152361RH 2021_BW_00030

20 28/59

Voorbeeld luchtkwaliteit: Rook/ Roet Het is algemeen bekend dat het roken van sigaretten heel slecht is voor de gezondheid. Minder bekend is dat ook rook van houtkachels, openhaarden en vuurkorven veel schadelijke en kankerverwekkende stoffen bevat. Houtrook bevat bijvoorbeeld fijnstof, roet, benzeen, koolmonoxide, azijnzuur en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK ’s). Houtrook heeft dezelfde negatieve effecten als uitlaatgassen van verkeer en bevat meer stoffen die schadelijk zijn voor DNA (kankerverwekkende stoffen). Mensen met luchtwegaandoeningen krijgen vaak sterke gezondheidsklachten door blootstelling aan rook. Binnen onze gemeente zijn er regelmatig klachten van inwoners die serieuze gezondheidsproblemen ondervinden door houtstook van omwonenden. Team Vergunning & Handhaving gaat hier serieus mee aan de slag. Maar binnen de huidige regelgeving en bestaande normen is het moeilijk hierop te handhaven, als ’het goede gesprek’ niet voldoende is om tot een oplossing te komen. Nu Nederland ‘van het gas af moet’, zullen mogelijk meer mensen overwegen om over te gaan op verwarming door houtstook (bijv. pelletkachels). Als in een stedelijke omgeving zoals die van Zutphen mensen op grote schaal deze keuze maken, kan dat zeer negatieve effecten hebben voor de gezondheid van de inwoners.

Het is interessant om te onderzoeken welke mogelijkheden de omgevingsvisie en het omgevingsplan kunnen bieden om hier richtlijnen over op te nemen. Bijvoorbeeld in de vorm van beperking van toegestane uitstoot, of door bij de ontwikkeling van nieuwe wijken in de toekomst op te nemen dat daar geen houtkachels zijn toegestaan. Dit zou mensen met luchtwegklachten de mogelijkheid bieden om te kiezen voor wonen in een rookvrije buurt. Houtstookmaatregelen zijn onderdeel van het landelijke Schone Luchtakkoord. Daarin is een pilot houtstook opgenomen. In deze pilot wordt voor minimaal 1 nieuwbouwwijk en 1 bestaande wijk of buurt in Nederland, onderzocht wat de juridische en praktische mogelijkheden zijn om houtrookvrije buurten te realiseren. Doel is dat in 2023 de eerste houtstookvrije wijken of buurten ergens in Nederland gerealiseerd zijn. Wij zullen deze landelijke pilot met aandacht volgen. Wat we nu al gaan doen is actief communiceren om houtstook te ontmoedigen en de hinder van houtstook zo veel mogelijk te voorkomen.

21 29/59

6. Speerpunten Gezonde leefstijl; 6.1. Algemeen Voor de komende jaren hebben we drie speerpunten gekozen op het gebied van gezonde leefstijl: gezond gewicht, roken, en alcoholmatiging. Dit zijn de onderwerpen uit het Nationaal Preventieakkoord Deze onderwerpen worden in paragraaf 6.3. t/m 6.5 besproken. Daarbij willen we ook landelijke subsidie aanvragen om deze speerpunten te verwerken in een lokaal preventieakkoord. Daarnaast zijn er ook preventieactiviteiten die meer in de breedte gericht zijn op een gezonde leefstijl. Deze worden in 6.2. besproken. Voor alle onderwerpen gelden de hieronder genoemde uitgangspunten. Voor het stimuleren van een gezonde leefstijl willen we uitgaan van het versterken van gezondheidsvaardigheden. Dit kan bijvoorbeeld zijn: het leren omgaan met verleidingen, leren omgaan met negatieve emoties, leren omgaan met groepsdruk, maar ook; kennis op doen over gezonde voeding, smaken leren kennen van verschillende soorten groenten en fruit, voorbeelden kennen van gezond gedrag, gezonde gewoonten aanwennen. Daarnaast willen we bijdragen aan een gezondere omgeving. Bijv. door de omgeving anders in te richten (rookvrij terrein, snoepautomaat weg), of door de ‘algemene norm’ te beïnvloeden richting gezond gedrag (bijv.

dat het niet langer ‘stoer’ is om te beginnen met roken), of door sociale steun te organiseren voor mensen die aan hun gezondheid willen werken. Deze lokale speerpunten sluiten goed aan op de prioriteit ‘gezondheidsachterstanden verkleinen’ uit de landelijke nota gezondheidsbeleid.

6.2. Brede preventieactiviteiten op leefstijl die voortgezet worden: De gezonde schooladviseur van de GGD zal zowel op het basisonderwijs als het voortgezet onderwijs scholen blijven ondersteunen bij het bieden van een gezonde omgeving. Dit betreft een breed scala aan onderwerpen, variërend van bewegen en voeding, roken en alcohol, tot relaties en seksualiteit, of mediawijsheid, waarbij wordt aangesloten bij de prioriteiten van de school. Voor jongeren is er de website ‘Jouwggd.nl’ van de GGD, waar jongeren betrouwbare informatie kunnen vinden over allerlei gezondheidsonderwerpen zoals hun lichamelijke ontwikkeling, relaties, verzorging en uiterlijk, seks, alcohol, roken, drugs, etc. Jongeren kunnen er ook met hun eigen vragen terecht via e-mail of chat met ggd-medewerkers. Tactus preventie biedt een basispakket aan preventieactiviteiten op het gebied van verslaving aan in Zutphen. Dit wordt bekostigd door centrumgemeente Deventer. Alle scholen voor voortgezet onderwijs in Zutphen kunnen gebruik maken van het preventieaanbod. Dat bestaat uit onder andere gastlessen, training voor docenten en onderwijsondersteunend personeel, screeningsgesprekken met risicojongeren, gesprekken met jongeren waarbij gesignaleerd wordt dat er iets aan de hand lijkt, ouderadvies, ouderavond, etc. Voor de gastlessen kan elke school jaarlijks maximaal één serie gastlessen kiezen, bijv.

over alcohol, cannabis, of gamen en social media. De activiteiten worden jaarlijks op de scholen uitgevoerd, waarbij extra aandacht is voor de meest kwetsbare leerlingen en wordt aangesloten bij de prioriteiten van de scholen. Met NOG Fitter en Vitaler richt de GGD zich op organisaties die aan de slag willen met een gezonde 22 30/59

werkplek. Dit gebeurt online, met een website, nieuwsbrieven, challenges en persoonlijk door middel van de Gezonde werkvloer adviseur. Hierbij komen de verschillende ‘BRAVO’-leefstijlthema’s aan bod; Bewegen, Roken, Alcohol, Voeding en Ontspanning. Op deze wijze wordt bijgedragen aan het bevorderen van de gezondheid van medewerkers.

6.3. Speerpunt gezond gewicht Voor dit speerpunt willen we ook de komende jaren inwoners stimuleren meer te bewegen en gezonde voeding te gebruiken, waarbij we de prioriteit geven aan kinderen, en voor de gecombineerde leefstijlinterventie ook inzetten op volwassenen.

Jeugd Voor de doelgroep jeugd willen we het project Voedseleducatie de komende jaren voortzetten, omdat dit kinderen op een leuke en praktische manier zeer basale gezondheidsvaardigheden leert. Ze leren hoe groente en fruit groeit (in hun eigen schooltuin of moestuinbak), hoe je hier iets lekkers van maakt, hoe het smaakt, en wat gezonde voeding is. De prioriteit ligt bij de scholen met relatief veel kinderen uit lage SES huishoudens. Daarnaast kunnen er rond dit thema mogelijk nieuwe lokale activiteiten starten, voortkomend uit de thematafel gezondheid en het lokaal preventieakkoord (zie ook bijlage 5 over thematafel gezondheid). In de afgelopen jaren is op een aantal basisscholen met een relatief grote ‘lage SES’ doelgroep, gewerkt volgens de Beweegwijs methode. Een methode om kinderen meer, meer gevarieerd, en met meer plezier, te laten bewegen en om hun motorische en sociaal-emotionele ontwikkeling te versterken. Hiervoor is een ½ fte buurtsportcoach ingezet voor introductie van de methode op de scholen en voor het organiseren van buitenschools beweegaanbod. Voor de komende jaren zouden we graag de buurtsportcoach opnieuw inzetten. Om dit mogelijk te maken, willen we onderzoeken of de cofinanciering hiervoor deels uit andere, externe bronnen kan komen, zoals uit het onderwijs, in plaats van uit het gemeentelijk gezondheidsbudget.

