1330190 - Bijlage 2 - Speelruimteplan Ruimte voor Spelen in Zutphen
Tekst van het document
1 Ruimte voor spelen in Zutphen
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 2 Ruimte voor spelen in Zutphen Titel: ‘Ruimte voor spelen in Zutphen’ Opdrachtgever: Gemeente Zutphen Opdrachtnemer: OBB Ingenieursbureau Postbus 805 7400 AV Deventer 0570 – 61 60 05 Info@OBB-Ingenieurs.nl Opgesteld door: J. van Velzen en E. Cranen (gemeente Zutphen) ism M.M. Frelier (OBB) Datum: vastgesteld 7 juli 2015 Project: 486.09 Aantal pagina’s: 117
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 3 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING EN LEESWIJZER 4 1.1 Aanleidingen 4 1.2 Voorgeschiedenis 4 1.3 Doel van dit speelruimteplan 4 1.4 Leeswijzer 5 2. VISIE OP SPEELRUIMTE 6 2.1 De opgave 6 2.2 Voorwaarden voor realisatie van het speelruimteplan 7 3 AMBITIES EN RANDVOORWAARDEN VOOR SPEELRUIMTE 8 3.1 Ambities 8 3.2 Randvoorwaarden 15 4 ANALYSE SPEELRUIMTE 17 4.1 Leeswijzer analyse Speelruimte 17 4.2 Samenvatting analyse Noordveen 19 4.3 Samenvatting analyse Centrum de Hoven 21 4.4 Samenvatting analyse Waterkwartier 23 4.5 Samenvatting analyse Zuidwijken 25 4.6 Samenvatting analyse Warnsveld 27 4.7 Samenvatting analyse Leesten 29 5 REALISATIE VAN DE VOORGESTELDE AANPASSINGEN VAN DE SPEELRUIMTE 31 5.1 Factoren bepalend voor de realisatie 31 5.2 Inventariswaarde huidig en in streefbeeld 32 BIJLAGEN 34 BIJLAGE I. ANALYSE PER BUURT 35 BIJLAGE II. BELANG VAN SPELEN 96 BIJLAGE III. SPEELPRIKKELS 98 BIJLAGE IV. GEGEVENSTABEL WIJKEN EN BUURTEN 101 BIJLAGE V. SPEELPLEKKEN EN VOORGESTELDE MAATREGELEN 106 BIJLAGE VI. AANTAL EN KOSTEN SPEELTOESTELLEN 115 BIJLAGE VII. TEKENING STREEFBEELD 117 OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 4 1.
INLEIDING EN LEESWIJZER 1.1 Aanleidingen het huidige speelbeleid, vervat in de nota Speelgelegenheden(1982)van Zutphen en de nota Openbare Speelvoorzieningen in Warnsveld (1989), is aan vervanging toe; de nota’s behandelen vooral speelplekken; er is behoefte aan een duidelijke visie op speelruimte, spelen, sporten en ontmoeten, die wordt geformuleerd in heldere ambities; loslaten in vertrouwen en ruimte geven aan creativiteit en professionaliteit en daarbij (verantwoord) risico dur- ven nemen is een speerpunt; ook met betrekking tot spelen (Collegeakkoord 2014-2018); de gemeente wil invulling geven aan de mogelijkheden voor avontuurlijk spelen (Strategische Agenda 2015- 2018); in het kader van de Kerntakendiscussie is besloten het aantal speelplekken n iet uit te breiden; het beheer- en onderhoudsbudget staat onder druk. de onderhoudsdienst heeft een handvat (visie en maatregelenoverzicht) nodig voor het onderhouden, behe- ren en (her)inrichten van speelruimte. 1.2 Voorgeschiedenis Op het vlak van spelen biedt Zutphen al decennialang ruimte voor eigen initiatief binnen de randvoorwaarden van de gemeente zoals financiële middelen en fysieke ruimte. In de praktijk blijkt de beschikbare ruimte bij ruimte- lijke ontwikkelingen (in- en uitbreidingen) vaak beperkt en ouderparticipatie leidde vaak tot een invulling met tra- ditionele speeltoestellen.
Ondertussen is er draagvlak bij het college en de raad voor grotere en natuurlijk ingerichte speelplekken. De be- leidsnotitie Ruimte voor Avontuurlijk Spelen in Apeldoorn ( januari 2009) bleek voor Zutphen een inspirerend docu- ment. Verder zijn er, met financiële middelen vanuit het Stadscontract, al goede voorbeelden gerealiseerd: In het Waterkwartier is er bij De Kas (voorheen de Kaardebol) in samenwerking met NME een natuurspeelplek ge- maakt. In Noordveen is op de Praebsterkamp een avontuurlijke speelplek ingericht. En in Leesten(oude houtwal) en het Waterkwartier (Hugo de Groot plantsoen) zijn plannen voor natuurlijke speelplekken in de maak. Voor de Zuidwijken is het proces voor een uitdagende en meer natuurlijke speelplek aan de Vierakkerselaak gestart. Tot slot is er het Memo aan de raad “Natuurlijk Spelen”(27-3-2013) als aanzet tot een nieuw speelruimtebeleid.
1.3 Doel van dit speelruimteplan een visie die de koers aangeeft voor de speelruimte in al zijn facetten; bedoeld voor initiatiefnemers, burger- participanten en de gemeentelijke organisatie, vastgelegd in een richtinggevend streefbeeld; een analyse waarin de ambities wordt uitgewerkt; inzicht bieden in hoe en waar de speelruimte kan worden verbeterd: een handvat bieden voor het beheer en onderhoud om de beschikbare budgetten optimaal in te kunnen zetten en zo bij te dragen aan het realiseren van het streefbeeld. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 5 1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 van dit speelruimteplan gaat in op de visie, de achtergronden en de manier waarop de visie tot stand is gekomen. In hoofdstuk 3 worden de ambities en de randvoorwaarden om het speelruimteplan te kunnen verwezenlijken uitgewerkt. Hoofdstuk 4 bevat de analyse van de speelruimte en het streefbeel d. Hier worden de actuele kinderaantallen in de wijken en buurten objectief uitgezet tegen de aanwezige (in)formele speelruimte. Hierin wordt geïnventariseerd hoe de huidige speelvoorzieningen zich verhouden tot de visie en ambities en het streefbeeld. In hoofdstuk 5 wordt de aanpak van de realisatie van het streefbeeld in kaart gebracht. Tot slot zijn er de bijlagen.
Hier is belangrijke achtergrondinformatie voor de visie te vinden en veel cijfers die nu, maar voor al bij de realisatie van het speelruimteplan een belangrijke rol zullen spelen. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 6 2. VISIE OP SPEELRUIMTE Voldoende ontwikkelings- en ontmoetingsmogelijkheden voor kinderen van 0 tot en met 18 jaar, plekken die gele- genheid bieden voor natuurlijk - en avontuurlijk spelen en een eerlijke spreiding va n de (in -) formele speelruimte over kinderen en buurten van Zutphen zijn belangrijk voor een goede speelruimte. Op basis van deze gegevens is de visie geformuleerd samen met een brede gemeentelijke werkgroep. Vertrekpunt is “natuurlijk spelen” Het spelen dat aansluit bij de natuur van kinderen, dat vanzelfsprekend en noodzakelijk is voor hun ontwikkeling en bij voorkeur in een natuurlijk ingerichte omgeving, is het uitgangspunt bij de (her)inrichting van speelplekken. Er is ruimte voor beweging, verkennin g, fantasie, bouwen (construeren), contact (socialisatie) maar ook voor rust. Een speelplek met een natuurlijk- en avontuurlijk karakter zal aan die behoeften het best beantwoorden. Hoogte- verschillen, natuurlijke ondergronden ( gras, zand, schors, fijn grin d), speelbosjes, losse elementen om te kunnen bouwen, water en rustige plekken vormen de bouwstenen voor een dergelijke inrichting.
