153714RH 2021_BW_00135

College van burgemeester en wethouders Besluit

2021_BW_00135

GOEDGEKEURD Vergadering van 9 maart 2021 Team Welzijn

Sport- en accommodatiebedrijf Zutphen Besluitvormend

Zaaknummer: 153714 Portefeuillehouder: Laura Werger Openbaar Ja Embargo Nee

Samenstelling Aanwezig: mevrouw Annemieke Vermeulen, Burgemeester; de heer Harry Matser, Wethouder; de heer Mathijs ten Broeke, Wethouder; mevrouw Annelies de Jonge, Wethouder ; mevrouw Laura Werger, Wethouder; mevrouw Anja de Rouw, Adjunct-secretaris; mevrouw Monique Stouten, gemeentesecretaris

Besluit Besluitpunt 1 Het college besluit de businescase Sport- en accommodatiebedrijf Zutphen vast te stellen

Besluitpunt 2 Het college besluit de raad voor te stellen kennis te nemen van de businesscase, te besluiten beheer en exploitatie van gemeentelijke (sport-)accommodaties onder te brengen in een sport- en accommodatiebedrijf en het college op te dragen dit vorm te geven binnen de kaders uit de businesscase

Motivering Aanleiding en context De gemeente Zutphen heeft vele (sport-)accommodaties in eigendom die ten dienste staan aan scholen, verenigingen en andere organisaties. Het beheer van de accommodaties is op dit moment zeer versnipperd: accommodaties worden geëxploiteerd door derden (stichting of commerciële aanbieder) of door de gemeente zelf. Dit betekent dat verschillende partijen een rol hebben in het beheer en er geen eenduidige werkwijze is. Bovendien blijkt de exploitatie door stichtingen (Stichting Sportaccommodaties Zutphen exploiteert zwembad De IJsselslag, Stichting Kulturhus Warnsveld 't Warnshuus) zeer instabiel, omdat er geen vrijwillige bestuursleden gevonden worden. Hierdoor ontstaat verlies aan effectiviteit en efficiëntie, is er onduidelijkheid voor gebruikers en een moeilijk te beheersen (financieel) risico voor de gemeente als eigenaar van de accommodaties.

1/87

In mei 2020 heeft de gemeenteraad de ‘Visie Sport en bewegen gemeente Zutphen’ vastgesteld. Eén van de doelstellingen uit de sportvisie is te komen tot een lokaal sport- en accommodatiebedrijf. Beoogd effect Beheer en exploitatie van de gemeentelijke sportaccommodaties vindt door de oprichting van een Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen met als rechtsvorm een OverheidsBV, op een meest effectieve en efficiënte wijze plaats binnen door de gemeenteraad gestelde kaders. Argumenten Zie raadsvoorstel Kanttekeningen Zie raadsvoorstel Communicatie / vervolgtraject / uitvoering Nadat de raad de kaders voor het beheer en de exploitatie van de gemeentelijke sportaccommodaties heeft vastgesteld in een publiekrechtelijk besluit gaat het college over tot de volgende fase van oprichting en inrichting van het Zutphens Sport- en accommodatiebedrijf. Rapportage / evaluatie Het college informeert de raad per kwartaal over de voortgang. Financiële consequenties In de businesscase is een overzicht opgenomen van de huidige sportbegroting van de gemeente in relatie tot het sport- en accommodatiebedrijf. De oprichting van het Sport- en accommodatiebedrijf leidt niet tot meerkosten ten opzichte van de huidige begroting. Risico’s Zie raadsvoorstel Personele consequenties Vooralsnog niet van toepassing Programmadoelen Programma 4.

Een vitale samenleving, iedereen doet mee Toelichting programmadoelen De oprichting van een sport- en accommodatiebedrijf zorgt er voor dat de inwoners van de stad gebruik kunnen (blijven) maken van kwalitatief goede sport- en welzijnsvoorzieningen.

Bijlagen 1. 2. 3.

Raadsvoorstel SAZ.pdf 20026-007 Businesscase Sport en Accommodatiebedrijf Zutphen 4 maart 2021.pdf 2020 03 05 Vragen en antwoorden bij concept businesscase SAZ.pdf

2/87

VOORBLAD

Griffienummer:

ONTWERP RAADSVOORSTEL Onderwerp Programma

Sport- en accommodatiebedrijf Zutphen 4. Een vitale samenleving, iedereen doet 1. Bestuur mee

Forum Portefeuillehouder Inlichtingen bij

oordeelsvormend Laura Werger Paul Louwerse telefoonnr.

Soort bevoegdheid Beleidsvrijheid Programmabegrotingswijziging

kaderstellend geen ja

plouwerse@tienorganisatieadvies.nl controlerend beperkt

budgetrecht ruim nee

overig

Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor: 1. Kennis te nemen van de definitieve businesscase ‘Sport en accommodatiebedrijf gemeente Zutphen’. 2. Te besluiten om het beheer en de exploitatie van gemeentelijke (sport-) accommodaties onder te brengen in een gemeentelijk sport- en accommodatiebedrijf. 3. Het college op te dragen dit verder privaatrechtelijk vorm te geven binnen de kaders zoals deze zijn opgenomen in de Businesscase. 4. De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de gemeente(raad) vast te leggen in een prestatieovereenkomst, een governance code en een huur- en exploitatieovereenkomst met de in dit raadsvoorstel opgenomen uitgangspunten m.b.t. de opdracht aan het Sport- en Accommodatiebedrijf, de financiën en zeggenschap, openstelling, activiteitenaanbod, tarifering en informatievoorziening.

3/87

1 van 7

TOELICHTING

Inleiding/aanleiding De gemeente Zutphen heeft vele sportaccommodaties in eigendom die ten dienste staan aan scholen, sportverenigingen en andere sportaanbieders. Het beheer van de accommodaties is op dit moment zeer versnipperd: accommodaties worden geëxploiteerd door derden (stichting of commerciële aanbieder) of door de gemeente zelf. Dit betekent dat verschillende partijen een rol hebben in het beheer en er geen eenduidige werkwijze is. Bovendien blijkt de exploitatie door stichtingen (Stichting Sportaccommodaties Zutphen exploiteert zwembad De IJsselslag) zeer onstabiel, omdat er geen vrijwillige bestuursleden gevonden worden. Hierdoor ontstaat verlies aan effectiviteit en efficiëntie, is er onduidelijkheid voor gebruikers en een moeilijk te beheersen (financieel) risico voor de gemeente als eigenaar van de accommodaties. In mei 2020 heeft de gemeenteraad de ‘Visie Sport en bewegen gemeente Zutphen’ vastgesteld. In het beleidsplan zijn de gemeentelijke doelstellingen op het gebied van sport en bewegen verwoord in vier doelen: 1. Het versterken van de samenwerking tussen sport en het sociaal domein en gezondheid 2. Het vitaliseren van verenigingen 3. Het ontwikkelen van plannen voor de binnensportaccommodaties zodat we op langere termijn een toekomstbestendige sportinfrastructuur hebben in de gemeente Zutphen 4.

Meer grip en regie op de exploitatie van sportaccommodaties waar de gemeente aan bijdraagt De doelen zijn nader uitgewerkt in 16 ‘ontwikkelvoorstellen’. Eén van de ontwikkelvoorstellen bij doelstelling 4 is te komen tot de inrichting van een lokaal sport- en accommodatiebedrijf. Hiervoor is een businesscase opgesteld die als bijlage bij dit voorstel is gevoegd. De businesscase geeft een uitwerking van de beheer- en exploitatiemogelijkheden en -effecten voor de gemeente Zutphen, de stichtingen van zwembad De IJsselslag en Wijkcentrum ’t Warnshuus, sporthal de Hanzehal en de gemeentelijk geëxploiteerde voorzieningen (15 gymzalen, sportparken). Op verzoek van de Raadswerkgroep Sport is in de businesscase ook een vergelijking gemaakt met volledig gemeentelijk beheer en het verschil tussen een Stichting of een BV als rechtsvorm.

Beoogd effect Beheer en exploitatie van de gemeentelijke sportaccommodaties vindt door de oprichting van een Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen met als rechtsvorm een OverheidsBV, op een meest effectieve en efficiënte wijze plaats binnen door de gemeenteraad gestelde kaders.

