565993 - Bijlage 11 - Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 9 Archeologisch onderzoek
Tekst van het document
Zutphen, Lansinkweg 8 Gemeente Zutphen (GD) Archeologisch bureauonderzoek (BO) en inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase
transect: archeologie, erfgoed, ruimte
transect: archeologie, erfgoed, ruimte
Overijsselhaven 127
T: 030-7620705
3433 PH Nieuwegein
E: informatie@transect.nl
(geanonimiseerd)
Auteur Versie
Versie
1.1
Projectcode
22060066
Datum
14-10-2022
Opdrachtgever
VGM
Uitvoerder
Transect
Nederland b.v.
Overijsselhaven 127 3433 PH
Nieuwegein
Veldonderzoek
(geanonimiseerd) Bsenior (geanonimiseerd) m
KNA Prospector)
Onderzoeksmelding
5291855100
Bevoegde overheid
Gemeente Zutphen
Adviseur bevoegde overheid
Gemeente Zutphen
Status
Nog te beoordelen
Beheer documentatie
Transect, Nieuwegein
Voorblad
Foto van het plangebied ten tijde van het
veldonderzoek (19-09-2022)
Autorisatie
Naam
Datum
Paraaf )dreesiminponaeg(
(geanonimiseerd) }
14-10-2022
(geanonimiseerd)
Senior KNA Prospector
ISSN: 2211-7067
© Transect, Nieuwegein Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgevers. Transect aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek.
t……… archelgie, rfgrd, rainte
transe:
: archeologie, erfgoed, ruimte
Samenvatting In opdracht van VGM
Nederland heeft Transect in september 2022 een archeologisch vooronderzoek
uitgevoerd in een plangebied aan de Lansinkweg 8 in Zutphen (gemeente Zutphen). De aanleiding voor het onderzoek vormt de aanvraag van een omgevingsvergunning ten behoeve van de sloop van een viertal schuren en de nieuwbouw van twee vrijstaande bijgebouwen in het plangebied. Het
archeologisch vooronderzoek bestaat hier uit een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend veldonderzoek (IVO).
De vraagstelling van deze onderzoeken
richt zich op het
vaststellen en toetsen van de archeologische verwachting en de bepaling in hoeverre de voorgenomen ingrepen in het kader van de planvorming effect hebben op eventuele archeologische resten in het gebied. Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied op een rivierduin ligt. In de omgeving van het
plangebied meerdere vindplaatsen uit de periode Bronstijd/IJzertijd en Vroege Middeleeuwen — Nieuwe Tijd aanwezig zijn. Ook zijn in de directe omgeving van het plangebied vondsten uit de
periodes vanaf het Mesolithicum aangetroffen. De vindplaatsen en vondsten liggen op dekzandruggen en op de hogere delen van rivierduinen onder een oud bouwlanddek, dat vermoedelijk door plaggenbemesting is ontstaan. Volgens de bodemkaart liggen er namelijk hoge bruine
enkeerdgronden. Gezien deze informatie en de ligging van het plangebied op een rivierduin, is het zeer aannemelijk dat in het plangebied archeologische grondsporen of resten aanwezig zijn.
Daarom
geldt er een hoge verwachting op archeologische waarden vanaf het Laat-Paleolithicum, met de nadrukop nederzettingsresten uit de perioden Bronstijd/IJzertijd en boerderijplattegronden en erfgerelateerde verschijnselen uit de perioden Vroege Middeleeuwen-Nieuwe Tijd (gelet op de nabijheid
van de verschillende vindplaatsen bij het plangebied). Deze resten zullen zich hoofdzakelijk kenmerken door grondsporen (verkleuringen in de top van het rivierduinzand) Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat vanaf
90 — 150 cm -Mv (7,28 - 7,57 m +NAP)
rivierduinafzettingen aanwezig zijn. Hierboven ligt een vermeende cultuurlaag, gelet op de verkleuring
en de aanwezigheid van oude bouwpuinresten. Daarboven ligt een oud bouwlanddek, waarmee de aanwezigheid van enkeerdgronden volgens de bodemkaart werd bevestigd.
Vanwege de oude
cultuurlaag tussen het oude bouwlanddek en de top van de rivierduinafzettingen is de hoge verwachting op resten uit de Bronstijd-Nieuwe tijd in het plangebied bevestigd. Resten, die uit de periode Laat-Paleolithicum-Neolithicum dateren zijn waarschijnlijk niet meer intact aanwezig en
vanwege de vorming van de cultuurlaag in het gebied. De verwachting uit laatstgenoemde periode is daarom naar laag bij te stellen. Advies
In het kader van de sloop van de huidige bedrijfsschuren en het realiseren van twee nieuwe
bijgebouwen in het plangebied wordt, op basis van de hoge verwachting op resten uit de perioden Bronstijd — Nieuwe Tijd, een archeologisch vervolgonderzoek geadviseerd. Dit onderzoek kan het
beste worden uitgevoerd in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) ter plaatse van de
‘bouwvlakken van de te realiseren bijgebouwen (circa 559 m?). Op basis van de resultaten van dit onderzoek kan geadviseerd worden tijdens de sloop van de bestaande bedrijfsschuren een
archeologische begeleiding
(IVO-AB) te laten plaatsvinden. Voor een dergelijk gravend onderzoek
dient een Plan van Eisen (PvE) te worden opgesteld dat op voorhand van de werkzaamheden door de bevoegde overheid (gemeente Zutphen) goedgekeurd moet zijn.
t orcbrlegi rfgrd emte
Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal de
bevoegde overheid (de gemeente Zutphen) een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied.
t orcbrlegi rfgrd emte
Inhoud 1.
Aanleiding
2.
Aardeen doel van het archeologisch vooronderzoek
3.
Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied
4. _ Planvorming en consequenties toekomstig gebruik 5.
Beleidskader
6.
Landschap, geomorfologie en bodem
7.
Beschrijving bekende archeologische kenmerken
8. _ Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen
18
9.
Gespecificeerde archeologische verwachting
25
10.
Resultaten veldonderzoek
28
11.
Beantwoording onderzoeksvragen
31
12.
Conclusie en Advies
32
13.
Geraadpleegde bronnen
33
Bijlage 1: Plantekening
36
Bijlage 2: Archeologische beleidskaart van de gemeente Zutphen
37
Bijlage 3: Geologische kaart
39
Bijlage 4: Geomorfologie
40
Bijlage 5: Hoogtekaart
41
Bijlage 6: Bodemkaart
43
Bijlage 7: Archeologische informatie
44
Bijlage 8: Boorpuntenkaart
45
Bijlage 9: Foto's van boringen
46
Bijlage 10: Boorbeschrijvingen
47
t orcbrlegi rfgrd emte
1. Aanleiding In opdracht van VGM
Nederland heeft Transect in september 2022 een archeologisch vooronderzoek
uitgevoerd in een plangebied aan de Lansinkweg 8 in Zutphen (gemeente Zutphen). De aanleiding voor het onderzoek vormt de aanvraag van een omgevingsvergunning ten behoeve van de sloop van een viertal schuren en de nieuwbouw van twee vrijstaande bijgebouwen in het plangebied.
In het plangebied geldt in het bestemmingsplan Landelijk gebied 2022 een Waarde — Archeologie hoge verwachtingswaarde. Vanwege deze aanduiding is een archeologisch onderzoek verplicht bij bodemingrepen, die groter zijn dan 50 m? en dieper dan 50 cm -Mv reiken. Dit betekent dat gezien de
omvang van de voorgenomen van de toekomstige ontwikkeling (circa 1900 m? sloop en 300 m? nieuwbouw met bodemingrepen dieper dan 50 cm -Mv) archeologisch vooronderzoek nodig Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.1 en het Plan van Aanpak (De Wit, 2022).
t orcbrlegi rfgrd emte
2.
Aard en doel van het archeologisch vooronderzoek
Het archeologisch vooronderzoek bestaat uit een gecombineerd onderzoek, te weten een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase.
Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische verwachting, dat wil zeggen het aan de hand van beschikbare en nieuwe informatie over de
archeologie, cultuurhistorie, geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik, bepalen van de kans dat binnen het plangebied archeologische resten kunnen voorkomen. Hiervoor is onder andere het centraal Archeologisch Informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE)
geraadpleegd, waarin de Archeologische MonumentenKaart (AMK) is opgenomen. Aanvullende {cultuur)historische informatie is verkregen uit historische kaarten. Om inzicht te krijgen in de opbouw en ontwikkeling van het landschap zijn onder andere de bodemkaart en beschikbare geologische en geomorfologische kaarten geraadpleegd. Ook is er navraag gedaan bij de Historische Vereniging Zutphen voor aanvullende informatie (via algemene e-mailadres; d.d. 11-10-2022). Het doel van het inventariserend veldonderzoek s het toetsen en waar mogelijk bijstellen van de
gespecificeerde archeologische verwachting, door het verzamelen van informatie over de feitelijke bodemopbouw,
bodemreliëfen bodemintactheid in het plangebied. Hiermee ontstaat inzicht in de
landschapsvormende processen en landschappelijke eenheden uit het verleden. Op basis hiervan kan een oordeel worden gegeven over waar, wanneer en in hoeverre het gebied in het verleden geschikt was voor de mens. Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd in de vorm van een
booronderzoek (IVO-0). De toegepaste methodiek in het veld wordt beschreven bij de beschrijving van de veldresultaten (Hoofdstuk 10). Het onderzoek probeert hiermee aan de hand van feitelijke informatie antwoord te geven op de
volgende vragen: e _ Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen? e _
Zijnerbinnen de bodemopbouw archeologisch relevante bodemniveaus te onderscheiden en hoe diep liggen deze?
e _
In hoeverre zijn de archeologisch relevante bodemniveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend substraat}?
e _ Watis de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te differentiëren
in laag, middelhoog en hoog? Het resultaat van het archeologisch vooronderzoek is dit rapport met een conclusie omtrent het risico dat eventueel aanwezige archeologische waarden in het plangebied worden verstoord als gevolg van
de voorgenomen plannen. Op basis van dit rapport neemt het bevoegde overheid een beslissing in het kader van de vergunningverlening of planprocedure. Het rapport bevat waar mogelijk gegevens over
de - verwachte — aan- of afwezigheid, aard, omvang, ouderdom, gaafheid, conservering en (relatieve) kwaliteit van archeologische waarden. Het bureauonderzoek is uitgevoerd conform protocol 4002 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie, versie 4.1 (KNA 4.1). Het inventariserend veldonderzoek
is uitgevoerd conform protocol 4003 van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie versie 4.1 (KNA 41).
t orcbrlegi rfgrd emte
3.
Afbakening van het plan- en onderzoeksgebied
Gemeente
Zutphen
Plaats
Zutphen
Toponiem
Lansinkweg 8
Kaartblad
33H
Centrumcoördinaat
212.953 / 459.582
Binnen het archeologisch bureauonderzoek is onderscheid gemaakt in het plangebied en het
onderzoeksgebied. Het plangebied is het gebied waarin de geplande bodemingrepen zullen plaatsvinden. Het onderzoeksgebied omvat het plangebied en een deel van het direct omringende
gebied en wordt bij het onderzoek betrokken om tot een beter inzicht te komen in de archeologische, {cultuur)historische en bodemkundige situatie in het plangebied. Het onderzoeksgebied beslaat in dit geval een straal van circa 500 meter rond het plangebied. Het plangebied ligt aan de Lansinkweg 8 in Zutphen (gemeente Zutphen). De ligging van het
plangebied is weergegeven in figuur 1. Kadastraal gezien omvat het plangebied het percelen ZPNOO Sectie P nummers 503 en 504. Het plangebied wordt in het westen en noorden begrensd door de
Lansinkweg. In het oosten wordt het plangebied begrensd door de kadastrale grens met het naastgelegen weiland. De zuidelijke grens wordt gevormd door de oprit naar een van de schuren. Het plangebied is circa 1 ha groot.
t orcbrlegi rfgrd emte
l
Legenda
D
pingebies o
50
100
150
transect
ing van het plangebied (met rode lijnen aangegeven, Figuur 1: bron: www.pdok.nl}.
200m
4.
Planvorming en consequenties toekomstig gebruik Kader
Aanvraag omgevingsvergunning
Oppervlakte plangebied
1ha
Planvorming
Sloop en nieuwbouw bedrijfsschuren
Omvang verstoringen
2122 m? sloop 600 m? nieuwbouw
Bodemverstorende werkzaamheden
Sloop/graafwerkzaamheden
Diepte verstoring
Circa 80 cm -Mv
Het voornemen bestaat om in het plangebied de huidige bedrijfsschuren (circa 1900 m?)te slopen en twee nieuwe, vrijstaande, bijgebouwen te realiseren.
Deze bijgebouwen vallen slechts voor een deel
binnen het huidige bouwvlak (circa 41 m?). Het overige deel valt erbuiten (559 m?). De schuren blijven n bezit van VGM
Nederland op dit adres. Een inrichtingstekening van de toekomstige situatie is
weergegeven in bijlage 1. Om de herontwikkeling mogelijk te maken, is een omgevingsvergunning
nodig, aangezien de voorgenomen ingrepen groter zijn
dan door het bestemmingsplan wordt
toegestaan. De bodemingrepen zullen naar verwachting het bodemarchiefen daarmee eventueel
aanwezige archeologische waarden aantasten. De totale werkzaamheden hebben een omvang van
circa 2500 m:. Door de toekomstige ontwikkelingen zullen naar verwachting geen negatieve gevolgen optreden met betrekking tot het grondwaterpeil.
t orcbrlegi rfgrd emte
5.
Beleidskader Onderzoekskader
Aanvraag omgevingsvergunning
Beleidskader
Bestemmingsplan Landelijk Gebied 2022
Onderzoeksgrens
50 m? en dieper dan 50 cm -Mv
In 1992 heeft Nederland het Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed ondertekend;
ook wel het Verdrag van Malta of Valletta genoemd, naar het eiland en de plaats waar
het is ondertekend. Het Verdrag is in 1998 geratificeerd en op 1 september 2007 via de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (Wamz) geïmplementeerd. De Wamz is een wijzigingswet en omvat een wijziging van de Monumentenwet
1988, de Wet Milieubeheer, de Ontgrondingenwet en de
Woningwet, op grond waarvan overheden onder andere bij bodemingrepen verplicht rekening moeten houden met het behoud van archeologische waarden. Sinds juli 2016 (Erfgoedwet) i het behoud en beheer van het Nederlandse erfgoed geregeld door één integrale Erfgoedwet. De omgang met archeologie in de fysieke leefomgeving zal in de nieuwe Omgevingswet worden geregeld, die in 2023 in werking zal treden. In het bestemmingsplan Landelijk Gebied 2022 heeft het plangebied Waarde — Archeologie hoge
verwachtingswaarde (bron: www.ruimtelijkeplannen.nl). Deze waarde is gebaseerd op de gemeentelijke beleidskaart (Gemeente Zutphen; bijlage 2. Hierop heeft het plangebied tevens een hoge archeologische verwachting.
Bij bouwwerken en/of bodemingrepen die groter zijn dan 50 m? én dieper reiken dan 50 cm -Mv is daarom archeologisch (voor)onderzoek noodzakelijk.
Gezien het grotere verstoringsoppervlakte en -
diepte betekent dat in dit geval er in het kader van de aanvraag van een omgevingsvergunning een
archeologisch (voorJonderzoek noodzakelijk is (zie hoofdstuk 4). In het kader van de omgevingsvergunning dient de aanvrager een rapport aan de gemeente te overleggen, waarin de archeologische waarde van het plangebied naar het oordeel van Burgemeester
en Wethouders in voldoende mate is vastgesteld. Afhankelijk van de uitkomsten van het archeologisch (voor-Jonderzoek dat hiervoor nodig is, kunnen aan de ontwikkeling regels worden verbonden ter behoud van belangrijke archeologische waarden. Deze kunnen bestaan uit technische aanpassingen of
een veiligstellende opgraving. Het archeologisch vooronderzoek kan hiertoe worden uitgebreid met een al dan niet gecombineerd karterend en waarderend onderzoek, zodat op basis van de KNAwaarderingssystematiek een waardestelling kan worden opgemaakt.
t orcbrlegi rfgrd emte
6.
Landschap, geomorfologie en bodem
Archeoregio Geomorfologie Maaiveld
Midden-Nederlands zandgebied Rivierduin (kaartcode 10B57) 8,0-9,3 m +NAP
Bodem
Hoge bruine enkeerdgrond (kaartcode bEZ23)
Grondwater
GWT-VII
Landschapsgenese Het plangebied ligt in het Overijssels-Gelders zandgebied, een gebied dat ingeklemd zit tussen de
Gelderse Ijssel en de Oude Ijssel (Berendsen, 2005). Het gebied kenmerkt zich door een sterk variërend reliëf, dat hoofdzakelijk het gevolg is geweest van de bedekking van het gebied door landijs in de voorlaatste Ijstijd (het Saalien, 200.000 tot 130.000 jaar geleden). Bij de uitbreiding van dit landijs
zijn Tertiaire afzettingen en keileem opgestuwd die tot de vorming van stuwwallen hebben geleid, waaronder in de omgeving van Lochem en Neede (respectievelijk de Lochemse en Needse berg). Onder het landijs heeft zich een dik pakket keileem gevormd, dat als grondmorene onder het ijs is afgezet.
