CConstaterende datZutphen
Koppel je AI →
Document · PDF

1327656 - Bijlage 3 - Ambitiedocument De Hoven Noord

Ruimte - Oordeelsvormend 10 september 2026, gemeente ZutphenBij agendapunt: Gebiedsontwikkeling De Hoven Noord (indicatietijd 19.30 - 21.00 uur)14.624 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Titel wijzigen in: De Hoven Noord stedenbouwkundig plan VOCb Ambitiedocument - Concept De Hoven Noord, Zutphen Uitgevoerd door BügelHajema Adviseurs, 2026 Inhoudsopgave 1. Inleiding .................................................................4 | 8. Wonen ..................................................................42 2. Masterplan De Hoven Noord .................................. | 6 | Overgang openbaar - privé ........................................................ | 44 MeeDenkDagen en waarden ....................................................... | 8 | Woonsferen............................................................................... | 46 3. Karakter en identiteit van De Hoven ..................... | 10 | Buurtschap ...............................................................50 Thuis in de hoven noord........................................... | 12 | 9. Mobiliteit ............................................................. | 52 4. Stedenbouwkundige uitgangspunten per thema... | 14 | Langzaam verkeer ......................................................................54 Uitgangspunten nog aan te vullen .............................................15 | Gemotoriseerd verkeer | 58 Schematisch concept.................................................................

16 | Parkeeroplossingen ................................................................... | 62 5. Stedenbouwkundig plan VO | 18 | 10. Duurzaamheid & Klimaat.................................... 64 Ecovisie .................................................................... | 22 | Bijlagen.................................................................... | 66 6. Waterstructuur..................................................... | 28 7. Groene vingers ..................................................... 30 Primaire groenvoorziening ........................................................32 Secundaire groenvoorziening ....................................................36 Groen in de woonbuurten ......................................................... | 48 Spelen en ontmoeten............................................... | 40 3 Locatie plangebied (bron: Google Earth) De Hoven Noord vormt een nieuwe woonwijk aan de noordzijde van De Hoven, langs het open landschap van de IJssel. Deze locatie biedt een unieke kans om een toekomstbestendige, groene en sociaal verbonden buurt te realiseren, die voortbouwt op het karakter van De Hoven en aansluit bij de kwaliteiten van de plek. In dit Voorlopig Ontwerp (VO) zijn de ambities voor wonen, landschap, mobiliteit en duurzaamheid samengebracht in een integrale stedenbouwkundige opzet.

Ligging plangebied Het plangebied De Hoven Noord ligt op de linkeroever van de IJssel, direct tegenover de historische binnenstad van Zutphen. Het gebied bevindt zich in een overgangszone tussen stad en land en wordt landschappelijk bepaald door de aanwezigheid van oude riviermeanders, de oeverwallen en de nabijheid van het Veluwemassief. Vanuit de Veluwe stroomt kwelwater naar dit gebied, wat bijdraagt aan de unieke natuurlijke dynamiek en biodiversiteit. Omgeving plangebied De omgeving van het plangebied is veelzijdig. Aan de ene kant is er de nabijheid van de stad Zutphen, met zijn historische centrum en voorzieningen, terwijl aan de andere kant het landelijke en groene karakter van De Hoven behouden blijft. De ligging tussen de IJssel en de Veluwe geeft het gebied een sterke landschappelijke identiteit. De IJssel zorgt voor verbondenheid met het rivierengebied, maar vormt tegelijkertijd een fysieke barrière tussen stad en dorp. De nieuwe rondweg (N345) begrenst de westelijke en zuidelijke zijde van het plangebied en leidt doorgaand verkeer om De Hoven heen, waardoor het dorpskarakter van de kern wordt versterkt. Binnen het dorp zijn voorzieningen aanwezig zoals een basisschool, nieuw buurthuis en de voetbalvereniging.

Ook zijn er netwerken voor wandel- en fietsverkeer, waardoor het plangebied verbonden is met zowel Zutphen als het omliggende buitengebied, waaronder de uiterwaarden en de natuurgebied van de Overmarsch en de Hoendernesterbeek. Ontwikkeling in De Hoven Noord Het plangebied zelf sluit aan op bestaande linten en bebouwing, zoals langs de Hoveniersweg en de Weg naar Voorst. Het laatst genoemde is recent heringericht tot dorpse klinker-weg die past bij de beoogde woonkwaliteit. In het gebied zijn kassen gelegen, het Masterplan maakt verplaatsing van deze mogelijk. De kassen worden geclusterd langs het spoor, zo komt er ruimte vrij voor de nieuwe woonwijk. 4 1. Inleiding Beeld huidige Hoveniersweg Opgave en urgentie De ontwikkeling van De Hoven Noord staat niet op zichzelf, maar maakt deel uit van de bredere woningbouwopgave van de gemeente Zutphen. De komende jaren is er behoefte aan een divers woningaanbod voor verschillende doelgroepen, met bijzondere aandacht voor starters, gezinnen en senioren. De Hoven Noord biedt de kans om deze opgave te koppelen aan een kwalitatieve gebiedsontwikkeling, waarin niet alleen woningen worden toegevoegd, maar ook een toekomstbestendig woonmilieu ontstaat dat recht doet aan de landschappelijke en dorpse context van De Hoven. De ligging tussen de IJssel en de Veluwe maakt het gebied landschappelijk en ecologisch bijzonder.

Tegelijkertijd brengt deze positie specifieke uitdagingen met zich mee op het gebied van waterbeheer, bodemgesteldheid en klimaatadaptatie. In plaats van deze randvoorwaarden als beperking te zien, vormen zij juist het vertrekpunt voor het stedenbouwkundig ontwerp. Bodem, water en landschap zijn daarmee niet volgend, maar sturend in de opzet van de wijk. Leeswijzer Dit boekje presenteert het Voorlopig Ontwerp (VO) van het stedenbouwkundig plan voor De Hoven Noord in Zutphen. Het plan vormt een verdere uitwerking van het in oktober 2024 vastgestelde Masterplan De Hoven Noord en beschrijft hoe de ambities voor wonen, landschap, mobiliteit en duurzaamheid samenkomen in één integrale opzet. De opbouw van het document volgt een logische lijn van context en visie naar de ruimtelijke vertaling in het ontwerp. In de inleiding wordt de aanleiding en ligging van het plangebied toegelicht. Vervolgens wordt in het tweede hoofdstuk ingegaan op de hoofdstructuur van het masterplan en de resultaten van de MeeDenkDagen. Het derde hoofdstuk behandelt het karakter en de identiteit van De Hoven, waarbij de geschiedenis, het landschap en de ‘Heufse’ cultuur de basis vormen voor het nieuwe woongebied. In het daaropvolgende hoofdstuk worden de stedenbouwkundige uitgangspunten per thema samengebracht. Hoofdstukken 5 tot en met 9 vormen de kern van het boekje en presenteren het stedenbouwkundig plan.

Hier wordt de hoofdstructuur van de wijk beschreven, met kaarten, doorsneden en referentiebeelden die de ruimtelijke opzet inzichtelijk maken. De belangrijkste thema’s zoals water, groen, wonen en mobiliteit komen aan bod. Tot slot worden in hoofdstuk 10 de uitgangspunten voor duurzaamheid en klimaatadaptatie beschreven. In de bijlagen zijn aanvullende kaarten en persona’s te vinden, die meer detail en achtergrondinformatie van het plan illustreren. Het boekje is bedoeld als richtinggevend document voor gemeente, ontwerpers en betrokken partijen. Het vormt de basis voor de verdere uitwerking naar een definitief stedenbouwkundig plan en geeft een samenhangend beeld van hoe De Hoven Noord zich ontwikkelt tot een duurzame, groene en hechte woonwijk in de gemeente Zutphen. 5

Deelgebied wonen uit het Masterplan De Hoven Noord (bron: Bügelhajema Adviseurs) De Hoven gaat uitbreiden aan de noordzijde, dat gaat niet over een nieuwe rand maar over een nieuwe woonwijk met een dorps karakter. Een unieke plek dichtbij de stad Zutphen, aan de linkeroever van de rivier de IJssel. In de nieuwe wijk komt het dorpse en eigen ‘Heufs’ karakter terug. Het Masterplan (vastgesteld oktober 2024) vormt de basis voor de verdere gebiedsontwikkeling van De Hoven Noord. Het geeft de ruimtelijke kaders en uitgangspunten weer voor het gehele plangebied, bestaande uit het woongebied, de Groene Wig, het kassengebied en het Oude IJsselgebied. In dit rapport volgt de uitwerking in een stedenbouwkundig plan voor het woongebied. Woongebied Het woongebied bouwt op een vanzelfsprekende wijze door op het oude lint gelegen op de stroomrug en haakt aan op de weg van Voorst. Het woongebied biedt ruimte aan zowel wonen, collectief groen en ontmoetingsplekken voor alle leeftijden. Het gehele woongebied wordt goed ontsloten voor fietsers en voetgangers met korte fiets- en looproutes (zoveel mogelijk door het groen). Belangrijke kenmerken uit het Masterplan die van toepassing zijn op het woongebied zijn: • Een structuur van ‘blauw-groene’ vingers die vanaf de noordzijde het woongebied insteekt, dit zorgt voor een groene dooradering van de nieuwe wijk.