Argumenten 1.1. De businesscase beschrijft hoe beheer en exploitatie van gemeentelijke sportaccommodaties effectiever en efficiënter uitgevoerd kunnen worden; Het beheer van gemeentelijke (sport-)accommodaties is op dit moment erg ‘versnipperd’. Door dit meer te centraliseren ontstaat meer synergie en efficiënte en kunnen sporters en (sport-)verenigingen beter worden bediend. 2.1 Exploitatie van ’t Warnshuus wordt voortgezet; Exploitatie van ’t Warnshuus wordt op dit moment gedaan door een stichting. De stichting heeft echter geen bestuur meer (op dit moment ad interim ingevuld). Met het onderbrengen van de exploitatie in het 4/87

2 van 7

sport- en accommodatiebedrijf wordt de toekomstbestendigheid vergroot en de bestuurlijke kwetsbaarheid opgeheven, waardoor er garanties worden verkregen dat de inwoners van Warnsveld gebruik kunnen blijven maken van de faciliteiten van ‘t Warnshuus. 2.2 Exploitatie van zwembad De IJsselslag wordt voortgezet; Exploitatie van zwembad De IJsselslag wordt op dit moment gedaan door een stichting. In de afgelopen jaren is het bestuur ad interim ingevuld door (betaalde) professionals. De kosten hiervan drukken op de gemeentebegroting. 2.3 Professionalisering van beheer en exploitatie zorgt voor betere facilitering van ‘de sport’; Alle vormen van het huidige beheer hebben risico’s en nadelen. Gemeentelijk beheer betekent minder flexibiliteit (die in de sport wel wordt gevraagd), minder maatschappelijk ondernemerschap en hogere kosten. Beheer door een stichting is kwetsbaar en zorgt voor minder gemeentelijke invloed op de exploitatie, terwijl het (financiële) risico wel bij de gemeente ligt. Dat laatste geldt ook bij exploitatie door een commerciële (markt-)partij.

2.4 Onderbrengen in een gemeentelijk bedrijf geeft de gemeente de meeste controle op de uitvoering; Wanneer beheer en exploitatie worden ondergebracht in een gemeentelijk sport- en accommodatiebedrijf heeft de gemeente de meeste controle op de uitvoering, zowel in haar rol als eigenaar van de accommodaties (via huurovereenkomsten), als opdrachtgever (via een dientverleningsovereenkomst met prestatieafspraken) en als eigenaar van het bedrijf. 2.5 Oprichting van een sport- en accommodatiebedrijf past binnen de sportvisie; In de in 2020 vastgestelde sportvisie is de ambitie opgenomen om te komen tot een gemeentelijk sport- en accommodatiebedrijf om te komen tot verdere professionalisering van beheer en exploitatie van de Zutphense sportaccommodaties. 2.6 Oprichting van een gemeentelijk sport- en accommodatiebedrijf is niet nieuw of ongebruikelijk; Veel gemeenten in Nederland hebben de laatste 20 jaar het besluit genomen om het beheer- en exploitatie in een gemeentelijk sportbedrijf onder te brengen door de combinatie van maatschappelijk ondernemerschap en een integrale uitvoering van het gemeentelijke beleid op deze manier te organiseren.

2.7 Een overheidsBV heeft de minste financiële nadelen van de BTW-maatregelen van de overheid; De consequenties van de huidige Btw-regels rond de exploitatie van sportaccommodaties zijn in een Sportbedrijf met als rechtsvorm een OverheidsBV gunstiger. De Vereniging Sport en Gemeenten (VSG) adviseert de oprichting van een OverheidsBV om de nadelige effecten van de gewijzigde regelgeving te verminderen. Gemeentelijke exploitatie en exploitatie door een Stichting worden naar verwachting minder gecompenseerd voor deze financiële nadelen. 3.1 De raad stelt de kaders vast, het college voert uit; Vanuit zijn publieksrechtelijke verantwoordelijkheid is het aan de gemeenteraad om de kaders vast te stellen waarbinnen het college de exploitatie van de gemeentelijke (sport-)accommodaties uitvoert. De kaders zijn opgenomen in de businesscase ‘Sport- en accommodatiebedrijf gemeente Zutphen’ en zijn in de volgende argumenten verder geconcretiseerd. 4.1. Door de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden op deze manier vast te leggen is duidelijk afgebakend wat de opdracht van het Sport- en Accommodatiebedrijf (SAZ) is; Het Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen is verantwoordelijk voor: a. Het in gebruik geven van sportaccommodaties en wijkcentra en het realiseren van een optimale verhuur en exploitatie van sportzalen, zwemwater, sportvelden en wijkcentra in Zutphen;

5/87

3 van 7

b. De accommodaties zijn veilig, schoon en heel en voldoen aan de wettelijke eisen en zijn ingericht om diverse sport- en beweegactiviteiten uit te voeren ten behoeve van onderwijs, (sport)verenigingen, maatschappelijk gebruik en particuliere verhuur; c. Kennisorganisatie op het gebied van sport, spel en beweegvormen ter ondersteuning van verenigingen, onderwijs en georganiseerde en niet georganiseerde individuele beweegvormen; d. Uitvoerder van het gemeentelijk sport- en gezondheidsbeleid; e. Verbinder van sport, onderwijs, cultuur, welzijn en zorg; f. Bij de start van het SAZ zijn de volgende onderdelen opgenomen: Zwembad De IJsselslag, ’t Warnshuus, Gymzalen en sportzaal, Buitensport, De Hanzehal (in de loop van 2021/2022) en de buursportcoaches (gefaseerd vanaf 2021); g. Uitbreiding van gebruikersgroepen, ook eventueel buiten de gemeentegrenzen, is toegestaan; h. Het SAZ opereert marktgericht binnen de door de gemeente vastgestelde (maatschappelijke) kaders. Het SAZ heeft voldoende beleidsvrijheid binnen de wettelijke kaders om zich als maatschappelijk ondernemer te kunnen ontplooien en commerciële activiteiten te ontwikkelen; 4.2 Door de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden op deze manier vast te leggen is duidelijk afgebakend wat de financiële kaders zijn; Het gaat om de volgende (financiële) afspraken: a.

De financiële exploitatie van het SAZ dient te passen binnen de huidige begroting van de gemeente Zutphen; b. Het SAZ legt verantwoording af te leggen aan de gemeente over geleverde prestaties, productenaanbod en de financiële exploitatie; c. Het SAZ heeft binnen de financiële kaders de ruimte voor vergroting van het aanbod, innovatie en productontwikkeling; d. Het SAZ en de gemeente hebben, na een aanloopperiode van 2 jaar, een meerjarige overeenkomst voor een werkpakket met bijbehorende maatschappelijke en financiële prestaties afgesloten; e. Er wordt een financiële reserve opgebouwd (dan wel de mogelijkheid geboden) in de vorm van een egalisatiereserve om tegenvallers in de exploitatie te kunnen opvangen. Afspraken rond de hoogte van deze financiële reserve worden in de op te stellen exploitatieovereenkomst vastgelegd; f. De gemeenteraad stelt de hoogte van de exploitatiebijdrage en het maximum percentage van de te vormen financiële buffer vast; g. De buffer is bestemd voor het opvangen van fluctuaties in de exploitatie van het SAZ. Indien de buffer groter wordt dan het contractueel bepaalde maximum vloeien deze middelen naar de Algemene Reserve van de gemeente Zutphen.

4.3 Door de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden op deze manier vast te leggen is duidelijk hoe ver de zeggenschap de gemeente Zutphen reikt; De gemeente heeft 3 manieren om invloed uit te oefenen op (de exploitatie van) het Sport- en Accommodatiebedrijf: 1. als eigenaar van de accommodaties; 2. als 100% aandeelhouder van de overheidsBV; 3. als opdrachtgever via de huur- en exploitatieovereenkomst. Deze zeggenschap is groter dan bij een Overheidsbedrijf met een Stichting als rechtsvorm. Vanuit haar opdrachtgeversrol bepaalt de gemeente de kaders voor: a. Openstelling; b. Activiteitenaanbod; c. Maatschappelijke tarieven.

