 t/m 3. De gemeenten in de regio realiseren hiertoe ook de lokale acties die onder meer opgenomen zijn in het vastgestelde Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis.

dragen regionaal zorg voor de continuïteit en kwaliteit van maatschappelijke opvangvoorzieningen34, en ook de toegang daartoe. Het gaat daarbij om 24-uursopvang, crisisopvang en ’tijdelijk onderdak met begeleiding’ (voorheen: ambulante crisisopvang). Bij de maatschappelijke opvang is het doel het verblijf in de maatschappelijke opvang niet langer dan nodig te laten duren en zo snel mogelijk een duurzame (woon)plek te vinden. Het verblijf in de maatschappelijke opvang is gericht op stabilisatie en vervolgens op maatschappelijk activering, herstel, participatie naar vermogen en zelfredzaamheid. Ook wordt met het bieden van maatschappelijke opvang een bijdrage geleverd aan de veiligheid van cliënten en de omgeving en wordt maatschappelijke overlast zo veel mogelijk voorkomen.

34

Bij het voorkomen van dakloosheid hebben we de komende periode regionaal prioriteit voor jongvolwassenen. Wij zijn t/m 2025 vanuit actielijn 2 verder aan de slag met de uitvoering van de extra preventieve maatregelen vanuit de regionale verkenning maximaal voorkomen dakloosheid jongeren regio Midden-IJssel op de gebieden inkomen, scholing/werk, wonen, en hulp en ondersteuning. Daarbij dient, gedurende het verblijf in een jeugdhulpinstelling, meer aandacht te komen voor het aanleren van woonvaardigheden, zodat jongeren – na de jeugdzorgperiode - in staat zijn om desgewenst en waar mogelijk zelfstandig te wonen.

Dakloosheid van inwoners die ontstaat terwijl zij opgenomen zijn

Vernieuwingen in de maatschappelijke opvang: naast vangnet ook

voor behandeling, beschermd wonen (via Wmo of Wlz) of forensische

springplank

verblijfszorg ontvangen of direct aansluitend aan detentie achten

Naast de inzet op het voorkomen van dakloosheid én Housing first

wij onaanvaardbaar. Daar waar deze situaties voorkomen kunnen

draagt vernieuwing van de wijze waarop opvang geboden wordt

worden dringt de regio als geheel aan op (sluitende) afspraken met

bij aan het terugdringen van de tijd dat inwoners noodgedwongen

de betreffende zorgfinanciers of aanbieders.

gebruik moeten maken van maatschappelijke opvang. Deze inzet op vernieuwing is ook hard nodig omdat het aantal inwoners dat gelijktijdig

Housing first

gebruik maakt van met name 24-uursopvang in de periode 2022-2023

Naast het voorkomen van dakloosheid, beogen we een zgn.

ook in onze regio sterk is gestegen. Dit overigens in lijn met het beeld

‘paradigmashift’. In lijn met het Nationaal Actieplan zetten we in op

in andere regio’s. Deze situatie noodzaakte ons extra tijdelijke extra

Wonen eerst of anders gezegd: herstel begint met een huis. Housing

opvangcapaciteit te realiseren.

First is een succesvol model en betreft een vorm van zelfstandig wonen met ambulante, intensieve begeleiding en is bedoeld voor

Op dit moment is een grote vernieuwing aan de orde als het gaat om de

dakloze inwoners, waarbij de toewijzing van een woning (zo snel

maatschappelijke opvang. Dit is ook nodig omdat cliënten ons inziens

mogelijk na het ontstaan van dakloosheid of zelfs daarvoor) de start

té lang verblijven in de maatschappelijke opvang en de opvang voor

is van een traject waarbij zelfstandig wonen het doel is. Uit onze

jongvolwassenen niet passend ingericht is.

regionale verkenning is gebleken dat er draagvlak en mogelijkheden zijn om Housing First in te voeren in de regio. We voeren dan ook