Daarnaast is er inzet op gezond gewicht vanuit de jeugdgezondheidszorg en preventie jeugd. Dit is beschreven in het gemeentelijke preventieplan jeugd “Echt doen wat nodig is: Aan de slag met preventie’. Daarin is o.a. een speerpunt opgenomen over peuters met overgewicht. Doelstelling en monitoren gezond gewicht jeugd De gemeentelijke doelstelling is dat het percentage jongeren met overgewicht met 20% afneemt. Dit meten we aan de hand van de cijfers van het periodieke gezondheidsonderzoek van de GGD. Jongeren worden gemeten in groep 2 (5/6 jaar), groep 6 (9/10 jaar) en klas 1 van het VO (12/13 jaar). In 2016-2018 was het overgewicht bij 5/6 jarigen 9%. Doelstelling is dat dit in 2024 7% of lager is. In 2016-2018 was het overgewicht bij 9/10 jarigen 15%. Doelstelling voor 2024 is 12% of lager. In 2016-2018 was het overgewicht bij 12/13 jarigen 14%. Doelstelling voor 2024 11% of lager.

Volwassenen Voor de doelgroep volwassenen is in Zutphen in 2019 de Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) van start gegaan. Dit gebeurt in samenwerking tussen meerdere partijen en meerdere beleidsterreinen. Sinds 2019 vergoeden zorgverzekeraars deelname aan de GLI voor mensen met een verhoogd risico op ziekte door een te hoog gewicht (bijv. diabetes-2). Een GLI is een 2-jarig programma waarin deelnemers begeleiding krijgen om gezonder te gaan eten en meer te gaan bewegen. Deelname loopt via verwijzing door de huisarts. De begeleiding gebeurt door een diëtist en leefstijlcoach of 23 31/59

beweegprofessional. Er zijn verschillende goedgekeurde methoden voor de GLI. In Zutphen wordt met name de methode ‘Slimmer’ ingezet. De samenwerking rond de GLI wordt in Zutphen gecoördineerd door de Huisartsen Regio Zutphen e.o. (HRZu), De andere samenwerkingspartners zijn de GGD, huisartsen, fysiotherapeuten, diëtisten en de gemeente. De gemeentelijke betrokkenheid betreft met name de inzet van de buurtsportcoach, die deelnemers in de loop van het traject toe leidt naar het reguliere sport- en beweegaanbod in Zutphen. Ook is er samenwerking rondom het minimabeleid, zodat de minimaregelingen waar nodig ingezet kunnen worden om sporten ook bereikbaar te maken voor mensen met een laag inkomen. Doelstelling en monitoren Voor volwassenen is onze doelstelling dat het overgewicht en het ernstig overgewicht afneemt. Dit monitoren we aan de hand van de gegevens van de 4-jaarlijkse volwassenenmonitor. In 2016 was het totaal % mensen met overgewicht (matig en ernstig) 52%. Doelstelling is dat dit in 2024 51% of lager is. In 2016 was het % mensen met ernstig overgewicht 16%. Doelstelling is dat dit in 2024 15% of lager is.

6.4. Speerpunt Roken: De rookvrije generatie Het landelijk preventieakkoord roken streeft ernaar dat in 2040 geen enkel kind/jongere meer start met roken. Bij deze lange termijn doelstelling sluiten wij ons aan. Voor het speerpunt roken zorgt de GGD jaarlijks voor de uitrol van de landelijke ‘Stoptober’ campagne naar de gemeenten. Daarnaast gaan we samen met de GGD en de omliggende gemeenten het Actieplan “De rookvrije generatie in Midden-IJssel en Oost-Veluwe” uitvoeren. Dit Projectplan sluit aan bij bestaande initiatieven zoals de gezonde schooladviseur en het netwerk van ‘NOG Fitter en Vitaler’. Binnen het regionaal actieplan krijgt iedere gemeente de vrijheid om eigen accenten te leggen. Aanvullend op het regionale actieplan kunnen er mogelijk nieuwe lokale activiteiten starten, voortkomend uit de thematafel gezondheid en het lokaal preventieakkoord (zie ook bijlage 5 over thematafel gezondheid). Doelstelling en monitoren De gemeentelijke doelstelling is dat het percentage rokende jongeren in Zutphen met 30% afneemt. Wij monitoren dit aan de hand van de 4-jaarlijkse jongerenmonitor (voormalig e-movo onderzoek). Hiervoor meten we het % jongeren dat tenminste wekelijks rookt in klas 4. Dit moet in 2023 5% of lager zijn (nu 7%).

6.5 Speerpunt Alcohol Alcoholmatiging preventie Hierbij leggen we de prioriteit bij jongeren. Hiervoor zetten we een aantal van de huidige activiteiten voort, zoals de inzet van Tactus preventie in het voortgezet onderwijs (bekostigd vanuit centrumgemeente Deventer). En we doen mee aan landelijke of regionale acties, zoals bijv. de campagne rond NIX onder 18. Daarnaast kunnen er mogelijk nieuwe lokale activiteiten starten, voortkomend uit de thematafel gezondheid en het lokaal preventieakkoord. (Zie ook bijlage 5 over thematafel gezondheid.) Doelstelling en monitoren Onze doelstelling is dat het percentage jongeren onder de 18 dat alcohol gebruikt met 20% afneemt. Dit monitoren we aan de hand van de gegevens van de 4-jaarlijkse jongerenmonitor (e-movo). Het % jongeren in klas 2 dat in 2023 in de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is 6% of minder (nu 7%). Het % jongeren in klas 4 dat in 2023 in de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is 31% of 24 32/59

minder (nu 39%). Het % jongeren in klas 4 dat in 2023 in de afgelopen 4 weken aangeschoten of dronken is geweest 17% of minder (nu 21%).

Alcoholmatiging toezicht en handhaving leeftijdsgrens: Voor het toezicht op de Drank en Horecawet is 0,6 fte beschikbaar. De toezichthouder richt zich met name op de locaties waar jongeren alcohol kopen. Dit kunnen locaties van uiteenlopend karakter zijn, zoals horeca, sportkantines, supermarkten, evenementen, etc. De toezichthouder werkt aan de hand van een lijst met hotspotlocaties en – evenementen. Deze lijst komt tot stand op basis van een inventarisatie die gebaseerd wordt op de resultaten van het mysteryshop onderzoek en informatie van politie, jongerenwerk en BOA’s. Deze lijst wordt jaarlijks geactualiseerd, of eerder, als de ontwikkelingen daartoe aanleiding geven. Met de politie zijn afspraken gemaakt over ondersteuning van de toezichthouder tijdens avond- en nachtcontroles. Doelstelling en monitoren Doelstelling is dat de naleving in 2025 hoger is dan 50%. (Natuurlijk vinden we dat deze wettelijke leeftijdsgrens 100% nageleefd moet worden. Maar gezien het lage percentage van 10% naleving in 2019, is een stijging naar boven de 50% in 2025 al een grote vooruitgang.) Dit monitoren wij door in 2025 opnieuw een nalevingsonderzoek met mystery-jongeren te laten uitvoeren.

25 33/59

7. Overige thema’s en samenhang met andere beleidsterreinen 7.1 Algemeen Als we vanuit onze brede visie naar gezondheid kijken, zien we de onderliggende factoren uit de positieve gezondheid. Daar zitten heel veel mogelijkheden om de gezondheid te beïnvloeden en daar zijn heel veel raakvlakken met andere beleidsterreinen. We kunnen via het gezondheidsbeleid niet alle andere beleidsterreinen erbij nemen. En we kunnen niet alle gezondheidsthema’s tot speerpunt benoemen, omdat we dan de focus verliezen. Daarom hebben we in de voorgaande twee hoofdstukken onze vier speerpunten belicht. Dat zijn de onderwerpen waarop we ons komende jaren gaan focussen. In dit hoofdstuk schetsen we de samenhang met een aantal andere beleidsterreinen, die van invloed zijn op de gezondheid. En gaan we in op andere gezondheidsthema’s die in het gezondheidsbeleid ook aan de orde moeten komen.

7.2 Mentaal welbevinden/ Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen Het gezondheidsvraagstuk ‘Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen’ krijgt in de landelijke nota gezondheidsbeleid prioriteit. Voor lokaal kiezen we dit niet als speerpunt van het gezondheidsbeleid. Niet omdat we het niet belangrijk vinden, maar omdat dit onderdeel al aandacht krijgt in het jeugdbeleid. Voor jeugd is de preventieaanpak beschreven in het preventieplan “Echt doen wat nodig is; Aan de slag met preventie’, van juni 2019. Een voorbeeld daaruit van de samenwerking tussen jeugd en gezondheid is het aanbod voor kinderen en jongeren uit een stressvolle thuissituatie (groepen voor kinderen van ouders met psychische problematiek, of met ouders met verslavingsproblematiek). Een ander voorbeeld is de workshop Veerkracht die vanuit de jeugdgezondheidszorg adolescenten van de GGD wordt aangeboden in het Voortgezet Onderwijs. Ook in het beleidsplan jeugd dat nu ontwikkeld wordt, zal er aandacht zijn voor de psychische weerbaarheid van kinderen en jongeren.