6/87

4 van 7

4.4. Door de taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden op deze manier vast te leggen is duidelijk Welke afspraken over informatievoorziening worden gemaakt; Het Sport- en Accommodatiebedrijf informeert de gemeente door middel van: . a. Eerste 2 jaar per kwartaal een voortgangsrapportage; b. Jaarlijks financieel jaarverslag + maatschappelijk jaarverslag + goedkeurende accountantsverklaring; c. De rapportage die het Sportbedrijf jaarlijks dient te leveren bevat onder meer: i. De aard en omvang van de activiteiten waarvoor een bijdrage van de gemeente werd verleend. ii. De realisatie van de verschillende te leveren prestaties gerelateerd aan de bijbehorende strategische, tactische en operationele doelen van het gemeentelijke sport-, beweeg- en gezondheidsbeleid. iii. Daarnaast is inzicht in maatschappelijk rendement, efficiency en effectiviteit belangrijk bij de beoordeling van de gemeente over de producten enenals de mate van realisatie van de doelstellingen d. Er wordt, naast de feitelijke prestaties, inzicht gegeven in: i. Benutting en bezettingsgraad. ii. Exploitatie algemeen. iii. Bezoekers/personele bezetting per activiteitenuur en per openstellingsuur. iv. Opbrengst/kosten/resultaat per activiteit per bezoek en kostendekking. v. Opbrengst/kosten/resultaat per activiteit per uur en op jaarbasis. vi.

Kengetallen ten behoeve van een vergelijking in de tijd en/of met andere activiteiten. e. Het Sportbedrijf doet tweejaarlijks onderzoek naar de klanttevredenheid.

Kanttekeningen 3.1 De businesscase vormt de basis, uitwerking vindt plaats in de fasen van oprichting en inrichting; In de businesscase is een aantal onderwerpen nog niet ingevuld. Zaken als de Raad van Commissarissen, de governance code en de exploitatie-overeenkomst worden in de fase van oprichting en inrichting nader ingevuld, evenals de uiteindelijke huurovereenkomst voor de gebouwen en velden tussen gemeente en Sport- en accommodatiebedrijf. 3.2 Het college is bevoegd de verdere concretisering van de bedrijfsvoeringsaspecten aan te sturen. Het privaatrechtelijke besluit om te komen tot de oprichting van een sport- en accommodatiebedrijf is een bevoegdheid van het college. De raad stelt de publiekrechtelijke kaders vast waarbinnen het college dient te opereren. Het college houdt de raad middels kwartaalrapportages/raadsmemo’s de eerste 2 jaar op de hoogte van de voortgang van de het SAZ. Risico’s Indien de raad niet besluit tot de oprichting van een sport- en accommodatiebedrijf lossen we het probleem rond het Zwembad en ’t Warnshuus niet op; Zwembad De IJsselslag en ’t Warnshuus worden beiden geëxploiteerd door een stichting. De stichtingen hebben op dit moment een interim-bestuur, omdat er geen (vrijwillige) bestuursleden konden worden gevonden.

De opdracht van de interim-besturen eindigt na het collegebesluit over de businesscase en de oprichting van het Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen. Als er géén Sport- en Accommodatiebedrijf komt waar de exploitaties in kunnen worden ondergebracht is er geen sprake van een toekomstbestendig beheer en exploitatie van zowel het zwembad als ’t Warnshuus. Dit heeft negatieve consequenties voor de personeelsleden van beide accommodaties en het voortbestaan van deze voorzieningen voor de stad. 7/87

5 van 7

Communicatie/Vervolgtraject/Uitvoering Nadat de raad de kaders voor het beheer en de exploitatie van de gemeentelijke sportaccommodaties heeft vastgesteld in een publiekrechtelijk besluit gaat het college over tot de volgende fase van oprichting en inrichting van het Zutphens Sport- en accommodatiebedrijf. Het college informeert de gemeenteraad per kwartaal over de stand van zaken.

Rapportage/evaluatie De raad besluit over de opdracht aan het Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen en de hoogte van het bijbehorende budget. Vervolgens ontvangt de raad elk kwartaal een voortgangsrapportage over de uitvoering van de opdracht en vindt jaarlijks verantwoording plaats door middel van een maatschappelijk en financieel jaarverslag.

Financiën De exploitatie van de gemeentelijke accommodaties vindt plaats binnen de huidige bedragen die beschikbaar zijn in de meerjarenbegroting 2021-2024 van de gemeente Zutphen.

Bijlagen Businesscase ‘Sport- en accommodatiebedrijf Zutphen’ Overzicht vragen en antwoorden m.b.t. de businesscase

Stukken die ter inzage liggen

8/87

6 van 7

ONTWERP BESLUIT Griffienummer:

De raad van de gemeente Zutphen, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 9 maart met nummer

;

gelet op besluit: 1. Kennis te nemen van de definitieve businesscase ‘Sport en accommodatiebedrijf gemeente Zutphen’. 2. Te besluiten om het beheer en de exploitatie van gemeentelijke (sport-) accommodaties onder te brengen in een gemeentelijk sport- en accommodatiebedrijf. 3. Het college op te dragen dit verder privaatrechtelijk vorm te geven binnen de kaders zoals deze zijn opgenomen in de Businesscase. 4. De taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de gemeente(raad) vast te leggen in een prestatieovereenkomst, een governance code en een huur- en exploitatieovereenkomst met de in dit raadsvoorstel opgenomen uitgangspunten m.b.t. de opdracht aan het Sport- en Accommodatiebedrijf, de financiën en zeggenschap, openstelling, activiteitenaanbod, tarifering en informatievoorziening. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente Zutphen, gehouden op:

De voorzitter,

de griffier,

9/87

7 van 7

Businesscase Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen 4 maart 2021

10/87

Colofon Dit is een uitgave van de gemeente Zutphen Postbus 41 7200 AA Zutphen 's Gravenhof 2 www.zutphen.nl Kwartiermaker Sportbedrijf / kernteam Sport- en Accommodatiebedrijf Auteur: Paul Louwerse Versie: 20026-007 Businesscase

11/87

2 / 63

Inhoud 1. Aanleiding 1.1 Inleiding 1.2 Projectorganisatie en werkwijze 1.3 Leeswijzer

5 5 6 6

2. Toekomstscenario’s vormen van beheer 2.1 Inleiding 2.2 Keuze analyse vormen van beheer 2.3 Huidige situatie 2.4 Volledig gemeentelijk beheer 2.5 Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen – Stichting 2.6 Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen – OverheidsBV 2.7 Privatisering/ commercialisering 2.8 De wegingsmatrix

7 7 7 8 8 9 9 9 10

3. Uitgangspunten en randvoorwaarden 3.1 Inleiding 3.2 Gemeentelijk beleid 3.3 Opdracht Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen 3.4 Uitgangspunten (financiële) exploitatie 3.5 Omvang Sport- en Accommodatiebedrijf

12 12 12 14 14 15

4. Uitwerking overheidsBV 4.1 Advies vorm van beheer – uitwerking overheidsBV 4.2 Vorm van de opdracht 4.3 Verantwoordingsafspraken

18 18 18 19

5. Personeel en organisatie 5.1 Inleiding 5.2 Huidige situatie 5.3 Keuze cao en arbeidsvoorwaarden 5.4 Organogram/inrichting nieuwe organisatie 5.5 Functies en formatie 5.6 Inrichting administratieve organisatie/ontvlechting en dienstverlening 5.7 Advies

21 21 21 22 23 25 26 26

6. De financiële exploitatie 6.1 Meerjarenbegroting 6.2 Frictiekosten 6.3 Implementatiekosten 6.4 Risico-analyse

27 27 28 29 29

7. Besluitvorming en implementatie 7.1 Inleiding

30 30

Businesscase

12/87

3 / 63

7.2 Werkwijze

30

Bijlage 1 Begrotingscijfers 2019

31

Bijlage 2 Exploitatie zwembad De IJsselslag 2019

35

Bijlage 3 Stroomschema verbonden partijen

38

Bijlage 4 Risicokaarten

40

Bijlage 5 Benchmark Sport- en Accommodatiebedrijven

45

Businesscase

13/87

4 / 63

1. Aanleiding In mei 2020 heeft de gemeenteraad de visie sport en bewegen gemeente Zutphen vastgesteld. Eén van de speerpunten uit de visie is een onderzoek naar het verbeteren van de efficiëntie in het beheer van de gemeentelijke sportaccommodaties. De gemeenteraad besloot met het vaststellen van de visie sport en bewegen het college op te dragen een businesscase op te stellen voor een gemeentelijk Sport- en Accommodatiebedrijf. 1.1 Inleiding In de gemeente Zutphen is het beheer en exploitatie van de sport- en maatschappelijke voorzieningen verdeeld over verschillende (merendeels) externe organisaties:  Stichting Sportaccommodaties Zutphen (SSAZ) voor zwembad De IJsselslag.  Stichting Kulturhus Warnsveld voor ‘t Warnshuus.  Gemeente Zutphen: 15 gymzalen en sportzaal De Mene  Optisport voor De Kei.  Stichting Theater en congrescentrum Hanzehof voor de Hanzehal.  Stichting Perspectief voor de buurthuizen Uitwijk en ’t Ketelhuis. Bij deze accommodaties heeft de gemeente wèl een (eigenaars)rol bij de exploitatie, die overigens per accommodatie weer verschilt. Ook voor de inzet van de buurtsportcoaches werkt de gemeente met veel externe partners voor een groot draagvlak en voor de benodigde externe financiering. Binnen de gemeentelijke organisatie zijn diverse teams betrokken.