Keileem is een sterk zandige tot uiterst siltige klei waarin grind en (vuur-Jsteen aanwezig is.
Het betreft over het algemeen slecht gesorteerd sediment en het is zeer compact qua structuur.
Geologisch gezien wordt het tot het Laagpakket van Gieten gerekend (als onderdeel van de Drenthe Formatie, de Mulder et al., 2003). In Twente en de Achterhoek komen lokaal vrij dikke pakketten
keileem uit het Saalien voor en wordt het zelfs aangetroffen op de stuwwallen. Hoewel in de daarop volgende ijstijd (het Weichselien, 120.000 tot 15.000 jaar v. Chr) het gebied niet met ijs bedekt is geweest, s het klimaat wel van invloed geweest op de vorming van het landschap. Nederland kende toen een zeer koud en droog klimaat, waardoor sprake was van een schaars begroeid landschap. De wind had hierin vrij spel en verstoof vanuit drooggevallen rivierbeddingen en
de Noordzeebodem grote hoeveelheden zand. Dit zand werd op grote schaal als dekzand in het oostelijk zandgebied afgezet, onder meer langs de randen van de stuwwallen. Er ontstond een reliëf,
dat werd gekenmerkt door vlakke, afvoerloze depressies en dekzandkopjes, afgewisseld met langgerekte ruggen en welvingen (Berendsen, 2005). De ruggen en koppen zijn vaak duidelijkte herkennen in het landschap, doordat ze vaak meer dan 1,5-2,0 m boven hun omgeving uitsteken. De
welvingen zijn daarentegen minder herkenbaar in het landschap. Het dekzand bestaat over het algemeen uit fijnkorrelig, kalkloos, goed gesorteerd zand. Geologisch gezien wordt het gerekend tot het Laagpakket van Wierden (als onderdeel van de Formatie van Boxtel). De afzetting van het dekzand vond plaats in verschillende fasen, waarbij bij verminderde
aanvoer fijner sediment of zelfs bodemvorming kon optreden. Met name op de overgang tussen pakketten, die tijdens de twee laatste verstuivingsfasen zijn gevormd (in het Vroege en Late Dryas) is
op bepaalde plaatsen een dunne bodem aanwezig. Deze begraven begroeiingshorizont staat bekend als de Laag van Usselo en heeft zich gevormd op het voormalig landoppervlak in het Allergdinterstadiaal (circa 13.000 tot 12.000 v. Chr.; Berendsen, 2005). Met het opwarmen van het klimaat aan het begin van het Holoceen (vanaf 10.000 jaar v. Chr., raakte
het dekzand begroeid en werd het dekzandreliëf gedurende het Holoceen (de huidige geologische periode) als het ware ‘vastgelegd’.
Er ontstond zodoende een landschap dat bestond uit
dichtbegroeide zandruggen en -koppen met daaromheen vochtige, laaggelegen delen, waar beken en
rivieren stroomden.
Aan de randen van de beken en rivieren konden ook in het Vroeg-Holoceen nog
t orcbrlegi rfgrd emte
rivierduinen opstuiven. De dichtstbijzijnde rivier nabij het plangebied betreft de Ijssel, die op ongeveer
1,5 km ten zuidenwesten van het plangebied gelegen is. Circa 2,5 km ten noorden stroomt de Berkel Geologie Volgens de geologische kaart van Nederland (Stafleu et al., 2019) bestaat de ondergrond van het plangebied uit afzettingen die toegeschreven zijn aan het Laagpakket van Wierden als onderdeel van
de Formatie van Boxtel (kaartcode Bx4, bijlage 3. Deze afzettingen bestaan uit dekzand en overige periglaciale afzettingen. Circa 500 m ten westen van het plangebied liggen volgens de geologische
kaart afzettingen die toegeschreven zijn aan de Formatie van Echteld. Dit betreffen kom, geul en beddingafzettingen. Geomorfologie Volgens de geomorfologische kaart ligt het plangebied op een rivierduin (kaartcode 10B57, bijlage 4,
www.pdok.nl). Direct ten oosten van het plangebied ligt een terrasvlakte (kaartcode 2M42). Circa 250 m ten noorden en 250 m ten zuiden liggen beekdalen gekarteerd (kaartcode 22R42 en 23R46). Tevens ligt circa 230 m ten oosten een dekzandrug in het landschap (kaartcode 10B53).
Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Op basis van het AHN valtaf te leiden dat het maaiveld in het plangebied varieert tussen circa 8,0 en 9,3 m +NAP (bron: www.ahn.nl; versie 4; bijlage 5). Het maaiveld is het hoogst rondom de gebouwen
(circa 9,3 m +NAP). Het helt in alle windrichtingen af richting de grenzen van het plangebied tot een hoogte van 8,0 m +NAP. In het noorden van het plangebied is een laagte waarneembaar.
Deze ligt
circa 20 cm lager dan het maaiveld eromheen. Ten opzichte van het weiland ten zuiden ligt het plangebied circa 1,0 m hoger. Bodem en grondwatertrap Volgens de bodemkaart zijn in het plangebied hoge bruine enkeerdgronden bestaande uit lemig fijn
zand te verwachten (kaartcode b£223, bijlage 6, www.pdok.nl). Deze zandgronden komen voor op de wat hogere zandruggen langs de grote beekdalen in het oosten van het land, zoals de Overijsselse
Vecht. Ze hebben een wat bruin gekleurde, donkere bovengrond van ten minste 50 cm dik. De bovengrond s ontstaan door ophoging van de oorspronkelijke grond met aardmest, afkomstig uit de potstallen. Voor deze stalmest zijn als strooisel graszoden of heideplaggen gebruikt; in sommige delen
van het land werd ook wel zand gebruikt (De Bakker, 1966). De grondwatertrap in het plangebied is VIl (op de bodemkaart). Dit houdt in dat de gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) dieper dan 80 cm -Mv voor kan komen. De gemiddeld laagste
grondwaterstand (GLG) is bij deze grondwatertrap niet bekend. De wisselingen in grondwaterstanden leiden ertoe dat organische resten, zoals bot- of plantenmateriaal, ondieper dan 80 cm -Mv worden
aangetast als gevolg van oxidatie. Er kunnen echter wel anorganische resten, zoals vuursteen en aardewerk, of verbrande organische resten worden aangetroffen.
t orcbrlegi rfgrd emte
7.
Beschrijving bekende archeologische kenmerken Wettelijk beschermd monument
Nee
AMK terrein
Nee
Verwachting gemeentelijke kaart
Hoog
Archeologische waarden en/of informatie
Nee
Wettelijk beschermde status Het plangebied heeft volgens het centraal archeologisch informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst
voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geen archeologisch wettelijk beschermde status. Archeologische Monumentenkaart (AMK) Het plangebied zelf is niet opgenomen op de Archeologische MonumentenKaart (AMK). Wel zijn
binnen het onderzoeksgebied twee AMK terreinen bekend.
Dit betreffen terreinen 12834 en 12799.
AMK terrein 12834 Een overzicht van deze terreinen is opgenomen in tabel 3. Archeologische verwachting
Op de gemeentelijke beleidskaart (gemeente Zutphen, 2019) kent het plangebied een hoge archeologische verwachting. Deze verwachting s gebaseerd op de verwachte ligging van het plangebied op een rivierduin. Deze hebben vanwege hun wat hogere ligging binnen het regionale
landschap bewoningsmogelijkheden geboden sinds de vorming van het duin. Bekende archeologische waarden In het plangebied zijn voor zover bekend in het verleden geen archeologische waarnemingen gedaan
en heeft in het verleden niet eerder onderzoek plaatsgevonden. In de omgeving van het plangebied is wel informatie bekend (bijlage 7. In tabe 1 is een overzicht gegeven van de verschillende onderzoeken in de omgeving van het plangebied, in tabel 2 zijn de verschillende vondstmeldingen weergegeven.
Informatie uit overige bronnen Er is geen aanvullende informatie uit overige bronnen verkregen Archeologisch gezien valt uit de resultaten van de reeds uitgevoerde onderzoeken in de omgeving af te
leiden dat er veel vindplaatsen bekend zijn. Bewoning in het gebied vond al plaats sinds het Mesolithicum. De vindplaatsen bestaan voornamelijk uit nederzettingsterreinen en individuele
boerderijplattegronden, waarvan veelal grondsporen zijn aangetroffen. Deze dateren uit de perioden Bronstijd/ Ijzertijd en Vroege/Late Middeleeuwen.