Dat alles kan worden gecombineerd met toestellen. Waar en wanneer de ruimte en de middelen beperkt zijn, kan de beoogde spee l- plek nog steeds benaderd worden vanuit de basisbehoefte van kinderen. Wij bieden ruimte voor ontwikkeling en ontmoeting van jong en oud. Wij laten ruimte voor initiatief en het ne- men van bijbehorende eigen verantwoordelijkheid. 2.1 De opgave In elke wijk veel informele speelruimte tot stand brengen samen met kinderen en volwassenen. In iedere wijk grote avontuurlijke speelplekken inrichten waarbij burgers actief betrokken zijn. In elke wijk minimaal één plek voor jongeren van (14)15-16 (-18) jaar. In alle wijken, samen met burgers plekken kiezen, inrichten en voor zover mogelijk ontwerpen, maken en uit- voeren. Op allerlei manieren uitdragen dat Zutphen ruimte geeft om te spelen, via website, krant, sociale media, en- zovoorts. “Spelen” wordt standaard als onderwerp in de beleidsstukken van alle beleidsvelden (wegen, verkeer, groen, onderhoud en beheer) openbare ruimte opgenomen. Beschikbare budgetten voor de openbare ruimte (verharding, water, groen) naar rato inzetten voor spelen als die aspecten deel uitmaken van de (informele) speelruimte. Daarbij wordt het principe gehanteerd van “werk met werk maken”.
Dit geldt zowel voor beheer en onderhoud, als voor, ontwerpen, participatie en het stimuleren van burgerinitiatieven en daaruit voortvloeiende herinrichting. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 7 2.2 Voorwaarden voor realisatie van het speelruimteplan Inzicht in de financiële ruimte om speelplekken aan te passen is een eerste vereiste. Mogelijkheden om die te vinden zijn: o de vervangingsbudgetten creatief inzetten; o subsidiemogelijkheden benutten; o kleine delen van de inrichtings- en onderhoudsbudgetten voor de openbare ruimte, vooral van groen en verkeer, kunnen worden ingezet om de (in-)formele speelruimte aan te passen; Bewoners en gebruikers moeten in een vroeg stadium enthousiast worden gemaakt voor de visie en de am- bities. Zonder draagvlak onder deze groep, wordt betrokkenheid en participatie vrijwel onhaalbaar. Bewo- ners en gebruikers zijn onmisbaar voor de realisatie, bij het maken van keuzes voor grote aantrekkelijke speel- plekken, bij het vormen van een eigen buurtinitiatief, bij het ontwerp voor een speelplek en mogelijk ook bij het onderhoud. Ook scholen betrekken bij het speelruimtebeleid. Zij vormen daarin in een belangrijke schakel. Mogelijk is op het schoolterrein fysieke ruimte beschikbaar. Maar zij kunnen eventueel ook participatie ondersteunen.
3 | AMBITIES EN RANDVOORWAARDEN VOOR SPEELRUIMTE 3.1 | Ambities Om de resultaten van het beleid meetbaar te kunnen maken én om richting te kunnen geven aan de uitvoering, is de visie vertaald in de volgende ambities: 1. uitbreiden en (samen) verbeteren informele speelruimte; 2. formele speelruimte aanbieden voor een brede doelgroep, een groter gebied en | aantrekkelijk inrichten; 3. uitvoering keuzes, ontwerp en onderhoud in participatie. 3.1.1 | Uitbreiden en (same | n) verbeteren informele speelruimte Ruimte voor ontwikkeling en ontmoeting | . Zo is het verwoord in de visie en daar draait het om. | Behalve op speci- aal gecreëerde speelplekken, spelen en ontmoeten kinderen elkaar | buiten die plekken. Spelen, je ontwikkelen en elkaar ontmoeten, gebeurt ook, of juist, in de buurt: op het trottoir, in de portiek, in het plantsoen, in het winkel- centrum of in het steegje tussen de woningen (informele speelruimte). De ruimte om te spelen binnen | het be- bouwde gebied lijkt echter steeds verder af te nemen door het (auto)verkeer, de verdichting door woningbouw en de onveiligheid door vandalisme. De informele speelruimte in een buurt of wijk laat zich niet gemakkelijk kwantificeren.
De hoeveelheid wo | rdt be- paald door de aanwezigheid van elementen in de openbare ruimte die uitnodigen om te spelen zoals groen, Voorbeeld 'stenige' speelaanleiding | water, brede stoepen, doodlopende of verkeersluwe straten, muurtjes, paaltjes, blokken, hekjes. Ook de activitei- ten die voor kinderen, jeugd en jongeren georganiseerd worden, het veiligheidsgevoel op straat van kinderen en hun ouders en de vrijheid die aan elk van de doelgroepen wordt gegund om in de openbare ruimte te spelen zijn daarbij bepalend. Informele speelruimte kan worden onderscheiden per leeftijdsgroep en per spelvorm. Doelgroepen | Kinderen: 0 - 5 jaar | Jeugd: 6 – 12 jaar | Jongeren: 13 -18 jaar Omvang | 20 m2 / kind | 100 m2 / 5 kind | 1 plek / 15 jongeren Ligging | aangrenzend aan woning | eind van de straat | In eigen buurt Invulling | stoep en gras | 50% stoep en pleintjes, 50% gras | ‘op straat’ en struiken leren fietsen, skaten, rommelen, | verstoppertje, speurtocht, touw- | ontmoeten, kletsen, showen, kij- Speelwaarde | fantasie, krijten, in zon / schaduw | springen, balletje trappen, hut | ken naar voorbijgangers, brom- zitten | bouwen | mers Verkeer | woonerf, verkeersarm | 30 km zone, | niet op rijbaan verkeersluw Bedreiging | hondenpoep, afval, prikstruiken, | hondenpoep, afval, sierplant- | n.v.t.
giftige beplanting | soen Tabel 1 Richtlijnen informele speelruimte OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen | 8 OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 9 3.1.2 Uitgangspunten voor informele speelruimte veel spelaanleidingen in de openbare ruimte, ook in stenige gebieden zoals de binnenstad; in alle plannen voor herinrichting van de openbare ruimte, een kindvriendel ijke inrichting; ruimte voor een speels gebruik en inrichting van braakliggende terreinen: hutten bouwen, enzovoorts; actief uitdragen dat overal ruimte voor spelen is en dat daar bij herinric htingen extra aandacht voor is; wanneer nodig afspraken maken over gebruik openbare ruimte (vooral met jongeren); minimaal de hoeveelheid informele speelruimte bieden zoals beschreven in Tabel 1. In Bijlage III staan nog meer voorbeelden van hoe de groene en grijze openbare ruimte met kleine aanpassingen speelser gemaakt kan worden zodat de informele speelruimte voor kinderen verbeterd wordt. 3.1.3 Formele speelruimte aanbieden Het ideaal is dat ieder kind voldoende natuurlijke informele ruimte in zijn omgeving heeft om te spelen zoals in voorgaande paragraaf beschreven. Dat is in de praktijk vaak niet haalbaar omdat we dicht op elkaar wonen.
Om de kinderen toch voldoende mogelijkheden te bieden om zich te ontwikkelen en elkaar te ontmoe ten, zal er gezocht moeten worden naar (voor een gedeelte)vervangende speelruimte, in de vorm van formele speelplek- ken. Het verdient de voorkeur om die vervangende speelplekken een zo natuurlijk - en avontuurlijk mogelijk karakter mee te geven. Daarbij is aandacht voor hoogteverschillen, natuurlijke ondergronden (gras, zand, schors, fijn grind), groen, losse elementen, water en rustige plekken versus drukke. Deze bouwstenen voor de inrichting spe- len in op de basisbehoefte van kinderen aan beweging, verkenning, fantasie, bouwen (construeren), contact (socialisatie) en rust. De richtlijnen uit Tabel 2 geven per leeftijdsgroep het aantal benodigde speelplekken en de min imale inrichting ervan aan. Daarbij zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd: voor kinderen tot 4 jaar worden geen speciale speelplekken aangelegd; onder begeleiding van hun ouders of verzorgers kunnen zij gebruik maken van toestellen voor kinderen vanaf 4 jaar op voorhand worden geen specifieke voorzieningen gemaakt voor kinderen met een handicap; zij zijn inge- deeld bij hun leeftijdsgroep.