7.3 Verslavingspreventie Vanuit onze regionale samenwerking voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen in de regio rondom Deventer, wordt de basis geleverd voor verslavingspreventie. Tactus verslavingszorg biedt vanuit dit regionale aanbod o.a. preventieactiviteiten op scholen voor voortgezet onderwijs in Zutphen (zie ook paragraaf 6.2). Uit de cijfers blijkt dat in Zutphen relatief veel jongeren softdrugs gebruiken en relatief veel jongeren drugs aangeboden hebben gekregen. Ook onder jongvolwassenen is het gebruik van (soft)drugs hoger dan gemiddeld in de regio NOG. Als er in de toekomst meer middelen beschikbaar zouden komen, zouden we graag extra inzetten op dit thema. Bijv. door het budget voor gastlessen op het voortgezet onderwijs uit te breiden, zodat scholen zowel gastlessen over drugs, over alcohol, als over social media en gamen kunnen krijgen. Of door ouders meer bewust te maken van het gevaar van (soft)drugs, hen meer kennis te bieden over wat het is en hoe je het kan herkennen bij je kind, en bespreekbaar te maken. Bijv. door een interactieve bijeenkomst te organiseren over je rol als ouder, met aandacht voor algemene vaardigheden als communiceren met je puber, en meer specifieke informatie over drugs, alcohol en gamen. Ook zouden we graag extra preventieactiviteiten inzetten op de doelgroep jongvolwassenen, bijv. op het MBO.

26 34/59

7.4 Jeugdgezondheidszorg De jeugdgezondheidszorg is onderdeel van de Wet publieke gezondheid (Art. 5) en valt daarmee formeel onder het gezondheidsbeleid. In Zutphen wordt de jeugdgezondheidszorg voor de leeftijd 0 tot 4 jaar uitgevoerd door Yunio. De jeugdgezondheidszorg 4 jaar en ouder wordt uitgevoerd door de GGD NOG. Beide organisaties werken nauw samen en zorgen voor een goede overdracht bij de leeftijd van 4 jaar. Vanwege de grote samenhang met jeugdhulp wordt de jeugdgezondheidszorg in Zutphen inhoudelijk meegenomen bij het jeugdbeleid. De beleidsmatige speerpunten zijn opgenomen in het preventieplan jeugd “Echt doen wat nodig is; Aan de slag met preventie”. Een belangrijk speerpunt daarin is het verhogen van de vaccinatiegraad.

7.5 Vitaal ouder worden/ Ouderengezondheidszorg ‘Vitaal ouder worden’ is in de landelijke nota één van de prioritaire gezondheidsvraagstukken. In deze lokale nota is het niet benoemd als lokaal speerpunt. Niet omdat we het niet belangrijk vinden, maar omdat we vanwege beperkte formatie en middelen prioriteiten moeten stellen. En dit onderwerp komt ook via andere beleidsterreinen al deels aan bod. Dat we het niet als speerpunt benoemen, betekent ook niet dat er in Zutphen niets gebeurt rondom dit onderwerp. En, als er in de toekomst meer (financiële) ruimte komt, is het onze wens om meer in te zetten op dit onderwerp. Hieronder meer over wat er wel gebeurt in onze gemeente. Ouderengezondheidszorg is onderdeel van de Wet publieke gezondheid (Art. 5a). De monitoring van de gezondheidssituatie van ouderen en daaruit voortvloeiende advisering wordt uitgevoerd door de GGD. Ook biedt de GGD voorlichting over gezond ouder worden, bijvoorbeeld over bewegen en over valpreventie. In samenwerking met de GGD en omliggende gemeenten werken we aan de uitbreiding van de voorlichting over ‘vitaal ouder worden’. Doel is om ouderen zo lang mogelijk gezond en fit te houden. Zodat ouderen zo zelfstandig mogelijk kunnen (blijven) functioneren.

Als het gaat om voorlichting, advies of begeleiding van ouderen op het gebied van gezondheid, dan wordt dit ook vaak geboden vanuit de gezondheidszorg en vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning. De beleidsmatige doelen vanuit de Wmo zijn onder andere beschreven in de plannen van de thematafel dementie en de thematafel eenzaamheid. Ook vanuit het sportbeleid is er aandacht voor ouderen, zoals bijv. bij de wandelgroep die georganiseerd wordt voor ouderen. Dit stimuleert zowel het bewegen als de sociale contacten.

7.6 Samenhang met Sport Bewegen is van groot belang voor de gezondheid. Daarmee is er ook een duidelijke samenhang met het sportbeleid. In de “Visie sport en bewegen – gemeente Zutphen” is als één van de 4 hoofddoelen opgenomen om de samenwerking tussen sport en sociaal domein en gezondheid verder te stimuleren. Een sterk lokaal aanbod van sportvoorzieningen maakt het eenvoudiger voor inwoners om te gaan sporten en draagt daarmee bij aan de gezondheid van inwoners. Daarnaast wordt vanuit het sportbeleid ingezet op sportstimulering via de buurtsportcoaches die samenwerken in het netwerk ‘Zutphen Actief’. Deze buurtsportcoaches zijn belangrijk omdat zij zich juist richten op groepen voor wie sporten minder vanzelfsprekend is. Zo zijn er buurtsportcoaches die zich richten op gezinnen met lage inkomens, kinderen met een beperking, cliënten van de Participatiewet, statushouders, mensen met een chronische ziekte of andere lichamelijke beperking. Ook is er een buurtsportcoach die samenwerkt met de huisartsen, diëtisten en fysiotherapeuten binnen de Gecombineerde Leefstijl Interventie voor mensen met overgewicht in combinatie met gezondheidsrisico’s.

27 35/59

7.7 Samenhang met Participatiebeleid Vanuit het participatiebeleid wordt ondersteuning geboden bij het vinden van betaald werk, of, als dat (nog) geen optie is, ondersteuning naar maatschappelijke participatie. Dit levert een belangrijke bijdrage aan onderliggende factoren voor positieve gezondheid, op het gebied van ‘dagelijks functioneren’, ‘sociaal maatschappelijk participeren’ en ‘kwaliteit van leven’. Uit onderzoek is bekend dat armoede en schulden een negatief effect op de gezondheid hebben. Toeleiding naar betaald werk kan hier een oplossing voor bieden. Waar dit niet voldoende oplossing biedt, is ook het minimabeleid belangrijk in relatie tot gezondheid. Vanuit het minimabeleid zijn er regelingen zoals de Meedoenregeling en het kindpakket, van waaruit kinderen en volwassenen met een minimuminkomen, een budget krijgen dat zij kunnen inzetten om de kosten van deelname aan bijv. een sportvereniging te betalen. Ook werkt Zutphen samen met Stichting Leergeld, het jeugdsportfonds en het jeugdcultuurfonds. En de gemeente kent een minimaregeling voor chronisch zieken en gehandicapten. Voor schuldenproblematiek heeft Zutphen samenwerkingsafspraken voor vroegsignalering van huurschulden.

De gemeente kent een relatief laagdrempelige schulddienstverlening, waarbij er ook aandacht is voor het voorkómen van schulden en het bevorderen van financiële zelfredzaamheid, bijvoorbeeld door inzet van schuld hulp maatjes.

7.8 Samenhang met Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Maatschappelijk mee kunnen doen is belangrijk voor de gezondheid. Vanuit de Wmo biedt de gemeente ondersteuning aan inwoners die onvoldoende zelfredzaam zijn of onvoldoende in staat tot participatie. Het gaat bijv. om inwoners met een beperking of met chronische psychische of psychosociale problemen. Deze ondersteuning is er op gericht dat inwoners kunnen participeren en zo lang mogelijk in de eigen leefomgeving kunnen blijven wonen. Specifieke aandacht is er voor de thema’s eenzaamheid en dementie. Rondom deze thema’s zijn thematafels georganiseerd waarin Zutphense organisaties gezamenlijk plannen hebben ontwikkeld om de maatschappelijke opgaven op deze gebieden aan te pakken.