Tegelijkertijd kan het water worden vastgehouden - geborgen - of zonodig afgevoerd. • De woongebieden voegen zich op een organische manier tussen de blauw-groene vingers. • In alle woonbuurten is sprake van een mix in doelgroepen en woningtypes. De mix geldt per buurt maar ook per hofje en straat (en een goede mix per te ontwikkelen fase). • Geen ‘kijkgroen’ maar ruimte voor ‘bezig zijn in het groen’. Denk aan fruitteelt, voedselbos, waterberging, ontmoetingsplekken en speelplekken. • Geleidelijke overgang naar het landelijk gebied. • Een klimaatbestendige inrichting van de woonbuurten. • Goede bereikbaarheid per fiets en te voet. Langzaam verkeersroutes worden gekoppeld aan de blauwe-groene vingers. • Behoud van een dorps karakter met passende ‘dorpse dichtheid’. 6 2. Masterplan De Hoven Noord Masterplan De Hoven Noord (bron: Bügelhajema Adviseurs) 7

Wensbeeld MeeDenkDagen Het participatietraject voor De Hoven Noord is vanaf het begin opgezet als een open en uitnodigend proces, waarin bewoners, ondernemers, grondeigenaren en andere betrokkenen daadwerkelijk konden meedenken over de toekomst van de nieuwe wijk. Niet als een formeel inspraakmoment aan het einde, maar als een gezamenlijk ontwerpproces dat vanaf de start verweven was met de ontwikkeling van het masterplan. De keuze voor de term “MeeDenkdagen” onderstreept dit: het ging om dialoog, ontmoeting en gezamenlijke verbeelding. De bijeenkomsten vonden plaats in verschillende rondes, met een afwisseling van gesprekken, themasessies, creatieve werkvormen en interviews. Opvallend was dat niet alleen volwassenen hun stem lieten horen, ook kinderen van de basisschool dachten actief mee. Tijdens de sessies werd gevraagd naar voorkeuren of meningen, en juist ook naar de motieven erachter: waarom vinden mensen iets waardevol of juist storend? Dit leidde tot waardevolle gesprekken waarin niet alleen ideeën, maar ook gevoelens en ervaringen met de plek werden gedeeld. De sfeer tijdens de participatie was betrokken, persoonlijk en vaak verrassend constructief. Er ontstonden nieuwe verbindingen tussen bewoners, en mensen die elkaar niet eerder kenden, fantaseerden samen over hoe ze als toekomstige buren wilden samenleven.

In de koffieruimtes en aan de kniptafels ontstond zo al voorzichtig een wijkgevoel. De opbrengst van het participatieproces is niet alleen te vinden in wat er letterlijk op papier staat, maar juist ook in de houding waarmee het plan gemaakt is: met aandacht voor samenleven, ruimte voor verschillen, en het vertrouwen dat een nieuwe wijk pas echt gaat leven als bewoners zich erin herkennen. Het plan is dan ook niet ‘gemaakt voor’, maar ‘gemaakt met’ De Hoven. Waardenkaart Een belangrijk product van het traject was de zogeheten waardenkaart. Deze kaart brengt in beeld welke fysieke, sociale en landschappelijke kwaliteiten bewoners en betrokkenen toekennen aan het gebied. De waardenkaart is het resultaat van een onderbouwde verkenning van wat het gebied betekenisvol maakt en vormt een van de fundamenten onder de uitwerking van het plan. De Hoven Noord wordt ontwikkeld op basis van de waarden en identiteit van het gebied zoals die tijdens het participatieproces zijn opgehaald en vastgelegd in de waardenkaart. De waardenkaart is op de pagina hier rechts weergegeven. Belangrijke waarden zijn: • Dorps karakter: kleinschaligheid, vrijheid, ruimte voor ontmoeting en betrokkenheid. Behoud bij de ontwikkeling ook de dorpachtige uitstraling. • Heufse identiteit: trots op lokale wortels en tradities, herkenbare eigen sfeer en gemeenschap.

• Landschappelijke kwaliteit: zichtlijnen, groenstructuren, vruchtbare bodem, beleving van het rivierenlandschap. Het open karakter is hierbij ook van belang. • Samenhang en gemengd wonen: plek voor iedereen, van starters tot senioren, van import tot geboren en getogen ‘Heuvenezen’. • Verbinding met de natuur: water- en bodemsturing, robuuste groenzones, ecologische verbindingen. • Gebruiksgroen: actief groen met ruimte voor spelen, tuinieren, verblijven en ontmoeten. Het landschap biedt ruimte voor mooie fietsroutes en een mooi wandelgebied. • Vrijheid en zelfrealisatie: ruimte voor eigen initiatief, bijvoorbeeld in CPO, woon- werkcombinaties of collectieve woonvormen. 8 MeeDenkDagen en waarden Waardenkaart De Hoven Noord (bron: Bügelhajema Adviseurs) 9

De Hoven heeft een uitgesproken eigen karakter en identiteit. De belangrijkste waarden zijn in het Masterplan (vastgesteld oktober 2024) benoemd. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het karakter en de identiteit van het gebied. Het beeldkwaliteitsplan gaat dieper in op het dorpse karakter van De Hoven. De Hoven wordt gekenmerkt als een zelfstandige kern met een dorpse sfeer. Hoewel het tegenover de stad Zutphen aan de overzijde van de IJssel ligt, is de schaal en structuur van De Hoven veel dorpser. Het landelijk karakter wordt versterkt door de kleinschaligheid, de informele structuur en de vrijheid in de opzet. Er is ruimte voor rommeligheid en creativiteit. De Hoven kent een sterke eigen identiteit, vaak aangeduid als ‘Heufs’: • Er is een duidelijke gemeenschapscultuur met informele netwerken. • Kleinschaligheid en gemeenschappelijkheid zijn belangrijke sociale waarden. • Inwoners wonen niet ‘naast’ elkaar, maar met elkaar. • Ontmoetingsplekken voor alle leeftijden. Er is sprake van een zekere ‘ongeordendheid’, die als positief wordt ervaren. Dit kenmerkt zich door grotere percelen met ruimte voor eigen invulling, een mix van wonen, werken en tuinieren en de creatieve en organische bebouwingsvormen. Ruimtelijke kwaliteiten als drager De Hoven onderscheidt zich door een eigen karakter dat diep verankerd is in de geschiedenis en het gebruik van het landschap.

De Hoven ligt op een oeverwal in een oude IJsselmeander. De ligging heeft het dorp in de geschiedenis beschermd tegen overstromingen en is bepalend geweest voor de ruimtelijke structuur. Het dorp is ontstaan op een kruispunt van oude wegen tussen Arnhem en Apeldoorn, bij de oversteek naar Zutphen. De Hoven heeft een unieke ligging tussen de Veluwe en de IJssel. De eerste bebouwing bestond uit T-boerderijen en later krukhuizen. Van oudsher is het gebied verbonden met tuinbouw: groentetelers, plantenkwekers en voormalige rozenkweter De Wilde. De (glas)tuinbouw had een belangrijke economische betekenis en vormt nog steeds onderdeel van het DNA van het gebied. De historische ontwikkeling is nog altijd zichtbaar in de ruimtelijke structuur door bijvoorbeeld de aanwezigheid van glastuinbouw en de ruimte voor woon-werklocaties en hovenierachtige woonvormen. Het Hovenierslint is onderscheidend voor de historische tuinbouwsfeer. Langs de Hoveniersweg zijn op grotere bedrijfskavels gelegen waar ook op wordt gewoond. De kwaliteit van dit lint is herkenbaar binnen het gebied en als uitgangspunt geldt een versterking van de grotere kavels met mogelijke woon-werkfuncties met een schuur of kleine kas, met behoud van een lagere bebouwingsdichtheid. Landschap Het oeverwallenlandschap is ontstaan door overstromingen van de rivier de IJssel, waarbij grove en fijne zandlagen werden afgezet.