Mocht er grote behoefte bestaan aan een speelplek die geschikt is voor het sa- men spelen van kinderen met en zonder een beperking, dan kan daar vanzelfsprekend rekening mee wor- den gehouden bij de toegankelijkheid van de speelvoorziening en de keuze van de speeltoestellen. Voorbeeld 'groene' speelaanleiding Centrale speelplek [CH 73] Molenweg in de Hoven
Doelgroepen | Kinderen: 0 - 5 jaar | Jeugd: 6 – 12 jaar | Jongeren: 13 -18 jaar Actieradius | 100 m | 300 – 400 m | 1.000 m Verzorgingsgebied | 3 ha | 50 ha | 300 ha Aantal woonachtig | 15 – 30 | 55 - 70 | 85 - 100 Oppervlakte | 100 – 500 m2 | 500 -2.000 m2 | 1.000 m2 Waarde voorzieningen | 3 toestellen, | 3 toestellen, | 4 toestellen, 3 speelprikkels | 4 speelprikkels | 4 speelprikkels Tabel 2 Richtlijnen formele speelruimte Vanuit de visie dat er ruimte moet zijn voor ontmoeting, wordt bij het aanwijzen van de benodigde speelruimte voorrang gegeven aan één goed centraal liggende grote speelplek boven verschillende kleinere speelplekken. De ruimte en de inrichting zijn op een dergelijke plek geschikt voor alle leeftijdsgroepen (kinderen, jeugd en jon- geren) en waar nodig voor groepen met speciale behoefte zoals kinderen, ouderen of volwassenen met een be- perking. Met zitgelegenheid bieden ze ruimte voor ontmoeten van ouders en begeleiders onderling. Er is een open ruimte waar buurtactiviteiten georganiseerd kunnen worden zoals barbecues. De plekken hebben zo een meer permanent karakter, er wonen altijd genoeg kinderen, jeugd en jongeren om heen. Ze worden intensief en langdurig gebruikt waardoor er volop gelegenheid is voor ontmoeting tussen buurtbewoners.
De gelegenheid Centrale speelplek [ZW 136] Braam- | om samen te kunnen spelen vormt een grote succesfactor bij speelplekken. Voorwaarde is wel dat de plekken kamp naast nr. 279 in Braamkamp | goed bereikbaar zijn, centraal liggen en een voldoende uitdagende inrichting hebben. Naast een openbare plek kan dit ook een toegankelijk schoolplein zijn. Waar een tekort is aan informele speelruimte, ruimte voor een grote centrale plek ontbreekt, of waar een hoge kinderdichtheid is, kunnen steunplekken nodig zijn. Het zijn kleinere plekken die geschikt zijn voor één of twee leef- tijdsgroepen. Deze hebben een meer tijdelijk karakter dan de grote centrale plekken. Zodra de hoeveelheid kin- deren afneemt, kan de functie van formele speelplek worden opgeheven; maar de ruimte dient voor de toe- komst behouden te blijven voor een andere flexibele, “speelse” invulling. De steunplekken kunnen ook een spe- cifieke functie hebben zoals een trapveldje of ontmoetingsplek voor jongeren. Vanuit de visie dat er ruimte moet zijn voor (individuele) ontwikkeling wordt er bij de inrichting van speelplekken voorrang gegeven aan een natuurlijke en avontuurlijke inrichting van de speelplekken. Deze speelplekken nodi- gen niet alleen uit tot meer beweging, verkenning, fantasie, bouwen (constructie) en contact met andere kin- deren, maar ook tot rust.
De verwachting is dat dit een positief effect heeft op hun gezondheid. Uit onderzoeken van Agnes van den Berg1 blijkt dat natuur het concentratievermogen verbetert en gevarieerder en creatiever spel uitlokt. Kinderen blijken zulke plekken vaker en langer te bezoeken. De sociale- , cognitieve- en emotionele ontwikkeling wordt zo extra bevorderd. Het gaat bij een natuurlijke inrichting vooral om de ontmoe- ting met processen in de natuur zoals de seizoenen, groeistadia, dierenleven en invloed van temperatuur. Inrich- tingsprincipes als hoogteverschillen, natte en droge delen, open en besloten gebiedjes, zon en schaduw, ver 1 Agnes van den Berg: Kom je buiten spelen (2006) en Groene kansen voor jeugd (2009) OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen | 10 OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 11 schillende typen groen (gras, bloemenmengsel, heesters, bosplantsoen, bomen), verschillende typen materialen (hout, steen, zand) en speelaanleidingen en -toestellen dragen bij aan deze natuurbeleving. Vanuit de visie dat er ruimte moet zijn voor ontmoeting, eigen initiatief en het nemen van verantwoordelijkheid zijn er ook plekken nodig voor jongeren.
Formele in de vorm van ontmoeting en sport en informele in de vorm van ontmoeten op straat; hiervoor kiezen de jongeren zelf hun plek en maken ze gebruik van aanwezige zit - en ont- moetingsaanleidingen die daar al dan niet specifiek voor zijn aangebracht. Jongeren kunnen en mogen zelfstan- dig verder van huis. Vanaf een jaar of 15 á 16 gaan ze meer experimenteren ook in de openbare ruimte. De groepen veranderen voortdurend, waardoor het nodig is om met een nieuwe groep nieuwe afspraken te ma- ken. Voor de formele sport- en ontmoetingsruimte voor jongeren is een goede doorverwijssystematiek nodig waarbij is nagedacht over welke plekken na welke tijd gebruikt mogen worden met welke regels. Een ruime hoeveelheid aan formele sport- en ontmoetingsplekken voor jongeren kan daarbij helpen. Het is van belang dat voor elke wijk belanghebbenden en betrokken professionals samen de wensen en de mo- gelijkheden op elkaar afstemmen. Dan gaat het om de behoeften van de jongeren aan de ene kant en ge- schikte- en beschikbare ruimte, overlast voorkomen en beteugelen, openbare veiligheid aan de andere kant. Betrokken partij zijn allereerst de jongeren zelf. Met hen kunnen actoren als wijkregisseur, gemeentelijk opzichter, wijkagent, straatcoach en omwonenden per wijk de meest haalbare voorziening ontwikkelen.
Maar de behoef- ten van de jongeren kunnen verder reiken dan de openbare buitenruimte: een plek om droog te staan of zelfs warm. Speelruimtebeleid, sociaal beleid, welzijn, veiligheid, criminaliteitpreventie, raken of overlappen elkaar. 3.1.4 Uitgangspunten voor formele speelplekken formele speelplekken eerlijk spreiden over kinderen, jeugdigen en jongeren per buurt met behulp van de richtlijnen uit Tabel 2; elke vijf jaar de analyse laten actualiseren op basis van het aantal kinderen per buurt en wijk en de richtlijnen uit Tabel 2 ; bij de spreiding van formele speelplekken rekening houden met de informele speelruimte in de wijk; grotere centrale speelplekken met meer ruimte voor ontmoeting en meer uitdaging hebben de voorkeur; waar nodig en haalbaar, kunnen (tijdelijk) kleine steunspeelplekken worden aangewezen; de ontwikkeling extra stimuleren door zoveel mogelijk natuurbeleving te bieden op speelplekken; aandacht voor verkeersveiligheid en goede loop- en fietsroutes in de wijk zodat voorzieningen voor kinderen goed bereikbaar zijn; bij de planning van de hoeveelheid formele sport- en ontmoetingsruimte voor jongeren inzetten op goede doorverwijsmogelijkheden; aandacht voor sociale veiligheid. Steunplekje [ZW 133] Braamkamp nr. 96 in Braamkamp
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 12 Onderscheid en overeenkomsten tussen informele speelruimte, een secundaire speelplek en een natuurlijke/ avontuurlijke speelplek Het onderscheid tussen informele speelruimte, een secundaire speelplek of een natuurlijke/ avontuurlijke speelplek is niet altijd even duidelijk. Toch is, met het oog op aansprakelijkheid en de toewijzing van (onderhouds)budgetten en arbeid een dergelijk onderscheid wel gewenst. In dit document definiëren we de begrippen als volgt: Informele speelruimte Een ruimte die uitnodigt om te spele n zonder dat deze daar specifiek voor is ingericht (zoals groen, water, brede stoepen, doodlopende of verkeersluwe straten, muurtjes, paaltjes, blokken, hekjes); maar het medegebruik ten behoeve van spel kan worden vergroot door een aangepaste keuze van ma terialen (zie Bijlage III). Inrichting en onderhoud van het openbare deel wordt in principe bekostigd uit de budgetten voor wegen, groen of water. Secundaire speelplek Een plek die op dit moment nog een aantal toestellen bevat maar geen functie meer heeft voor het openbare speelvoor- zieningenniveau. Deze openbare ruimte is summier ingericht ten behoeve van ontmoeting en spelen. De inrichting bestaat uit eenvoudige spelaanleidingen, vormgeving van het landschap of natuurwaarden.