7.9 Samenhang met beschermd wonen Voor beschermd wonen, maatschappelijke opvang, openbare geestelijke gezondheidszorg en verslavingsbeleid, werkt Zutphen regionaal samen binnen de regio Deventer, Lochem, Olst-Wijhe Raalte, en Zutphen. Het beleid is vastgelegd in de ‘Regionale Visie BW, MO en OGGZ 2017-2022’, het ‘Regionaal Actieplan’ en het ‘Lokaal Actieplan’. De rijksmiddelen voor deze beleidsvelden lopen via centrumgemeente Deventer.10 Er zijn verschillende raakvlakken met het gezondheidsbeleid. Zo wordt vanuit de regio beschermd wonen subsidie verleend aan Tactus Verslavingszorg om in alle regiogemeenten een basisniveau van verslavingspreventie uit te voeren. Gemeenten kunnen, afhankelijk van de lokale situatie, besluiten tot aanvullende inzet. De basispreventieactiviteiten zijn eerder al genoemd bij o.a. het speerpunt alcoholmatiging en bij het kopje verslavingspreventie. Ook wordt vanuit de beschermd wonen regio de Openbare geestelijke gezondheidszorg (OGGZ), oftewel ‘bemoeizorg’ gesubsidieerd. Professionals van GGNet, Tactus, Trajectum en Mindfit, vormen het samenwerkend OGGZ-team Zutphen. Dit team levert bemoeizorg. Dit betekent dat zij na signalen 10

Vanaf 2022 of 2023 zullen de middelen voor BW in de loop van 10 jaar stapsgewijs via een nieuw verdeelmodel overgeheveld worden naar alle regiogemeenten, die ook dan in regionale samenwerking beschermd wonen vorm moeten geven.

28 36/59

vanuit de omgeving (bijv. via lokale professionals of via het meldpunt voor personen met verward gedrag) proberen contact te leggen met mensen die zelf geen hulp vragen, maar waarvan ingeschat wordt dat zij zodanige problematiek hebben, dat zijzelf, of hun omgeving, er ernstig onder lijden. Het gaat daarbij vaak om ernstige ggz-problematiek, verslavingsproblematiek, verstandelijke beperking, of een combinatie daarvan. Dit soort problematiek raakt direct aan gezondheid. Het gaat vaak niet alleen om de ziekte of beperking die de aanleiding vormt (bijv. psychische ziekte of verslaving), maar ook over bijkomende gezondheidsproblematiek op het gebied van voeding en zelfzorg, maar soms ook om vervuiling van de woning, of agressie naar de omgeving, wat een gezondheidsrisico voor omwonenden kan vormen. Het samenwerkend bemoeizorg team werkt nauw samen met de GGD via Vangnet Zutphen. Hierin vindt, waar nodig, ook afstemming plaats met bijv. de gemeente (Jeugdwet, Participatiewet, Wmo), Perspectief, woningbouwvereniging, en politie.

7.10 Nu Niet Zwanger ‘Nu Niet Zwanger’ is een programma dat zich richt op inwoners (veelal vrouwen) in de vruchtbare leeftijd die zich in een zeer kwetsbare positie bevinden; vaak door een combinatie van factoren, zoals dak- en thuisloosheid, loverboy-problematiek, huiselijk geweld, illegaliteit, verstandelijke beperking, verslaving, sociaal isolement, psychische belasting en zware schulden. Ongeplande en ongewenste zwangerschappen leiden bij deze doelgroep vaak tot gecompliceerde zwangerschappen, prenatale beschadiging, postnataal toezicht of tenslotte uithuisplaatsing van het kind. Het project helpt kwetsbare vrouwen (en hun partners) om een bewuste keuze te maken over een eventuele kinderwens en de timing daarvan. Het werkt op vrijwillige basis, met een proactieve persoonlijke benadering. Als iemand op basis van de gesprekken besluit om in deze fase géén kind te willen krijgen, is er ook ondersteuning beschikbaar om anticonceptie daadwerkelijk te regelen. Zutphen heeft relatief veel zeer kwetsbare inwoners. Dit komt bijv. naar voren bij maatschappelijke opvang en beschermd wonen, bij de aanpak verwarde personen en bij huiselijk geweld en kindermishandeling. Zware problematiek wordt vaak van generatie op generatie doorgegeven. Dit project is bij uitstek preventief van aard.

Door te voorkomen dat kinderen geboren worden in een zwaar problematische en vaak turbulente periode van de (toekomstige) ouder, kan veel leed voorkomen worden. De werkwijze van het project is om bij organisaties die met deze doelgroep werken, aandachtfunctionarissen op te leiden, die de methodiek van Nu Niet Zwanger leren en dit ook uitdragen binnen hun organisatie. Er hebben zich in Zutphen inmiddels al veel zorgorganisaties aangesloten en er zijn al enkele groepen aandachtfunctionarissen getraind. Bij Nu Niet Zwanger wordt samengewerkt vanuit gezondheidsbeleid, jeugdbeleid en beschermd wonen. Nu Niet Zwanger wordt gecoördineerd door de GGD. Nu Niet Zwanger is onderdeel van het landelijke programma voor preventie Jeugd ‘Kansrijke Start’ . En veel zorgorganisaties die meedoen in het programma werken met de doelgroep van beschermd wonen en de bemoeizorg. Voor de komende jaren willen we Nu Niet Zwanger in Zutphen graag voortzetten.

29 37/59

Bijlagen Bijlage 1 Financien Financiën gezondheid beschikbaar in begroting GGD Inwonerbijdrage Budget preventieactiviteiten (onderdeel van thematafel gezond).

Onderwerp GGD inwonerbijdrage Project voedseleducatie

cofinanciering ½ fte buurtsportcoach gezondheid

Beschikbaar voor nieuwe preventieactiviteiten Thematafel gezondheid op de speerpunten

Nalevingsonderzoek Alcohol in 2024/2025 Rookvrije Generatie (project i.s.m. GGD en gemeenten subregio) Voorlichtingsmaterialen Totaal preventie

Budget 2020

Budget 2021

2022-2025 per jaar

€ 750.500,€ 23.900,-

€ 781.200,€ 39.500-

€ 781.200€ 39.500

Financiën gezondheid; uitgaven Budget 2020 2021 € 750.440,- (Structureel, € 781.200 wettelijk) € 21.500,€ 3.100(voedseleducatie 2021 t.l.v. 2020, door verspringing schooljaar/ kalenderjaar) € 0,€ 15.000,(buurtsportcoach 2020 t.l.v. 2019, door verspringing schooljaar/kalenderjaar) € 0,€ 20.000 eenmalig in 2021 (te besteden aan activiteiten periode 20212025) €0,€ 0,-

2022-2025 per jaar € 781.200 € 23.100,-

€ 15.000,-

€ 0,-

p.m.

€ 1.000,-

€ 1.000,-

€ 1.000,-

€ 1.400,-

€ 400,-

€ 400,-

€ 23.900,-

€ 39.500,-

€ 39.500,-

N.B. In 2021 willen we een lokaal preventieakkoord sluiten. Daarvoor gaan wij aanvullende rijksmiddelen aanvragen, die bestemd zijn voor preventieactiviteiten op het gebied van roken, alcohol en gezond gewicht. Dit bedraagt naar schatting circa € 30.000,- per jaar voor 2021, 2022 en 2023. Het is alleen mogelijk een lokaal preventieakkoord te sluiten en extra preventieactiviteiten in te zetten als deze subsidie ook toegekend wordt. 30 38/59

Bijlage 2 Evaluatie Nota lokaal gezondheidsbeleid en Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Evaluatie Nota Lokaal gezondheidsbeleid Zutphen 2013-2016 (doorlopend t/m 2019) In de nota lokaal gezondheidsbeleid Zutphen 2013 zijn doelstellingen beschreven. In deze evaluatie geven we per doelstelling de resultaten in cijfers, met een beknopte toelichting op de cijfers. Daarna volgt in een afzonderlijke paragraaf de inhoudelijke beschouwing.

Evaluatie in cijfers Doelstelling 1a: Overgewicht in Zutphen neemt niet langer toe: Het % kinderen met overgewicht is niet meer dan 10% in groep 2 en niet meer dan 15% in groep 7. (info. uit periodieke gezondheidsonderzoeken)11 In de periode 2016-2018 is het overgewicht in groep 2: 9% In de periode 2016-2018 is het overgewicht in groep 7: 15%. Deze doelstelling is dus gehaald. Het % jongeren met overgewicht in klas 2 VO is niet meer dan 19%. (ook uit pgo) In de periode 2016-2018 is het overgewicht in klas 2 VO: 14%. Deze doelstelling is dus gehaald. Het % overgewicht voor volwassenen is niet meer dan 47%. Het overgewicht van volwassenen is in 2016: 52%. Deze doelstelling is dus niet gehaald. Van de 52% heeft 36 % matig overgewicht en 16% ernstig overgewicht. Het % matig overgewicht is gelijk aan het % overgewicht in de regio Noord- en Oost-Gelderland. Het % ernstig overgewicht is met 16% wel hoger dan de 13% gemiddeld in de regio Noord- en Oost-Gelderland. Ernstig overgewicht komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, vaker bij mensen met een lager opleidingsniveau en vaker bij alleenwonende volwassenen dan bij samenwonende volwassenen. Het % overgewicht ouderen is niet meer dan 54%. Het % ouderen met overgewicht is in 2016: 55%. Deze doelstelling is dus niet gehaald. Van de 55% heeft 38% matig overgewicht en 17% ernstig overgewicht.