Deze langgerekte oeverwallen functioneren als natuurlijke dijken die het achterliggende land beschermen tegen hoogwater. Elke overstroming liet een nieuwe laag achter, wat resulteerde in een gelaagd bodemprofiel. Het gebied is bijzonder vruchtbaar. Het aangrenzende uiterwaardenlandschap speelt een andere maar eveneens belangrijke rol. De uiterwaarden liggen tussen het zomerbed van de rivier en de hoge winterdijk. Bij hoogwater mogen deze gebieden onderlopen, waardoor de rivier meer ruimte krijgt en omliggende dorpen worden beschermd. Door de overstromingen zijn deze gronden vruchtbaar en worden ze vaak gebruikt voor landbouw of veeteelt. Kenmerkend zijn de vlakke terreinen, natte zones en oude nevengeulen van de IJssel, die nog zichtbaar zijn in het landschap. In en nabij het plangebied liggen verschillende (beschermde) natuurgebieden. De Empermeander bestaat uit open, deels verland water met rietlanden en bospercelen. De Overmarsch en de Sprabanen kennen erfbeplantingen bestaande uit populieren en meidoorns. Cultuurhistorie en archeologie De naam De Hoven verwijst naar de oorspronkelijke ontginning van hofsteden en boerderijen op de vruchtbare zandruggen die door de rivier de IJssel zijn afgezet. De rivier speelde een centrale rol in de ontwikkeling van zowel Zutphen als De Hoven.

De meanderende IJssel vormde oeverwallen waarop veilig gewoond kon worden, terwijl de lagere gronden benut werden voor landbouw. Deze natuurlijke gesteldheid bepaalde het ruimtelijk patroon van het gebied. Zutphen groeide uit tot een belangrijke handelsstad aan de IJssel. Als Hanzestad was het eeuwenlang een knooppunt van rivierhandel en later ook van landroutes richting Arnhem en Apeldoorn. De ligging van De Hoven aan de overzijde van de rivier gaf het de rol van toegangspoort tot de stad. 10 3. Karakter en identiteit van De Hoven Historische Tijdlijn (bron: Bügelhajema Adviseurs) Tijdens de Tachtigjarige Oorlog was deze strategische positie van groot belang: langs de IJssel en bij De Hoven werden schansen en verdedigingswerken aangelegd om de stad Zutphen te beschermen. Mogelijk zijn er nog greppels, wallen of structuren herkenbaar. In de uiterwaarden en nabij Huize De Marsch verrezen steenfabrieken die gebruikmaakten van de klei uit de rivierafzettingen. Ook het monumentale pand De IJsselstroom, een voormalige wasserij, herinnert aan dit industriële verleden. Ook in de Tweede Wereldoorlog speelde De Hoven een rol. De IJsselbrug was een belangrijke strategische verbinding die zwaar bevochten werd. Archeologisch onderzoek heeft duidelijke aanwijzingen voor militaire ingrepen zoals loopgraven, stellingen en versperringen bevestigd.

Belangrijke pijlers voor de ontwikkeling voor De Hoven Noord: • Het gebied wordt omarmd door de natuur en het landschap van de Overmarsch, natuurgebied Oude IJselarm met hoge natuurwaarde. • Groene vingers uit het landschap van de Overmarsch lopen door in De Hoven Noord. • Een geleidelijke overgang van woongebied naar landelijk gebied. • Water en bodem zijn sturend: de uitbreiding van de Hoven Noord is gepland op de hoger gelegen oeverwal. • Benutten aanwezigheid (zichtlijnen) De Marsch, IJsselstroom. 11

“Wat fijn dat er zo veel fietspaden hier zijn” “Ik word heel blij van de spontane momentjes” Buurtfeest (bron: All Kinds of Everything) “In De Hoven Noord begint het nieuwe leven voor de bewoners langzaam vorm te krijgen.” Dorps - Duurzaam - Dichtbij Maandag: Een praktisch praatje Op een vroege maandagmorgen kleurt het zonlicht de gevels van De Hoven Noord goudgeel. De vogels tsjirpen en Daan stapt op zijn fiets richting het installatiebedrijf waar hij werkt. Hij ziet Peter in de weer met een regenton die scheef hangt. Daan stopt even, kijkt toe en zegt: “Als je dat iets hoger monteert, loopt ’t water beter weg.” Peter knikt. Ze praten kort door over de afvoer en wat er nog allemaal geregeld moet worden in de tuin. Dan vervolgt Daan zijn weg over de fietsstraat van de Hoveniersweg. In De Hoven Noord is de auto te gast. De paden zijn ruim, groen en fietsers, voetgangers en OV-gebruikers gaan voor. Dat zorgt voor rust, veiligheid en onverwachte ontmoetingen. Dat is nou net waar deze buurt om draait. Dinsdag: Kruiden uit de tuin In de middag zit mevrouw van Dijk in de zon op een bankje met een boek. Sara loopt voorbij met een schaartje en een handje verse kruiden uit de gezamenlijke tuin. Ze groeten elkaar. Mevrouw van Dijk vraagt waar de munt vandaan komt. “Uit dat vak links achterin,” antwoordt Sara. “Neem gerust wat mee als je thee wilt maken.” Ze knikt, en loopt verder.

In De Hoven Noord is ruimte voor gezamenlijke initiatieven zoals een moestuin of voedselbos. Deze plekken stimuleren sociale interactie en zorgen voor een lokaal, duurzaam voedselaanbod. Woensdag: Voorlezen bij de basisschool Mevrouw van Dijk leest voor aan een klein groepje kinderen in een van de klaslokalen van de basisschool. Marleen is erbij en heeft een tas vol knutselspullen mee. Haar kinderen, Lena en Siem, zitten tussen de andere kinderen, waaronder ook de creatieveling van de familie Rahmani, dat met 12 THUIS IN DE HOVEN NOORD “De kinderen fietsen veilig zelf naar school” “De omgevings is erg kind- vriendelijk” “Om lekker dicht bij huis te kunnen wandelen is prachtig” “Wij houden van het ontmoeten van de buren” viltstiften meteen zijn eigen versie van het verhaal tekent. Mats van Jasmijn en Bas kijkt rustig om zich heen in zijn kinderwagen. De nieuwe inwoners maken graag gebruik van de ruimte op de basisschool, zeker omdat deze snel en veilig te bereiken is vanuit De Hoven Noord. Donderdag: Wandelen in het groen Mark werkt vandaag thuis. Zijn kinderen komen dat weekend weer langs, dus hij maakt de logeerkamer alvast op. Aan het einde van de middag sluit Mark zijn werkdag af met een blokje om. Dit keer komt hij Ingrid tegen, ze loopt vaak een rondje om de wijk. Ze lopen een stukje samen op. Ze praten over hoe fijn het is om hier een grote groene buitenruimte te hebben.

Vanuit de woonbuurten in De Hoven Noord ben je gemakkelijk in het groen en zijn verschillende ommetjes in de woonwijk mogelijk. Vrijdag: Spelen en een borrel De kinderen van familie Rahmani zijn buiten aan het voetballen. Op het speelveldje verzamelen zich ondertussen steeds meer kinderen. Daan besluit de kinderen wat slimme trucs te leren, hij geeft immers ook training bij de voetbalclub in De Hoven. Bas komt thuis van zijn werk en sluit aan bij Jeroen, die met een biertje op een bankje zit terwijl zijn kinderen nog even spelen. Lotte en Sara komen met een schaal wraps. De borrel is niet gepland, maar groeit vanzelf. De Hoven Noord biedt ruimte voor spelen en ontmoeting voor alle leeftijden, daartoe zijn er verschillende plekken in de woonwijk. De beschrijving is gebaseerd op fictieve persona’s die de verschillende doelgroepen vertegenwoordigen binnen de toekomstige woonwijk De Hoven Noord. Elk van deze persona’s is zorgvuldig samengesteld op basis van wensen, leefstijlen en woonbehoeften zoals die in de praktijk voorkomen. Ze laten zien hoe uiteenlopende huishoudens, jong en oud, alleenstaand of met gezin, praktisch of idealistisch, op hun eigen manier invulling geven aan het wonen in deze nieuwe buurt. Hier brengen we hun verhalen tot leven, zodat we een beeld krijgen van hoe De Hoven Noord kan uitgroeien tot een levendige, betrokken gemeenschap.