Tevens is veel vondstmateriaal aangetroffen in de
omgeving. Deze vondsten bestaan uit aardwerk, glas en dierlijk bot. Ook is bij é&n onderzoek een
grafveld aangetroffen. De vindplaatsen zijn te herkennen aan de aanwezigheid van een ‘vuile’ dan wel cultuurlaag onder het opgebrachte esdek.
De locatie van de vindplaatsen centreren zich rond de top
van dekzandruggen of rivierduinen. Er is geen informatie bekend over overige vindplaatsen.
t orcbrlegi rfgrd emte
Tabel 1: Overzicht van de archeologische onderzoeken rondom het plangebied (<500 m).
Zaak-ID
Toponiem
Type onderzoek
Bevindingen
2268651100
Leestenseweg- __ 397 m ten noorden
Opgraving
In het kader van de AWN-veldwerkcursus werd op _ Groothedde
Rozenhaag
20 september begonnen met een opgraving op
(1997)
een kleine zandhoogte tussen de bestaande bebouwing van het buurtschapje. De zandhoogte vormde een onderdeel van een grotere uitloper van de Leestense enk aan de oostzijde, waarvan het grootste deel n 1970 is ontgrond. De vondsten ‚en sporen komen uit twee werkputten van in
totaal ca. 1800 m?. Er werden sporen van een erf uit de 9°-12° eeuw gevonden. De aangetroffen sporen en resten bestonden uit een viertal waterputten, één hutkom, één huisplattegrond en meerdere losstaande puilkalen daterend uit de Romeinse Tijd tot en met Late Middeleeuwen. Tevens is er dierlijk bot uit de Nieuwe Tijd aangetroffen. 2264609100
Bedrijventerrein __ 470 m ten westen Revelhorst
Proefsleuven
In het kader van de ontwikkeling van een bedrijventerrein is op Plangebied Revelhorsteen
Prangsma en _ Hazen (2010)
proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. Bij dit onderzoek zijn drie proefsleuven gegraven. Hieruit zijn drie vindplaatsen bekend geworden. Vindplaats 1, ter plaatse van werkput 1, bestaat uit twee Karolingische greppelfragmenten met enkele
Badorfscherven. De greppels zouden deel kunnen uitmaken van een omgreppelde Karolingische huisplaats. Hiervan zijn echter geen verdere
sporen gevonden. Vindplaats 2 ligt in het midden10
t……… arceolgie, rfged, rimte
en zuiddeel van werkput 2. Hier zijn
sporen
gevonden van een nederzetting uit de Ijzertijd (paalkuilen en kuilen). Structuren zijn niet te herkennen
in de sleuven.
Het aardewerk
uit de
sporen s verweerd en gefragmenteerd, waardoor de vindplaats niet nauwkeuriger te dateren is dan Ijzertijd. De vindplaats is gelegen aan de rand van een dekzandrug, die aansluit bij de dekzandruggen waarop de Leestense en Looër Enk gelegen zijn.
Vindplaats 3 bestaat eveneens uit sporen van paalkuilen en kuilen uit de ljzertijd. Deze vindplaats bevindt zich op een kleine dekzandkop naast een beekloop. Tussen vindplaats 2 en 3 ligt een laagte. Het is niet uitgesloten dat vindplaats 2
en 3 tot eenzelfde nederzettingscomplex behoren. Omdat de begrenzing van vindplaats 2 en 3 nog onduidelijk is, s geadviseerd een vervolg proefsleuvenonderzoek uit te voeren. 2175355100
Leestenseweg 18
455 m ten noorden
Opgraving
In het kader van de bouw van een nieuw huis op
Groothedde
het perceel van Leestenseweg 18. Het hele terrein
(2007)
staat op de gemeentelijke archeologische waardenkaart aangeduid als ‘terrein met een hoge
archeologische verwachtingswaarde”. De 175 m? grote bouwput op het perceel van Leestenseweg 18 heeft diverse sporen van bewoning opgeleverd. De oudste sporen van menselijke activiteit dateren uit het mesolithicum. Het gaat slechts om enkele zekere vondsten uit de top van de schone
ondergrond. De jongste sporen van kuilen en palen dateren uit de periode 1834 tot circa 1975. Oudere 11
t……… arceolgie, rfged, rimte
paalsporen en een haardplaats zijn niet naderte dateren dan in de late prehistorie, Romeinse tijd of vroege middeleeuwen. Een gebouw viel uit de sporen niet te herkennen. Wel werd een zes-palige hutkom aangetroffen van 2.75 x 2.10 m. De hutkom leverde interessante details op over de constructie. Mogelijk ging het om een weefhut, maar het is niet uitgesloten dat in de hut, zoals die n deze rapportage wordt gereconstrueerd, ook gewoond is. De datering op grond van het aardewerk was opmerkelijk: 6° eeuw. Daarmee is de hutkom iets jonger dan het 100 meter noordwestelijker aangetroffen grafveld.
2344280100
Lansinkweg
348 m ten zuidwesten
Opgraving
In het plangebied zal het huidige bedrijventerrein
Revelhorst worden uitgebreid. Vooronderzoek
_ Prangsma en
Obdam (2013)
heeft aangetoond dat zich op deze locatie een drietal vindplaatsen bevinden die middels een opgraving in de vorm van sleuven nader is onderzocht.
Doel van het in 2011 en 2012
uitgevoerde onderzoek is de aanwezige, behoudenswaardige archeologie door middel van een opgraving volledig te onderzoeken om de informatiewaarde van de vindplaatsen zo volledig
mogelijk te documenteren zodat de archeologische waarden ex situ behouden blijft. De opgraving heeft sporen uit de Ijzertijd en Nieuwe tijd opgeleverd. De aangetroffen sporen di in de Ijzertijd worden gedateerd bestaan uit paalkuilen,
kuilen en een waterkuil. Deze sporen doen zich in clusters voor en zijn aangetroffen op vindplaats 2 12
t……… arceolgie, rfged, rimte
en 3. Binnen deze sporenclusters zijn geen
individuele structuren als huisplattegronden en spiekers herkend. Daarnaast zijn binnen het onderzochte gebied diverse greppels aangetroffen
op alle drie vindplaatsen. Uit het proefsleuvenonderzoek is op vindplaats 1 een aantal scherven Badorfaardewerk aangetroffen. Tijdens de opgraving is in dit spoor echter ook jonger aardewerk en bouwmateriaal als baksteen
aangetroffen. Het vondstmateriaal bestaat verder vooral uit handgevormd aardewerk. Dit materiaal dateert uit de Midden- en Late Ijzertijd en is voornamelijk rondom en in de sporenclusters aangetroffen van vindplaatsen 2 en 3. Met de
opgraving die is uitgevoerd zijn randzones van vermoedelijke nederzettingen uit de ljzertijd aangesneden. Hiermee is de hypothese dat in deze regio het volledige landschap, inclusief randzones door de bewoners werd gebruikt, bevestigd. 2330501100
Revelhorst 4 fase u
75 m ten westen
Bureau-
en
booronderzoek
In het kader van de ontwikkeling van een
Louwe en Lutz
bedrijventerrein binnen Plangebied Revelhorst4te
(2011)
Zutphen is een archeologisch bureau- en booronderzoek uitgevoerd. In het bureauonderzoek s een archeologische verwachting op resten vanaf het LaatPaleolithicum vastgesteld. Deze verwachting is gebaseerd op de ligging van het plangebied op een dekzandrug dat bedekt is met een esdek. Uit het booronderzoek bleek dat in het plangebied onder het esdek een ‘vuile' laag aanwezig was die 13
t……… arceolgie, rfged, rimte
mogelijk te herleiden is tot bewoning in het verleden. In deze laag is handgevormd aardewerk
gevonden dat dateert uit de Ijzertijd/Romeinse Tijd. Er is geadviseerd in het plangebied een proefsleuvenonderzoek uit te voeren. 2424146100
Lansinkweg
282
mten
noordoosten
Karterend
In het kader van geplande nieuwbouw van een
De Graaf en Van
booronderzoek
manege met bijgebouwen en faciliteiten op een
der Kuijl (2013)
bestaand erf aan de Lansinkweg 3 te Zupthen heeft
een karterend booronderzoek plaatsgevonden. Uit het booronderzoek blijkt dat de bodem grotendeels intact is en uit een bruine enkeerdgrond bestaat. Elke bodemlaag is apart gezeefd waarin een groot aantal archeologisch relevante indicatoren
zij
waargenomen. Deze
indicatoren dateren uit de perioden
Bronstijd/Ijzertijd en Late Middeleeuwen/Nieuwe Tijd. Geconcludeerd is dat in het plangebied mogelijk sprake is van een nederzettingsterrein uit
de Volle Middeleeuwen. Tevens worden er sporen uit de Bronstijd/Ijzertijd
verwacht. Geadviseerd is
bij bodemingrepen dieper dan 50 cm -Mv een archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren. Bij het realiseren van de gebouwen is hier rekening
mee gehouden en zijn eventuele sporen en resten in situ behouden.