Onze ambitie is om het deel van de cliënten maatschappelijke opvang

'Housing First' in zo spoedig mogelijk in 2024. Elk van de gemeenten

met een trajectduur langer dan 3 maanden te laten dalen in de periode

in de regio heeft hiertoe (prestatie)afspraken gemaakt met alle

van 2024 t/m 2026 tot 1/3e van de cliënten of lager. Uiteraard blijft

woningcorporaties die actief zijn in de gemeente. Housing First wordt

maatwerk mogelijk, maar een langer verblijf is vaak niet behulpzaam

ingevoerd in nauwe samenwerking met corporaties en gemeenten.

voor inwoners. De maatschappelijke opvang moet immers niet alleen

Ter uitvoering hiervan wordt een regionaal Housing Firstteam

een vangnet zijn, maar ook een springplank naar herstel en een

ingericht van aanbieders wat zorg zal dragen voor selectie en

stabiele huisvestingsituatie. Naast de inzet van Housing First dragen de

begeleiding van cliënten, gedurende het Housing First-traject.

volgende vernieuwingen in de maatschappelijke opvang daaraan bij.

35

In lijn met het Nationaal Actieplan Dakloosheid is er sprake van

Daarnaast is in de regionale verkenning extra maatregelen

een ‘ombouw’ van de opvangvoorzieningen in de regio. Zo is het

voorkomen dakloosheid jongvolwassenen36 onder

afgelopen periode de renovatie van de regionale nachtpvang

meer geconstateerd dat de huidige maatschappelijke

gerealiseerd. Daarmee is deze opvangvoorziening vanaf uiterlijk

opvangvoorzieningen in onze regio onvoldoende tegemoetkomen

1-1-2024 toegerust voor de nabije toekomst en ook beter

aan de behoefte van dak- en thuisloze jongeren. Hierdoor maken

toegankelijk voor mensen met beperkingen. Daarbij is uitgangspunt

jongeren hier soms geen gebruik van (terwijl zij dat wel nodig hebben)

éénpersoonskamers waardoor verwachting is dat inwoners sneller tot

en daardoor kan hulp hen onvoldoende bereiken. Wij willen dat

rust, herstel en van daaruit tot uitstroom kunnen komen. Dit in lijn

jongeren in nood gebruik kunnen maken van de voorzieningen die

met het Nationaal Actieplan.

daarvoor zijn. Daarom realiseren we met onze maatschappelijke

35

partners een meer optimale opvangsituatie voor jongvolwassenen in Ook is deze opvang – na een pilotperiode – vanaf 1-1-2024

lijn met deze verkenning. Op korte termijn in 2024 zal daartoe worden

structureel een 24-uursopvang. Hiermee wordt inwoners niet enkel

gestart met een opvang (in combinatie met plaatsen beschermd

24-uursopvang geboden (in plaats van enkel opvang in de avond/

wonen) voor jongvolwassenen in plaats van de huidige ambulante

nacht), maar worden inwoners ook actief toegeleid naar werk,

crisisopvang.

scholing of andere betekenisvolle daginvulling. Ook 24-uursopvang en dagactivering draagt nadrukkelijk bij aan rust en herstel van inwoners in de opvang. Ook daarvan is de ervaring dat dit leidt tot

In plaats van de huidige wat meer grootschalige ambulante

sneller herstel en uitstroom.

crisisopvang in Deventer zullen een beperkt(er) aantal plaatsen ’Tijdelijk onderdak met begeleiding’ meer kleinschalig in Deventer én Zutphen gerealiseerd worden. Deze plaatsen zullen primair gericht zijn op inwoners vanuit de betreffende gemeenten (maar waar nodig ook benut worden door andere inwoners met name uit de naburige kleinere gemeenten). Zo sluiten we beter en laagdrempeliger aan bij de ondersteuningsbehoefte van inwoners in de betreffende gemeenten én de regio als geheel.