De ontmoetingen die beschreven worden zijn illustratief en verbeelden hoe spontane contacten en gezamenlijke initiatieven kunnen bijdragen aan een fijne leefomgeving voor iedereen. De uitwerking van de persona’s met hun achtergrond, wensen en knelpunten zijn opgenomen in de bijlage. Zaterdag: Buurtfeestje buiten Zaterdagavond is er voor het eerst een buurtmoment dat echt van tevoren is georganiseerd. Lotte, Sara en Marleen hebben het voorbereid. Iedereen neemt iets mee. Er is een tafel met verschillende gerechten: salade van Ingrid, een schaal met groenten van Jeroen, en Daan’s vaste bijdrage: een barbecue met vlees en vegetarische spiesjes. De kinderen rennen rond tussen de stoelen en spelen verstoppertje. Ondertussen praat Jasmijn met Leila over het opzetten van een ruilkastje voor de wijk. Mark speelt kort een rustig liedje op zijn gitaar. Mevrouw van Dijk zit onder een parasol en praat even met Farid, die vertelt over zijn werk op school. Ze vinden elkaar in hun achtergrond in het onderwijs. De avondlucht in De Hoven Noord kleurt paarsroze. Er wordt gegeten, gelachten en gedeeld. En precies dát is De Hoven Noord. Een wijk waar jong en oud zich thuis voelt. Waar duurzaam wonen geen ideaal is, maar vanzelfspreken. Waar mensen elkaar kennen, ontmoeten en iets voor elkaar betekenen. Een plek die leeft, beweegt en bloeit: samen met haar inwoners. 13

Dit hoofdstuk benoemd de uitgangspunten die gelden voor de uitwerking van het stedenbouwkundig plan voor De Hoven Noord. Onderzoek als basis Voor de uitwerking van het stedenbouwkundig plan voor De Hoven Noord zijn verschillende onderzoeken betrokken, waaronder verkeersstudies en milieu- en ecologische onderzoeken. Deze bieden inzicht in verkeersafwikkeling, bereikbaarheid en milieucondities. Samen vormen ze een toetsingskader voor het plan. Ambtelijke uitgangspunten Vanuit de gemeente gelden randvoorwaarden op het gebied van waterbeheer en materiaalgebruik. Er wordt uitgegaan van klimaatadaptief bouwen en het toepassen van duurzame, circulaire materialen. Regenwater wordt oppervlakkig afgevoerd volgens het principe vasthouden - bergen - afvoeren. Bodem en water sturend Het ontwerp sluit aan bij de natuurlijke condities van het landschap. De hogere zandige oeverwal wordt benut als veilige en droge plek voor woningbouw (zie Masterplan). Het water wordt natuurlijk afgevoerd richting de lagere delen. Hiermee wordt ingespeeld op klimaatadaptatie, droogte en waterveiligheid.

Voor waterberging in de woonwijk gelden de volgende uitgangspunten: • De waterbergingseis wordt binnen de plangrenzen opgevangen, er is geen afwendeling buiten het plangebied • Ontwerp volgens trits vasthouden - bergen - afvoeren • Wateropvang wordt gecombineerd met groen en spelen • Waterberging en afwatering gebeurt zo veel mogelijk op natuurlijke wijze: alleen technische maatregelen als het echt niet anders kan Gebiedslabel (Greenlabel) Voor De Hoven Noord wordt gestreefd naar een hoge score binnen het Greenlabel. Dit betekent dat de wijk niet alleen duurzaam wordt ingericht, maar ook meetbaar bijdraagt aan biodiversiteit, klimaatadaptatie, circulariteit en gezonde leefkwaliteit. Woningbouwprogramma Het woningbouwprogramma voorziet in circa 900 woningen, in een mix van rijwoningen, 2-onder-1-kapwoningen, seniorenwoningen, appartementen en vrije kavels met ruimte voor kleine bedrijfjes aan huis. Er wordt uitgegaan van een goede verhouding koop/huur en een fasering die inspeelt op de actuele woonvraag. Voor het woningbouwprogramma gelden de volgende uitgangspunten: • Sociale huur is 30% • Betaalbare koop is 40% • Vrije sector is 30% • Aandacht voor wonen met zorgfunctie dichtbij voorzieningen Infrastructuur De ontsluiting richt zich primair op langzaam verkeer, waarbij de auto niet de directe routes volgt en parkeren wordt opgelost in hofjes en koffers.

Voor de infrastructuur gelden de volgende uitgangspunten: • De kortste routes zijn voor langzaam verkeer (richting centrum De Hoven, Zutphen, Station, sport en school) • Er zijn meerdere, veilige fiets- en wandelroutes in de woonwijk • Langzaam verkeersroutes liggen aan het groen • Bewuste ‘lange’ route voor autoverkeer om dit te ontmoedigen • Herinrichting van bestaande wegen zoals de Hoveniersweg en de Lijnbaanstraat Ecologische wijk De Hoven Noord wordt ontwikkeld als een ecologische wijk waarin natuurwaarden nadrukkelijk worden verankerd. De groene vingers vormen daarbij de dragende structuur: zij functioneren als natuurlijke verbindingszones die de woonwijk en het landschap aan elkaar koppelen en tegelijkertijd een gebruiksfunctie hebben als speel- en ontmoetingsplekken, voedselbos of wateropvangzone. De wijk wordt daarbij opgebouwd uit samenhangende ecologische structuren: rustige, robuuste groenblauwe zones aan de randen, fijnmaziger groen door de wijk en natuurinclusieve voorzieningen op en aan gebouwen. Zo ontstaat een netwerk van leefgebieden voor diverse fauna. De Ecovisie benadrukt bovendien de betrokkenheid van de bewoners bij de inrichting en beheer van de groene ruimtes, waardoor biodiversiteit en gemeenschap samen opgaan. 14 4.

Stedenbouwkundige uitgangspunten per thema Impressie (bron: Bügelhajema Adviseurs) Sociale duurzaamheid Een belangrijk uitgangspunt is dat bewoners niet alleen naast elkaar, maar mét elkaar wonen. Daarom staat in De Hoven Noord het wonen rond gedeelde ruimtes centraal. Verspreid door de wijk liggen groene hofjes waar woningen zich op oriënteren. De hofjes bieden ruimte voor spontane ontmoetingen, gezamenlijke activiteiten en dagelijks contact tussen buren. Doordat voordeuren, verblijfsruimtes en langzaamverkeerroutes op deze plekken zijn gericht, ontstaat vanzelf sociale interactie en sociale veiligheid. Naast de hofjes krijgen ook ontmoetingsplekken in het openbaar gebied een belangrijke rol. Denk aan buurtbankjes onder bomen, een gezamenlijke moestuin, speelplekken waar jong en oud elkaar tegenkomen, en informele “rommelplekken” waar kinderen vrij kunnen bouwen, ontdekken en spelen. Deze plekken zijn bewust niet volledig dicht ontworpen, maar laten ruimte voor toe-eigening door bewoners. Zo groeit de wijk mee met haar gebruikers. De Hoven Noord zet in op een mix van doelgroepen en woonvormen. Starters, gezinnen, alleenstaanden en senioren wonen door elkaar, in verschillende woningtypen en prijscategorieën. Deze diversiteit vergroot de levendigheid van de buurt en versterkt onderlinge verbondenheid. 15

Schema 2 (bron: Bügelhajema Adviseurs)Schema 1 (bron: Bügelhajema Adviseurs) 1. Het landschap prikt met groene vingers De Hoven Noord in. Vanuit het omliggende landschap steken groene vingers het plangebied in. Deze groene structuren zorgen ervoor dat het landschap voelbaar aanwezig blijft binnen de wijk en dat er visuele en ecologische verbindingen ontstaan tussen het buitengebied en de nieuwe woonomgeving. 2. Een zichtbare, groene route tussen cultuurhistorische parels. De volgende laag van het concept is een horizontale as die cultuurhistorische plekken met elkaar verbindt. Hierdoor ontstaat een netwerk waarin het landschap niet alleen naar binnen komt, maar ook dwars door het gebied heen loopt en de historische kwaliteiten beleefbaar maakt. 16 Schematisch concept Schema 4 (bron: Bügelhajema Adviseurs)Schema 3 (bron: Bügelhajema Adviseurs) 3. Rekening houdend met bestaande (lint)structuren. Voortbordurend op de horizontale as, wordt er vervolgens de relatie gelegd met de bestaande lintstructuren. Er wordt rekening gehouden met de huidige bewoners en de kwaliteit van het lint wordt als uniek ensemble opgenomen in het plan, waardoor de historische opbouw van het dorp herkenbaar blijft. 4. Fietsverbindingen door het woongebied zijn leidend. Binnen het raamwerk van groene vingers, cultuurhistorische routes en lintstructuren wordt de fietsstructuur ingevuld.