In de rapportage “Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen; de vormgeving (Drijver en Partners, januari 2020) is een advies opgenomen voor de oprichting van een Sport- en Accommodatiebedrijf, waarin zwembad IJsselslag, de binnen- en buitensportaccommodaties, de Hanzehal, ’t Warnshuus en de buurthuizen Uitwijk en ’t Ketelhuis worden ondergebracht. Sporthal de Kei wordt toegevoegd zodra het contract met Optisport is beëindigd. Het Sport- en Accommodatiebedrijf komt in de plaats van de diverse Stichtingen en het gemeentelijk exploitatie- en accommodatiebeheer. Dit advies is ter kennisgeving aangenomen en er is opdracht verleend aan een kwartiermaker Sport- en Accommodatiebedrijf om concreet te onderzoeken wat de mogelijkheden en consequenties zijn van een Sport- en Accommodatiebedrijf voor betrokken organisaties en de gemeente Zutphen. Voorliggende businesscase is hiervan het resultaat. Op basis van de businesscase kan een afgewogen besluit worden genomen door college en gemeenteraad voor de daadwerkelijke oprichting en inrichting van het Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen. De businesscase is, na positieve besluitvorming, tevens

Businesscase

14/87

5 / 63

bedoeld als leidraad te komen tot de beoogde oprichting van het Sport- en Accommodatiebedrijf. Het jaar 2021 is dan een overgangsjaar en is bedoeld voor:  Oprichting van het Sport- en Accommodatiebedrijf (statuten, raad van commissarissen, huur- en exploitatieovereenkomst gemeente – Sportbedrijf).  Inrichting van de nieuwe organisatie (personele organisatie, administratieve organisatie, inrichting bedrijfsvoering, informatievoorziening.  Contractvorming 2022-2025 in het 4e kwartaal 2021..

1.2 Projectorganisatie en werkwijze Vanaf juli 2020 is hard gewerkt om de verschillende onderdelen van de beoogde nieuw te vormen organisatie in beeld te brengen. De belangrijkste onderdelen waren:  De kwartiermaker Sport- en Accommodatiebedrijf heeft de bestuurlijke taken van zowel zwembad De IJsselslag als van het Warnshuus overgenomen.  Een ingestelde kerngroep heeft driewekelijks de voortgang van het project besproken en zijn er tussentijdse keuzen gemaakt over onder meer: omvang te verzelfstandigen accommodaties, buurtsportcoaches, uitgangspunten eigenaarschap en onderhoud, personele organisatie.  Regelmatig is tijdens het portefeuillehoudersoverleg de wethouder op de hoogte gebracht van de vorderingen van het project.  De voor de Visie Sport en Bewegen ingestelde raadswerkgroep is in stand gehouden en is driemaal op de hoogte gehouden van de projectopzet, stand van zaken en de concept-businesscase. Ook is de betrokkenheid van de medewerkers geborgd in het project. De kwartiermaker heeft wekelijks overleg gehad op de accommodaties De IJsselslag en ‘t Warnshuus. Voor de medewerkers van het zwembad zijn informatiebijeenkomsten gehouden en er is ook overleg gevoerd met de vrijwilligers van ‘t Warnshuus en de Dorpsraad Warnsveld.

1.3 Leeswijzer Het begrip “Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen (SAZ)” is een werktitel. Mede afhankelijk van de te kiezen rechtsvorm en verdere besluitvorming kan dit nog wijzigen. De businesscase dient te worden gezien als een dynamisch document. Dit betekent dat in de fasen van oprichting en inrichting onderdelen verder worden aangescherpt. In hoofdstuk 2 worden de huidige situatie en mogelijke toekomstscenario’s geschetst. In dit hoofdstuk is, op basis van de opgedane ervaringen van de kwartiermaker een wegingsmatrix van vormen van beheer opgenomen. In de hoofdstukken 3 tot en met 6 wordt verder ingegaan op de feitelijke opdracht van de kwartiermaker: een businesscase voor een verzelfstandigd Sport- en Accommodatiebedrijf voor de gemeente Zutphen. In hoofdstuk 3 zijn de uitgangspunten en randvoorwaarden voor beleid en exploitatie en de opdracht waarmee een beoogd Sporten Accommodatiebedrijf opgenomen. Vervolgens wordt ingegaan op de personele en organisatorische kaders (hoofdstuk 4). Na uitwerking van de financiële aspecten (hoofdstuk 6) wordt in hoofdstuk 7 het vervolgtraject geschetst.

Businesscase

15/87

6 / 63

2. Toekomstscenario’s vormen van beheer Een analyse van de huidige situatie en een verkenning van de best passende vorm van beheer voor “de sport” in Zutphen is de afgelopen jaren onderzocht en gepresenteerd in diverse adviesrapporten (Procap, juni 2018 | Drijver en Partners, januari 2020). De kwartiermaker heeft, na bespreking in de Raadswerkgroep Sport in juli en september 2020, een verdiepingsslag gemaakt in de analyse van de huidige situatie. Ook is het onderscheid tussen een stichting en BV als rechtsvorm nader beschouwd. 2.1 Inleiding De kwartiermaker heeft, naast het verzamelen van de bouwstenen voor het maken van de businesscase, ook de bestuursfuncties ingevuld van de Stichting Sportaccommodaties Zutphen (i.c. zwembad de IJsselslag) en van Stichting Kulturhus Warnsveld. Door wekelijkse gesprekken met het management van beide accommodaties en de medewerkers is een goed beeld gevormd van de huidige wijze van beheer en exploitatie van deze belangrijke voorzieningen voor de gemeente Zutphen. Ook is door het maken van een diepgaande exploitatieanalyse het financiële beeld en het sociaal en economisch rendement van beide accommodaties scherper in beeld gebracht. Op dit moment bestaat er inzicht in de bijdrage van de gemeentelijke subsidie/ exploitatiebijdrage naar de aangeboden activiteiten van beide organisaties.

Als voorbeeld van deze analyse zijn in bijlage 2 enkele voorbeelden van de exploitatie-analyse van De IJsselslag opgenomen. Om de huidige situatie en andere vormen van beheer te beschrijven en de onderlinge vergelijking mogelijk te maken is er gebruik gemaakt van een wegingsmatrix die ook in andere gemeenten met vergelijkbare afwegingen is gehanteerd om de vergelijking en de hieruit te maken keuzen te objectiveren.

2.2 Keuze analyse vormen van beheer Er zijn vele vormen van beheer en tussenvormen te onderscheiden. Vormen van beheer als een vrijwilligersorganisatie en interne verzelfstandiging (contractmanagement) zijn buiten beschouwing gelaten omdat deze vormen minder aansluiten bij de organisatieontwikkeling van de gemeente Zutphen, de eerder uitgevoerde onderzoeken en het overleg met Raadswerkgroep Sport. In de wegingsmatrix zijn daarom de volgende vijf vormen van beheer onderscheiden:  Huidige situatie, die bestaat uit gemeentelijk beheer (gymzalen, sportzaal, buitensport), stichtingen (zwembad, ’t Warnshuus, Hanzehal) en een commerciële exploitatie (sporthal de Kei);

Businesscase

16/87

7 / 63

   

Volledig gemeentelijk beheer, waarbij al het beheer is ondergebracht binnen de gemeentelijke organisatie van Zutphen. Sport- en Accommodatiebedrijf, een extern verzelfstandigde organisatie met als rechtsvorm een stichting; Sport- en Accommodatiebedrijf, een extern verzelfstandigde organisatie met als rechtsvorm een overheidsBV; Privatisering/commercialisering van het volledige beheer naar een private partij / commerciële exploitant..

