515113 - bijlage 1 - White Paper RS4 gemeenten.pdf

WHITE PAPER 16-03-2023

Continuering van het partnerschap met provincie Gelderland

BINNENSTAD

CULTUUR

Doetinchem | Harderwijk | Tiel | Zutphen

ERFGOED

Samenwerken en elkaar versterken

Samen bouwen we aan sterke gemeenten, sterke regio’s en een sterke provincie.

Waarom dit whitepaper? RS4, de samenwerking tussen Doetinchem, Harderwijk, Tiel en Zutphen, heeft een gezamenlijke ambitie: onze centrumfuncties versterken door aantrekkelijke en vitale binnensteden, met vernieuwende culturele voorzieningen en erfgoed als visitekaartje! De RS4-gemeenten werken samen aan deze ambitie en worden daarin – als vervolg op de succesvolle ‘stedencontracten’ uit het vorige decennium – ondersteund door de provincie. Die ondersteuning stellen we zeer op prijs. Daarom vragen we om continuering van het partnerschap met uw provincie en bestendiging ervan in uw coalitieakkoord 2023-2027.

De RS4-gemeenten: samen sterker Doetinchem, Harderwijk, Tiel en Zutphen zijn middelgrote centrumgemeenten in de provincie Gelderland met een gemeenschappelijk profiel. Zo hebben we alle vier een centrumfunctie voor omliggende gemeenten: onze gemeenten vormen een cluster van voorzieningen voor onze eigen inwoners en voor inwoners uit omliggende gemeenten. Daarmee is de vitaliteit en leefbaarheid van onze meer landelijke buurgemeenten ook afhankelijk van de voorzieningen in onze centrumgemeenten. Daarnaast vervullen onze gemeenten ook een belangrijke economische functie in onze daily urban systems: inwoners uit de omliggende gemeenten werken bij bedrijven en organisaties in onze gemeente, terwijl inwoners uit onze gemeenten in de omliggende gemeenten werken. Tenslotte werken we als RS4-gemeenten – samen met de provincie Gelderland – hard

aan de verstedelijkingsopgave voor onze provincie. Samen denken we na over hoe we op een slimme en duurzame manier nieuwe woningen in onze steden en dorpen kunnen toevoegen en wat daar dan voor nodig is. Daarbij zorgen we ervoor dat de kwaliteit van onze steden (groen gelegen en goed bereikbaar) niet alleen behouden, maar ook versterkt wordt. Bovendien brengen we – door de bouw van nieuwe woningen – meer balans in onze bevolkingssamenstelling, die nu in meer of in mindere mate als kwetsbaar wordt beschouwd. Vanwege de grote overeenkomsten tussen de RS4-gemeenten, werken we op verschillende thema’s samen. Die samenwerking is belangrijk. Want samen maken we onze steden nog beter en mooier om te wonen, te werken en te verblijven. Zo werken we tegelijkertijd aan sterke regio’s en aan een sterke provincie.

De RS4-gemeenten: dé uitdaging Als RS4-gemeenten staan we voor gemeenschappelijke uitdagingen. We hebben namelijk een relatief hoog voorzieningenniveau, waarvan het verzorgingsgebied zich over onze gemeentegrens heen uitstrekt. Denk daarbij aan culturele, economische, maatschappelijke of sportiefrecreatieve voorzieningen, zoals een theater, een binnenstad met onderscheidend winkelaanbod, een regionaal ziekenhuis en een zwembad. Inwoners uit omliggende gemeenten maken ook gebruik van deze voorzieningen.

Die voorzieningen zijn dus van groot belang om zowel de RS4-gemeenten als de regiogemeenten voor hun inwoners aantrekkelijk te houden. Maar het in stand houden van die voorzieningen staat onder druk. Het Berenschot-rapport ‘Verkenning middelgrote centrumgemeente’ (2020) geeft daar twee belangrijke oorzaken voor: •

Schaalvergroting: het middelgrote schaalniveau blijkt voor bepaalde economisch-maatschappelijke voorzieningen, zoals (hoger)onderwijs of bepaalde winkelketens, soms te klein. Deze voorzieningen clusteren vooral in grote steden, waardoor het behouden van deze voorzieningen voor middelgrote centrumgemeenten uitdagend is.

•

Aantal inwoners: middelgrote centrumgemeenten hebben verhoudingsgewijs een beperkter aantal inwoners (en met een onevenwichtige bevolkingssamenstelling) die de voorzieningen in stand moeten houden. De financiële ruimte die de gemeente heeft om de voorzieningen te bekostigen staat onder druk.