Fietsverbindingen koppelen de verschillende lagen met elkaar en maken de wijk toegankelijk en toekomstbestendig, met nadruk op duurzame en gezonde mobiliteit. 17

Het stedenbouwkundig plan voor De Hoven Noord is ontwikkeld vanuit een groen raamwerk waarin de groenstructuur leidend is voor de inrichting en oriëntatie van de wijk. In plaats van wegen bepaalt het landschap de structuur van de buurt. De wijk wordt daardoor opgedeeld in zones. Historische structuren en cultuurhistorische elementen, zoals de voormalige steenfabriek, zijn belangrijke inspiratiebronnen geweest en komen tot uiting in de naamgeving (bijvoorbeeld ‘SteenHoven’) en architectuur. Het plan is opgebouwd met organische verkavelingsprincipes en kent een grote mate van differentiatie in architectuur, sfeer en woonsferen. Groene vingers De groene en blauwe vingers vormen de drager van de hoofdstructuur. Deze robuuste linten van groen en water steken diep het woongebied in en verbinden de wijk met het omliggende rivierenlandschap en de natuur van de Overmarsch. De vingers zorgen voor schaduw, verkoeling, biodiversiteit en waterberging, en fungeren tegelijk als leef- en ontmoetingsruimtes met paden, speelvoorzieningen en kleinschalige teel- en voedselplekken. Bovendien worden sommige delen van het gebied juist minder intensief ingericht voor menselijk gebruik, ten behoeve van ecologie (en waterberging). Deze zones zijn rustiger en ook onverlicht in het donker. Zeker de randen van het plangebied zijn belangrijk vanuit ecologisch oogpunt.

Verkeersopzet De verkeersopzet is vormgegeven vanuit het principe van STOMP (Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility as a Service, en pas daarna de Personenauto). Dit betekent dat voetgangers en fietsers de hoogste prioriteit krijgen, met directe en aantrekkelijke routes door het groen richting voorzieningen, Zutphen en de stations. Veelal liggen de fietsroutes als losse paden in het groen. De wijk wordt aan de westzijde ontsloten voor autoverkeer via de rondweg en de Weg naar Voorst, zodat doorgaand verkeer de woongebieden mijdt. Daarmee wordt de verkeersdruk op de Weg naar Voorst bewust beperkt. Binnen het woongebied zelf is de auto op sommige wegen “te gast”: parkeren gebeurt in hofjes en kleine parkeerkoffers. Mini-maatschappijen De buurtjes in De Hoven Noord worden niet opgezet als volledig unieke wijken met ieder een totaal eigen identiteit, maar juist als kleinschalige minimaatschappijen. Elk buurtje vormt een afspiegeling van de diversiteit van De Hoven als geheel. Dit betekent dat er in elk buurtje een goede mix van woningtypen en doelgroepen aanwezig is: van starterswoningen tot seniorenwoningen, van rijwoningen tot 2-onder-1-kapwoningen en vrije kavels. Zo ontstaat er binnen elk deelgebied een sociale balans, waarbij verschillende generaties en leefstijlen naast én met elkaar wonen.

In elke buurt ligt een of meerdere collectieve ruimtes, zoals een hof, een speelplek, een wadi-rand of een gemeenschappelijke groenzone. Deze plekken stimuleren dagelijkse ontmoeting en dragen bij aan sociale cohesie, informele ontmoeting en onderlinge betrokkenheid. Door woningen met hun voorzijde te richten op deze collectieve ruimten en langzaamverkeerroutes, ontstaat sociale veiligheid door informele controle en levendigheid in de openbare ruimte. Flexibiliteit en toekomst Het plan is gericht op flexibiliteit en toekomstige ontwikkelingen. De Hoven Noord is ontworpen met het oog op aanpasbaarheid en de mogelijkheid voor gefaseerde realisatie. Dit betekent dat het plan niet statisch is, maar ruimte biedt voor toekomstige aanpassingen en uitbreidingen op basis van veranderende behoeften en inzichten. De opties voor verdere uitbreiding, met name langs de IJssel, worden bewust opengehouden, waardoor het gebied zich organisch kan ontwikkelen en kan inspelen op toekomstige demografische en maatschappelijke verschuivingen. Deze toekomstbestendige benadering zorgt ervoor dat De Hoven Noord een dynamische en veerkrachtige wijk blijft. 18 5. Stedenbouwkundig plan VO Stedenbouwkundig plan VO De Hoven Noord (bron: Bügelhajema Adviseurs) 19

Doorsnede Hoveniersweg (bron: Bügelhajema Adviseurs) Inpassing Hoveniersweg De Hoveniersweg wordt zorgvuldig ingepast in de nieuwe structuur. Dit historische lint met zijn hovenierssfeer en grotere kavels blijft herkenbaar als drager van de identiteit van De Hoven. De nieuwe bebouwing langs de Hoveniersweg krijgt een lagere dichtheid en ruimte voor werklocaties aan huis, waardoor de hovenierssfeer behouden en versterkt wordt. Ook worden de kavels omringd door een bomensingel. De lintbebouwing blijft daarmee onderscheidend en vormt een overgangszone tussen de bestaande kern en de nieuwe buurtjes. 20

Referenties organische woonwijken (bronnen: Kwadijkerpark, Weidewald, Harderweide, Doonheide) Organisch, dorps karakter Het stedenbouwkundig plan sluit goed aan bij een dorps karakter, doordat het uitgaat van een opbouw en inrichting die kleinschaligheid, ruimtelijke variatie en menselijke maat centraal stelt. De wijk wordt ontworpen als een organisch geheel, waarbij de verkaveling niet strak of repetitief is. Dit zorgt voor herkenbare buurtjes met een informele, losse opbouw en relaties die aansluiten op de omgeving, zoals het dijklandschap en de ‘dorpse rafelige randen’. Er is ruimte voor lucht en groen in de wijk, passend bij een dorps woonmilieu. Daarnaast bestaat het woningaanbod grotendeels uit grondgebonden woningen. Denk aan rijwoningen, twee-onder-een-kapwoningen en vrijstaande huizen, afgewisseld met enkele hofjes of kleinschalige appartementen. 21

Een goede verbinding binnen en buiten de wijk (bron: BügelHajema Adviseurs) Binnen de Hoven Noord wordt expliciet ruimte gecreëerd voor natuur en ecologie. De ontwikkeling van deze wijk kenmerkt zich door een hoog ambitieniveau op het gebied van natuurinclusiviteit en ecologische kwaliteit. De inrichting is zodanig ontworpen dat deze aansluit op zowel de bestaande natuur als de omgevingsnatuur. Daartoe is een Ecovisie opgesteld. Doel en opbouw Ecovisie Het doel van de Ecovisie is om bij te dragen aan de ontwikkeling van een wijk die zowel natuurinclusief als duurzaam van hoge kwaliteit is. De Ecovisie is gebaseerd op de volgende uitgangspunten: • Er moet een goede verbinding zijn tussen de natuur binnen én buiten de wijk. Dit betekent dat de wijk geen negatieve invloed mag uitoefenen op de omliggende natuur en waar mogelijk zelfs positief moet bijdragen; • Groenstructuren worden ingericht voor ambassadeurssoorten. Het gebied moet leefruimte bieden aan diersoorten die nu al aanwezig zijn en tevens extra leefgebied creëren voor soorten uit de omgeving; • Bewoners moeten een groene beleving ervaren. Mensen in de wijk moeten optimaal kunnen genieten van natuurlijk groen, waarbij ook kinderen met natuur en natuureducatie kunnen opgroeien. Hieronder volgt een korte toelichting op de uitgangspunten en gehanteerde kaders. De volledige Ecovisie is te vinden in de bijlage.