Het is belangrijk dat ze niet gebruikt gaan worden voor parkeren, siergroen of honden uit laten. Hieronder enkele voorbeelden van een alternatieve inrichting. Inrichting en onderhoud van het openbare deel wordt in principe bekostigd uit het speelbud get (zie Bijlage III). Natuurlijke/ avontuurlijke speelplek Een ruimte die primair is ingericht voor ontmoeten en spelen met toepassing van zoveel mogelijk natuurlijke basiselementen als hoogteverschillen, water, groen, stenig materiaal, los materiaal om te bouwen en constructies die de fantasie prikkelen. Deze basisinrichting kan worden aangevuld met toestellen. Inrichting en onderhoud van het openbare deel zal vaak be- halve uit het speelbudget, ook gefinancierd worden uit het budget voor groen. 3.1.5 Uitvoering keuzes, ontwerp en onderhoud in participatie.
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 13 Participatie Om invulling te geven aan het aspect “ruimte bieden voor eigen initiatief en bijbehorende eigen verantwoorde- lijkheid” uit de visie, is participatie in verschillende fases wenselijk. Allereerst bij het analyseren van de speelruimte en het komen tot keuzes bij speelplekken, de planparticipatie. Ten tweede bij het maken van het ontwerp en het bepalen van de inrichting. Wat is er leuker dan samen ontwerpen? Tot slot is participatie bij het onderhoud, daar waar mogelijk2, stimulerend om betrokken te zijn. Onderhoudsparticipatie zal zich voornamelijk richten op de beeldkwaliteit en niet op het technisch onderhoud aan de toestellen. Te denken valt aan vuilruimen, snoeien en (blad)harken. De omwonenden en bezoekende ouders hebben vaak zicht op een speelplek en dragen zo bij aan de sociale controle. Door de gebruikers in verschillende fases te betrekken, voelen gebruikers zich meer en vaak langduriger betrok- ken. Speelruimte leent zich prima voor participatie mits de juiste verwachtingen worden geschapen De randvoor- waarden waarbinnen geparticipeerd kan worden moeten vooraf bekend zijn. Actoren Voor speelruimteparticipatie is de doelgroep van kinderen, jeugd, jongeren de eerste en belangrijkste actor, in tegenstelling tot veel van de andere participatietrajecten.
De tweede kring van actoren rondom een speelplek zijn ouders en omwonenden. Deze groep is vaak sterk gemotiveerd en betrokken. De derde kring is die van pro- fessionals (zoals wijkagent, medewerker woningbedrijf). Vanwege hun kennis of belang mag deze groep niet wor- den vergeten. Tot slot vormen ambtenaren een belangrijke groep omdat hun specifieke kennis niet mag ontbre- ken en zij bovendien uitvoerders van beleid zijn. Omdat er kinderen bij betrokken zijn is het goed om een partici- patiematrix uit te werken zodat zij echt een stem krijgen in het proces. Werkvormen en tijdstip van contact mo- menten dienen dan ook kindvriendelijk te zijn. Ook bij scholen ligt een mogelijkheid tot samenwerking. Schoolpleinen liggen vaak centraal en zijn goed bekend bij de jeugd. Daar waar een tekort aan speelplekken is, kan een schoolplein mogelijk invulling geven aan de be- hoefte, hetzij als buurtspeelplek of als steunplek. In alle gevallen moeten de voor - en nadelen goed op een rij worden gezet en dienen taken en verantwoordelijkheden te worden vastgelegd in een overeenkomst. Tot slot zijn natuurorganisaties of mensen met groene vingers vaak enthousiast om groene ruimtes te onderhou- den, ook speelplekken. Geef hen hier de ruimte toe en kijk samen met hen welke initiatieven mogelijk zijn.
2 De veiligheid en verantwoordelijkheden voortvloeiend uit het WAS mogen daarbij niet in het geding komen. Ontwerpparticipatie altijd met kinderen Participatie bij onderhoud
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 14 Procesfase Actoren Plan Ontwerp & inrichting Onderhoud & veiligheid Kinderen 4-6 jaar Mogen meedenken Mogen meebeslissen Signaleren melden Jeugd 6-12 jaar Mogen meedenken Mogen meebeslissen Signaleren melden Jongeren 12+ Mogen meedenken Mogen meebeslissen Signaleren melden Ouders/omwonenden Geven advies Geven advies Signaleren melden / helpen mee Professionals Geven advies Geven advies Geen betrokkenheid Ambtelijk Zijn verantwoordelijk Zijn verantwoordelijk Dragen zorg voor Tabel 3 Participatiematrix plan, ontwerp- & inrichting en onderhoud & veiligheid 3.1.6 Uitgangspunten voor speelruimteparticipatie behalve het belang, staat ook de stem van kinderen voorop; binnen randvoorwaarden belanghebbende actoren betrekken bij het maken van het plan (keuzes speel- plekken: centrale-, steun- of informele plek; binnen randvoorwaarden belanghebbende actoren betrekken bij het maken van het ontwerp; binnen randvoorwaarden belanghebbende actoren betrekken bij het onderhouden en zorg dragen voor (sociale) veiligheid. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 15 3.2 Randvoorwaarden Om de ambities te kunnen realiseren gelden de volgende randvoorwaarden: 1. in- en extern communiceren over visie en ambities; 2. integraal uitvoering geven aan visie en ambities; 3.
passende financiering vinden voor visie en ambities. 3.2.1 In- en extern communiceren over visie en ambities Om ruimte te laten voor initiatief en het nemen van bijbehorende verantwoordelijkheid zoals verwoord in de visie, is het belangrijk dat alle actoren geïnformeerd, gemotiveerd en gefaciliteerd worden. De ambities bij spelen gaan uit van samenwerking op het terrein van plankeuzes, ontwerp, aanleg en onderhoud. Dit houdt wel in dat alle betrokkenen zich bewust zijn van het nut en noodzaak van speelruimte. Om die samenwerking te organise- ren, moeten tijd en middelen worden vrijgemaakt voor communicatieplan en educatie en participatie op het gebied van speelruimte. Om externe actoren als professionals, bewoners, scholen, verenigingen te moti veren tot initiatief nemen, is het noodzakelijk dat men vanuit de gemeente zelf informatie en faciliteiten aanbiedt. Informatie is belangrijk bij het maken van plankeuzes en bij het participeren in onderhoud. Voor de communicatie kunnen bestaande instrumenten, bijvoorbeeld voor groeneducatie worden gebruikt. Bij voorkeur wordt een communicatieplan in samenwerking met bestaande (natuur - en vrijwilligers-) organisaties opgezet, SMART vormgegeven: specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden.
Zo voelen de acto- ren zich gewaardeerd en betrokken bij het gemeentelijke beleid en dragen zij zorg voor verspreiding van de visie en de ambities. Het belang van kinderen moet voorop staan, ook in het communicatieplan. Vervolgens ook de duurzaamheid en natuurwaarde zoals geformuleerd bij ambitie punt 2 (§ 3.1.3 Formele speelruimte aanbieden). Goede voorbeelden, zoals aan de Praebsterkamp, vormen nu al een zichtbaar informatie-instrument. Voorwaarden voor een goede communicatie samengevat: alle actoren zijn zich bewust van de noodzaak van informele- en formele-, avontuurlijke- en natuurlijke speel- ruimte; alle actoren worden geïnformeerd, gemotiveerd en gefaciliteerd om init iatief en de daarbij horende verant- woordelijkheden kunnen nemen; interne beleidsvelden openbare ruimte zijn betrokken, zodat betrokken ambtenaren in staat zijn om te infor- meren en faciliteren; externe natuur- en vrijwilligersorganisaties zijn betrokken zodat gebruik kan worden gemaakt van hun kennis en faciliteiten; er komt een totaal plan voor communicatie, educatie en participatie op het gebied van speelruimte waarin de belangen van kinderen voorop staan. Stel een communicatieplan op met hel- derde doelen en afspraken Kies een kindvriendelijk moment en wijze van communicatie
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 16 3.2.2 Integraal uitvoering geven aan visie en ambities Speelruimteplan laten opnemen in alle beleid dat de openbare ruimte betreft, (zie ook informele speel- ruimte). Informele en formele speelruimte zijn wijkafhankelijk, hangen samen met de wijkindeling . Disciplines die werken aan en in de openbare ruimte en daarmee bijdragen aan informele speelgelegen- heid worden betrokken bij het uitvoeren van het speelbeleid. 3.2.3 Passende financiering vinden voor visie en ambities Beschikbare budgetten voor de openbare ruimte (verharding, water, groen) naar rato inzetten voor herin- richting en onderhoud van speelruimten nu en in de toekomst als die aspecten deel uitmaken van de (infor- mele) speelruimte. Daarbij wordt het principe gehanteerd van “werk met werk maken”. Uitbreidingen speelareaal in bestaande wijken en buurten compenseren door “inleveren” elders. Voldoende budget voor aanleg en onderhoud. Voldoende budget om participatie vorm te geven en te blijven stimuleren . OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 17 4 ANALYSE SPEELRUIMTE 4.1 Leeswijzer analyse Speelruimte In deze analyse worden de geformuleerde beleidspunten vertaald naar de situatie in de verschillende wijken. Voor de analyse per buurt zie Bijlage I Analyse per buurt.