2229358100
Bedrijventerrein Revelhorst 4
359 m ten zuidwesten
Bureau-en booronderzoek
In het kader van de realisatie van een
Louwe et d!.
bedrijventerrein in het Plangebied Revelhorst te
(2009)
Zutphen is een bureau en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd. In het bureauonderzoek is een hoge verwachting 14
t……… arceolgie, rfged, rimte
uitgesproken voor de perioden Mesolithicum-Late Middeleeuwen door de aanwezigheid van meerdere vindplaatsen in de directe omgeving en de ligging op een dekzandrug. Uit het booronderzoek blijkt dat de bruine enkeerdgrond beperkter in het plangebied aanwezig was dan verwacht. Het overgrote deel van het plangebied bestond uit een beekdalbodem.
Hier zouden
echter water-gerelateerde vondsten en sporen niet kunnen worden uitgesloten. Er is geadviseerd dwars op de randen van de enkeergrond en het beekdal proefsleuven aan te leggen. Tevens is geadviseerd op de dekzandrug een proefsleuf aan te leggen. 4861778100
Holsterkamp
363
m ten
westen
Opgraving
In het kader van de aanleg van een nieuwe
Fermin (2020)
verbindingsweg naar bedrijventerrein Revelhorst is een archeologische opgraving uitgevoerd. Daarbij zijn van zestien gebouwen (schuren) uit de Vroege en Midden Ijzertijd aangetroffen. Ook zijn uit deze periode vondsten in de vorm van aardewerk, een maalsteen en een kokerbijl aangetroffen. Tevens zijn vondsten uit andere perioden gedaan. Deze betreffen vuursteen uit het Mesolithicum, een
vroeg 10°-eeuwse bronzen kledingnaald uit Scandinavië, een 13°-eeuwse munt en aardwerk uit de 10° eeuw.
15
t……… arceolgie, rfged, rimte
Tabel 2: Overzicht van de vondstmeldingen rondom het plangebied (<500 m).
Toponiem
Datering
Type onderzoek
Omschrijving
130 m ten
Laat Neolithicum —
Booronderzoek
Tijdens een grondboring zijn
westen
Ijzertijd
Afstand-
vondstmelding
windrichting
3204946100 3204792100
Lansinkweg Leestenseweg
_ 430mten
/de Kei
noordoosten
in een boorkern drie fragmenten
keramiek aangetroffen.
Late Middeleeuwen
Booronderzoek
Nieuwe Tijd
Tijdens grondboringen in de buurt van meerdere Middeleeuwse boerderijen zijn 39 fragmenten keramiek aangetroffen. Deze dateren allen uit de perioden Vroege Middeleeuwen, Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd.
3204638100
Lansinkweg
250 mten
Late Middeleeuwen
zuidwesten
Nieuwe Tijd
—
Booronderzoek
Tijdens grondboringen in een perceel aan de Lansinkweg nabij boerderij Leesten zijn meerdere vondsten gedaan. Dit betreffen fragmenten aardwerk (5x) en driemaal een glazen fles. De vondsten dateren uit de perioden Late Middeleeuwen ‚en Nieuwe Tijd.
2874191100
Leestense Weg
_ 321mten noordoosten
Late Middeleeuwen
—
Niet-archeologisch
Vroege Tijd
Tijdens het dichtgooien van een sloot nabij het zuidelijk talud
van de rondweg zijn meerdere vondsten aangetroffen. Dit betreffen dierlijke botten uit de perioden Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd.
2958934100
‘TMeyerinkLeestenseweg
_ 331mten _ noordoosten
Late Middeleeuwen
Nieuwe Tijd Vroeg
—
Niet-archeologisch
Tijdens de aanleg van de provinciale Rondweg N314 is door een amateurarcheoloog meerdere vondsten gedaan. Deze vondsten betreffen keramiekvondsten en zilveren munten.
Deze zijn allen gedateerd op de periode Late-Middeleeuwen ‚en Nieuwe Tijd.
16
t……… archealngie efgoe, ruinte
2874207100
Leesten
339 m ten
Vroege Middeleeuwen _ (Veld)kartering
Tijdens een veldkartering zijn in een plangebied nabij Leesten
noorden
— Late Middeleeuwen
grondsporen aangetroffen. Dit betreffen mogelijk nederzettingssporen uit de Vroege tot Late Middeleeuwen.
Tabel 3: Overzicht van de AMK-terreinen in de omgeving van het plangebied (<500 m)
AMK-terrein
Toponiem
Afstand-windrichting
Archeologische waarde
Omschrijving
Leestense Weg,
500 m ten noorden
Terrein van hoge
Terrein waarin sporen uit de Ijzertijd en Bronstijd te vinden
archeologische waarde
zijn, onder andere graansilo's.
Terrein van hoge
Terrein met sporen van bewoning uit de 7° eeuw. Vlak bij
archeologische waarde
deze es is een 7° eeuwse waterput gevonden. Onder de
/Monumentnummer
Janneke van der Plaatsstraat
Het Meyerink
500 m ten oosten
esdek zit een 7° eeuwse cultuurlaag. De boerderij op het terrein is beschermd.
Het Meyerink ligt aan de weg tussen Leesten en Wichmond, ten oosten van Zutphen. De typologie van het middeleeuwse Meyerink is onbekend. Er word gemeent zelfs dat het niet eens om een adelijk huis zou gaan. Mogelijk is de hallenhuisboerderij het Meyerink ontstaan uit een spijker en aan het begin van de zeventiende eeuw vergroot. Het is onduidelijk wanneer de spijker, die waarschijnlijk als basis heeft gediend voor de huidige boerderij,is gebouwd.
17
t…… archealngie efgoe, ruinte
8. Historische situatie, huidig gebruik en bodemverstoringen Aard historisch landgebruik
Bouwland, erf
Historische bebouwing aanwezig
Ja(1887)
Bebouwing van cultuurhistorischewaarde
_
| Nee
Het grondgebruik, dat over de jaren heen in het plangebied heeft plaatsgevonden, kan zijn sporen in de ondergrond hebben achtergelaten. Enerzijds herbergen oude kaarten informatie omtrent
voormalig landgebruik die inzicht kan geven in de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen (bijvoorbeeld historische boerenplaatsen en wegen), maar anderzijds ook in de negatieve effecten, die landgebruik op de oorspronkelijke bodem heeft gehad (en daarmee op eventueel aanwezige archeologische resten). Met dit laatste wordt niet alleen gedoeld op omwerking van de bodem door omwoeling, egalisatie, ontgraving en sanering, maar ook ophoging en ontwatering die kunnen hebben
geleid tot verkleuring, verdroging en verstikking van de bodem. Historische achtergronden van het cultuurlandschap en -situatie Het plangebied maakt deel uit van buurtschap Leesten dat tot circa 2005 onderdee! uitmaakte van
gemeente Warnsveld (bron: www.zutphen.nl).
Het buurtschap kent zijn oorsprong in de 9° eeuw toen
in de omgeving meerdere boerderijen gebouwd werden. Deze boerderijen dragen 0.a. de namen
Uitkomsten Holsterkamp, waarvan boerderij Uitkomst in het plangebied gelegen is (bron: beeldbank.cultureelerfgoed.nl). Het buurtschap bestond lange tijd uit een handvol boerderijen die in de 19° eeuw werden vergezeld van buitenhuizen van rijke Zutphense notabelen. Deze groei zetten in
de 20° eeuw sterk door (bron: www.historiezutphen.nl). Op de oudst geraadpleegde kaart uit 1780 (Hottingerkaart; figuur 2) staat het plangebied aangegeven
als bouwland. Direct ten noorden bevind staan een boerderij met bijgebouwen gekarteerd.