Een goede verbinding tussen natuur binnen en buiten de wijk De Hoven Noord ligt in een oude rivierarm van de IJssel en maakt deel uit van het Overmarsch-gebied. De omliggende natuur bestaat uit stilstaande wateren omgeven door moeras, vochtig grasland en beekbegeleid bos. Het relatief hoger gelegen terrein van de wijk en haar directe omgeving beperkt de potentie voor natte natuurtypen. In plaats daarvan sluit de wijk aan bij het omringende kleinschalige cultuurlandschap. Het ontwerp is zorgvuldig afgestemd op de omgeving en houdt rekening met de wederzijdse invloeden tussen de wijk en landschap. Door toepassing van wadi’s en zones met riet- en moerasplanten wordt infiltratie mogelijk gemaakt en de waterkwaliteit verbeterd. De groenstructuren in en aan de rand van de wijk zijn ingericht als ecologische verbindingszones, zodat soorten uit de omgeving veilig kunnen migreren door het open landschap. 22 ECOVISIE Voor dit onderdeel worden de volgende kaders gebruikt: • De wijk wordt zo ingericht dat zowel het NL Gebiedslabel als de Basiskwaliteit Natuur zo hoog mogelijk scoren. Het doel is niet alleen een goede score behalen, maar ook zorgvuldig duurzame keuzes maken via een goed overwogen proces. • Uit de quickscan natuurtoets en de aanvullende nadere onderzoeken blijkt welke soorten natuur er in het gebied voorkomen.

Het ecologisch ontwerp houdt rekening met deze aanwezige natuurwaarden. Er blijft ruimte om het ontwerp aan te passen op basis van de resultaten van de natuuronderzoeken. • Het groen in de wijk sluit aan bij het provinciale en gemeentelijke natuurbeleid. Waar het kan, worden doelen voor ecologische en landschappelijke kwaliteiten in het ontwerp opgenomen. In de Hoven Noord zijn onder andere mogelijkheden voor bosranden, zomen, hagen, moerasgebieden, bloemrijke ruigten en bermen, evenals natuurinclusieve bebouwing en tuinen. • Voor het ontwerp van de groenstructuren zijn negen ambassadeurssoorten gekozen. Door het groen af te stemmen op deze soorten, ontstaat er leefgebied en verbinding voor belangrijke dieren en planten in het gebied. • 1. Staring Advies (2024) Quickscan natuurtoets De Hoven Noord in Zutphen, rapportnr. 2817, 27-11-2024. 2. Deze onderzoeken lopen nog. 3. Provinciale Omgevingsverordening - Kernkwaliteiten Deelgebieden t.b.v. natuur en landschap, 2023 4. Biodiversiteitsplan Zutphen 2023 en Natuurinclusief bouwen Zutphen 2025 (concept) 23

Steenuil (Piet Munsterman - Nature Today) Wezel (Jo Hermans - Waarneming.nl) Kamsalamander (Jelger Herder - RAVON) Groenstructuren ingericht voor ambassadeurssoorten Binnen de woonwijk worden primaire (ongeveer 25 meter breed) en secundaire (minder dan 10 meter breed) groenstructuren gerealiseerd. Groenstructuren binnen woonwijken kennen altijd een vorm van dubbelgebruik; naast hun ecologische functie zijn ze bedoeld voor bewoning, ontmoeting en recreatie. In het ontwerp is daarom gekozen voor zonering; het centrale, zuidelijke deel bevat meer gebruiksgroen, terwijl de randen sterker zijn gericht op natuurgroen. Dit biedt schuwere soorten, zoals de steenuil, beschutting aan de rand van de wijk, terwijl algemene stadssoorten, zoals de egel, ook in het binnengebied kunnen leven. Voor het ontwerp van de groenstructuren worden specifieke ambassadeursoorten gehanteerd als richtinggevend kader. Voor de primaire groenstructuren zijn dit de steenuil, wezel en kamsalamander; voor de secundaire structuren de egel, witte kwikstaart en het icarusblauwtje. De habitateisen van deze soorten vormen de basis voor de inrichting, met onder meer ruimte voor struweel, gemengde hagen, bloemrijke zoomvegetaties, poelen en retentiegebieden.

Ook op en rond de bebouwing worden leefomstandigheden gecreëerd voor diverse soorten, waarbij laatvlieger, huiszwaluw en rosse metselbij als ambassadeursoorten fungeren. Bij het inrichten van de groenstructuren worden verschillende uitgangspunten gevolgd en maatregelen toegepast: • De menselijke invloed in deze groengebieden wordt beperkt. Factoren zoals verstoring door mensen en huisdieren, intensief beheer, verkeersslachtoffers en vervuiling verminderen namelijk het ecologisch potentieel. Door de inrichting wordt een evenwicht gecreëerd tussen recreatiegroen en natuurgroen. • Dieren krijgen veilige verbindingsroutes in de wijk; zowel de primaire als secundaire groenstructuren zijn zo geplaatst en ingericht dat dieren zich veilig kunnen verplaatsen, binnen of naar buiten de wijk. Met struiken en hagen en donkere stukken worden beschutte routes voor dieren gevormd. • De primaire groenstructuren vormen de hoofdstructuur voor natuurontwikkeling in de wijk en bieden ruimte aan verschillende soorten. Secundaire structuren ondersteunen dit netwerk met veilige doorgangen en leefruimte voor kleinere dieren. Aan en rond gebouwen komen voorzieningen voor soorten die juist in dorpen en steden leven. • De inrichting van de primaire structuren houdt specifiek rekening met de ambassadeurssoorten steenuil, wezel en kamsalamander.

Zo worden 24 ECOVISIE Icarusblauwtje (Henk Bosma - Vlinderstichting) Rosse metselbij (Petra Fleurbaaij - Waarneming.nl)Egel (natuurmonumenten) Laatvlieger (Wikipedia) Witte Kwikstaart (Wikipedia) Huiszwaluw (gemeente Zutphen) bijvoorbeeld bomen en nestkasten geplaatst voor steenuilen, hagen en takkenrillen aangelegd voor wezels, en waar mogelijk poelen aangelegd voor kamsalamanders. In het huidige ontwerp is hier ruimte voor gehouden in de primaire structuren, maar de precieze locaties van bijvoorbeeld takkenrillen of struweel wordt in een later stadium vastgesteld. • In de secundaire structuren creëren kleine landschapselementen extra natuurwaarde, ondanks de beperkte omvang. Extensief beheer geeft ruimte aan inheemse bloemen en insecten. Hierdoor ontstaan bloemrijke grasveldjes en bermen voor onder andere de ambassadeurssoorten egel, witte kwikstaart en icarusblauwtje. De exacte locaties worden tijdens de latere fases van het ontwerp vastgesteld. • In en rondom bebouwing komen verblijfplaatsen voor laatvlieger, huiszwaluw en rosse metselbij. Dit kan bijvoorbeeld door ruimte te bieden voor nesten of kasten in het bouwontwerp of door groene gevels. Hoe deze voorzieningen precies vorm krijgen, wordt in een later stadium verder uitgewerkt. 25

Aangepast maaibeheer (bron: Groen Bredene) Groene beleving door bewoners Om optimale omstandigheden te creëren voor de ontwikkeling van de natuur, wordt de aanleg van groenvoorzieningen in een vroeg stadium van het bouwproces gerealiseerd. Deze vroege investering in de groenstructuren minimaliseert bodemverstoring, bevordert de ontwikkeling van bomen en planten en stimuleert een vlotte vestiging door flora en fauna. Hierdoor zal Hoven Noord bij oplevering al beschikken over een hoogwaardige ecologische structuur, die uitsteekt ten opzichte van veel andere nieuwbouwwijken. Niet alleen het aanleggen, maar ook het zorgvuldig beheren is cruciaal voor het duurzaam behoud van groenvoorzieningen en hun ecologische waarde. Het is daarom belangrijk dat ontwikkelaars, gemeenten en bewoners al tijdens het ontwerpproces goed communiceren. Zo kunnen zij verwachtingen en wensen afstemmen en duidelijke afspraken maken over het toekomstige beheer. De Ecovisie geeft hiervoor de volgende speerpunten mee: • Behoud bestaand groen waar mogelijk en realiseer tijdig nieuw groen. Voor een deel kan het behoud van bestaand groen wettelijk vereist zijn. Bovendien hebben ecologische structuren doorgaans vele jaren nodig om zich volledig te ontwikkelen.