2.3 Huidige situatie 

 

 

De uitvoering van beheer en exploitatie van sport- en welzijnsvoorzieningen is sterk versnipperd in de gemeente (meerdere stichtingen, particulier exploitant, gemeente zelf). Dit gaat ten koste van integraliteit van beleid en minder synergie in de uitvoering. Ook binnen de gemeente is de betrokkenheid ten behoeve van sport en wijkaccommodaties sterk versnipperd. (Maatschappelijk) ondernemerschap komt bij gemeentelijk beheer en exploitatie moeilijker van de grond dan bij vormen van beheer die verder weg staan van de gemeentelijke organisatie en bestuur. De invloed van de gemeente Zutphen op bijvoorbeeld de beide stichtingen is beperkt tot de subsidie-overeenkomst. Toekomstbestendigheid huidige situatie scoort negatief, omdat de bemensing en kwaliteit van (vrijwillige) stichtingsbesturen steeds moeilijker wordt. Daarnaast zijn de organisaties zelf kwetsbaarder omdat zij kleiner zijn en veel functies/taken zijn gekoppeld aan één persoon.

2.4 Volledig gemeentelijk beheer 







Weliswaar vergroting van de integraliteit van beleid en de uitvoering, maar het gewenste ondernemerschap is aantoonbaar minder dan bij vormen van verzelfstandigde exploitaties. Belangrijk nadeel is dat bij uitvoering van het volledige beheer en exploitatie van de sportvoorzieningen het personeel werkzaam bij de stichtingen overkomt naar de gemeentelijke CAO. De personeelskosten worden hierdoor circa 20% hoger. Voor alleen het zwembad betekent dit een extra uitgave van jaarlijks ongeveer € 100.000. De medewerkers van zwembad De IJsselslag en wijkcentrum ’t Warnshuus geven duidelijk aan dat zij qua werkomgeving niet naar de gemeente Zutphen willen. Zij zijn unaniem van mening om binnen een verzelfstandigde organisatie hun werk uit te willen voeren. De medewerkers van het zwembad geven daarnaast aan geen deel te willen uitmaken van een commerciële exploitant als Sportfondsen Nederland of Optisport. In 2019 is het zogenaamde Sportbesluit verruimd. Dit betekende dat de btwvrijstelling voor “de sport” breder van toepassing is. “Btw-vrijstelling” klinkt op zich positief, maar betekent in de praktijk een nadeel voor alle gemeenten in Nederland, omdat de btw van de kosten van onderhoud, energie en andere exploitatiekosten niet meer verrekend kan worden.

De hiervoor in het leven geroepen compensatieregelingen voor de opvang van deze btw-nadelen voor de gemeenten (SPUK: Specifieke Uitkering Sport) zijn tijdelijk van aard en compenseren slecht een deel van

Businesscase

17/87

8 / 63

de btw-kosten. Bij volledig gemeentelijkbeheer zijn naar verwachting de negatieve btw-effecten van verruiming van dit sportbesluit het hoogst.

2.5 Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen – Stichting   







Integraal beleid bij de gemeente (accounthouderschap beleid, vastgoed, financiën) en integraliteit en synergie bij de uitvoering (sport, welzijn, onderwijs). De gemeente Zutphen heeft een subsidierelatie met een Stichting en heeft hierdoor beperkt invloed op de beleidskeuzen die de stichting maakt. Door toename schaalgrootte is het beheer minder kwetsbaar en kan er geprofessionaliseerd worden door bundeling van overheadtaken (bedrijfsbureau en management). Door de inzet van vrijwilligers is een positief punt, maar de ervaring leert dat de kwetsbaarheid van de organisatie toeneemt en de toekomstbestendigheid een risico is. De inzet van ondernemerschap wordt in de praktijk als minder beoordeeld en hierdoor wordt de financiële exploitatie door maatschappelijk ondernemerschap niet snel versterkt. Bij de start zijn er extra kosten te verwachten (opstartkosten, frictiekosten), die na 3 tot 4 jaar door efficiëntievoordelen kunnen worden gecompenseerd.

2.6 Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen – OverheidsBV  





Integraal beleid bij de gemeente (accounthouderschap beleid, vastgoed, financiën) en integraliteit en synergie bij de uitvoering (sport, welzijn, onderwijs). Sturingsmogelijkheden van de gemeente nemen toe ten opzichte van de huidige stichtingen. Wordt er nu gecontroleerd en gestuurd op de exploitatiebijdrage/ subsidie, bij een overheidsBV heeft de gemeente drie rollen en daarmee controlemomenten: als eigenaar van de overheidsBV (100% aandeelhouder), als eigenaar van de accommodaties (groot onderhoud en investeringen) en als opdrachtgever bij de huur- en exploitatie-overeenkomst. Door toename schaalgrootte is het beheer minder kwetsbaar en kan er geprofessionaliseerd worden door bundeling van overheadtaken (bedrijfsbureau en management). Bij de start zijn er extra kosten te verwachten (opstartkosten, frictiekosten), die na 3 tot 4 jaar door efficiëntievoordelen kunnen worden gecompenseerd.

2.7 Privatisering/ commercialisering 



Niet passend bij huidige gemeentelijke wensen om invloed te blijven houden op beheer en exploitatie-aspecten. Deze vorm is alleen geschikt indien men voor een langere periode (10-15 jaar) geen betrokkenheid wenst. De medewerkers van het zwembad geven expliciet aan geen deel te willen uitmaken van een commerciële exploitant als Sportfondsen Nederland of Optisport.

Businesscase

18/87

9 / 63

2.8 De wegingsmatrix In onderstaande wegingsmatrix zijn de vormen van beheer en de gewogen aspecten schematisch weergegeven. Wegingsmatrix vormen van beheer Zutphen

huidige situatie

volledig gemeentelijk beheer

overheidsbedrijf overheidsbedrijf BV stichting

Invloed op beheer en exploitatie: gemeente markt burger Kwaliteit integraal beleid expertise Kansen ondernemerschap vrijwilligers Kosten synergie exploitatie Kwetsbaarheid gemeentelijke invloed toekomstbestendigheid

Een groene score wordt als positief beschouwd en rood als negatief. Een oranje score geeft aan dat er zowel voor- als nadelen zijn. De kleuren van de scores zijn indicatief en er is geen afzonderlijke weging aangebracht tussen de verschillende onderdelen kwaliteit, kansen, kosten en kwetsbaarheid en/of de aangegeven aspecten hiervan. De wegingsmatrix is hierdoor een kwalitatief wegingsinstrument. Uit de kwalitatieve weging kleurt de vorm van beheer Overheidsbedrijf met een BV als rechtsvorm het meeste groen op. In vergelijking met de andere vormen van beheer scoort deze vorm minder op de inzet van vrijwilligers dan de huidige situatie en een overheidsbedrijf met als rechtsvorm een stichting. De voordelen op onderdelen expertise, maatschappelijk ondernemerschap, exploitatieresultaat en gemeentelijke invloed zijn bij een keuze voor een Sport- en Accommodatiebedrijf met als rechtsvorm een overheidsBV het grootst. De rol van de vrijwilligers/inwoners is in de huidige situatie en bij een stichtignsvorm het grootst door de inzet van vrijwilligers in stichtingsbesturen. Hierdoor is wel de kwetsbaarheid groter en de toekomstbestendigheid minder. Hieraan kan worden toegevoegd dat de Sportbedrijven die de afgelopen 10 jaar in Nederland zijn opgericht vrijwel allemaal een BV als rechtsvorm hebben.

De belangrijkste reden hiervoor is dat, hoewel de naamgeving stichting of BV een ander beeld oproept, de zeggenschap van de gemeente bij een overheidsBV groter is dan bij een Stichtingsvorm. Is bij een stichtingsvorm sprake van een opdrachtgeversrol in de vorm van een huur- en

Businesscase

19/87

10 / 63

privatisering

exploitatieovereenkomst, bij een overheidsBV is door volledig eigenaarschap van de accommodaties en 100% aandeelhouderschap van de gemeente gewenste beleidsmatige sturing en een toekomstbestendige exploitatie beter geborgd dan bij een stichting.