4.1.1 Analyse aan de hand van demografische gegevens en normen Voor de analyse worden gebruikt: de normen uit Tabel 1 Richtlijnen informele speelruimte de normen uit Tabel 2 Richtlijnen formele speelruimte de kinderaantallen per buurt uit Bijlage IV Gegevenstabel wijken en buurten. Per buurt wordt de demografi- sche opbouw geanalyseerd omdat dit het eerste uitgangspunt is in de richtlijnen voor formele speelruimte. Daarbij wordt gelet op verwachte groei of daling van het aantal kinderen, jeugdigen en jongeren. Afhankelijk van de hoeveelheid informele speelruimte wordt bepaald of de richtlijnen voor het aantal formele speelplek- ken krap of ruim moeten worden toegepast. 4.1.2 Voorstellen voor de optimale locaties van de speelplekken Op basis van de conclusies uit de analyse worden de meest ideale bestaande of nieuwe speel - en sportplekken voorgesteld. Hierin wordt meegenomen de huidige ligging, inrichting en de bereikbaarheid van de speel- en sport- plekken. Vervolgens wordt beschreven wat deze speel - of sportplekken aan mogelijke extra of andere inrichting nodig hebben om aan de gewenste functie te kunnen voldoen. Bij de gewenste inrichting worden de richtlijnen voor formele speelruimte opnieuw gebruikt, zie Tabel 2, gebaseerd op de basisbehoefte van de kinderen.
4.1.3 Voorstellen voor de optimale inrichting per plek De beschrijving van de voorgestelde ontwikkelingsrichting per plek is vervolgens vertaald in een maatregelentabel per buurt en een weergave op kaart. Voor een compleet overzicht van alle voorgestelde maatregelen en plekken op kaart zie Bijlage V Speelplekken en Bijlage VII Tekening streefbeeld. In het navolgende blok wordt kort toegelicht hoe de data voor de analyse zijn gestructureerd en welke informatie handig is om ernaast te houden. Daarna is per wijk in paragrafen weergegeven wat de analyse is en welke maat- regelen aan de hand hiervan worden voorgesteld in grote lijnen. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 18 2.2.1 Nummers speelplekken In de tekst staan de speelpleknummers tussen haakjes [***]. Dit zijn de nummers van de huidige speelplekken. Deze corres- ponderen met de speelpleknummers op de kaarten. Daarnaast staan er aanduidingen als [Z **] in de tekst. Dit zijn de nieuwe plekken/zoekgebieden.
2.2.2 Leeftijden en termen In de tekst wordt gesproken over drie leeftijdscategorieën zoals ook beschreven in het beleidsgedeelte: kinderen = van 0 tot en met 5 jaar jeugd(igen) = van 6 tot en met 11 jaar jongeren = van 12 tot en met 18 jaar 2.2.3 Kinderaantallen en prognoses Uit de Gemeentelijke Basis Administratie blijkt dat op 26 mei 2014 in Zutphen 9.945 0- tot en met 18 -jarigen woonden: 2.786 kinderen, 3.437 jeugdigen en 3.722 jongeren. Naar inschatting aan de hand van de huidige aantallen per categorie zal de komende zes jaar het aantal kinderen, jeugdigen en jongeren afnemen. 2.2.4 Onderverdeling buurten Bij het opstellen van de analyse is zoveel mogelijk rekening geho uden met de buurtindeling en naamgeving zoals die in gemeente Zutphen gehanteerd worden. Voor de doelgroep kunnen grenzen van buurten overigens heel anders liggen; naast harde grenzen zoals wegen, watergangen en grote groengebieden, zijn ook sociale of gev oelsmatige barrières be- langrijk. Soms is het nodig om meer buurten te beschrijven in één blok. Deze zogenoemde speelbuurten ontstaan doordat de ruim- telijke opbouw verschilt, er een drukke weg of watergang ligt of er een sociale barrière is. Dit zijn vaak grenzen die door ouders ook als fysieke grenzen meegegeven worden aan de kinderen en jeugdigen bij het zelfstandig spelen. De jeugd moet vaak binnen deze speelbuurten blijven.
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 19 4.2 Samenvatting analyse Noordveen 4.2.1 Demografische ontwikkeling In de wijk Noordveen wonen circa 900 0- t/m 18-jarigen, iets meer dan 300 kinderen (0 - t/m 5-jarigen), ongeveer evenveel jeugdigen (6- t/m 11-jarigen) en minder dan 300 jongeren (12- t/m 18-jarigen). De leeftijdsgroepen laten een gelijkblijvende opbouw zien. Naar verw achting zal het aantal jeugdigen de komende vijf tot tien jaar gelijk blijven en het aantal jongeren juist sterk gaan stijgen. 4.2.2 Informele speelruimte en speelbarrières De huidige groenstructuur van de wijk Noordveen laat zien dat de buurten Hellenraetplei n en Weg naar Laren en hun omgeving een stuk minder groen en grasvelden in de buurt hebben dan de andere buurten, Deventerweg en Polbeek en Voorsteralleekwartier. In en rondom de buurt Voorsteralleekwartier ligt veel groen waarin de jeugd kan spelen. De Berkel is hier goed bereikbaar voor spelende jeugd. De doorgaande wegen (rondweg) vormen hier de speelbarrières die de wijk opdelen in twee speelbuurten. 4.2.3 Formele speelruimte In de wijk Noordveen liggen nu een gemiddeld aantal plekken per kind (1,6 per 100 k inderen, gemiddelde is 1,8). Er staan wel relatief veel toestellen per plek ( 9 per 100 kinderen, gemiddelde is 7).
Om invulling te geven aan de ambities worden vijf van de vijftien als centrale speelplekken aangewezen waar in de toekomst meer avontuurlijke en natuurlijke inrichting is gewenst. De overige steunplekken zijn aanvullend, of vanwege het aantal kinderen, of vanwege de barrières die er in de wijk liggen, of omdat ze een specifiek (meestal sportieve) functie hebben. Bij totaal vier plekken wordt ge zocht naar een alternatieve natuurlijke bespeelbare inrichting van de plek. Op één plek wordt de school, indien mogelijk, betrokken bij het onderhoud en beheer van de speelplek. Voor de specifieke overwegingen per buurt en plek zie Bijlage I Analyse per buurt, zie Bijlage V voor de voorgestelde maatregelen per plek. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 20 4.2.4 Streefbeeld Noordveen
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 21 4.3 Samenvatting analyse Centrum de Hoven 4.3.1 Demografische ontwikkeling In de wijk Centrum de Hoven wonen circa 1.300 0- t/m 18-jarigen, minder dan 400 kinderen (0- t/m 5-jarigen), ruim 400 jeugdigen (6- t/m 11-jarigen) en ruim 500 jongeren (12 - t/m 18-jarigen). Gezien de huidige kinderaantallen en stedelijke opbouw van de wijk zal naar verwacht ing het aantal jeugdigen de komende 5 tot 10 jaren gaan afne- men, evenals het aantal jongeren. 4.3.2 Informele speelruimte en speelbarrières De huidige groenstructuur van de wijk Centrum de Hoven laat zien dat er in en rond het centrum redelijk veel groen te vinden is, ook vaak geschikt voor informeel spelen van kinderen. In de Hoven en De Mars is er door de barrières juist veel minder informele groene speelruimte te vinden. Vooral in de Hoven zijn door de spoorlijnen en door- gaande wegen veel speelbarrières te vinden waardoor kleinere speelbuurten ontstaan. 4.3.3 Formele speelruimte In de wijk Centrum De Hoven liggen nu een redelijk gemiddeld aantal plekken per kind (1,6 per 100 kinderen, gemiddelde is 1,8). Er staan wel relatief veel toestellen per plek (8 per 100 kinderen, gemiddelde is 7).