36

Hoe wordt dit zichtbaar? • •

•

•

•

Elk van de gemeenten in de regio realiseren de lokale acties die opgenomen zijn in het Nationaal Actieplan Dakloosheid. Elk van de gemeenten in de regio realiseren uiterlijk in de periode t/m 2025 de invoering van de preventieve maatregelen die genoemd zijn in de regionale verkenning maximaal voorkomen dakloosheid jongvolwassenen. De regio als geheel dringt bij zorgfinanciers of zorgaanbieders aan op sluitende afspraken daar waar dakloosheid nog ontstaat bij inwoners terwijl zij opgenomen zijn voor behandeling, beschermd wonen (via Wmo of Wlz) of forensische verblijfszorg ontvangen of direct aansluitend aan detentie. De regio als geheel voert 'Housing First' in zo spoedig mogelijk in 2024. Dit in nauwe samenwerking met corporaties en gemeenten. Hiertoe wordt een regionaal Housing Firstteam ingericht van aanbieders wat zorg zal dragen voor selectie en begeleiding van cliënten, gedurende het Housing First-traject. Vanaf 1-1-2024 is de (24-uurs)opvang toekomstbestendig dat wil zeggen: structureel 24 uur per dag beschikbaar, met als uitgangspunt éénpersoonskamers en beter toegankelijk voor mensen met beperkingen. En gericht op activering van diegenen die er gebruik van maken. Hierdoor kan de voorziening meer doeltreffend en cliëntgericht worden benut en wordt het herstel en daarmee de uitstroom bevorderd.

•

•

De regio als geheel draagt er zorg voor dat de betrokken maatschappelijke partner een meer optimale opvangsituatie voor jongvolwassenen realiseert en kan realiseren in lijn met de maatregelen op het onderdeel opvang in de regionale verkenning extra maatregelen maximaal voorkomen dakloosheid jongeren. Hiertoe wordt in 2024 een opvang voor jongvolwassenen gerealiseerd (in combinatie met beschermd wonen). De regio als geheel draagt zorg voor de bekostiging van een beperkt aantal plaatsen ‘Tijdelijk onderdak met begeleiding’ (voorheen: ambulante crisisopvang) in Deventer en (tijdelijk in) Zutphen. Dit in plaats van de meer grootschalige ambulante crisisopvang in Deventer.

37

KRACHT IN KWETSBAARHEID Van opvang en beschermd wonen naar wonen eerst en een beschermd thuis!

Regionale programma-organisatie beschermd wonen en maatschappelijke opvang regio Midden-IJssel Lauris van Eekeren Transitiebureau Beschermd Thuis Wibout Dragt

38

v

Eindnoten 1

De benaming regio Midden-IJssel wordt ook gebruikt door Salland Zorgverzekeraar. In die Zorgkantoorregio

werken echter andere gemeenten samen, namelijk Deventer, Olst-Wijhe, Raalte en Voorst. 2

Maatschappelijke opvang: het bieden van tijdelijke onderdak en begeleiding, aan personen die de thuissituatie

hebben verlaten en niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving. 3

Beschermd wonen: wonen in een accommodatie van een instelling met daarbij behorend toezicht en be-

19

Zie hiervoor instrumenten als de Participatieladder. Bij werk en re-integratie kan gebruik gemaakt worden van

bijvoorbeeld de ervaringen vanuit trajecten Individuele Plaatsing en Steun (IPS) of Sterk door werk 20

Zie ook: Handreiking 'Naar nul huisuitzettingen' (Movisie, 2022)

21

Zie: Overheid.nl | Consultatie Wet versterking regie volkshuisvesting (internetconsultatie.nl)

22

Bijv. via de zgn. opstapregeling of bijzondere bemiddeling.