Businesscase

20/87

11 / 63

3. Uitgangspunten en randvoorwaarden Bij een verdere uitwerking van de businesscase Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen zijn de uitgangspunten van beleid en de randvoorwaarden voor de exploitatie van groot belang. Deze bepalen immers de opdracht voor het Sport- en Accommodatiebedrijf en de omvang en productvoering van het Sport- en Accommodatiebedrijf. In dit hoofdstuk worden deze aspecten nader belicht. 3.1 Inleiding In voorliggend hoofdstuk worden de beleidskaders ten aanzien van de sport in Zutphen weergegeven en de wijze waarop deze zijn vertaald naar uitgangspunten en randvoorwaarden voor de businesscase.

3.2 Gemeentelijk beleid De volgende notities/visies geven het gemeentelijk beleid ten aanzien van de sport- en wijkaccommodaties sportaccommodaties weer: Visie Sport en Bewegen gemeente Zutphen (januari 2020) De Visie Sport en Bewegen heeft een brede insteek en geeft aan hoe de gemeente de exploitatie en het beheer wil organiseren en hoeveel accommodaties er nodig zijn. De rol van de buurtsportcoaches komt in de visie terug en er is aandacht voor harmonisatie van beleid en voor de gemeentelijke uitgaven aan sport (gelijkwaardig speelveld). Met deze visie willen we de organisatie van sport door (of namens) de gemeente versterken, op lange termijn goede accommodaties behouden, verenigingen vitaliseren en de samenwerking tussen sport en sociaal domein versterken. De visie bevat vier doelen voor de toekomst: 1. Een professionele en toekomstbestendige organisatievorm. 2. Een toekomstbestendige sportinfrastructuur. 3. Een impuls aan het vitaliseren van sportverenigingen. 4. Versterking samenwerking sport en sociaal domein. Deze 4 doelen zijn in deze visie uitgewerkt in 16 ontwikkelvoorstellen. Het eerste doel vindt zijn weerslag in de opgestelde businesscase en de voorgenomen oprichting en inrichting van het Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen (SAZ). Nota verbonden partijen (maart 2015) De gemeente Zutphen werkt onder meer samen met een aantal ´verbonden partijen´.

Dit zijn organisaties (rechtspersonen) waarin de gemeente Zutphen zowel een bestuurlijk belang als een financieel belang heeft.

Businesscase

21/87

12 / 63

De nota verbonden partijen van de gemeente Zutphen bevat de negen uitgangspunten die de gemeente hanteert bij:  het starten en beëindigen van deelname aan een verbonden partij;  de manier waarop de gemeente zijn relatie wil onderhouden met de verbonden partijen zelf en met de andere eigenaren/ opdrachtgevers van deze verbonden partijen. Het doel dat met deze nota nagestreefd wordt is kwalitatief goede besluitvorming over de start en beëindiging van deelname aan verbonden partijen mogelijk maken. Daarnaast is het doel de relatie met de verbonden partijen en andere betrokkenen zodanig te organiseren dat de gemeentelijke doelstellingen op een efficiënte manier bereikt worden. Aan de hand van een stroomschema voeren we de discussie of er aanleiding is over te gaan tot deelname aan een verbonden partij. In bijlage 3 is dit stroomschema opgenomen met een toelichting. Het is geen wettelijke verlichting om het beheren en exploiteren van (sport)accommodaties als gemeente zelf te doen. Volledige betrokkenheid is derhalve niet nodig. Dit betekent dat de gemeente deze taken niet zelf hoeft uit te voeren. Strategische visie Sociaal Domein Zutphen ‘Een sterke inclusieve samenleving’ (mei 2020) Van zorgen voor naar zorgen dat: de gemeente Zutphen ziet het als haar missie om te stimuleren dat inwoners, verenigingen, vrijwilligers en buurten actief oppakken wat zij zelf kunnen.

Wij koesteren de dynamiek in de wijken, in de eigen netwerken van inwoners en andere partijen en in de gemeente als geheel, zodat we met elkaar oorzaken van problemen voorkomen en zorgen dat problemen niet ontstaan of verergeren. Sportakkoord Zutphen (november 2019) Het Nationaal Sportakkoord is erop gericht om sport zo leuk en toegankelijk mogelijk te maken voor alle Nederlanders, in alle levensfasen. Zo wordt de volledige potentie van sport en bewegen beter benut. Om dit voor elkaar te krijgen, hebben de betrokken partners zes ambities geformuleerd. 1. Inclusief sporten & bewegen. 2. Duurzame sportinfrastructuur. 3. Vitale sport- en beweegaanbieders. 4. Positieve sportcultuur. 5. Van jongs af aan vaardig in bewegen. 6. Topsport die inspireert. Het Sportakkoord Zutphen is afgestemd met lokale partijen en richt zich op de eerste vijf thema's van het Nationaal Sportakkoord. Vastgoedbestendig Zutphen (november 2017) De huidige situatie en werkwijze is een van de argumenten voor een Sport- en Accommodatie-bedrijf en tegelijkertijd het verder centraliseren van de eigenaars taken en rollen naar team Vastgoed. Het Sport- en accommodatiebedrijf heeft alleen met team Grondzaken en Vastgoed te maken voor wat betreft de eigenaarsrol en verhuur, beheer en onderhoud van de binnensportaccommodaties.

Voor de businesscase worden de volgende uitgangspunten gehanteerd:  Gemeente/Vastgoed blijft eigenaar van de sport & accommodatie gebouwen.

Businesscase

22/87

13 / 63



Er komt een nader te bepalen demarcatie waarbij Vastgoed de eigenaars (MOP en MIP) werkzaamheden doet en het Sport- en Accommodatiebedrijf de hoofdhuurder/gebruikers werkzaamheden en exploitatie. Dit vormt onderdeel van de te sluiten huur en exploitatie (raam)overeenkomsten tussen de gemeente/Vastgoed en het Sport- en Accommodatiebedrijf. De afgelopen drie jaar is het Vastgoedbeleid van de gemeente Zutphen doorontwikkeld, wat heeft geleid tot een deskundig en professional vastgoedteam. De uitgangspunten dat de gemeente Zutphen eigenaar is en verantwoordelijk is voor het eigenaarsonderhoud op basis van opgestelde Meerjaren Onderhoudsplannen (MOP’s) en Meerjaren Investeringsplannen (MIP’s) voor alle gebouwen in de gemeentelijke vastgoedportefeuille wordt in de businesscase en de verdere uitwerking hiervan gevolgd.



Algemene organisatieprincipes: efficiënte en effectieve bedrijfsvoering Door bundeling van activiteiten worden voordelen behaald op het gebied van efficiëntie en effectiviteit, te weten:  Betere afstemming over verhuur, herontwikkeling en verduurzaming van accommodaties.  Eén loket voor alles wat met sporten in Zutphen te maken heeft.  Professionalisering van de uitvoeringsorganisatie op het gebied van sport en exploitatie accommodaties.  Synergie tussen sport- en cultuuractiviteiten met als verbindende schakel de buurtsport-coaches.  Toekomstbestendigheid meer geborgd.  Krachtig bestuur met kennis van zaken.

3.3 Opdracht Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen Het te vormen SAZ richt zich op de volgende kerntaken:







 

Het in gebruik geven van sportaccommodaties en wijkcentra en het realiseren van een optimale verhuur en exploitatie van sportzalen, zwemwater, sportvelden en wijkcentra in Zutphen. De accommodaties zijn veilig, schoon en heel en voldoen aan de wettelijke eisen en zijn ingericht om diverse sport- en beweegactiviteiten uit te voeren ten behoeve van onderwijs, (sport)verenigingen, maatschappelijk gebruik en particuliere verhuur. Kennisorganisatie op het gebied van sport, spel en beweegvormen ter ondersteuning van verenigingen, onderwijs en georganiseerde en niet georganiseerde individuele beweegvormen. Uitvoerder van het gemeentelijk sport- en gezondheidsbeleid. Verbinder van sport, onderwijs, cultuur, welzijn en zorg.