Vroegtijdige ontwikkeling kan kostenbesparend zijn en draagt bij aan zowel de beleving van het groen als het ecologisch bewustzijn van (toekomstige) bewoners. • Voer extensief beheer uit op natuurgroen en strak beheer voor gebruiksgroen. De ecologische waarde van een gebied wordt versterkt door gefaseerd maaien en snoeien. Zorg ervoor dat er altijd ongemaaide of ongesnoeide delen aanwezig zijn in bloemrijke grasvelden, houtsingels of vogelbosjes. Wijs daarnaast specifieke locaties of zones aan waar blad en dood hout kunnen blijven liggen. Houd gebruiksgroen daarentegen juist ordelijk, zodat de verschillende functies herkenbaar zijn. • Faciliteer Urban Rewilding binnen het beheer. Volg tijdens zowel de aanleg- als gebruiksfase de natuurlijke ontwikkelingen en vermijd intensief beheer gericht op het koste wat kost behouden van vooropgezette plannen. • Betrek (toekomstige) bewoners actief bij het realiseren van de natuurdoelstellingen. Communiceer helder over het belang en de voordelen van een natuurinclusieve wijk, en stimuleer bewoners om ook hun eigen tuinen te vergroenen. 26 ECOVISIE 27

Principe van een wadi (bron: Bügelhajema Adviseurs)Doorsnede wadi westzijde (bron: Bügelhajema Adviseurs) Het gebied ligt op een stroomrug nabij de IJssel en kent sterke invloed van rivierwaterstanden op het grondwatersysteem. De bodemopbouw varieert van kleiige lagen tot zandige pakketten, met betere infiltratiekansen in het westen dan in het oosten. Het watersysteem van De Hoven Noord is opgezet volgens het principe ‘water en bodem sturend’. De ontwikkeling mag geen negatieve effecten hebben op omliggende watersystemen, natuurgebieden en de primaire waterkering. Afwatering vindt plaats richting de noordzijde van het plangebied, wat lager gelegen is. Hemelwater wordt binnen het plangebied opgevangen en verwerkt, waarbij gewerkt wordt volgens de drie trits: vasthouden, bergen, afvoeren. Er is rekening gehouden met een bergingseis van 80 mm voor nieuwbouw, in lijn met het Watertakenplan 2021–2025 en vooruitlopend op het plan 2026–2030. Water wordt natuurlijk ingepast in het landschap via een systeem van wadi’s, greppels en groenzones met waterbergende laagten, die ook ruimte bieden aan spelen, wandelen en biodiversiteit. Straatprofielen hebben, waar mogelijk, een afschot richting de groenzones. Er worden waterdoorlatende materialen toegepast, en het gebruik van verdiepte plantvakken bevordert infiltratie.

Voor wadi’s gelden de volgende uitgangspunten: • Flauwe taluds (minimaal 1:3) • Minimale bodembreedte van 2 meter • Minimale basisdiepte van 0,4 meter (waarvan 30 cm waterdiepte) • Leeglooptijd 24-96 uur 28 6. Waterstructuur Themakaart water (bron: Bügelhajema Adviseurs) 29

Verbindingen vanuit De Hoven Noord op hogere schaal (bron: Bügelhajema Adviseurs) De groene en blauwe structuur vormt een essentieel en structurerend element binnen De Hoven Noord. Vanuit het omliggende natuurgebied lopen robuuste groen-blauwe vingers de nieuwe woonwijk in en brengen zo de ecologische en landschappelijke kwaliteit van het buitengebied tot diep in het plangebied. Deze hoofdstructuur wordt al in de eerste fase van de ontwikkeling aangelegd en vormt daarmee het fundament voor een klimaatadaptieve en natuurinclusieve wijk. Het ontwerp is bodem- en watersturend: de inrichting sluit aan op de lokale bodemkwaliteit en het natuurlijke watersysteem. Aan de randen van de hoofdgroenstructuren wordt het karakter versterkt met bijvoorbeeld veranda’s of ‘Delftse stoepjes’: groene overgangszones tussen de private woning en het publieke domein die zorgen voor levendige randen en interactie tussen bewoners en hun omgeving. Verbinding met de omgeving Het plangebied ligt tussen de IJssel en het natuurgebied de Overmarsch. Via brede groene vingers sluit het nieuwe woongebied aan op dit natuurgebied en op de oude rivierarm, waardoor een samenhangend landschappelijk netwerk ontstaat. De nabijgelegen uiterwaarden versterken de relatie met het rivierenlandschap.

Gelaagde structuur Het thema groen en water in De Hoven Noord is gedetailleerd uitgewerkt aan de hand van een gelaagde structuur: de primaire structuur, de secundaire structuur, en het buurtgroen, die samen een samenhangend en veerkrachtig ecologisch en recreatief netwerk vormen. Binnen deze structuur bestaan verschillen in karakter. Sommige groene vingers hebben een meer ecologische functie en bieden ruimte aan extensief beheer, biodiversiteit en waterberging. Andere delen zijn juist nadrukkelijk ingericht als verblijfs- en gebruiksruimte, met speelplekken, informele ontmoetingsplekken, voedselbossen of wandelroutes. De aangrenzende bebouwing oriënteert zich zoveel mogelijk op deze groene structuren. Hierdoor ontstaat een woonmilieu waarin niet de straat, maar het landschap het primaire uitzicht en de belangrijkste verblijfsruimte vormt. De beplanting binnen De Hoven Noord kent ook een duidelijke gelaagdheid in opbouw. Opgaande bomen zorgen voor een herkenbare ruggengraat en beschutting, terwijl struweel en heesters de overgang vormen naar het lagere niveau en schuil- en voedselplekken bieden voor kleine fauna. In de onderlaag zorgen bloemrijke grassen en kruidenrijke vegetatie voor seizoensbeleving, biodiversiteit en waterinfiltratie. Deze gelaagde opbouw draagt bij aan een robuust, klimaatrobuust en aantrekkelijk woonmilieu. 30 7.

Groene vingers Themakaart groenstructuren (bron: Bügelhajema Adviseurs) 31

Identiteit groene vingers uit Masterplan De Hoven Noord (bron: Bügelhajema Adviseurs) De primaire structuur vormt de ruggengraat van De Hoven Noord. De primaire groenvoorziening bestaat uit drie ‘vingers’ die vanuit het noorden het gebied inprikken. Deze structuur is bepalend voor de stedenbouwkundige opzet en wordt zo min mogelijk doorsneden door hoofdverkeerswegen, waardoor een aaneengesloten en ononderbroken groene corridor ontstaat. De drie groene vingers hebben ieder een eigen identiteit: 1. Cultuurlandschap 2. Parklandschap 3. Dijklandschap Het cultuurlandschap is de overgang naar het gebied de Marsch, dat als een waardevol natuurgebied behouden blijft en dient als bron voor zichtlijnen en recreatieve paden. Dit gebied, samen met het dijklandschap langs de Oude IJssel en de IJsselstroom, wordt ontwikkeld tot een robuust ecologisch systeem met een natuurlijke waterhuishouding. In het midden, door de nieuwe woonwijk heen ligt het parklandschap. Dit gebied biedt ruimte voor wadi’s, fiets- en wandelpaden, spelen en ontmoeten. Het parklandschap is dichter beplant dan de andere twee groene vingers. Alle drie de groene vingers dragen bij aan de biodiversiteit door het bieden van leefgebieden voor flora en fauna. 32 Primaire groenvoorziening Sfeer primaire groenvoorziening: parklandschap (bronnen: Aan de Vallei, Weidewald, De Kwekerij, Kwadijkerpark, Maanwijk) 33

Doorsnede primaire groenvoorziening / groene vinger (bron: Bügelhajema Adviseurs) 34

Locatie A: 3D Artist Impression middelste groene vinger (bron: Bügelhajema Adviseurs) 35

Doorsnede secundaire groenvoorziening (bron: Bügelhajema Adviseurs) De secundaire structuur is de groenvoorziening die van west naar oost loopt. Naast de groene invulling is deze structuur ook van belang als zichtlijn naar de IJsselstroom. De secundaire structuur is smaller dan de groene vingers maar is net zo een belangrijke verbinder van de woonbuurten. In deze groenvoorziening is ruimte voor een natuurlijk watersysteem door middel van wadi’s en is het thuis van een van de belangrijke fietsroutes vanuit de woonbuurten richting het centrum van De Hoven en Zutphen. Ook wordt hier ruimte geboden voor kleinschalige speelvoorzieningen en ontmoetingsplekken. De secundaire structuur zorgen voor een directe verbinding tussen de woningen en het omringende groen, waardoor de kwaliteit van de leefomgeving wordt verhoogd. 36 Secundaire groenvoorziening Sfeer secundaire groenvoorziening (bronnen: De Kreekvelden, Wilgenpoort, Nijmegen Lent Stelt Zuid, Park Vijfsluizen) 37