Om invulling te geven aan de ambities worden twee van de tweeëntwintig plekken als centrale speelplekken aangewezen voor het Centrum en in de Hoven waar in de toekomst meer avontuurlijke en natuurlijke inrichting is gewenst. De overige steunplekken zijn aanvullend, of vanwege het aantal kinderen , of vanwege de barrières die er in de wijk liggen, of omdat ze een specifiek (meestal sportieve) functie hebben . Bij totaal acht plekken wordt gezocht naar een alternatieve natuurlijke bespe elbare inrichting van de plek. Voor de specifieke overwegingen per buurt en plek zie Bijlage I Analyse per buurt, zie Bijlage V voor de voorgestelde maatregelen per plek. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 22 4.3.4 Streefbeeld Centrum De Hoven
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 23 4.4 Samenvatting analyse Waterkwartier 4.4.1 Demografische ontwikkeling In de wijk Waterkwartier wonen circa 2.000 0- t/m 18-jarigen, ruim 650 kinderen (0- t/m 5-jarigen), iets minder dan 650 jeugdigen (6- t/m 11-jarigen) en circa 700 jongeren (12- t/m 18-jarigen). De leeftijdsgroepen laten een gelijkblij- vende opbouw zien. Naar verwachting blijft het aantal jeugdigen de komende vijf tot tien jaar gelijk maar zal het aantal jongeren juist gaan stijgen. 4.4.2 Informele speelruimte en speelbarrières De huidige groenstructuur van de wijk Waterkwartier laat goed zien dat het rondom en in het Warnsveldseweg- kwartier veel groen ligt , het groen is weliswaar niet overal geschikt als informele speelruimte. Langs de Gerard Doustraat is er echter wel veel “speelgroen”. Ook aan de randen van de overige buurten van het Waterkwartier is ligt veel groen om in te spelen. Bij het voormalige jeugdgevangenisterrein is een groot informeel speelterrein aan- wezig waar de jeugd terecht kan. De wijk is vrij van grote speel barrières omdat de doorgaande wegen eromheen liggen en in de wijk zelf diverse doorgaande wegen zijn afgesloten voor auto’s of als eenrichtingsweg zijn inge- deeld. 4.4.3 Formele speelruimte In de wijk Waterkwartier liggen nu een relatief laag aantal plekke n per kind (1,4 per 100 kinderen, gemiddelde is 1,8).
Er staan ook relatief weinig toestellen per plek ( 5 per 100 kinderen, gemiddelde is 7). Om invulling te geven aan de ambities worden vijf van de achtentwintig als centrale speelplekken aangewezen waar i n de toekomst meer avontuurlijke en natuurlijke inrichting is gewenst. De overige steunplekken zijn aanvullend, óf vanwege het aantal kinderen, óf omdat ze een speci fiek (meestal voor kinderen ) een functie hebben. Bij totaal zes plekken wordt gezocht naar een alternatieve natuurlijke bespeelbare inrichting van de plek. Op één plek wordt de school, indien mogelijk, betrokken bij het onderhoud en beheer van de speelplek. Voor de specifieke overwegingen per buurt en plek zie Bijlage I Analyse per buurt, zie Bijlage V voor de voorgestelde maatregelen per plek. Het Waterkwartier heeft als enige wijk in Zutphen een speeltuin, beheerd door een vereniging. Deze speeltuin is heeft in de buurt Pagemate en omgeving een functie als formele speelplek. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 24 4.4.4 Streefbeeld Waterkwartier
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 25 4.5 Samenvatting analyse Zuidwijken 4.5.1 Demografische ontwikkeling In de wijk Zuidwijken wonen circa 1.500 0- t/m 18-jarigen, iets minder dan 400 kinderen (0- t/m 5-jarigen), iets meer dan 550 jeugdigen (6- t/m 11-jarigen) en iets meer dan 550 jongeren (12- t/m 18-jarigen). De jongste leeftijdsgroep laat een dalende trend zien. Dit zal zich de komende vijf tot tien jaar vertalen in een sterke daling van het aantal jeugdigen. De verwachting is dat gezien het aantal jeugdigen het aantal jongeren de komende jaren nog licht gaat stijgen. 4.5.2 Informele speelruimte en speelbarrières De huidige groenstructuur laat zien dat alle buurten in de Zuidwijken erg groen zijn ingericht. Er liggen grasvelden, bosschages in en om de wijk waarin de jeugd kan spelen. De buurten De Waarden en Stokebrand grenzen boven- dien aan de IJssel. De wijk bevat weinig speelbarrières behalve de Harenbergweg die de wijk in een noordelijke en een zuidelijke speelbuurt verdeeld. In de wijk zijn weliswaar diverse sloten / kanalen. Zij vormen zeker voor de jeugd echter geen speelbarrière. 4.5.3 Formele speelruimte In de wijk Zuidwijken liggen nu relatief zeer veel plekken per kind (3,2 per 100 kinderen, gemiddelde is 1,8). Er staan ook relatief veel toestellen per plek (9 per 100 kinderen, gemiddelde is 7).
Om invulling te geven aan de ambities worden zeven van de negenenveertig als centrale speelplekken aangewezen waar in de toekomst meer avon- tuurlijke en natuurlijke in richting is gewenst. De overige steunplekken zijn aanvullend, of vanwege het aantal kin- deren, of vanwege de barrières die er in de wijk liggen, of omdat ze een specifiek (meestal sportieve) functie hebben. Bij totaal tweeëndertig plekken wordt gezocht naar een alternatieve natuurlijke bespeelbare inrichting van de plek. Op twee plekken wordt de school, indien mogelijk, betrokken bij het onderhoud en beheer van de speelplek. Voor de specifieke overwegingen per buurt en plek zie Bijlage I Analyse per buurt, zie Bijlage V voor de voorgestelde maatregelen per plek. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 26 4.5.4 Streefbeeld Zuidwijken
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 27 4.6 Samenvatting analyse Warnsveld 4.6.1 Demografische ontwikkeling In het dorp en de overige buurten van Warnsveld wonen circa 1.800 0- t/m 18-jarigen, iets minder dan 450 kinderen (0- t/m 5-jarigen), iets meer dan 600 jeugdigen (6- t/m 11-jarigen) en rond de 750 jongeren (12- t/m 18-jarigen). De jongste leeftijdsgroep laat een sterk dalende trend zien . Dit zal zich de komende vijf tot tien jaar vertalen in een sterke daling van het aantal jeugdigen en een lichte daling van het aantal jongeren. 4.6.2 Informele speelruimte en speelbarrières Aan de huidige groenstructuur van de wijk Warnsveld is te zien dat het dorp veel groen kent aan de randen maar minder in het dorp. In de bossen ten oosten van het dorp kan goed g espeeld worden. De buurten Over kamp, Welgelegen en Warken zijn hebben niet alleen aan de randen maar ook in de buurt zelf behoorlijk groen. Boven- dien ligt in Scheperkamp de Drift waar de jeugd kan vissen of varen. De doorgaande route langs de Draaiomsdreef, Ooyerdreef en Leestensedreef vormen hier een speelbarrière voor kinderen die nog op basisschool zitten. De buurt Welgelegen hoort als speelbuurt meer bij de wijk Leesten. 4.6.3 Formele speelruimte In de wijk Warnsveld liggen nu een gemiddeld aantal plekken per kind (1,7 per 100 kinderen, gemiddelde is 1,8).