Het % 65+-ers met matig overgewicht (38%) is echter lager dan dat in de regio Noord- en Oost-Gelderland (43%). Het % ernstig overgewicht onder ouderen in Zutphen (17%) is gelijk aan dat in de regio Noord- en Oost Gelderland (17%). Ook in deze leeftijdscategorie hebben vrouwen vaker ernstig overgewicht dan mannen. Ernstig overgewicht komt vaker voor naarmate het opleidingsniveau lager is. Bij deze leeftijdscategorie maakt het voor het overgewicht niet uit of ouderen alleen wonen of samenwonen.

11

De cijfers voor de evaluatie van deze doelstellingen zijn afkomstig van de website ‘Kompas Volksgezondheid Noord- en Oost-Gelderland (www.kvnog.nl), van de GGD. Deze cijfers zijn gebaseerd op de periodieke gezondheidsonderzoeken van de individuele jeugdgezondheidszorg en op de resultaten van de monitors die 1X in de 4 jaar gehouden worden voor kinderen, jongeren, volwassenen en ouderen.

31 39/59

Doelstelling 1b: meer inwoners voldoen aan de ‘Nederlandse Norm Gezond bewegen’ (NNGB) Het % inwoners dat te weinig beweegt is in 2016 is lager dan de cijfers uit de nota van 2013.

4-11 jarigen Voortgezet onderwijs Volwassenen

Doelstelling nota 2013; minder dan 19% 22% 26%

% dat niet voldoet aan de NNGB 22% (2017) 85% 12 (2019) 34% (2016)

Deze doelstelling is dus niet gehaald. Kinderen in de basisschoolleeftijd Zutphen bewegen gemiddeld iets minder (78%) dan kinderen in de regio Noord- en Oost-Gelderland (80%). Jongens bewegen gemiddeld meer dan meisjes. Oudere kinderen in de basisschoolleeftijd bewegen gemiddeld meer dan jongere kinderen in de basisschoolleeftijd. Middelbare scholieren in Zutphen voldoen minder vaak aan de NNGB (15%), dan jongeren in de regio Noord- en Oost-Gelderland (17%). Het percentage middelbare scholieren in Zutphen dat voldoet aan de NNGB is in de periode 2011-2019 stabiel gebleven. Zutphense jongeren zijn wel even vaak lid van een sportvereniging of sportschool (78%) als in de regio Noord- en Oost-Gelderland. Volwassenen in Zutphen voldoen vaker aan de NNGB (66%) dan volwassenen in de regio Noord- en Oost-Gelderland (63%). Dat volwassenen en kinderen veel vaker voldoen aan de NNGB dan middelbare scholieren, komt niet omdat de middelbare scholieren zo lui zijn, maar omdat de norm van de NNGB voor hen veel hoger ligt. Doelstelling 2: De resultaten van het alcoholmatigingsproject in de afgelopen jaren op het gebruik van alcohol door jongeren, vasthouden. - % Jongeren in 2e klas VO dat wel eens alcohol heeft gedronken is max. 32% (niveau e-movo 2011). resultaat 2015: 26% - % Jongeren in klas 2 dat afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is max.

20% (e-movo 2011) resultaat 2015: 7% - % jongeren klas 4 VO dat afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is max. 67% (e-movo 2011) resultaat 2015: 39% - % jongeren klas 4 VO dat afgelopen 4 weken aangeschoten of dronken is geweest bedraagt max. 32%. resultaat 2015: 21% Deze doelstelling is dus gehaald.

Doelstelling 3: Het bevorderen van psychosociale weerbaarheid (mentale veerkracht) en vroegsignalering van depressie. Hiervoor zijn geen harde cijfers voorhanden. Informatie die we wel hebben vindt u in de factsheet

12

De doelstelling uit de nota van 2013 was zéér ambitieus en waarschijnlijk is daar toen voor deze leeftijdscategorie een fout gemaakt en had er 78% moeten staan i.p.v. 22%.

32 40/59

‘Mentale Gezondheid Zutphen’.

Evaluatie ‘Preventie en Handhavingsplan Alcohol Zutphen 2014-2016 (doorlopend t/m 2019) Hoofddoelstelling: Afname van het alcoholgebruik onder jongeren beneden de 18 jaar en de afname van alcohol gerelateerde problemen in de openbare ruimte en in de uitgaansgebieden. Subdoelstelling 1: Het aantal jongeren in klas 4 van het VO dat de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is in 2018 met 50% afgenomen. In 2011 was dit 67%. De doelstelling is dus dat dit daalt tot 33%. (Deze doelstelling is ambitieuzer dan die uit de nota lokaal gezondheidsbeleid. Reden is dat de wettelijke leeftijdsgrens inmiddels verhoogd was van 16 naar 18 jaar.) Het resultaat in 2019 is 39%. Hiermee is de (ambitieuze) doelstelling niet gehaald, maar is er wel een forse daling zichtbaar van het aantal jongeren in de 4e klas van het VO dat de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken. Door deze forse daling lijkt ook de vanzelfsprekendheid doorbroken. Waren jongeren die geen alcohol drinken eerder duidelijk in de minderheid. Inmiddels is in klas 4 de groep die de laatste 4 weken wel alcohol heeft gedronken in de minderheid. Subdoelstelling 2: In 2017 is de naleving van de leeftijdsgrens voor alcoholverkoop in de gemeente Zutphen13 gestegen naar 75%. Deze doelstelling was heel ambitieus. Naleving in 2011 was 25%. In 2015 was de naleving 35%. (En 17% ad hoc naleving). In 2019 was de naleving 10%.

(En 24% ad hoc). Deze doelstelling is hiermee niet gehaald. De naleving is in 2019 zelfs achteruitgegaan ten opzichte van eerdere metingen.

Evaluatie inhoudelijk Gezondheid en leefstijl wordt beïnvloed door heel veel verschillende factoren. Denk bijvoorbeeld aan marketingcampagnes van grote bedrijven, trends op social media, landelijk beleid zoals de verhoging van de leeftijdsgrens voor alcohol, hogere btw- op groente en fruit, of het rookverbod in de horeca. Ook de gemeente heeft invloed; bijvoorbeeld via het sportbeleid, participatiebeleid, jeugdbeleid, verkeersbeleid, wmo, en natuurlijk ook via het gemeentelijk gezondheidsbeleid. De invloed van het gezondheidsbeleid is er zeker, maar is moeilijk één op één terug te vinden in de cijfers. Overgewicht Met betrekking tot overgewicht is de doelstelling voor kinderen en jongeren wel gehaald, die voor volwassenen en ouderen niet. De activiteiten voor overgewicht hebben zich de afgelopen jaren ook toegespitst op kinderen en jongeren. Bijvoorbeeld bij de jeugdgezondheidszorg; zowel het consultatiebureaus als de ggd ’schoolarts’ besteed hier standaard aandacht aan. Daarnaast zet de 13

Dit is gemeten door middel van een professioneel nalevingsonderzoek met ‘mystery-guest 17-jarigen’, door bureau ‘Nuchter’.

33 41/59

ggd de ‘Gezonde school’-adviseur in, om scholen te stimuleren om gezondheid onderdeel te maken van hun beleid, bijv. een gezonder aanbod in schoolkantines. Vanuit ‘Gezond in de Stad’ heeft het project ‘Voedseleducatie’ een aantal basisscholen gestimuleerd om het thema gezonde voeding op een praktische en leuke manier op te pakken. Door schooltuintjes of moestuinbakken om groente en fruit te telen, door te proeven en er lekkere gerechten mee te maken, en dit te combineren met smaaklessen en aan te sluiten op de gezonde schoolaanpak van de ggd. Hiervoor zijn scholen benaderd die relatief veel leerlingen hebben met ouders uit de lage SES doelgroep. Voor volwassenen en ouderen zijn in de afgelopen jaren geen specifieke activiteiten m.b.t overgewicht ingezet vanuit het gezondheidsbeleid. In de komende periode is hier wel aandacht voor, door middel van de Gecombineerde Leefstijl Interventie. Bewegen De doelstelling met betrekking tot bewegen is niet gehaald, voor geen enkele leeftijdscategorie. Dit betekent echter niet dat we het als Zutphen zo slecht doen. Het gemiddelde van de regio Noord- en Oost-Gelderland haalt ook voor geen enkele leeftijdscategorie onze doelstelling uit 2013. Zutphense volwassenen bewegen zelfs meer dan die uit de regio. Het betekent wel dat we als maatschappij nog ver af staan van de norm die we zelf hebben gesteld over wat voldoende beweging is.