De huidige
Lansinkstraat is tevens al zichtbaar op de kaart. Dit beeld wordt verduidelijkt op het Kadastrale
Minuutplan uit 1811-1832 (www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl), waarop te zien is dat ten zuiden van het plangebied een boerderij
gekarteerd staat (figuur 3). Dit betreft boerderij Uitkomst. Tevens is ten
westen van het plangebied de huidige Lansinkweg zichtbaar. Het kruispunt ten noorden van het
plangebied ligt tegenwoordig
met een boog langs de noordgrens van het plangebied. Het plangebied is
volgens de Oorspronkelijk Aanwijzende Tafelen (OAT) in gebruik als bouwland. Op de topografische kaart uit 1880 is langs de westgrens van het plangebied een gebouw zichtbaar
(figuur 4). Dit betreft de
boerderij die hedendaags nog in het plangebied aanwezig is. Deze is namelijk gebouwd in 1887 (bron: bagviewer.kadaster.nl). Deze situatie blijft tot na 1950 onveranderd. Het plangebied is echter wel
gedeeltelijk in gebruik als boomgaard, in plaats van bouwland (figuur 5 - 7). Tussen 1950 en 1970 worden in het plangebied de huidige bedrijfsschuren gerealiseerd en is de Lansinkweg verlegd tot
direct langs het plangebied (figuur 8). Het plangebied blijft sindsdien tot op heden onveranderd (figuur gen 10). Militair Erfgoed Op de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) is het plangebied aangeduid als onderdeel van de
ljsselstellung Linie. Deze Ijsselstellung is gerealiseerd door de Duitsers om een geallieerde aanval vanuit het westen het hoofd te bieden. Archeologische resten gerelateerd aan deze linie worden in het plangebied echter niet verwacht. Op een luchtfoto van het plangebied uit 1944 (figuur 11) zijn geen
militaire sporen of bouwwerken te zien. Wel is ten noordwesten, aan de overzijde van de Lansinkweg een loopgravenstelsel zichtbaar. Er zijn geen verwachtingen op militaire objecten, raketinslagen of aan
de Wereldoorlogen gerelateerde verschijnselen (bronnen: www-ikme.nl; www.vergeltungswaffen.nl, 18
t arcbe egie, rfgod,ruinse
www.bunkerinfo.nl; www.tracesofwar.com,
www. explosievenopsporing.nl,
www.erfgoedcentrumzutphen.nl). Huidig gebruik en bodemverstoringen Het plangebied s ten tijde van het onderzoek in gebruik als erfgrond. Er staat een 19° eeuwse
boerderij (150 m?) met bijgebouwen (250 m?) en een viertal bedrijfsschuren (2122 m?) waar rondom bestrating aanwezig is. Verder bestaat het plangebied uit gras, struiken en bomen. Er heeft in of direct om het plangebied in het verleden geen milieukundig onderzoek plaatsgevonden (bron:
gelderland.omgevingsrapportage.nl).
De bouw van de schuren kan voor mogelijke bodemverstoringen
hebben gezorgd. De bouwtekeningen van deze schuren zijn opgevraagd bij het Erfgoed Centrum
Zutphen (bron: www.vergunningdossiers.erfgoedcentrumzutphen.nl), maar zijn ten tijde van de oplevering van onderhavig rapportage nog niet verkregen. Indien deze nog beschikbaar worden gemaakt zullen ze n het definitieve rapport worden opgenomen.
De laagte in het noorden van het
plangebied ijkt tevens uitgegraven te zijn. Hierdoor zou de top van de bodem afgegraven kunnen zijn. Overige indicatoren voor bodemverstoringen zijn niet bekend.
19
t„…… arceolgie, rfged, rimte
46509050
‘4600
4590 0
45 0 0
45950
212500
213000
213500
Figuur 2: Het plangebied (rood omlijnd) op de Hottingerkaart uit 1780 (bron: Versfelt, 2003).
212750
213000
4
el &
a
a
|elË
2
&
Î
È
g
B
ï 0 212750
10 150 _ 200m / 213000
Figuur 3: Uitsnede van de Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (bron: www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl). Het plangebied is in rode lijnen weergegeven.
20
t….… arceolgie, rfged, rimte
212750
213000
Figuur4: Uitsnede van een topografische kaart uit 1880 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
212750
Figuur 5: Uitsnede van een topografische kaart uit 1910 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. 21
t…… ercheorgie efgoed, ruinte
212750 P
j
Figuur 6: Uitsnede van een topografische kaart uit 1925 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
217750
459750
45950
Figuur 7: Uitsnede van een topografische kaart uit 1950 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven. 22
t……… arceolgie, rfged, rimte
212750
713000
459750
459750
45950
45950
212750
713000
e
459750
459750
75950
45950
www.topotijdreis.nl). Het plangebied is met rode
‚en weergegeven
23
t….… archealngie efgoe, ruinte
217750
(geanonimiseerd)
24
r transect archeologie,rfgoed ruimte J
9.
Gespecificeerde archeologische verwachting
Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied op een rivierduin ligt. In de omgeving van het plangebied meerdere vindplaatsen uit de periode Bronstijd/Ijzertijd en Vroege Middeleeuwen — Nieuwe Tijd aanwezig zijn. Ook
zijn in de directe omgeving van het plangebied vondsten uit de
periodes vanaf het Mesolithicum aangetroffen. De vindplaatsen en vondsten liggen op dekzandruggen
en op de hogere delen van rivierduinen onder een oud bouwlanddek, dat vermoedelijk door plaggenbemesting is ontstaan. Volgens de bodemkaart liggen er namelijk hoge bruine enkeerdgronden. Gezien deze informatie en de ligging van het plangebied op een rivierduin, is het
zeer aannemelijk dat in het plangebied archeologische grondsporen of resten aanwezig zi
Daarom
geldt er een hoge verwachting op archeologische waarden vanaf het Laat-Paleolithicum, met de
nadruk op nederzettingsresten uit de perioden Bronstijd/Ijzertijd en boerderijplattegronden en erfgerelateerde verschijnselen uit de perioden Vroege Middeleeuwen-Nieuwe Tijd (gelet op de nabijheid van de verschillende vindplaatsen bij het plangebied). Deze resten zullen zich hoofdzakelijk kenmerken
door grondsporen (verkleuringen in de top van het rivierduinzand). stratigrafische positie Archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum — Vroege Middeleeuwen worden verwacht in de top van de rivierduinafzettingen. Deze zal zich bevinden onder een eerddek van circa 50 — 60 cm dikte.
Archeologische resten uit de perioden Late Middeleeuwen - Nieuwe Tijd worden in het plangebied direct vanaf het maaiveld verwacht. Mogelijk is de top van dit niveau verstoord door een moderne bouwvoor.
Complextypen In het plangebied kunnen nederzettingssporen worden aangetroffen, hetzij in de vorm van (seizoensgebonden) jachtkampementen,
hetzij in de vorm van huisplaatsen (boerderijen).
Jachtkampementen kenmerken zich door een dichte vondstenstrooïing van onder andere fragmenten bewerkt vuursteen, hetgeen met name afhankelijk is van de langdurigheid en/of intensiteit van
eventuele bewoning op die plek. De omvang ervan kan variëren tussen circa 100 en 1000 m?. De aanwezigheid hiervan is in eerste instantie afhankelijk van de intactheid van de top van het rivierduinzand in het gebied. Tevens kunnen er restanten van graven of grafheuvels worden
aangetroffen. Huisplaatsen kenmerken zich naar verwachting door de aanwezigheid van een cultuurlaag in de top van het rivierduinzand. Hierin zijn
afvalresten aanwezig in de vorm van aardewerk, al dan niet
verbrand bot en baksteenresten, Ook zullen in deze lagen grondsporen aanwezig zijn als onderdeel van palen van structuren (huizen, bijgebouwen) en afval- en beerkuilen en waterputten. Uit de Nieuwe Tijd kunnen tevens sporen van landbouw worden aangetroffen. De gespecificeerde archeologische verwachting is nader weergegeven in onderstaande tabel 4.
Prospectiekenmerken, zoekstrategie en advies Op basis van de tijdens het bureauonderzoek verworven resultaten is in hoeverre in het plangebied de archeologisch relevante niveaus nog intact aanwezig zijn. De realisatie van de bedrijfsschuren,
alsmede de voorgaande landbouwactiviteiten in het plangebied kunnen voor verstoring van het bodemprofiel hebben gezorgd. Dit is bepalend voor het vaststellen van de archeologische
verwachting. Om de hoge verwachting op resten vanaf het Laat-Paleolithicum te kunnen toetsen, dient de lithologische opbouw van de ondergrond en de mate van intactheid van de bodem te worden 25
t orcbrlegi rfgrd emte
vastgelegd. Dit kan plaatsvinden door middel van een verkennend booronderzoek. Op grond van dit
onderzoek kan dan een uitspraak worden gedaan of en n hoeverre archeologische resten te verwachten zijn. De resultaten van dit verkennende booronderzoek worden behandeld in hoofdstuk 10.
