573042 - Bijlage 1 - Rapport De Toekomst van het ziekenhuis in Zutphen door Wim Groot 26 mei 2023

De minister voegt daar aantoe dat “de uiteindelijke uitkomst van de procedure kan, ondanks alle inspanningen, anders zijn dan betrokkenen wensen.” Daarmee geeft de minister aan dat de RvB wel luistert, maar dat dit mogelijk geen verandering in de voorgenomen besluiten teweeg brengt. Staat de gemeente Zutphen verder machteloos? Niet helemaal. Er zijn twee situaties denkbaar waarin de gemeente wel een rol kan spelen. De eerste is als de gemeente met een aantrekkelijk inhoudelijk plan komt dat een bijdrage levert aan de oplossing van de financiële problemen van Gelre ziekenhuizen, een duurzaam perspectief biedt op de (ziekenhuis)zorg en wordt omarmd door de dominante zorgverzekeraar Zilveren Kruis en de belangrijkste externe financier, de Rabobank. Een inhoudelijk alternatief gebaseerd op een duurzaam perspectief als ‘zorg dichtbij in Zutphen als het kan, verder weg als het moet’ is mogelijk kansrijk. In gezamenlijk overleg zou gezocht kunnen worden naar oplossingen die zowel bijdragen aan het verminderen van de financiële problemen als aan goede en toegankelijke zorg in Zutphen. Naast het ziekenhuis, de gemeente en de zorgverzekeraar zouden ook de huisartsen en de instellingen voor langdurige zorg hierbij betrokken moeten worden.

Onderdeel van een gezamenlijk plan voor de zorg in Zutphen zou moeten zijn dat het ziekenhuis de gemeente meer comfort geeft over de ziekenhuiszorg die in Zutphen aanwezig blijft. De gemeente zou - samen met de instellingen voor langdurige zorg - het ziekenhuis kunnen helpen bij het oplossen van de ‘verkeerde bedproblematiek’. Dit kan bijvoorbeeld door de mogelijkheden voor een volledig pakket thuis te vergroten. De gemeente zou hier bijvoorbeeld aan kunnen bijdragen door het bieden van Wmo voorzieningen zoals woningaanpassingen, recreatieve en sociaal-culturele activiteiten en het bieden van sociaal vervoer aan mensen met een volledig pakket thuis. 16

De gemeente Zutphen is betrokken bij het opstellen van het regiobeeld en - in een latere fase - van het regioplan voor de planbare zorg in de regio. Het opstellen van het regiobeeld en regioplan gebeurt onder leiding van zorgverzekeraar Zilveren Kruis. De gemeente zou haar positie hier kunnen gebruiken om in samenwerking met Zilveren Kruis tot een voor de gemeente en Gelre ziekenhuizen aantrekkelijk plan te kunnen komen. Een tweede - minder voor de hand liggende - mogelijkheid is dat de gemeente Gelre ziekenhuizen financiële steun aanbiedt. Als Gelre ziekenhuizen door aanhoudende verliezen in acute financiële nood raakt, dan is het mogelijk dat de RvB zelf het initiatief neem en bij de gemeenten in de regio aanklopt voor financiële ondersteuning. Een dergelijke situatie kan ontstaan als de voorgenomen reorganisatie geen of onvoldoende resultaat oplevert of als Gelre ziekenhuizen door de reorganisatie in een negatieve financiële spiraal geraakt. Dit zou dan mogelijkheden bieden voor de gemeente om in ruil voor financiële steun invloed te krijgen op de besluitvorming van het ziekenhuis. Aangezien het hier waarschijnlijk om omvangrijke bedragen gaat, is het de vraag of de gemeente hiertoe bereid en in staat is.

Conclusie en aanbevelingen Ziekenhuizen in Nederland zijn zelfstandige (en niet op winst gerichte) ondernemingen. Dit betekent dat een ziekenhuis een grote mate van vrijheid heeft om haar activiteiten naar eigen inzicht in te richten. De overheid heeft vooral als taak om de toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van de zorg in ziekenhuizen te garanderen. In de situatie van de Gelre ziekenhuizen betekent dit dat de overheid er op toeziet dat de 45-minutennorm voor de bereikbaarheid van de acute zorg niet wordt overschreden en de kwaliteit van zorg door de reorganisatie niet in gevaar komt. Daarnaast heeft de minister bij AMvB bepaald dat het ziekenhuis haar voorgenomen reorganisatie tijdig kenbaar maakt en belanghebbenden, waaronder de gemeente, hun visie daarop kunnen geven. De directe invloed van de gemeente op de besluitvorming van de RvB van het ziekenhuisuitgaven is dan ook beperkt. Ook de minister en de Tweede Kamer hebben weinig tot geen mogelijkheden om de besluiten van de RvB van het ziekenhuis ongedaan te maken. Het is uiteindelijk het ziekenhuis dat besluit. De enige directe mogelijkheid voor de gemeente om invloed te verwerven is als zij bereid is het ziekenhuis substantieel financieel te ondersteunen. Gelre ziekenhuizen bevinden zich in een financieel penibele situatie.