23

Bed & Break-voorzieningen zijn als volgt gedefinieerd in de Nadere subsidieregels: het bieden van kortdurend

geleiding (welke in de regio bij de vorm beschermd wonen 24 uur per dag op de locatie aanwezig is), gericht op

tijdelijk verblijf in een accommodatie van een aanbieder aan volwassen inwoners die als gevolg van een toe-

het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie, het psychisch en psychosociaal functioneren, stabilisatie

name van problemen kortdurend dit verblijf nodig hebben om tot stabiliteit en rust te komen en escalatie van

van een psychiatrisch ziektebeeld, het voorkomen van verwaarlozing of maatschappelijke overlast of het

problemen te voorkomen.

afwenden van gevaar voor de cliënt of anderen, bestemd voor personen met psychische of psychosociale

24

OGGZ is als volgt gedefinieerd in de Nadere subsidieregels: het geheel van activiteiten (waaronder con-

problemen en/of licht-verstandelijke beperkingen, die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de

tactlegging, onderzoek en toeleiding, alsmede het functioneren als meldpunt voor signalen van crisis of

samenleving. De regio kent ook de vorm beschut wonen, waarbij hetzelfde geldt als beschermd wonen, maar

dreiging van crisis) gericht op het signaleren en tegengaan van mijding van zorg, hulp en/of maatschappelijke

waarbij in afwijking van het beschermd wonen het daarbij behorende toezicht in de nacht plaatsvindt op basis

ondersteuning door inwoners, specifiek daar waar die mijding zorgwekkend wordt geacht voor de gezondheid,

van 24-uurs telefonische bereikbaarheid van de begeleiding, waar begeleiding desgewenst binnen 30 minuten

de zelfredzaamheid, de veiligheid, de stabiliteit en/of het welbevinden van de betreffende inwoner en/of zijn of

op locatie aanwezig is. Positieve gezondheid kent zes dimensies te weten: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwalit-

4

eit van leven, meedoen en dagelijks functioneren. 5

In deze regiovisie spreken we over ‘wonen in een accommodatie van een instelling’ enerzijds en ‘zelfstandig

wonen’ anderzijds. Bij zelfstandig wonen hoeft het niet persé te gaan om een eigen woning, kamer of appartement, maar kan het ook gaan om gedeelde woonruimte of het wonen bij ouders of verzorgers.

haar sociale omgeving. 25

Voor de gemeenten Deventer, Olst-Wijhe en Raalte werkt het Bijzondere Zorgteam. Voor de gemeenten

Lochem en Zutphen werkt het Samenwerkend Oggz-team Lochem en Zutphen. Er is een nauwe verbinding tussen beide teams. 26

Kan ook gaan om een licht-verstandelijke beperking of een combinatie.

27

Kan ook beschermd wonen betreffen voor mensen met licht-verstandelijke beperkingen.

28

Beschermd wonen: wonen in een accommodatie van een instelling met daarbij behorende toezicht en

6

Zie ook het filmpje over het rapport Van beschermd wonen naar een beschermd thuis.

7

Is ook bijv. geconstateerd in het landelijke rapport Regionale stand van het land Doorontwikkeling beschermd

begeleiding, gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie, het psychisch en psychosociaal

wonen en maatschappelijke opvang

functioneren, stabilisatie van een psychiatrisch ziektebeeld, het voorkomen van verwaarlozing of maatschap-

Betreft de gemiddelde wachtduur van beschermd wonen inclusief beschut wonen (als vorm van beschermd

pelijke overlast of het afwenden van gevaar voor de cliënt of anderen, bestemd voor personen met psychische

wonen).

of psychosociale problemen, die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving (artikel

In 2023 waren er 243 unieke cliënten die noodzakelijkerwijs gebruik maakten van de maatschappelijke opvang

1.1.1. lid 1 Wmo 2015).