Een vergelijkbare ontwikkeling maken de regionale ziekenhuizen momenteel door. In het Integraal Zorgakkoord (IZA) wordt gestuurd op een steeds grotere concentratie van eerste hulpposten. Daardoor komen de regionale ziekenhuizen onder druk te staan. Met als gevolg dat de zorg voor onze inwoners in de regio’s minder toegankelijk wordt en sociale structuren verdwijnen. Daarmee dreigt een belangrijke voorziening verloren te gaan. De uitdagingen waar we als RS4-gemeenten voor staan, zijn dus groter dan wijzelf. En daarom werken we graag mét elkaar en met de provincie samen! We focussen ons op het versterken van de aantrekkelijkheid van onze binnensteden en gaan daarbij aan de slag met vragen die we gezamenlijk hebben: hoe houden we onze binnensteden aantrekkelijk en toekomstbestendig? Hoe houden we onze culturele voorzieningen overeind en vernieuwend? En hoe versterken we ons visitekaartje: het (Hanze) erfgoed?

We gaan hierna in op de projecten die we als RS4gemeenten gaan oppakken. Bij ieder project geven we aan wat we nodig hebben van de provincie.

Project 1 Aantrekkelijke, toekomstbestendige binnenstad Binnensteden, en meer specifiek: winkelgebieden, staan onder druk. Het is een uitdaging om als winkelgebied in deze tijd van digitalisering, veranderend consumentengedrag en het veranderende retaillandschap aantrekkelijk te blijven. Voor de RS4-gemeenten is die uitdaging nog groter. We hebben namelijk alle vier één of meerdere ‘grote broer(s)’ in de buurt waaronder Arnhem, Nijmegen, Den Bosch, Amersfoort, Utrecht, Deventer en Apeldoorn. Veel voorzieningen, waaronder grote winkelketens, centreren zich in deze steden. Als RS4-gemeenten willen en kunnen we niet tegen de ‘grote broer(s)’ opboksen. Wij willen ons profileren op wat óns aantrekkelijk maakt: we zijn groot genoeg om uiteenlopende voorzieningen aan te bieden, en klein genoeg om overzichtelijk en goed bereikbaar te zijn. Om onze binnensteden aantrekkelijk en toekomst­ bestendig te maken, zetten we in op de volgende actiepunten:

Wat gaan we doen en wat vragen we van de provincie? We sluiten ons aan bij Platform De Nieuwe Winkelstraat van Inretail en laten ons inspireren door de laatste inzichten en best practices over het winkelgebied van de toekomst. We leggen onze vier gemeentelijke binnenstadsvisies naast elkaar en onderzoeken wat we van elkaar, van de provincie en van het Platform De Nieuwe Winkelstraat kunnen leren. Ook laten we ons hier vervolgens in begeleiden door een professionele partij. De provincie kan dit mede mogelijk maken door middel van denk- en doekracht: een provinciemedewerker die projectmatig en inhoudelijk bijdraagt aan deze werkzaamheden en de kennis in het provinciehuis kan aanboren.

•

We vertellen ons eigen, unieke verhaal: buigend op het verleden, gericht naar de toekomst.

•

Onze compactheid is onze kracht: daarom zetten we in op een herkenbaar wandelcircuit en autoluwe binnensteden.

•

Onze binnensteden liggen dicht bij de natuur: daarom trekken we groen en klimaatadaptatie ons centrum in.

•

We hebben een regionale functie: daarom blijven we ons inzetten voor (het behouden van) een aantrekkelijke functiemix van winkelen, wonen (zoals wonen boven winkels), werken, ontspannen en ontmoeten.

•

Voorzieningen om te bezoeken én om te verblijven: daarom zorgen we voor een comfortabele binnenstad met goede basisvoorzieningen, aandacht voor toegankelijkheid, openbare toiletten, (zit)voorzieningen, speelplekken en leuke activiteiten en evenementen, met speciale aandacht voor jongeren in de stad.

•

Een governance van samenwerking van ondernemers, vastgoedpartijen en de gemeente.

Project 2 Vernieuwende culturele voorzieningen Vernieuwing en innovatie in de cultuursector komt vaak uit de middelgrote centrumgemeenten. Kleinere, wendbare culturele organisaties spelen snel in op de behoefte aan nieuwe belevingen. ‘Stad als Podium’ is daar een voorbeeld van. Die belangrijke positie van de middelgrote centrumgemeenten mag gezien worden.

Wat gaan we doen en wat vragen we van de provincie? We geven opvolging aan de aanbevelingen uit het rapport ‘Passende voorzieningen’ (2022) en blijven in RS4-verband van elkaars ervaringen leren. Die lessen gebruiken we om ervoor te zorgen dat onze culturele voorzieningen zoveel mogelijk sociaal-economische en maatschappelijke meerwaarde blijven toevoegen. Voor onszelf, en voor onze buurgemeenten. We vragen van de provincie - en van de cultuurpartners van de provincie - om onze gesprekspartner te blijven en oog te hebben voor het vernieuwende karakter van cultuur in de RS4-gemeenten. Daarnaast continueren we graag de samenwerking met de provincie via bestaande projecten en regelingen, zoals de regeling Grote Producties & Festivals.