Sluiting van de acute verloskunde en afschaling van de basis-SEH lossen de financiële problemen van het ziekenhuis op zijn hoogst slechts voor een deel op. Het ziekenhuis zal meer moeten doen om financieel weer gezond te kunnen worden. Dit moet het ziekenhuis deels zelf doen, maar voor een deel heeft het daarbij ook anderen - waaronder de gemeente - nodig. Dit geldt bijvoorbeeld voor het verminderen van de ‘verkeerde bedproblematiek’ die zwaar op het ziekenhuis drukt. Het is daarom zowel in het belang van de gemeente als van het ziekenhuis om gezamenlijk een perspectief op de toekomst van de zorg in Zutphen te komen. Hiervoor zou de gemeente in gesprek moeten komen met het ziekenhuis, de zorgverzekeraar en andere betrokken zorgaanbieders zoals de huisartsen en de instellingen voor langdurige zorg. Dit kan in het kader van het opstellen van een regioplan of daarbuiten. De Gelre ziekenhuizen verkeren in een financieel moeilijke situatie en staan onder bijzonder beheer van de bank. De nu aangekondigde reorganisatie - de afschaling van de SEH, sluiting van de acute verloskunde en het herinrichten van de locatie Zutphen tot een focuskliniek voor planbare zorg - is waarschijnlijk niet voldoende om het ziekenhuis financieel weer op orde te krijgen. Daarvoor is meer nodig. Verdere reorganisatie is daarom niet uitgesloten.

Daarnaast doet het ziekenhuis er verstandig aan prioriteit te geven aan het terugdringen van het ziekteverzuim en het verloop van het personeel 17

en aan het terugdringen van het ‘verkeerde bed probleem’. De RvB zou ook meer rekening moeten houden met de onrust die de aangekondigde plannen onder het personeel heeft veroorzaakt en de gevolgen daarvan voor het ziekteverzuim en verkoop. Het moet voorkomen dat het ziekenhuis in een negatieve spiraal belandt. Het is niet ondenkbaar dat de financiële situatie van het ziekenhuis het komende jaar nog verder zal verslechteren. De gemeente dient hier rekening mee te houden en doet er goed aan hier op voorbereid te zijn. Een andere aanbeveling is om geen onrealistische verwachtingen te wekken. Dit geldt voor lokale bestuurders en politici, maar zeker ook voor leden van de Tweede Kamer. Ook leden van de Tweede Kamer hebben weinig invloed op de besluitvorming van het ziekenhuis. Zelfs de minister heeft dat niet. Dit is te meer het geval omdat de minister van VWS een duidelijke visie heeft op de acute zorg en de coalitiepartijen deze visie ook hebben onderschreven. De visie van de minister richt zich op concentratie en verdere schaalvergroting van de acute zorg, niet op het openhouden van kleine SEH posten. De minister heeft verder in antwoord op Kamervragen aangegeven dat Gelre ziekenhuizen aan de ministeriële regeling van de AMvB bij ziekenhuisreorganisatie voldoet.

Politici dienen zich verder rekenschap te geven van de moeilijke financiële situatie waarin Gelre ziekenhuizen zich bevinden. In hun publieke uitlatingen zouden politici dat duidelijker moeten aangeven. Het wekken van onrealistische verwachtingen bij burger leidt slechts tot teleurstelling en verlies aan vertrouwen.

18

Uitvoering onderzoek Dit rapport is opgesteld door Wim Groot. Wim Groot is hoogleraar gezondheidseconomie aan de Faculty of Health Medicine and Life Sciences sinds 1998 en hoogleraar evidence based education aan de School of Business and Economics sinds 2008, beide aan de Universiteit Maastricht. Van 2015 tot 2019 was hij ook hoogleraar evidence based education and labor market policy aan de Faculty of Economics and Business van de Universiteit van Amsterdam. In 1986 behaalde hij zijn doctoraal diploma economie aan de Universiteit van Amsterdam en in 1992 a promoveerde hij aan dezelfde universiteit. Van 2007 tot 2015 was hij Kroonlid van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ). Op dit moment is hijonder andere lid van de raad van toezicht van de Patientenfederatie, lid van de ZoNMW commissies ‘Uitkomstgerichte Zorg’ en ‘Uitkomstgericht Organiseren en Betalen’, en lid van de NWO Vici commissie. Hij was onder andere voorzitter van de IBO commissie ‘preventie’, lid van de ZoNMW evaluatiecommissie ‘Citrienfonds’ en voorzitter van NWO Veni en Vidi commissies ‘Recht en Bestuur’ en ‘Economie en Bedrijfskunde’. Hij heeft concultancy opdrachten gedaan voor verschillende ministeries, de provincie Limburg en voor organisaties als de Europese Commissie, de OECD en de Worldbank.

Op dit moment is consultant voor de Swiss Agency for Development and Co-operation voor hervorming van het medisch onderwijs in Oekraine. Hij heeft meer dan 360 publicaties in international wetenschappelijke tijdschrijften en meer dan 55 promovendi begeleid. Hij was onder meer columnist voor het Financieele Dagblad, Algemeen Dagblad, Zorgvisie, Avanta en HO Management. Hij is momenteel columnist voor de Observant en Wynia’s Week. In 2004 ontving hij een eredoctoraat van de National University of Kiyv-Mohyla Academy in the Ukraine. Voor meer informatie zie: http://www.maastrichtuniversity.nl/web/Institutes/HealthServicesResearch/GrootWim.htm https://cris.maastrichtuniversity.nl/en/persons/wim-groot/publications/ https://research.com/scientists-rankings/economics-and-finance/nl http://www.researchgate.net/profile/Wim_Groot of LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/wimgroot-15452844/

19