Impressie sociaal groene plekken in de buurt (bron: Bügelhajema Adviseurs) Het buurtgroen draagt bij aan de directe leefbaarheid en de sociale cohesie binnen de woonbuurten. Dit omvat alle groenvoorzieningen op een nog kleinere schaal, direct grenzend aan de woningen. Hierbij valt te denken aan speelplekken voor kinderen, kleine ontmoetingsplekken met zitbankjes, hagen en groene erfafscheidingen, en boombeplanting in de straten. Het buurtgroen is essentieel voor het creëren van een aantrekkelijke en gezonde woonomgeving. Het stimuleert buitenactiviteiten, biedt ruimte voor informele ontmoetingen tussen bewoners en draagt bij aan de visuele kwaliteit van de straat. Er is aandacht voor een diversiteit aan beplanting die past bij het groene karakter van de wijk en die tegelijkertijd bijdraagt aan de biodiversiteit op buurtniveau. In het stedenbouwkundig plan zijn diverse groene hofjes terug te vinden. De groene hofjes worden in eerste instantie ruimtelijk gereserveerd als collectieve verblijfsruimten, maar krijgen bewust nog geen volledig vastgelegde inrichting. In een latere fase kunnen deze plekken samen met toekomstige bewoners worden ontworpen en ingericht. Zo ontstaat ruimte voor maatwerk en betrokkenheid, en sluiten de hofjes optimaal aan bij de wensen van de bewoners. Ook het beheer van de hofjes kan (deels) collectief worden georganiseerd.

Door bewoners een rol te geven in onderhoud en programmering, worden de ruimtes niet alleen groener, maar ook socialer en duurzamer in gebruik. 38 Groen in de woonbuurten Locatie A: 3D Artist Impression zicht op noordrand (bron: Bügelhajema Adviseurs) 39

Collectieve buurtmoestuin (bron: Voedseltuin Overvecht) Binnen het stedenbouwkundig plan van De Hoven Noord is spelen en ontmoeten integraal onderdeel van het ontwerp, met voorzieningen en ruimten die zijn afgestemd op alle leeftijden. Het uitgangspunt is dat iedereen, van jong tot oud, zich uitgenodigd voelt om buiten actief te zijn, te ontspannen en elkaar te ontmoeten. Exacte uitwerking van de ontmoetingsplekken in De Hoven Noord gebeurt in samenspraak met een klankbordgroep van bewoners, experts en betrokkenen. Voor jonge kinderen worden natuurlijke speelaanleidingen gerealiseerd in de vorm van bijvoorbeeld boomstammen, stapstenen, wilgentunnels en zandheuvels. Deze elementen zijn verweven in het landschap en stimuleren avontuurlijk en vrij spel. Ze worden geplaatst in veilige, groene zones dichtbij woningen, zodat ouders en verzorgers toezicht kunnen houden. Voor oudere kinderen en tieners worden meer uitdagende plekken ingericht, zoals open velden voor sport en spel, en informele ontmoetingsplekken met zitelementen onder een overkapping of bij een kunstobject. Deze plekken liggen vaak in de buurt van fiets- en wandelroutes, zodat ze sociaal zichtbaar zijn en tegelijkertijd ruimte geven aan eigenheid en zelfstandigheid door de locaties niet te dicht bij de woningen te plaatsen. Een voorbeeld hiervan is een zitrand met houten banken rondom een kunstwerk of vuurplek.

Voor volwassenen worden ontmoetingsplekken geïntegreerd in het parklandschap, bijvoorbeeld in de vorm van zitplekken langs wandelroutes, een collectieve buurtmoestuin of een rustplek bij een wadi met uitzicht op het landschap. Hier kunnen informele gesprekken ontstaan, buurtactiviteiten plaatsvinden of gewoon genoten worden van de natuur. Een denkbaar voorbeeld is een kleine verblijfsplek met banken onder bomen aan de rand van het park, met ruimte voor een koffiekar tijdens buurtbijeenkomsten. Voor ouderen wordt ingezet op nabijheid, rust en overzicht. Kleinschalige hofjes bieden een beschutte, sociale woonomgeving, waarbij ontmoetingsplekken zoals bankjes in de zon of een kleine jeu-de-boulesbaan direct aan de woningen grenzen. Dit stimuleert laagdrempelig contact en maakt het mogelijk om actief te blijven in de eigen woonomgeving. Een concreet voorbeeld is een hofje met een brede stoep en plantenbakken, waar bewoners elkaar dagelijks kunnen treffen en samen zorg dragen voor het groen. 40 SPELEN EN ONTMOETEN Plekken voor spelen en ontmoeten voor alle leeftijden (bronnen: Nieuw Wulven, Eibe, Yfke, Volkerwessels, De Transformisten, Vario Fields) “Het speelconcept binnen De Hoven Noord is gebaseerd op natuurlijk spelen.

Dat betekent dat er niet wordt gewerkt met traditionele speeltoestellen, maar met speelaanleidingen die ontstaan uit natuurlijke materialen zoals boomstammen, keien, zand en water. De inrichting sluit aan bij de natuurlijke kwaliteiten van het gebied, zoals reliëfverschillen, beplanting en open ruimte. Hierdoor ontstaat een speellandschap dat kinderen uitnodigt om zelf op ontdekking te gaan en waarin het spel verweven is met het landschap. Speelplekken worden geplaatst op logische kruispunten van routes, in de nabijheid van woningen en binnen de groene structuren.” 41

De Hoven Noord wordt ontwikkeld als een gemêleerde wijk voor jong en oud, waarin plaats is voor uiteenlopende doelgroepen en levensfasen. In elke fase van de ontwikkeling wordt ingezet op een mix van financieringscategorieën, zodat zowel starters, gezinnen als senioren een plek kunnen vinden. Laagbouw vormt de norm binnen het stedenbouwkundig ontwerp, maar op plekken waar het ruimtelijk past, wordt ook ruimte geboden aan gestapelde bouwvormen. De wijk is ontworpen om ontmoeting en verbondenheid te stimuleren: bewoners wonen niet naast elkaar, maar mét elkaar. Openbare ruimte speelt hierin een sleutelrol, met volop mogelijkheden voor sport, spel en beweging. De wijk biedt ruimte aan circa 750 tot 1000 woningen en wordt gerealiseerd als een energiezuinige, toekomstbestendige leefomgeving met diverse woonconcepten die inspelen op actuele en toekomstige woonwensen. Woonprogramma (diversiteit aan woningen) Het woonprogramma is afgestemd op de behoeften van een diverse bevolking. Er wordt voorzien in een evenwichtige mix van woningtypen. Het afwegingskader voor de segmentering van woningen is geactualiseerd naar het prijspeil van 2025, waarbij referentieproducten als basis dienen om een realistische en marktconforme invulling te garanderen.

Het programma omvat een significant aandeel sociale huurwoningen, goedkope en betaalbare koopwoningen (zowel in het lagere als hogere segment), en een divers aanbod in de vrije sector. Deze variatie bevordert een levendige en inclusieve gemeenschap. Dit noemen we ‘mini-maatschappijtjes’. Flexibiliteit in woningtypen In het plangebied worden diverse woonbuurten gerealiseerd met een mix aan woningtypen. De ontwikkeling vindt plaats in meerdere fasen. In elke fase wordt een gevarieerd woningaanbod op de markt gebracht, passend bij de actuele vraag. De genoemde woningaantallen zijn indicatief. Binnen het plan is ruimte voor flexibiliteit: de woningtypologieën kunnen worden aangepast tijdens de verdere uitwerking. Zo kan bijvoorbeeld op een locatie waar rijwoningen zijn ingetekend ook gekozen worden voor een andere beukmaat of een ander type zoals twee-onder- een-kapwoningen. Opbouw en positie bouwvolumes Het grootste deel van de wijk bestaat uit grondgebonden woningen. Dit betreft: • rijwoningen • twee-onder-een-kapwoningen • vrijstaande woningen • levensloopbestendige woningen Deze woningen vormen het rustige, dorpse woonmilieu dat kenmerkend is voor de wijk. Met hun beperkte bouwhoogte van één tot twee lagen met kap sluiten zij aan op de schaal van het omliggende woongebied.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://zutphen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/8569c89f-10f1-4b82-ad97-e2600825fa2d?agendaItemId=8301a761-f681-4968-9210-edd027a6fad1