Er staan echter wel relatief weinig toestellen per plek ( 6 per 100 kinderen, gemiddelde is 7). Om invulling te geven aan de ambities worden zes van de dertig als centrale speelplekken aangewezen waar in de toekomst meer avon- tuurlijke en natuurlijke inrichting is gewenst. De overige steunplekken zijn aanvullend, of vanwege het aantal kin- deren, of vanwe ge de barrières die er in de wijk liggen, of omdat ze een specifiek (meestal sportieve) functie hebben. Bij totaal achttien plekken wordt gezocht naar een alternatieve natuurlijke bespeelbare inrichting van de plek. Hiermee samenhangend moeten dan wel de grote centrale plekken aantrekkelijk zijn ingericht. Door de wei- nige speelbarrières zijn de centrale plekken goed bereikbaar. Voor de specifieke overwegingen per buurt en plek zie Bijlage I Analyse per buurt, zie Bijlage V voor de voorgestelde maatregelen per plek. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 28 4.6.4 Streefbeeld Warnsveld
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 29 4.7 Samenvatting analyse Leesten 4.7.1 Demografische ontwikkeling In de meest kinderrijke wijk van Zutphen, Leesten, wonen circa 2.400 0- t/m 18-jarigen, iets meer dan 600 kinderen (0- t/m 5-jarigen), iets minder dan 900 jeugdigen (6- t/m 11-jarigen) en rond de 900 jongeren (12- t/m 18-jarigen). De jongste leeftijdsgroep laat een sterk dalende trend zien. Dit zal zich de komende vijf tot tien jaar vertalen in een sterke daling van het aantal jeugdigen. Naar verwachting zal het aantal jongeren nog wel sterk stijgen en zal de komende vijf tot tien jaar zijn piek bereiken. 4.7.2 Informele speelruimte en speelbarrières De groenstructuur van de wijk Leesten la at zien dat er aan de randen van de verschillen buurten veel groen te vinden is, maar het bespeelbare groen in de buurt zelf beperkt zich tot het openbare groen tussen de Anna de Waallaan en de Johanna Naberlaan en het Freulepark en aan de Ien Dalessingel. Hier liggen echter ook al de formele speelvoorzieningen. In de wijk zelf zijn nauwelijks speelbarrières waardoor het speelgebied van kinderen en jeugdigen ruim is. 4.7.3 Formele speelruimte In de wijk Leesten liggen nu een gemiddeld aantal plekken per kind (1, 6 per 100 kinderen, gemiddelde is 1,8). Er staan ook gemiddeld aantal toestellen per plek (7 per 100 kinderen, gemiddelde is tevens 7).
Om invulling te geven aan de ambities worden negen van de negenendertig als centrale speelplekken aangewezen waar in de toe- komst meer avontuurlijke en natuurlijke inrichting is gewenst. De overige steunplekken zijn aanvullend, of vanwege het aantal kinderen, of vanwege de barrières die er in de wijk liggen, of omdat ze een specifiek (meestal sportieve) functie hebben. Bij t otaal zeven plekken wordt gezocht naar een alternatieve natuurlijke bespeelbare inrichting van de plek. Door de weinige speelbarrières zijn de centrale plekken goed bereikbaar. Voor de specifieke overwe- gingen per buurt en plek zie Bijlage I Analyse per buurt, zie Bijlage V voor de voorgestelde maatregelen per plek. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 30 4.7.4 Streefbeeld Leesten
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 31 5 REALISATIE VAN DE VOORGESTELDE AANPASSINGEN VAN DE SPEELRUIMTE 5.1 Factoren bepalend voor de realisatie Bij het realiseren van de voorgestelde aanpassingen spelen de volgende drie factoren een rol: 1. het beleid als sturingsinstrument; 2. het beschikbare budget, het onderhoud en beheer; 3. draagvlak, betrokkenheid, participatie van belanghebben den. 5.1.1 Het beleid als sturingsinstrument In de voorgaande hoofdstukken zijn uitgangspunten, ambities en voorgestelde maatregelen beschreven die leiden tot een optimale speelruimte; deels formeel, deels informeel. Daarmee is dit speelruimteplan een sturingsinstrument. Op basis van professionele deskundigheid en objectiviteit worden aanbevelingen gedaan voor een optimale inzet van de beschikbare ruimte ten behoeve van de kinderen in de gemeente. 5.1.2 Het beschikbare budget, onderhoud en beheer Het onderhoudsbudget is begrensd en moet doelmatig worden besteed. Daarnaast bestaat de wens (noodzaak) om het speelareaal te verbeteren. Om te weten op welke manier en op welke plaats de verbetering het beste in gang kan worden gezet, is allereerst inzicht nodig in de omvang en de staat van de bestaande formele speelvoorzieningen. Het is van belang dat deze voorzieningen veilig in stand gehouden kunnen worden.
De kosten hiervoor kunnen inzichtelijk worden gemaakt aan de hand van inventarisgegevens (zie § 5.2 en Bijlage VI Aantal en kosten speeltoestellen). Er wordt onderscheid gemaakt in structurele- en eenmalige kosten: Structurele kosten bestaan uit onderhouds- en vervangingskosten; met andere woorden kosten die periodiek (jaarlijks of vaker) gemaakt moeten worden om de voorziening veilig in stand te kunnen houden. Eenmalige kosten zijn die kosten die gemaakt moeten worden om tot het gewenste streefbeeld te komen. De onderbouwing en toelichtin g van deze kosten zijn uitgewerkt in de bijlagen: Bijlage V gaat dieper in op de speelplekken en de voorgestelde maatregelen , Bijlage VI gaat in op aantal en kosten van speeltoestelle n, de huidige inventariswaarde en de inventariswaarde nadat het streefbeeld is uitgevoerd, de eenmalige kosten en structurele kosten, waaronder beheer-, onderhouds- en vervangingskosten. Hieronder worden drie methodes besproken om naar het streefbeeld toe te werken. Omdat in alle gevallen sa- menspraak tussen de belanghebbenden, de beleidmedewerker, de wijkregisseur en de beheerder nodig is, zal de praktijk uit moeten wijzen waar, wanneer welke methode wordt toegepast, afhankelijk van de situatie en de ur- gentie. Maatwerk, daar gaat het om.
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 32 Methode 1: Actief speelplekken omvormen en toestellen hergebruiken op centrale speelplekken Deze variant gaat er vanuit dat de benodigde investeringen aan toestellen en speelprikkels voor een deel zijn te halen uit de bestaande inventaris. Hierbij worden alleen kosten gerekend voor het herplaatsen van toestellen. Methode 2: Passief speelplekken omvormen en alleen nieuwe toestellen op centrale speelplekken Deze variant gaat uit van een uitsterfbeleid. Speelplekken worden niet actief opgeheven maar zodra de meeste toestellen aan vervanging toe zijn wordt de speelplek omgevormd. Hierbij zijn er geen extra kosten gerekend voor herplaatsing van toestellen. De voorgestelde verbeteringen op de centrale speelplekken ko- men hierdoor echter hoger uit omdat er gewerkt moet worden met volledig nieuwe toestellen. Methode 3: Speelplekken herinrichten of omvormen op initiatief van bewoners en andere belanghebbenden In een aantal gevallen zullen initiatieven uit de buurt de aanleiding zijn om een of meer speelplekken tegen het licht te houden. Aspecten van de methodes 1 en 2 komen hier ook om de hoek kijken.
Uitgangspunten hierbij zijn: o De ambitie; de basisbehoeften van de kinderen, vertaald in een zoveel mogelijk natuurlijke en avontuur- lijke speelplek; o Het speelruimteplan (dit beleid) dat richting geeft aan de locatie en de leeftijdsgroep(en) en de aantal- len kinderen, jeugdigen of jongeren. o Het beschikbare budget (eenmalig en structureel) bepaalt de financiële kaders. 5.1.3 Draagvlak, betrokkenheid, participatie van belanghebbenden Behalve de factor “budget” is voor de realisatie ook de factor “draagvlak, betrokkenheid en participatie" belang- rijk. Niet alleen het proces van opbouwen (ontwerpen, meedenken en inrichten), maar ook het afbouwen van (speel)voorzieningen vraagt om een proces in samenspraak met belanghebbenden. Tenminste zolang er geen sprake is van calamiteiten. Het afbouwen en omvormen zal de nodige tijd vragen en op diverse locaties een ander gezicht hebben, afhankelijk van de buurt, de n oodzaak en kansen, zoals een koppeling aan verbeteringen van speelvoorzieningen elders in de buurt. Dit proces van afbouwen en omvormen vraagt begeleiding van een team van ambtenaren (wijkregisseur, beheer- der, beleidmedewerker spelen, medewerker van onder wijs), zo nodig aangevuld met wijkprofessionals als wijk- agent en jeugdwerker.