En dat het voor de gezondheid van onze inwoners nog steeds belangrijk is om meer bewegen te stimuleren. Er is de afgelopen jaren ingezet op het faciliteren en stimuleren van beweging vanuit het sportbeleid. Het sportbeleid maakt het mogelijk dat er in Zutphen een veelzijdig sportaanbod is. En daarnaast wordt sport en bewegen gestimuleerd door de buurtsportcoaches die per augustus 2016 zijn begonnen. Ook het aanbod van fietspaden, wandelpaden en speelplekken draagt bij aan de mogelijkheden om te bewegen. En de minimaregelingen, zoals de Meedoen-regeling. Vanuit ‘gezond in de stad’ is op een aantal basisscholen met relatief grote ‘lage SES’-doelgroep ‘Beweegwijs’ uitgevoerd. Een methode om kinderen meer, meer gevarieerd en met meer plezier te laten bewegen en hun motorische en sociaal-emotionele ontwikkeling te versterken. De scholen zijn positief over deze methode en zien dat de kinderen meer en met meer plezier zijn gaan bewegen. Alcohol Het blijkt uit de cijfers dat het gebruik van alcohol onder jongeren sterk is verminderd. Daarmee is ruimschoots aan de doelstelling van de nota lokaal gezondheidsbeleid 2013 voldaan, die gericht was op ‘stabiliseren’. De veel ambitieuzere doelstelling van het preventie en handhavingsplan (halvering) is niet gehaald. De grootste positieve invloed is naar verwachting toe te schrijven aan de landelijke wettelijke verhoging van de leeftijdsgrens.

Daarnaast zijn ook lokaal preventieactiviteiten uitgevoerd. Niet alle voorgenomen preventieactiviteiten uit het preventie en handhavingsplan zijn uitgevoerd zoals in het preventieplan was opgenomen. Dit had bijv. te maken met: andere personele prioriteiten i.v.m. transitie sociaal domein in 2015 (Kroegentocht), inhoudelijke ontwikkelingen (door verschuiven wettelijke leeftijdsgrens beginnen jongeren gemiddeld later en heeft de verslavingszorg de voorlichting over alcohol verschoven van de basisschoolleeftijd naar de onderbouw van het voortgezet onderwijs). Tegelijkertijd zijn er ook extra activiteiten gedaan, die aansloten op nieuwe ontwikkelingen, zoals een mailing van ‘NIX onder 18’ over ‘NIX zonder ID’ en het convenant ‘Sport en Alcohol’ naar aanleiding van overleg met sportverenigingen. Tactus biedt jaarlijks voorlichting m.b.t. alcohol aan middelbare scholen in Zutphen. 34 42/59

35 43/59

Handhaving leeftijdsgrens Alcohol Uit het nalevingsonderzoek 2019 is gebleken dat de naleving van de wettelijke leeftijdsgrens voor alcohol in Zutphen de laatste jaren achteruit gegaan is. In 66% van de gevallen kregen de 17-jarige mysterykids alcohol mee. In 24% van de gevallen was het half/half. Slechts in 10% van de gevallen kregen de 17-jarige mysterykids helemaal geen alcohol mee. Hieruit blijkt dat verkopers van alcoholhoudende dranken zich nog niet vanzelfsprekend aan de wet houden. Dit vraagt inzet van toezicht en handhaving. De bezetting voor toezicht en handhaving voor de Drank en Horecawet heeft de afgelopen jaren meermaals onder druk gestaan. De werving heeft lang geduurd, er is beperkt formatie beschikbaar (o,6 fte). En in 2019 was de bezetting bij toezicht en handhaving beperkt vanwege de gemeentelijke vacaturestop. Naar aanleiding van de resultaten van het nalevingsonderzoek hebben in 2020 alle alcoholverstrekkers in Zutphen een brief gekregen met de uitkomsten van het onderzoek. Met alle partijen waarvan in het onderzoek is gebleken dat ze de leeftijdsgrens onvoldoende hadden nageleefd, wordt in 2020 een gesprek gevoerd over dit resultaat en wordt besproken wat zij gaan doen om dit in de toekomst te voorkomen.

Daarnaast wordt natuurlijk ook het reguliere toezicht en handhaving van de leeftijdsgrens uitgevoerd en wordt bij constatering van een overtreding door de BOA (bijzonder opsporings ambtenaar) een boete opgelegd.

36 44/59

Bijlage 3 GGD ABCD-taken

37 45/59

38 46/59

Bijlage 4 Infographics

39 47/59

40 48/59

Bijlage 5 Thematafel gezondheid en samenvatting opbrengst thematafel juni 2019 Voor de subsidies in het sociaal domein werkt Zutphen via de thematafels. Gezondheid, zowel fysieke als psychische, is één van deze thema’s. De opzet van de thematafels is om als gemeente eerst te bepalen wat de gewenste outcome is per thema en ook welk budget daarvoor beschikbaar is. Daarna worden organisaties uit Zutphen uitgenodigd voor een thematafel. Van hen wordt verwacht dat ze gezamenlijk een integraal plan maken voor het betreffende thema. De verwachting is dat hierdoor meer samenwerking ontstaat en overlap voorkomen wordt. En dat de bundeling van de kennis en ervaring van alle aanwezigen zorgt voor inhoudelijke meerwaarde. De thematafel heeft de opdracht om bij het ontwikkelen van een integraal plan, actief de mogelijkheden voor cofinanciering te verkennen, zoals bijv. sponsors, fondsen of landelijke subsidies. De eerste thematafel gezondheid is in juni 2019 gehouden en had een afwijkende opzet. Hier is via presentaties van de gemeente en de GGD eerst informatie gegeven over de gezondheidssituatie in Zutphen en over de kaders voor de gezondheidsnota. Daarna is in groepjes de gelegenheid geboden aan deelnemers om input mee te geven voor de nieuwe nota lokaal gezondheidsbeleid. Een samenvatting van de opbrengst vindt u onderaan deze bijlage.

Voor de thematafel in 2021 zullen de ambities, uitgangspunten en speerpunten uit deze nota leidend zijn. De organisaties zullen uitgenodigd worden om gezamenlijk ideeën te ontwikkelen om de doelstellingen en resultaten voor de leefstijl speerpunten te bereiken. Daarbij denken we ook aan wijk- of buurtgerichte activiteiten, waarbij wordt samengewerkt met inwoners. Het beschikbare budget bedraagt € 20.000,- eenmalig in 2021. Dit is bestemd voor activiteiten/projecten in de periode 2021-2025. Ook de organisaties die al middelen ontvangen buiten de thematafel om, zoals GGD, de buurtsportcoaches, project voedseleducatie, Tactus, e.d. zullen worden betrokken bij de thematafel om gezamenlijk met andere partijen ideeën te ontwikkelen om bij te dragen aan de speerpunten. Hierdoor wordt overlap voorkomen en kan de onderlinge samenwerking verder worden versterkt. De thematafel willen wij combineren met het proces om te komen tot een lokaal preventieakkoord, waarbij gemeenten en partijen samenwerken aan de preventiedoelen en hier concrete afspraken over maken. Het opstellen en de uitvoering van het lokaal preventieakkoord, kan onder voorwaarde dat we hiervoor subsidie ontvangen van het rijk.

Samenvatting van de opbrengst van de Thematafel Gezondheid van 20 juni 2019 De aanwezigen zijn in 4 werkgroepen uiteen gegaan en zijn gevraagd om aan te geven wat zij de belangrijkste punten vonden voor het lokaal gezondheidsbeleid. (Aan de hand van flappen, waarop de landelijke speerpunten stonden, en ruimte was voor aanvulling met eigen, lokale punten.) Punten die in meerdere groepen terugkwamen en als prioriteit benoemd zijn: - een integrale aanpak. - continuïteit/ aanhaken bij bestaande initiatieven en netwerken/ behoefte aan goede sociale kaart. - laagdrempelig, investeer in bereiken van de doelgroep die moeilijk te bereiken is. - denk aan achterliggende oorzaken voor ongezond gedrag; bijv. eenzaamheid, armoede, stress, onwetendheid. - werk ook wijk/buurt/straatgericht - belang van ontmoeting of maatjescontact (bijvoorbeeld voor alleenstaanden, ouderen, jonge mensen met een beperking). 41 49/59

- belang van goede informatie geven en motiveren (bijv. over voeding, belang van bewegen, stoppen met roken) en dit heel veel en vaak herhalen. - meer bewegen, gezonde voeding, roken, alcohol, drugs, depressiepreventie; wordt allemaal belangrijk gevonden. - belang van een gezonde omgeving (beperk aanbod snoep en snacks e.d. in kantines, maar ook belang van gezonde lucht/ geen vervuiling, een omgeving die uitnodigt tot bewegen; fiets en wandelpaden, natuurgroen en speelgroen, buurttuinen, etc.). - zorg voor goede koppeling met sport (bijv. inzet buurtsportcoaches, gebruik van accommodatie die deel van de dag leeg staat, zorg voor een omgeving die uitnodigt tot bewegen.) - zo jong mogelijk beginnen met gezond gedrag aanleren.