8

9

in onze regio. Dit is hoger dan in 2022, aangezien het aantal toen 224 betrof. 10

Op 1-12-2023 verbleef ca. 71,5% van de cliënten van de 24-uursopvang, crisisopvang en ambulante cri-

sisopvang meer dan 3 maanden in de maatschappelijke opvang. 11

De colleges van de vijf gemeenten hebben in de eerste helft van 2021 de gemeenteraden op basis van een

vernieuwd samenwerkingsconvenant een zienswijze gevraagd. De vijf gemeenteraden hadden geen bedenkingen bij de voorzetting van de samenwerking op de aangegeven manier. 12

Ook regionaal beschikbare Bed & Break-voorzieningen, verslavingszorg en openbare geestelijke gezond-

heidszorg. 13

Zie hiervoor de ‘Regionale verkenning extra maatregelen voorkomen dakloosheid jongeren regio Midden-

IJssel' (Stichting Zwerfjongeren Nederland, 2021). 14

Sociale infrastructuur: het geheel van organisaties, diensten, voorzieningen en betrekkingen die het mogelijk

maken dat mensen in redelijkheid in sociale verbanden (buurten, groepen, netwerken, gezinnen) samen kunnen leven en kunnen participeren in de samenleving.(Startnotitie 'De sociale basis terug van weggeweest' (Movisie)). 15

Hierbij maken gemeenten waar nodig gebruik van de ervaringen van programma’s als GGZ-vriendelijke

gemeente en/of Welkome wijk. 16

Bron: Coalitie voor inclusie, Wat is inclusie? | Coalitie voor Inclusie

17

In het IZA is ook de afspraak gemaakt om in de komende vijf jaar te komen tot een landelijk dekkend netwerk

van digitale lotgenotengroepen (e-communities). Zie: Integraal Zorgakkoord: 'Samen werken aan gezonde zorg' | Rapport | Rijksoverheid.nl 18

Voor het laten uitvoeren van activiteiten verslavingspreventie, ontvangen gemeenten vanuit de regio speci-

29

Voor het regiodeel Lochem en Zutphen gaat het dan om de GGD Noord- en Oost-Gelderland. Voor het re-

giodeel Deventer, Olst-Wijhe en Raalte gaat het om de GGD IJsselland. 30

Aanbieders van beschermd wonen kunnen over verschillende expertises beschikken, zoals expertise ten aan-

zien van verslavingsproblematiek, specifieke psychische problematiek (zoals autisme) en/of licht-verstandelijke beperkingen. 31

Voor beschermd wonen van 13,4 maanden op 1/1/2021 naar 8,0 maanden op 1/1/2022. En voor beschut

wonen van 7,5 maanden op 1/1/2021 naar 5,2 maanden op 1/1/2022. 32

De veldtafel is een casuïstiekoverleg waarbij alle beschermd wonen aanbieders (en ook zorgkantoor Salland)

en de regionale toegang voor beschermd wonen/maatschappelijke opvang aansluiten en complexe casuïstiek kunnen bespreken. Dit overleg is mede op verzoek van de aanbieders beschermd wonen ingericht. De veldtafel heeft tot doel het plaatsings- en doorstroomproces verder te verbeteren. 33

Voor zover daar cliënten beschermd wonen vanuit onze regio zullen gaan verblijven en een toekenning bes-

chermd wonen hebben, op grond van de Wmo 2015. 34

[maatschappelijke] opvang: onderdak en begeleiding voor personen die de thuissituatie hebben verlaten […]

en niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving (artikel 1.1.1 lid 1 Wmo 2015). 35

Ook bieden 1-persoonskamers in beginsel de mogelijkheden om een huisdier mee te nemen, mits voldaan

kan worden aan bepaalde door aanbieder te stellen voorwaarden. Voor sommige inwoners die dakloos raken is dat een belangrijk punt. 36

Uitgevoerd door de Stichting Zwerfjongeren Nederland in opdracht van de samenwerkingsregio beschermd

wonen en maatschappelijke opvang.

fieke middelen die worden ingezet voor die activiteiten die het meest bijdragen aan de preventie van verslavingsproblematiek in de betreffende gemeente.

39

v

REGIOVISIE BESCHERMD WONEN EN MAATSCHAPPELIJKE OPVANG REGIO MIDDEN-IJSSEL

Ontwerp en visualisaties Comyoo creatieve studio