Goede inpassing van kunst en cultuur versterkt de binnenstad. Zo maakt het kunnen gaan naar een concert, de bioscoop of een theatervoorstelling in onze gemeenten en de regio nóg aantrekkelijker om in te wonen, te bezoeken of om in te verblijven. Daarnaast zorgt het kunnen volgen van een muziekcursus, dansles of dj-workshop voor talentontwikkeling en sociale verbinding. Op die manier vormen de culturele voorzieningen een belangrijke sociaal-maatschappelijke pijler in de regio. Tegelijkertijd constateren we dat onze culturele voorzieningen, net als andere maatschappelijke voorzieningen, onder druk staan. In het licht van het totaalpakket aan opgaven waar gemeenten voor staan, moeten we namelijk scherpe financiële keuzes maken. Daarom is het belangrijk dat culturele voorzieningen zo veel mogelijk sociaaleconomische en maatschappelijke meerwaarde blijven toevoegen: voor onze gemeenten, maar ook voor de regio. Daarom hebben de RS4-gemeenten, in samenwerking met de Provincie Gelderland, een verkenning naar dit onderwerp laten uitvoeren. We hebben onderzocht wat de RS4gemeenten op het gebied van cultuuraanbod en (het positioneren van) culturele voorzieningen van elkaar kunnen leren.

Wat gaan we doen en wat vragen we van de provincie?

Project 3

We maken inzichtelijk hoe we ons materiële en immateriële erfgoed beter in de etalage kunnen zetten. Harderwijk en Zutphen maken daarbij gebruik van de succesfactoren van het Hanzejaar 2023. We vertalen dit naar een strategie voor citymarketing die ook van belang is voor Tiel en Doetinchem. Daardoor versterken we de centrumfunctie van onze gemeenten.

Als gemeenten met een meer of minder uitgesproken Hanzeverleden vormt historisch erfgoed ons visitekaartje. Wetende dat een aantrekkelijk centrum wordt gevormd door beleving, willen we dit historisch erfgoed - materieel en immaterieel - meer benutten in onze aantrekkingskracht. We maken inzichtelijk hoe we onze historie het beste kunnen presenteren. We maken daarbij gebruik van de lessen en succesfactoren van het Hanzejaar 2023, het event waarin extra betekenis wordt gegeven aan 800 jaar Hanzeverleden. Harderwijk en Zutphen nemen deel aan dit event waarin extra betekenis wordt gegeven aan 800 jaar Hanze-gedachtengoed. Maar ook de gemeenten Tiel en Doetinchem willen leren van de ervaringen die in dit verband worden opgedaan om je succesvol als stad te profileren.

De provincie kan dit mogelijk helpen maken door de RS4-gemeenten te koppelen aan één centraal aanspreekpunt bij de provincie met wie we in gesprek kunnen over het behouden en het succesvol etaleren van ons materiële en immateriële erfgoed. Daarnaast kan de provincie ons helpen in het uitdragen van de Gelderse identiteit met ons (Hanze)erfgoed als onderdeel daarvan, bijvoorbeeld via de campagne Gelderse Streken.

Erfgoed als visitekaartje

Ons aanbod Door met elkaar – RS4-gemeenten en provincie – samen te werken aan voorgaande projecten, maken we onze steden nog fijner om in te wonen, te werken en te verblijven. En bouwen we aan vitale en leefbare regio’s en aan een sterke provincie Gelderland. Daarnaast zoeken we ook graag bij andere (toekomstige) actuele opgaven de samenwerking met de provincie op. Zo lijkt het ons verstandig om in Gelders verband te kijken naar het Integraal Zorgakkoord en de effecten daarvan op de regionale ziekenhuizen. Maar het kan ook gaan over klimaatadaptatie en weerbaarheid. Als RS4-gemeenten zijn we, vanwege onze compacte schaal en het snelle schakelen tussen beleid en uitvoering, van harte bereid om als proeftuin voor- én als partner van de provincie mee te doen. Op die manier kunnen we in de praktijk innovatieve oplossingen voor actuele opgaven ontwikkelen en bestuderen.

Tot slot Wij gaan graag met uw nieuwe college van Gedeputeerde Staten in gesprek over deze whitepaper. Wij kijken in ieder geval uit naar voortzetting van de mooie samenwerking! Wij wensen u veel succes met de coalitievorming. Namens de colleges van B&W,

Mark Boumans, burgemeester gemeente Doetinchem Gerben Karssenberg, gemeentesecretaris

Harm-Jan van Schaik, burgemeester gemeente Harderwijk Jan Peter Wassens, gemeentesecretaris

Hans Beenakker, burgemeester gemeente Tiel Leon Busschops, gemeentesecretaris

Wimar Jaeger, burgemeester gemeente Zutphen Monique Stouten, gemeentesecretaris

Raadhuisstraat 2 7001 EW Doetinchem (0314) 377 377 gemeente@doetinchem.nl www.doetinchem.nl

Havendam 56 3841 AA Harderwijk (0341) 411 911 info@harderwijk.nl www.harderwijk.nl

Achterweg 2 4001 MV Tiel (0344) 637 111 gemeente@tiel.nl www.tiel.nl

Scan voor de digitale versie ‘s Gravenhof 2 7201 DN Zutphen 14 05 75 info@zutphen.nl www.zutphen.nl