42 50/59

Bijlage 6: Samenvatting Monitoring Ambitie De gemeente Zutphen wil graag een gezonde gemeente zijn, waar mensen in een gezonde leefomgeving wonen. We willen een gemeente zijn waar de gezondheidsverschillen kleiner worden en waar een gezonde leefstijl steeds meer vanzelfsprekend wordt.

Speerpunten, doelstellingen en hoe we deze monitoren 1. Gezondheid goed integreren in de Omgevingsvisie en Omgevingsplannen die de komende jaren ontwikkeld worden in Zutphen, zodat gezondheid een vanzelfsprekend onderdeel uitmaakt van de toekomstige ruimtelijke ontwikkeling in onze gemeente. Geen streefcijfers. Kwalitatief beoordelen. 2. Onze doelstelling is dat het percentage volwassenen met overgewicht afneemt in de periode tot en met 2025 en dat het percentage kinderen en jongeren met overgewicht in deze periode met minimaal met 20% afneemt . Het percentage overgewicht bij 5/6 jarigen is in 2024 7% of lager (is nu 9%). Het percentage overgewicht bij 9/10 jarigen is in 2024 12% of lager (is nu 15%). Het percentage overgewicht bij 12/13 jarigen is in 2024 11% of lager (is nu 14%). Het percentage volwassenen met overgewicht (matig en ernstig) is in 2024 51% of lager (is nu 52%). Het percentage volwassenen met ernstig overgewicht is in 2024 15% of lager (is nu 16%). 3. Roken, met prioriteit voor de rookvrije generatie. Onze doelstelling is dat het percentage rokende jongeren in Zutphen 30% afneemt. Het percentage jongeren dat (wekelijks) rookt in klas 4 is in 2023 5% of lager (is nu 7%). 4. Preventie en handhaving van alcohol. Onze doelstelling is dat het percentage jongeren onder de 18 jaar dat alcohol gebruikt met 20% afneemt.

Het percentage jongeren in klas 2 dat de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is in 2023 6% of minder (nu 7%). Het percentage jongeren in klas 4 dat de afgelopen 4 weken alcohol heeft gedronken is in 2023 31% of minder (nu 39%). Het percentage jongeren in klas 4 dat de afgelopen 4 weken aangeschoten of dronken is geweest is in 2023 17% of minder (nu 21%). De naleving van de wettelijke leeftijdsgrens bij verkoop van alcohol is in 2024 meer dan 50% (is nu 10%). Het percentage overgewicht jongeren bepalen we op basis van metingen door de jeugdgezondheidszorg van de ggd bij het periodiek gezondheidsonderzoek. Het percentage overgewicht volwassenen bepalen we op basis van de periodieke Volwassenenmonitor. Het percentage jongeren dat rookt en dat alcohol drinkt bepalen we op basis van de periodieke jongerenmonitor. 43 51/59

Naleving van de wettelijke leeftijdsgrens bij verkoop van alcohol bepalen we op basis van het nalevingsonderzoek met mystery-jongeren.

44 52/59

BASD gevraagd advies nota lokaal gezondheidsbeleid met reactie

Forumblad Advies Advies aanvraag ingediend door

Carla van Amerongen

Advies afgegeven

23 11 2020 BASD

Advies gegeven door werkgroep

Jeugd/ Wmo Werkgroepen

Inhoud Advies BASD Onderwerp/ bladzijde waar wij advies over geven beschrijven in deze kolom, en als het mogelijk is een compliment aan de gemeente over het beleidsstuk.

Advies van de BASD (Brede Adviesraad Sociaal Domein) in deze kolom beschrijven onderbouwt waarom wij als BASD dit adviseren.

Complimenten

De BASD wil de gemeente complimenteren met een aantal zaken:

Antwoord van het college B&W op ons advies in deze kolom in te vullen door de gemeente. Dank voor het compliment.

De zorgvuldigheid waarmee gekozen wordt om een lokaal gezondheidsbeleid te realiseren

Aandachtsgebied Speerpunten van de gemeente Zutphen BLZ 5: De volgende punten. 2: Gezonde voeding en beweging. Onze doelstelling is dat het percentage inwoners met overgewicht met 20% afneemt bij kinderen, jongeren en volwassenen. 3: Roken, met prioriteit voor de rookvrije generatie. Onze doelstelling is dat het percentage rokende jongeren met 30% afneemt. 4: Preventie en handhaving van alcohol. Onze doelstelling is dat het percentage jongeren onder de 18 jaar dat alcohol gebruikt met 20% afneemt.

De BASD wil een aantal punten onder de aandacht brengen: er wordt gesproken over de speerpunten.

2. Er is geen sprake van één exacte startdatum. De monitoring baseren wij op de verschillende 4-jaarlijkse 2: Voor de betrokken inwoners zou het fijn zijn om te kijken waar de cijfers vandaan komen. Hoe ze in monitors van de ggd. Veel Zutphen zijn. Dit zou de bewoners goed kunnen motiveren. Ook zou het gunstig zijn om de startdatum te activiteiten lopen ook al, zoals de benoemen zo dat het resultaat erg duidelijk wordt. En de motivatie hoog blijft. Gecombineerde Leefstijl Interventie 3: Wij zijn van mening dat er al behoorlijk veel scholen en sportverenigingen zich bezighouden met en het project Voedseleducatie. Voor een rookvrije generatie. Wij missen als BASD zijnde de verantwoordelijkheid/betrokkenheid van de nieuwe preventieactiviteiten naar opvoeder welke rol deze heeft om de rookvrije generatie te realiseren. aanleiding van de thematafel is dit wel mogelijk. 4: Wij als BASD zouden het fijn vinden als hier ook de handhaving op hard- en softdrugs wordt 3. We zijn het met u eens dat ook de meegenomen. Ook hierbij het doel van een afname van 20 % onder de jongeren van 18 jaar. Met als rol van de ouder belangrijk is. We reden dat drugsgebruik veelzijdige problematiek in de gezondheidzorg veroorzaakt, dit geld ook op zullen aandacht besteden aan de rol maatschappelijk en sociaal gebeid.

van ouders bij de communicatie over Wij als BASD adviseren de Gemeente de voortgang van de behaalde resultaten goed in kaart te brengen en rookvrij. En bijv. een rookvrije te volgen om de resultaten goed inzichtelijke te hebben. sportvereniging doet ook een beroep op positief voorbeeldgedrag van de aanwezige ouders. 4. We zijn het met u eens dat harden softdrugs ook belangrijk zijn in relatie tot gezondheid. We moeten echter ook kiezen en kunnen niet alles tot prioriteit benoemen. We houden vast aan de huidige 53/59

prioriteiten die ook landelijk als prioriteit gelden. Dat neemt niet weg dat we preventieactiviteiten op het gebied van drugs blijven aanbieden. De handhaving met betrekking tot handel en productie van hard- en softdrugs heeft zeker de prioriteit van onze gemeente. De uitwerking daarvan vindt u echter niet in het gezondheidsbeleid maar in het veiligheidsbeleid.

Aandachtsgebied: Preventieactiviteiten zetten we gericht in voor groepen die de grootste kans hebben op een gezondheidsachterstand, zoals inwoners met een lage sociaaleconomische status. BLZ 6:

Aandachtsgebied: 3. Beschrijving gezondheidssituatie Zutphen blz. 10

Wij adviseren de gemeente meer bekendheid te gaan geven over de preventieve activiteiten die de inwoners kunnen krijgen van de buurtsportcoach. Voor een gezond levensstijl op dit moment zijn de inwoners onvoldoende geïnformeerd over de mogelijkheden die de buurtsportcoach kan bieden aan de inwoners. Als inwoners drank of drugsproblematieke hebben zal de buurtsportcoach op een laagdrempelige manier de verslaafde inwoner, kunnen ondersteunen in een gezonde levensstijl en daarna uiteindelijk doorverwijzen naar de vervolg hulpverlening.

bij punt 3.2 leefstijl wordt er verwezen naar cijfers uit het jaar 2016 van het GGD, deze cijfers zijn 4 jaar verouderd. Wij adviseren de juiste cijfers vanuit het jaar 2020 mee te nemen vanuit de GGD in dit beleidsstuk. Het is van groot belang dat meest recente cijfers in het beleidsstuk worden opgenomen.