3.4 Uitgangspunten (financiële) exploitatie De financiële exploitatie van het SAZ dient te passen binnen de huidige begroting van de gemeente Zutphen. Voor het inzichtelijk maken van de huidige opbrengsten en kosten

Businesscase

23/87

14 / 63

voor ‘de sport en cultuur’ is in bijlage 1 een overzicht opgenomen van de huidige financiele exploitatie voor ‘de sport’ vanuit gemeenteperspectief. Voor het Sport- en Accommodatiebedrijf Zutphen worden de volgende randvoorwaarden en uitgangspunten voorgesteld:  Het SAZ opereert marktgericht binnen de door de gemeente vastgestelde (maatschappelijke) kaders.  Het SAZ heeft voldoende beleidsvrijheid binnen de wettelijke kaders om zich als maatschappelijk ondernemer te kunnen ontplooien en commerciële activiteiten te ontwikkelen.  De gemeente behoudt voldoende invloed met betrekking tot beschikbaarheid en betaalbaarheid van de gemeentelijke maatschappelijke voorzieningen voor haar inwoners.  Het SAZ heeft binnen de financiële kaders de ruimte voor vergroting van het aanbod, innovatie en productontwikkeling.  Uitbreiding van gebruikersgroepen, ook eventueel buiten de gemeentegrenzen, is gewenst en toegestaan.  Het SAZ en de gemeente hebben, na een aanloopperiode van 2 jaar, een meerjarige overeenkomst voor een werkpakket met bijbehorende maatschappelijke en financiële prestaties afgesloten.  Er wordt een financiële reserve opgebouwd (dan wel de mogelijkheid geboden) in de vorm van een egalisatiereserve om tegenvallers in de exploitatie te kunnen opvangen. Afspraken rond de hoogte van deze financiële reserve worden in de op te stellen exploitatieovereenkomst vastgelegd.

Het SAZ heeft de volgende vrijheden in beheer en exploitatie:  Ontwikkeling van commerciële activiteiten en commerciële verhuur en bijbehorende tarieven. Dit voor zover er ruimte is na invulling van opdracht van de gemeente ten behoeve van het realiseren van de maatschappelijke doelen.  Het aannemen van personeel indien extra activiteiten leiden tot versterking van de financiële exploitatie.  Inrichting van de bedrijfsvoering en de communicatie binnen de financiële mogelijkheden van de organisatie.

3.5 Omvang Sport- en Accommodatiebedrijf De belangrijkste pijlers voor het Sport- en Accommodatiebedrijf vormen de volgende onderdelen:  Zwembad De IJsselslag;  ’t Warnshuus;  Gymzalen en sportzaal;  Buitensport;  De Hanzehal;  De buurtsportcoaches. Door met deze producten/onderdelen te starten wordt er een solide basis verkregen qua omvang van het Sport- en Accommodatiebedrijf. Voldoende groot om te professionalise-

Businesscase

24/87

15 / 63

ren en slagvaardig te kunnen optreden. Een effectiever beheer en een efficiëntere exploitatie van de sport- en cultuurvoorzieningen voor de gemeente Zutphen wordt hierdoor gerealiseerd. Nadat de “basis op orde is” kan er gedacht worden aan verbreding van de accommodaties en/of producten. Sporthal De Kei bij het aflopen van het contract met Optisport, of andere buurt- en wijkaccommodaties, kunnen in de toekomst het Sport- en Accommodatiebedrijf verder versterken tot een Sport- en Cultuurbedrijf Zutphen. ’t Warnshuus, de huiskamer van Warnsveld en Leesten ‘t Warnshuus is een centrale ontmoetingsplek voor en door inwoners van Warnsveld en Leesten. Er vinden, veel maatschappelijke, activiteiten plaats voor allerlei doelgroepen. Voorbeelden hiervan zijn het wekelijkse eetcafé, het repair café, lezingen, bridge, haak maar aan, cesar gym, yoga voor reuma patiënten, het muziekcafé en creatieve activiteiten. Van cursussen tot activiteiten voor jong en oud, in de ruime, modern ingerichte zalen, die ook verhuurd worden voor maatschappelijke en sociale activiteiten. Daarnaast biedt de gezellige ontmoetingsruimte dagelijks plaats voor een krant lezen, een kaartje leggen, kop koffie drinken en een gesprek. De twee biljarttafels zijn van vroeg in de morgen tot in de avond bezet voor vrij biljart en lessen.

De gemeente Zutphen is eigenaar van ’t Warnshuus en verhuurt de accommodatie aan de Stichting Kulturhus Warnsveld, die naast het aanbieden van de hierboven genoemde activiteiten ook permanent ruimten heeft verhuurd aan de Regiobank, het sociale wijkteam van Perspectief, Braams, voor kinderen met dyslectische problemen, Woningstichting Ons Huis, het Juridisch Loket en de bibliotheek. Met de bibliotheek heeft ’t Warnshuus een mooie en warme samenwerking op het gebied van o.a. computercursussen, kinderboekenweek, voorleesmiddagen, lezingen en ondersteuning bij taallessen. Er is geen structurele subsidierelatie tussen de gemeente Zutphen en ’t Warnshuus. Wel is het de afgelopen jaren noodzakelijk geweest om een subsidie te verstrekken als compensatie voor de te hoge huurlasten. Met een twee parttime professionals in dienst draait ’t Warnshuus op een vaste groep van 50 vrijwilligers, die naast gastvrouw/-manschap en de barbezetting ook activiteiten organiseren en begeleiden. Denk daarbij aan de kledingbeurzen, creatieve markten, speelgoedbeurs en een boekenmarkt, Daarnaast is er elke twee maanden een expositie te bekijken van een beeldend kunstenaar. ’t Warnshuus lijkt misschien een vreemde eend in de bijt als het gaat om een Sport- en Accommodatiebedrijf, maar is dit zeker niet.

Door de veelheid van activiteiten, variërend van taakcursussen, koken, creativiteit, spel en sport en bewegen zijn deze activiteiten van groot belang voor het beoogde Sport- en Accommodatiebedrijf. Het gaat immers om de aangeboden activiteiten en de positieve bijdragen die worden geleverd aan leefbaarheid, gezondheid en ontmoeting. Ook wordt de opgebouwde deskundigheid van de medewerkers met het organiseren van evenementen en horeca uitstekend benut in het beoogde nieuwe Sport- en Accommodatiebedrijf.

Businesscase

25/87

16 / 63

De invlechting van ’t Warnshuus in het Sport- en Accommodatiebedrijf kan bij een positieve besluitvorming direct in 2021 plaatsvinden. Behouden wat er nu zo goed gaat en het versterken van de interne organisatie zijn hierbij de belangrijkste doelstellingen. Buurtsportcoaches De gemeente Zutphen neemt deel aan de Brede regeling combinatiefuncties (Buurtsportcoach regeling). Deze regeling houdt in dat de gemeente een rijksbudget ontvangt waarmee 40% van de loonkosten kan worden gedekt van Buurtsportcoaches die zich bezig houden met het toeleiden van inwoners van de gemeente richting sport- en beweegactiviteiten en culturele activiteiten. De overige financiering, 60% van de loonkosten en activiteitenbudget, dient lokaal te worden gevonden. De gemeente heeft ervoor gekozen de Buurtsportcoaches niet zelf in dienst te nemen, maar de rijksbijdrage op basis van een jaarlijkse beschikking aan verschillende werkgevers toe te kennen. Met deze werkgevers maakt de gemeente afspraken over de uit te voeren projecten en te behalen doelen. In de gemeente Zutphen is, gezien de hoogte van de rijksbijdrage, in totaal ruimte voor 11,4 Fte aan buurtsportcoaches. De inzet van de BSC-es is erg versnipperd over verschillende werkvelden en werkgevers. Hierdoor wordt er geen duidelijke visie uitgedragen op het gebied van sportstimulering.

Bovendien is het lastig om gezamenlijk te werken aan doelen en activiteiten, omdat BSCes in eerste instantie verantwoording verschuldigd zijn aan hun werkgever. Op termijn geniet het daarom de voorkeur om de BSC-es zo veel mogelijk bij één werkgever onder te brengen, die hen vervolgens kan detacheren bij verschillende opdrachtgevers. Dit maakt dat er meer ‘gezamenlijkheid’ ontstaat en een effectievere inzet van de beschikbare formatie mogelijk is. Een Sport- en Accommodatiebedrijf is een logische plek om het werkgeverschap te beleggen: door het toevoegen van (formatie voor) sportstimulering wordt ook de ‘exploitatie-tak’ versterkt. Vanwege lopende afspraken is het niet mogelijk alle BSC-es vanaf de start van het Sporten Accommodatiebedrijf hier onder te brengen. Naast de formatie die op dit moment bij zwembad De IJsselslag is ondergebracht kan het toevoegen van formatie voor coördinatie en communicatie aan het Sport- en Accommodatiebedrijf al zorgen voor een verbetering van de samenhang tussen de activiteiten van de BSC-es in Zutphen.