26
t‚ arcbe egie, rfgod,ruinse
Tabel 4: Gespecificeerde archeologische verwachtingstabel Archeol
ische verwac!
Datering
Reden
Hoog
Laat-Paleolithicum-Neolithicum
Hoog
Bronstijd-Nieuwe Tijd
_ Resten bevinden zích in de top van rivierduinafzettingen. Het plangebied |ag relatief hooggelegen in het landschap en vormde daarom een goede
woonlocatie. In het onderzoeksgebied zijn tevens meerdere vindplaatsen bekend in de vorm van
nedezettingsresten en boerderijplattegronden. Complextype
Nederzettingen (jachtkamp), grafvelden/-heuvels, huisplaatsen, sporen van landgebruik
Omvang
100-1000 m? (omvang jachtkamp); 500-2000 m?(omvang huisplaats, algemeen)
Diepteligging
Top van rivierduinafzettingen (circa 50-60 cm -Mv; Direct vanaf het maaiveld onder een eventueel moderne
Gaafheid en conservering
+
bouwvoor.
De kans is aanwezig dat door verbruining van het rivierduinzand cultuurlagen minder goed herkenbaar zijn. Resten zullen door het opgebrachte eerddek mogelijk goed conserveert zijn.
Locatie
Onbekend, op dit moment het hele plangebied.
Uiterlijke kenmerken (artefacten en type
Vindplaatsen kenmerken zich naar verwachting door vondsten of cultuurlagen.
indicatoren) Mogelijke verstoringen
De realisatie van de bedrijfsschuren en de 19° eeuwse boerderij zullen voor bodemverstoringen hebben gezorgd. Tevens kan voormalig landbouwactiviteit voor verstoring hebben gezorgd.
27
t„…… arceolgie, rfged, rimte
10.
Resultaten
veldonderzoek
Onderzoeksmethodiek
Het doel van het booronderzoek is het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting in het plangebied, zoals deze is opgesteld in Hoofdstuk 9. Naar wens van de opdrachtgever s in het kader van de sloop van bedrijfsloodsen en nieuwbouw van twee gebouwen
verkennend booronderzoek uitgevoerd.
in het plangebied een
Dit booronderzoek is uitgevoerd conform het opgestelde Plan
van Aanpak; De Wit, 2022). De boringen zijn daarbij gebruikt om zowel de mate van intactheid van de
bodem als de bodemopbouw zelf te bepalen. In totaal zijn in het plangebied zes boringen gezet (boring 1-6). De boringen hebben een diepte tot maximaal 170 cm -Mv en zijn doorgezet tot minimaal 30 cm in het
‘schone’ rivierduinzand. Hierbij zijn eventuele aanwezige archeologische niveaus aangeboord. De boringen zijn handmatig gezet met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De boringen zijn gefotografeerd en vervolgens beschreven conform de NEN5104 en de Archeologische
Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB; SIKB 2008). De foto's zijn opgenomen in bijlage 9. De boorbeschrijvingen in bijlage 10 De boringen zijn rondom de te slopen bedrijfsschuren uitgezet, waarbij tevens minimaal één boring
per bouwvlak van de toekomstige bijgebouwen is geplaatst. De coördinaten van de boorpunten zijn bepaald met een meet/int aan de hand van bestaande topografie. De hoogte van de boorpunten is aan de hand van het AHN bepaald (bron: www.ahn.nl; versie 4). Een boorpuntenkaart is opgenomen in
bijlage 8. Veldwaarnemingen
Ten tijde van het veldonderzoek is het plangebied bebouwd met een woning (170 m?), meerdere bedrijfsloodsen (circa 2122 m?) en een schuur (180 m?). Ten westen van de bedrijfsloodsen is verharding in de vorm van gegoten beton en betonplaten aanwezig (circa 600 m?). Het overige deel van het plangebied was begroeid met gras, bomen en struiken. In het noorden van het plangebied lag
een paardenrijbak gesitueerd die circa 50 cm lager lag dan het maaiveld ten zuiden en westen ervan. Rondom de bedrijfsloodsen ligt het maaiveld tevens hoger dan het maaiveld aan de randen van het
plangebied. De loodsen zijn ten tijde van het veldonderzoek leeg. De vloeren van de loodsen bestonden uit een betonnen plaat. Op basis van observaties leken hier geen kelders onder aanwezig te zijn. Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek zijn weergegeven in figuur 12.
Figuur 12: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (19-09-2022).
Bodemopbouw en lithologie
De natuurlijke ondergrond in het plangebied bestaat vanaf een diepte van 90 - 150 cm -Mv (7,287,57 m +NAP) tot de maximaal geboorde diepte van 170 cm -Mv uit zeer fijn, goed gesorteerd, zwak siltig zand. Dit zand is geel tot oranje van kleur en is kalkloos. Door de zeer fijne korrelgrootte en gele
kleur is het zand geïnterpreteerd als rivierduinafzettingen. Hierboven ligt tot een diepte van 10 - 70 cm -Mv (8,68 -8,14 m +NAP) een laag zwak siltig, lichtbruin tot bruin gekleurd, zwak humeus zand. Dit zand is zeer fijn van korrelgrootte en kalkloos. In de laag zijn tevens roestvekken aangetroffen. In boring 2 t/m 6 zijn in deze laag fragmenten bouwpuin aangetroffen. Dit betreffen stukjes baksteen en baksteengruis. Deze laag is derhalve geïnterpreteerd als oude cultuurlaag in de top van
rivierduinafzettingen. Bovenop deze laag bevindt zich een matig humeuze, donkerbruine zandlaag. Dit zand is tevens zeer fijn van korrelgrootte en kalkloos, maar bevat ook plantenresten. De laag is
geïnterpreteerd als moderne bouwvoor. In boring 5 is in deze laag een verroeste spijker aangetroffen. De bouwvoor in deze boring reikt tot een diepte van 110 cm -Mv (8,09 m +NAP), waaronder een ondoordringbare puinlaag aanwezig is. Na drie poging is deze boring in de puinlaag gestaakt op een
maximale boordiepte van 130 cm -Mv (7,89 m +NAP). Archeologische indicatoren De opgeboorde grondmonsters
te velde doorzocht op de aanwezigheid
van archeologische en
ecologische indicatoren. Er zijn geen archeologische en ecologische indicatoren aangetroffen. Daarbij dient gezegd te worden dat het opsporen van archeologische indicatoren niet het doel van onderhavig onderzoek
is.
Interpretatie
Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat vanaf 90 — 150 cm -Mv (7,28 - 7,57 m +NAP) rivierduinafzettingen aanwezig zijn. Hierboven ligt een vermeende cultuurlaag, gelet op de verkleuring
en de aanwezigheid van oude bouwpuinresten. Daarboven ligt een oud bouwlanddek, waarmee de aanwezigheid van enkeerdgronden volgens de bodemkaart werd bevestigd.
Vanwege de oude
cultuurlaag tussen het oude bouwlanddek en de top van de rivierduinafzettingen s de hoge
verwachting op resten uit de Bronstijd-Nieuwe tijd in het plangebied bevestigd. Resten, die uit de periode Laat-Paleolithicum-Neolithicum dateren zijn waarschijnlijk niet meer intact aanwezig en
vanwege de vorming van de cultuurlaag in het gebied. De verwachting uit laatstgenoemde periode is daarom naar laag bij te stellen.
11. Beantwoording onderzoeksvragen Hoe heeft het plangebied oorspronkelijk in het natuurlijk landschap gelegen?
Het plangebied ligt ten oosten van het stroomdal van de huidige Overijsselse Vecht op een rivierduin. Dit duin heeft zich tijdens de laatste IJstijd (het Weichselien) gevormd. Zijn er binnen de bodemopbouw archeologisch relevante niveaus te onderscheiden en hoe diep liggen deze?
Het archeologisch relevante niveau wordt gevormd door een aanwezige cultuurlaag in het plangebied.
Deze bevindt zich op een diepte van 10 - 70 cm -Mv (8,68 - 8,14 m +NAP) tot circa
90 - 150 cm -Mv (7,28 — 7,57 m +NAP).
In hoeverre zijn de archeologisch relevante niveaus nog intact (verstoring, erosie, afdekkend substraat}? De top van het archeologisch relevante niveau is verstoord door een moderne bouwvoor. Tevens zal de top van dit niveau onder de bebouwing deels verstoord zijn. Wat is de archeologische verwachting van het plangebied en in hoeverre is deze te
differentiëren in laag, middelhoog en hoog? Op basis van de resultaten van het veldonderzoek i vastgesteld dat in het plangebied sprake is van een lage archeologische verwachting op de aanwezigheid van archeologische resten uit de
periode Laat-Paleolithicum-Neolithicum. Er is een hoge verwachting op resten uit de perioden Bronstijd — Nieuwe Tijd vastgesteld.