54/59

Daar zijn we het mee eens. Vanuit het sportbeleid werken we daarom aan een nieuwe communicatiestrategie en een nieuwe website. We zien het niet als taak van de buurtsportcoach om ondersteuning te bieden aan verslaafde inwoners. Daarbij denken we eerder aan bijv. een ervaringsdeskundige van Ixta Noa, aan het sociaal wijkteam of Tactus Verslavingszorg. Als de buurtsportcoach signaleert en verwijst is dat natuurlijk goed. Ook kan de buurtsportcoach op een laagdrempelige manier beweegactiviteiten aanbieden, waaraan ook mensen met verslavingsproblematiek deel kunnen nemen. De monitors van de ggd komen 1 x per 4 jaar uit (om de beurt voor kinderen, tieners en volwassenen). De cijfers uit 2016 zijn de meest recente. De cijfers uit het onderzoek 2020 zullen in 2021 bekend worden. Omdat veranderingen in de gezondheidssituatie op bevolkingsniveau geleidelijk gaan, is het geen probleem dat deze cijfers niet jaarlijks zijn.

Aandachtsgebied: Voeding Blz. 11

Alcohol gebruik Blz. 11

Aandachtsgebied: 5.2 Gezonde omgeving blz 18

Aandachtsgebied: 6.2 Tactus preventie biedt een basispakket aan preventieactiviteiten op het gebied van verslaving aan in Zutphen blz 22

Voeding voor de jeugd en jongvolwassen is het moeilijk om een gezonde maaltijd te bereiden. Dat heeft te maken dat de doelgroep jeugd en jongvolwassen minder geld te besteden heeft, wat leidt tot keuzes voor ongezonde voeding paratoon. Wat weer te koste gaat van een gezonde levensstijl. Wij als BASD

Dit is een goed idee en kan worden ingebracht bij de thematafel gezondheid waar we met partijen gaan verkennen welke nieuwe projecten we in de komende periode gaan uitvoeren.

zijnde adviseren om jeugd en jongvolwassen inzichten te geven dat gezonde maaltijden ook goedkoop kunnen bereid. Dit zal een leefstijlcoach kunnen bespreken met de jeugd en jongvolwassen.

Wij zullen zeker aandacht blijven besteden aan het onderwerp alcoholmatiging en we blijven deze ontwikkeling ook volgen.

Dat er gekeken wordt naar het alcohol gebruik in de verschillende leeftijd groepen, wordt erg goed benoemd en dat de inwoners het ook goed doen is goed om te lezen ons advies als Brede Adviesraad Sociaal Domein is dat het onder de aandacht brengen ook en het blijven volgen van deze ontwikkeling goed zou zijn.

wij als BASD vinden het naar buiten gaan goed is voor de inwoners. Wij denken dat een buiten fitness plek dit zou kunnen bevorderden. Dit is het mee te nemen in het plan Emmerpark.

Wij zijn het met u eens dat buiten bewegen goed is en willen dit ook stimuleren. Vanuit sportbeleid werken we aan het realiseren van een buiten fitness voorziening in Sportpark Zuidveen en in Sportpark Noordveen.

De ouder/ verzorger wordt hierin betrokken door het aanbod van Wij als BASD zien hier de meerwaarde van in. We missen alleen in het plan hoe de ouder/ verzorger hierin ouderavonden en het informeren van meegenomen wordt. ouders via bijv. de nieuwsbrieven van scholen aan ouders. Ook kunnen ouders voor vragen of advies terecht bij Tactus. De scholen en ouders bepalen zelf in hoeverre zij hier gebruik van maken.

Aandachtsgebied: 6.3 Speerpunt gezond gewicht kop blz 26

Jeugd begeleiding aanpak buurtsportcoach opzet leest de BASD erg positief. De BASD mist ook hierbij dat de ouders erbij betroken worden, zo zijn er steeds meer kind -ouder sporten waar ik juist van de ouders erg veel positieve reactie van hoor bijvoorbeeld Cakan Trainingen. De preventieactiviteiten worden ingezet op inwoners met een lage sociaaleconomische status. Hoe wordt deze groep onder de loep genomen? Hoe bereik je deze groep? Ze dienen zich niet zelf aan en zijn niet zondermeer zichtbaar in de Zutphense samenleving.

55/59

Er is voor gekozen om de buurtsportcoach voor gezondheid in te zetten op scholen in buurten met een lage sociaal economische status. Hierdoor kunnen kinderen uit de doelgroep deelnemen zonder ‘bijzonder’ te zijn, want de hele klas doet immers mee. En hierdoor kunnen kinderen meedoen onafhankelijk van of ouders hun kinderen aanmelden. Het klopt dat het een uitdaging is en blijft om juist deze groep te bereiken.

Aandachtsgebied: 7.6 Samenhang met sporten kop blz 27

Aandachtsgebied: Communicatie

Mensen met een achterstand beperking kunnen vaak in G teams te recht als je benen nog gewoon mee willen, als dat niet het geval is er gewoon niets voor de jeugd of volwassenen. Wij als BASD zouden dit graag terug zien in dit plan.

Wij als BASD adviseren de gemeente de doelgroepen actief te benaderen zodat ze gebruik kunnen maken van alle mogelijkheden, zoals het in kinderpakket staat beschreven. Ook adviseren wij de gemeente de gezinnen in de gemeente goed te begeleiden zodat het ook draagvlak om gezond te leven ontstaat en deze na de tijd voortgezet wordt in de gezinnen.

Dat vraagt maatwerk en kan per onderwerp of activiteit verschillen. Een voorbeeld is de keuze om activiteiten aan te bieden op scholen waar deze doelgroep ruim vertegenwoordigd is. Een andere mogelijkheid is activiteiten laten uitvoeren door bewonersinitiatieven of lokale organisaties die met deze doelgroep werken. Wij vinden het ook belangrijk dat iedereen zo veel mogelijk mee kan doen met sporten. Omdat niet alle gsporten op de Zutphense schaal te realiseren zijn, hebben wij ons vanuit het sportbeleid aangesloten bij het regionaal loket ‘uniek sporten’. En we hebben een regionale overeenkomst met de sportrolstoel uitleen. Ook is er zowel lokaal als regionaal een buurtsportcoach voor aangepast sporten. We willen inderdaad actief en gericht communiceren richting de doelgroepen voor de verschillende activiteiten vanuit het gezondheidsbeleid. We delen de intentie om gezonde leefstijl iets vanzelfsprekends te laten worden, dat ook op de lange termijn volgehouden kan worden.

56/59

Samenvatting inspraakreacties op concept nota lokaal gezondheidsbeleid (exclusief advies BASD) Reacties zijn ontvangen van Stichting Perspectief Zutphen, Stichting Platform Gehandicapten en Chronisch Zieken (kort voordat het Platform werd opgeheven), GGD, een leefstijlcoach en een inwoner. Daarnaast is een advies ontvangen van de BASD. Dit wordt apart behandeld. Positieve reacties: overzichtelijk, helder geschreven, compleet, belangrijk, en de visuele samenvatting wordt erg gewaardeerd.

Opmerkingen en tips (met reacties in groen): -

-

-

-

Maak gebruik van de wijkanalyses die gemaakt gaan worden, voor lokaal en wijkgericht inzetten van activiteiten. En werk samen met inwoners aan gezondheidsverbetering. Goede tip. Dit willen we meenemen bij de nieuwe projecten die komende jaren starten, o.a. via de thematafel en het lokaal preventieakkoord. Hierover is een opmerking ingevoegd in bijlage 5 over de Thematafel. De kwantitatief geformuleerde doelstellingen zeggen meer over het willen dan het kunnen. Dat klopt. Er zijn zo veel factoren die van invloed zijn op de gezondheid, dat er geen één-opéén relatie is tussen de inzet van de gemeente en het uiteindelijke resultaat. De invloed van landelijk beleid (vermindering verkooppunten en prijsverhoging rookwaren, btw op gezonde en minder gezonde voedingsmiddelen, marketing voor ongezonde producten, (inter)nationale trends via sociale media, toename van gemiddelde armoede of welvaart, etc. heeft sterke invloed op de uiteindelijke resultaten. We nemen wel kwantitatieve doelen op. Het toont onze ambitie en het geeft een duidelijk meetpunt om in 2025 te zien in hoeverre we onze doelen voor de afgelopen jaren hebben gehaald. Dit leidt niet tot aanpassing in de nota. Geef bij leefstijlverandering meer aandacht aan huishoudens dan aan individuen. Dit is een goede opmerking en zal waar mogelijk in de nieuwe projecten meegenomen worden.