Businesscase

26/87

17 / 63

4. Uitwerking overheidsBV Indien een keuze wordt gemaakt voor een Sport- en Accommodatiebedrijf met als rechtvorm een overheidsBV dan dienen onderdelen als de opdracht van de gemeente Zutphen en de verantwoordingsafspraken te worden uitgewerkt. In dit hoofdstuk een eerste aanzet. 4.1 Advies vorm van beheer – uitwerking overheidsBV Op basis van expertise en ervaring in andere adviestrajecten en keuzen die de afgelopen jaren zijn gemaakt door andere gemeenten in Nederland, blijkt een overheidsBV de beste keuze qua rechtsvorm. Dit wordt onderschreven door de Vereniging Sport en Gemeenten (zusterorganisatie van de VNG), die aangeeft dat een overheidsBV het beste lijkt te anticiperen op de wet- en regelgeving rond het kunnen verrekenen van btw door sportbedrijven. De huidige regelingen voor gemeenten (SPUK) en stichtingen/ sportorganisaties (BOSA) zijn immers tijdelijk van aard en compenseren maar een deel van het nadeel als gevolg van het nieuwe sportbesluit. Bestuurlijke invloed en zeggenschap De wijze van bestuurlijke invloed en zeggenschap is als volgt gestructureerd:  College van B&W gemeente Zutphen;  Raad van Commissarissen;  Statutaire directie. College van B&W De gemeente treedt op als opdrachtgever van het SAZ. Zij bepaalt welke prestaties het SAZ moet leveren en tegen welke prijs. Daarnaast vervult de gemeente de rol van eigenaar/aandeelhouder van de bv.

In deze rol heeft de gemeente invloed op het ondernemingsbeleid en de ontwikkelrichting van de organisatie. Raad van Commissarissen Het toezichthoudend orgaan op het Sportbedrijf is vormgegeven door middel van een Raad van Commissarissen (RvC). Bij een keuze voor een Stichting als rechtsvorm is dit een Raad van Toezicht (RvT) of een Raad van Advies (RvA). De RvC heeft een rol bij benoeming en aanstelling van de statutaire directie en bij instemming van de belangrijkste voorstellen van de directe aan de algemene vergadering van aandeelhouder. De RvC bestaat uit drie leden, benoemd door de gemeente. .

4.2 Vorm van de opdracht Het SAZ heeft met het oog op verzelfstandiging haar bestaande producten en activiteiten gekoppeld aan maatschappelijke thema’s die in Zutphen actueel zijn. Ook zijn er nieuwe producten/concepten toegevoegd. Het is geen blauwdruk, er is ruimte voor de opdrachtgever om producten toe te voegen. Daarnaast moet het Sportbedrijf zijn positie als zelfstandig bedrijf kunnen ontwikkelen. Het vormen van de opdracht aan het Sportbedrijf is een samenspraak en samenwerking tussen opdrachtgever en Businesscase

27/87

18 / 63

opdrachtnemer. Er wordt een gezamenlijke opdracht gemaakt met wederzijdse verplichtingen. Voor de exploitatieovereenkomst hanteren we een termijn van 5 jaar waarbij inhoudelijke doelstellingen eens per twee jaar kunnen worden aangepast, waarbij een jaar tevoren wordt aangekondigd wat de ontwikkelingen zijn. Na 2021 en 2022 wordt er geëvalueerd en kan de exploitatiebijdrage voor de jaren 2023-2026 worden vastgesteld. Met de keuze voor deze termijnen krijgt het SAZ voldoende ruimte en tijd om haar eigen bedrijf en producten te ontwikkelen binnen de maatschappelijke kaders. Deze afspraken rond maatschappleijk ondernemerschap dienen in de fase van oprichting en inrichting vastgelegd te worden in een huur- en exploitatieovereenkomst.

4.3 Verantwoordingsafspraken Het SAZ moet zijn positie als maatschappelijk ondernemer en als zelfstandig bedrijf kunnen ontwikkelen, het is daarom van belang het Sport- en Accommodatiebedrijf ook tijd te gunnen. Als een robuuste maatschappelijke partner zoekt het Sport- en Accommodatiebedrijf samenwerking met andere organisaties op het gebied van welzijn, gezondheid, onderwijs en cultuur. Vooralsnog is gekozen voor een overeenkomst met de gemeente Zutphen voor een periode van 5 jaar, met een periode van verlenging met 5 jaar. Dit geeft het SAZ de tijd om het bedrijf in te richten en te ontwikkelen en het geeft de tijd om ook te laten zien wat de vruchten van de ingezette ontwikkeling zijn. Tenslotte geeft het medewerkers rust en zekerheid bij het werken in een nieuwe organisatie. We willen derhalve insteken op een looptijd van de exploitatieovereenkomst van 5 jaar. De overeenkomst moet niet in beton gegoten zijn, maar wel zekerheid bieden voor langere termijn. Inhoudelijke zaken mogen, net als nu, periodiek veranderen. Voorgesteld wordt de inhoudelijke doelstellingen eens per twee jaar aan te passen, waarbij een jaar van tevoren al wordt aangekondigd wat de te verwachten wijzigingen zijn. Opdrachtgever - opdrachtnemer De positie van de gemeente als eigenaar/aandeelhouder bestaat uit verschillende onderdelen: 



  

Controle op de uitvoering van het opdrachtnemerschap: wordt de prestatieovereenkomst kwantitatief en kwalitatief nagekomen op een effectieve en efficiënte wijze. Controle op de uitvoering van het ondernemerschap: zijn de niet gesubsidieerde plusactiviteiten inderdaad exploitatieversterkend en wordt er geen extra gemeentelijke exploitatiebijdrage en of subsidies verstrekt. Controle op de uitvoering van het Sport- en Accommodatiebedrijf als een goed werkgever voor de medewerkers. Het Sportbedrijf doet tweejaarlijks onderzoek naar de klanttevredenheid. De kaders en uitgangspunten hiervoor worden uitgewerkt in de fase van oprichting/inrichting en worden opgenomen in de exploitatieovereenkomst. Bij deze uitwerking wordt ook de optie van het instellen van een gebruikersvertegenwoordiging worden uitgewerkt.

Businesscase

28/87

19 / 63

Prestatiecontract De prestaties worden bij voorkeur vastgelegd op hoofdlijn door middel van outcome parameters. De prestaties maken we meetbaar en inzichtelijk op basis van smart (specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden). We verwachten zo de bestuurbaarheid en meetbaarheid van de prestaties te vergroten. Missie, visie en strategie en doelstellingen van de gemeente moeten duidelijk zijn om de vertaling te kunnen maken naar zogenaamde kritieke succesfactoren. Los laten en alleen de hoofdlijn bewaken vraagt om wederzijds vertrouwen en transparantie. Sturen op hoofdlijn betekent dus iets voor de transparantie, zowel in- als extern en een goed inzicht in de relatie tussen inzet middelen, prestaties en effecten. Er wordt, naast de feitelijke prestaties, ook inzicht gegeven in:  Benutting en bezettingsgraad.  Exploitatie algemeen.  Bezoekers/personele bezetting per activiteitenuur en per openstellingsuur.  Opbrengst/kosten/resultaat per activiteit per bezoek en kostendekking.  Opbrengst/kosten/resultaat per activiteit per uur en op jaarbasis.  Kengetallen ten behoeve van een vergelijking in de tijd en/of met andere activiteiten.  Effectiviteit en efficiëntie. Met deze gegevens wil de gemeente Zutphen niet alleen inzicht krijgen in de bezetting en benutting van de sportaccommodaties, maar ook het sociale rendement/effect laten zien.

En op basis daarvan kunnen (beleids)keuzes worden gemaakt. Sportbedrijf Zutphen levert een bijdrage aan de doelen die de gemeente heeft vastgelegd in haar beleidsvisie en uitwerkingsprogramma. Inhoudelijke rapportage De rapportage die het Sportbedrijf dient te leveren wordt in de oprichtingsfase uitgewerkt en wordt opgenomen in de exploitatieovereenkomst. Het Sportbedrijf rapporteert onder meer over:  