5.2 Inventariswaarde huidig en in streefbeeld De voorstellen in de analyse leiden ertoe dat het aantal speelplekken weliswaar afneemt, maar dat er tegelijk beter ingerichte centralere speelplekken worden gerealiseerd daar waar de doelgroep nu en komende jaren zal wonen. Het totale areaal aan toestellen neemt hierdoor af. Maar de afname houdt geen gelijke tred met het aantal speelplekken omdat op de grotere centrale plekken meer toeste llen worden voorgesteld. Daarbij houden we steeds voor ogen dat de kwaliteit van de speelvoorziening afhangt van de mate waarin de ruimte en de inrichting van een speelplek, inclusief de toestellen, aansluiten bij de basisbehoeften van de kinderen. In veel gevallen wonen er zo weinig kinderen of zijn er zoveel mooiere speelplekken in de nabijheid, dat bestaande plekken als secundair aangewezen kunnen worden. Verder zijn voor diverse speelplekken voorstellen gedaan voor verbetering. In onderstaande tabel is een overzicht van de wijzigingen in inventaris weergegeven. Totaal worden er op de te verbeteren plekken 42 nieuwe speeltoe- stellen voorgesteld en 81 nieuwe speelprikkels. Het aantal speel- en sporttoestellen neemt af van 680 in het huidige beeld naar 485 in het streefbeeld. Het aantal speelprikkels neemt echter toe van 37 in het huidige naar 109 in het toekomstige streefbeeld.
De veranderingen in afscheidingen, verhardingen en veiligheidsondergronden zijn be- paald naar rato van het aantal afnemende speel- of sporttoestellen. INVENTARIS | aanwezig | streefbeeld speelplekken | 183 | 106 met een functie voor kinderen | 120 | 77 met een functie voor jeugdigen | 116 | 65 met een functie voor jongeren | 60 | 37 aantal speel- en sporttoestellen | 680 | 485 aantal speelprikkels | 37 | 109 meters afscheidingen | 3245 | 2462 oppervlakte verhardingen | 5381 | 3973 oppervlakte veiligheidsondergrond | 12023 | 8592 Aanschafwaarde speel- en sporttoestellen | € 2.120.860 | € 1.625.715 speelprikkels | € 13.750 | € 31.750 afscheidingen | € 282.905 | € 215.941 verhardingen | € 501.629 | € 360.652 veiligheidsondergrond | € 809.960 | € 588.863 totaal toestellen en ondergronden | € 3.880.950 | € 2.888.378 De gemiddelde toestelprijs zonder veiligheidsondergrond bedraagt in Zutphen op dit moment circa Fout! Ongel- dige koppeling.. Dit is hoger dan het landelijk gemiddelde, dat ligt tussen de € 2.500 en € 3.000. In de gemiddelde prijs zijn echter ook een aantal zeer dure skatevoorzieningen meegenomen. Deze dure voorzieningen stuwen de gemiddelde toestelprijs omhoog.
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen | 33 OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 34 BIJLAGEN OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 35 BIJLAGE I. ANALYSE PER BUURT In deze bijlage staat een uitgebreide analyse per buurt beschreven. Hierin staat te lezen waarom gekozen is v oor verbetering of versobering van speelplekken per buurt. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 36 1.2 Speelruimte in Noordveen 1.1.1 Groenstructuur Noordveen Op de groenstructuurkaart3 is duidelijk te zien dat de buurten Hellenraetplein en Weg naar Laren en hun omgeving een stuk minder groen en grasvelden in de buurt hebben dan de andere buurten in deze wijk. In en rondom de buurt Voorsteralleekwartier ligt veel groen waarin de jeugd kan spelen. De Berkel is met name bij de buurt Voor- steralleekwartier goed bereikbaar voor spelende jeugd. 1.3 Noordveen Voorbeelden informele speelruimte in groen Noordveen 3 Nieuwland Advies / Dimensie Landschapsarchitectuur, Groenatlas Zutphen (2012), Huidige groenstructuur 2009
OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 37 1.1.2 Hellenraetplein en omgeving 1.1.3.1. Leeftijdsgroepen In de buurt Hellenraetplein en omgeving wonen circa 240 0- t/m 18-jarigen, ruim 80 kinderen, ruim 70 jeugdigen en iets minder dan 80 jongeren. Gezien het aantal kinderen van nu, wordt in de komende vijf tot tien jaar een stijging van het aantal jeugdigen verwacht en ook een lichte stijging van het aantal jongeren. Deze wijk heeft zich ver- jongd. 1.1.3.2. Informele speelruimte In buurt Hellenraetplein zijn weinig grasveldjes, bomen of bosschages te vinden. Rondom de buurt ligt langs Schim- melpennicklaan en de ijsbaan veel groen. Voor de jeugd biedt dit voldoende gelegenheid om hutten te bouwen en een balletje te trappen. Kinderen echter kunnen niet zelfstandig een stukje groen bereiken afgezien van het groen op de formele speelplekken of in hun eigen achtertuin. Er zijn smalle stoepen vrijwel overal in de buurt. Dit betekent dat kinderen zich makkelijk zelfstandig kunnen verplaatsen en zo leren fietsen, kunnen krijten en in de zon zitten. De informele speelruimte voor kinderen en jeugd is in deze wijk redelijk. Formele speelvoorzieningen vormen hier een aanvulling op. Jongeren zullen de supermarkt aan de Weg naar Laren gebruiken als ontmoetingspunt. Het is een levendige plek waar veel te zien is.
In overleg met de supermarkt enkele zitaanleidingen plaatsen. Daarnaast zijn er weinig infor- mele ontmoetingsplekken. De formele voorzieningen zijn hier voor jongeren zeker noodzakelijk. 1.1.3.3. Formele speelruimte Voor de iets meer dan 80 kinderen in deze buurt is er één centrale speelplek in de buurt aan het Hellenraetplein [NO 36]. Meer decentraal ligt de speelplek aan de Schimmelpennincklaan [ NO 39]. Rond beide plekken wonen dus meer dan 40 kinderen. Een stevige aantrekkelijke inrichting is in ieder geval bij plek [NO 36] gewenst. Voorge- steld wordt om hiervoor een nieuw ontwerp te maken met meer natuurlijke speelaanleidingen en meer uitdagende toestellen, bijvoorbeeld een groot klimnet of een grote draaischijf. Als aanvulling k unnen dan bij plek [ NO 39] de toestellen compleet worden vervangen door een natuurlijk speellandschap, in overleg met de buurt te ontwerpen en hoogstens één of twee toestellen te laten staan als totempaal. Voor jongeren zijn er diverse sportplekken aan de Schimmelpennincklaan: [NO 37], [NO 40] en [NO 202]. Omdat er in de directe omgeving geen scholengemeenschap of een andere centrale functie voor jongeren aanwezig is , wordt voorgesteld het aantal voorzieningen van drie naar twee terug te brengen. De pannakooi bij [ NO 202] en het grastrapveld bij [ NO 40] houden dan hun functie binnen het aanbod aan speelvoorzieningen.
Het verharde trapveld bij [NO 37] kan dan komen te vervallen. Informeel ontmoetingspunt bij de supermarkt Centrale speelplek aan het Hellen- raetplein [NO 36] verbeteren
1.1.3.4. | Wijzigingen per plek Speelplek | Tst | Categorie | Categorie nummer | Locatie | hui- | huidig | streefbeeld | Voorstel dig NO 36 | Hellenraetplein | 4 | 0 t/m 11 jaar | 0 t/m 11 jaar | Verbeteren voor kinderen en jeugd. NO 39 | Schimmelpennincklaan | 7 | 0 t/m 11 jaar | 0 t/m 11 jaar | Verbeteren voor kinderen en jeugd. NO 37 | Schimmelpennincklaan | 4 | 12 t/m 18 jaar | secundair | Speelplek omvormen. NO 40 | Schimmelpennincklaan | 2 | 6 t/m 18 jaar | 6 t/m 18 jaar | Geen wijzigingen. NO 202 | Schimmelpennincklaan | 1 | 6 t/m 18 jaar | 6 t/m 18 jaar | Geen wijzigingen. OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen | 38 OBB Ingenieursbureau 486.09 © Ruimte voor spelen in Zutphen 39 1.1.3 Weg naar Laren en omgeving 1.1.3.1 Leeftijdsgroepen In de buurt Weg naar Laren en omgeving wonen circa 230 0- t/m 18-jarigen, iets minder dan 80 kinderen, ruim 80 jeugdigen en iets minder dan 70 jongeren. Het aantal kinderen daalt iets ten opzichte van het aantal jeugdigen. De opbouw van de wijk doet daarom niet verwachten dat het aantal jeugdigen of jongeren de komende vijf tot tien jaar substantieel gaat veranderen. 1.1.3.2 Informele speelruimte De buurt Weg naar Laren en omgeving is qua informele speelruimte vergelijkbaar met de buurt Hellenraetplein. Er zijn weinig grasveldjes of bosschages.