12.
Conclusie
en Advies
Conclu:
Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied op een rivierduin ligt. In de omgeving van het
plangebied meerdere vindplaatsen uit de periode Bronstijd/IJzertijd en Vroege Middeleeuwen — Nieuwe Tijd aanwezig zijn. Ook zijn in de directe omgeving van het plangebied vondsten uit de
periodes vanaf het Mesolithicum aangetroffen. De vindplaatsen en vondsten liggen op dekzandruggen en op de hogere delen van rivierduinen onder een oud bouwlanddek, dat vermoedelijk door plaggenbemesting is ontstaan. Volgens de bodemkaart liggen er namelijk hoge bruine
enkeerdgronden. Gezien deze informatie en de ligging van het plangebied op een rivierduin, is het zeer aannemelijk dat in het plangebied archeologische grondsporen of resten aanwezig zijn.
Daarom
geldt er een hoge verwachting op archeologische waarden vanaf het Laat-Paleolithicum, met de nadrukop nederzettingsresten uit de perioden Bronstijd/IJzertijd en boerderijplattegronden en erfgerelateerde verschijnselen uit de perioden Vroege Middeleeuwen-Nieuwe Tijd (gelet op de nabijheid
van de verschillende vindplaatsen bij het plangebied). Deze resten zullen zich hoofdzakelijk
kenmerken
door grondsporen (verkleuringen in de top van het rivierduinzand) Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat vanaf
90 — 150 cm -Mv (7,28 - 7,57 m +NAP)
rivierduinafzettingen aanwezig zijn. Hierboven ligt een vermeende cultuurlaag, gelet op de verkleuring
en de aanwezigheid van oude bouwpuinresten. Daarboven ligt een oud bouwlanddek, waarmee de aanwezigheid van enkeerdgronden volgens de bodemkaart werd bevestigd.
Vanwege de oude
cultuurlaag tussen het oude bouwlanddek en de top van de rivierduinafzettingen s de hoge
verwachting op resten uit de Bronstijd-Nieuwe tijd in het plangebied bevestigd. Resten, die uit de periode Laat-Paleolithicum-Neolithicum dateren zijn waarschijnlijk niet meer intact aanwezig en
vanwege de vorming van de cultuurlaag in het gebied. De verwachting uit laatstgenoemde periode is daarom naar laag bij te stellen. Advies
In het kader van de sloop van de huidige bedrijfsschuren en het realiseren van twee nieuwe
bijgebouwen in het plangebied wordt, op basis van de hoge verwachting op resten uit de perioden Bronstijd — Nieuwe Tijd, een archeologisch vervolgonderzoek geadviseerd. Dit onderzoek kan het beste worden uitgevoerd in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) ter plaatse van de
‘bouwvlakken van de te realiseren bijgebouwen (circa 559 m?). Op basis van de resultaten van dit onderzoek kan geadviseerd worden tijdens de sloop van de bestaande bedrijfsschuren een
archeologische begeleiding
(IVO-AB) te laten plaatsvinden. Voor een dergelijk gravend onderzoek
dient een Plan van Eisen (PvE) te worden opgesteld dat op voorhand van de werkzaamheden door de bevoegde overheid (gemeente Zutphen) goedgekeurd moet zijn. Bovenstaande vormt een advies. Op grond van de resultaten van het rapport en het advies zal de bevoegde overheid (de gemeente Zutphen) een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied.
13. Geraadpleegde bronnen Archeologische kaarten en databestanden: «
Archeologische Monumenten
Kaart (AMK), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort,
2007.
«
Archeologisch Informatie Systeem I! (Archis3), Rijksdienst voor Cultureel erfgoed (RCE), Amersfoort, 2016.
«
Archeologische beleids- en verwachtingskaart van de gemeente Zutphen
«
www.ruimtelijkeplannen.nl
e
archis.cultureelerfgoed.nl
e
www.kadastralekaart.com
e
www.archieven.nl
e
www.pdok.nl
e
www.ahn.nl
*
Bodemkaart van Nederland 1:50.000 (Stiboka)
«
Geomorfologische kaart van Nederland
+
www.bodemloket.nl
©
bagviewer.kadaster.nl
e
www.kadaster.nl
«
www.dinoloket.nl
«
landschapinnederland.nl/bronnen-en-kaarten/archeologische-landschappenkaart
«
beeldbank.cultureelerfgoed.nl
«
www.topotijdreis.nl
e
ibrary.wur.nl/WebQuery/geoportal/raf
«
gelderland.omgevingsrapportage.nl
«
www.ikme.nl
e
www‚tracesofwar.com
e
www.euroradar.nl/explosieven-opsporing/ruimingskaart/
e
www.historiezutphen.nl
e
www.zutphen.nl
«
www.erfgoedcentrumzutphen.nl
Lijst met afbeeldingen
Figuur 1: Ligging van het plangebied (met rode lijnen aangegeven, bron: www.pdok.nl). Figuur 2:
Het plangebied (rood omlijnd) op de Hottingerkaart uit 1780 (bron: Versfelt, 2003).
…
20
Figuur 3: Uitsnede van de Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (bro:
www.beeldbank.cultureelerfgoed.nl). Het plangebied is in rode lijnen weergegeven Figuur
4:
…20
Uitsnede van een topografische kaart uit 1880 (bron: wwwtopotijdreis.nl). Het plangebied is
met rode lijnen weergegeven. Figuur 5:
21
Uitsnede van een topografische kaart uit 1910 (bron: wwwtopotijdreis.nl). Het plangebied is
met rode lijnen weergegeven.
21
Figuur6: Uitsnede van een topografische kaart uit 1925 (bron: wwwtopotijdreis.nl). Het plangebied is met rode lijnen weergegeven.
22
Figuur7: Uitsnede van een topografische kaart uit 1950 (bron: www-topotijdreis.nl). Het plangebied is met
rode
lij
‚en weergegeven. .
.22
Figuur 8: Uitsnede van een topografische kaart uit 1970 (bron: www.topotijdreis.nl). Het plangebied is
met rode lijnen weergegeven.…
23
Figuur9: Uitsnede van een topografische kaart uit 1995 (bron: www-topotijdreis.nl). Het plangebied is
met rode lijnen weergegeven
23
Figuur 10: Uitsnede van een luchtfoto uit 1944 (bron: library.wur.nl). Het plangebied is in rode lijnen weergegeven
24
Figuur 11: Uitsnede van een luchtfoto uit 2022 (bron: www.pdok.nl. Het plangebied is in rode lijnen
weergegeven
24
Figuur 12: Foto's van het plangebied ten tijde van het veldonderzoek (19-09-2022)..
29
Tabel 1: Overzicht van de archeologische onderzoeken rondom het plangebied (<500 m). .
10
Tabel 2: Overzicht van de vondstmeldingen rondom het plangebied (<500 m).
16
Tabel 3: Overzicht van de AMK-terreinen
17
in de omgeving van het plangebied (<500 m)
Tabel 4: Gespecificeerde archeologische verwachtingstabel …
27
Literatuur
Bakker, H. de, 1966. De subgroepen van het systeem voor bodemclassificatie voor Nederland. In: Boor en Spade Bakker, H. de en J. Schelling, 1989. Systeem van bodemclassificatie voor Nederland. De hogere niveaus. Wageningen.
Berendsen, H.J.A., 2005. Landschappelijk Nederland. Assen (Fysische Geografie van Nederland). Derde, geheel herziene druk. Berendsen, H.J.A., 2004. De vorming van het land. Assen (Fysische geografie van Nederland). Vierde, geheel herziene druk.
Cohen, K.M. E. Stouthamer, H.J. Pierik, A.H. Geurts, 2012. Digitaal Basisbestand Paleogeografie van de Rijn?Maas Delta. Dept. Fysische Geografie. Universiteit Utrecht. Digitale Dataset. Hendriks, J.P.C.A,, Cleveringa, P., Beurden, L. van, Weerts, H.J.T., Meijer, T., Smeerdijk, D.G. van en
Paalman, D.B.S., 2004. 'Dar vordrunken 16 schone kerspele...
Introductie op het moderne
interdisciplinaire onderzoek naar de St. Elisabethsvloeden, 1421-1424. Westerheem, 53: 94-111. Groot, N.C.F./A.W.E. Wilbers/S. Lorenz, 2011: “Tussen water en land”, Archeologische Waarden- en verwachtingenkaart en Advies archeologische beleidskaart van de gemeente Moerdijk, B&G Rapport 1134.