CConstaterende datZutphen
Koppel je AI →
Document · PDF

1322533 - bijlage 2 - Beleidskader “Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied”

Ruimte - Oordeelsvormend 10 september 2026, gemeente ZutphenBij agendapunt: Vaststelling beleidskader "Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied" (indicatietijd 21.00 - 22.30 uur)13.266 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Goed voor mekaar Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied

Colofon Goed voor mekaar Koersnotitie voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied Versie: definitief Versie datum: 17-06-2026 Opgesteld door Land-iD, in opdracht van de Gemeente Zutphen Alle afbeeldingen zijn eigen werk, tenzij anders vermeld. Voorwoord Ons landelijk gebied is belangrijk voor iedereen die in de gemeente Zutphen woont. We genieten er van de rust, de natuur en de ruimte. Tegelijk verandert het landschap door het klimaat, door groei van de gemeente en door veranderingen in de agrarische sector. Daarom maken we duidelijke keuzes, zodat het landelijk gebied toekomstbestendig blijft. In dit koersdocument leggen we uit welke richting we kiezen en waarom dat nodig is. 1) We geven meer ruimte aan natuur Daarom richten we sommige gebieden anders in. We houden water langer vast, we herstellen beken en sloten en we zorgen voor meer afwisseling in het landschap. Dat helpt ons om droge periodes op te vangen én wateroverlast te voorkomen. Zo worden water en bodem weer sturend voor hoe we het land gebruiken. 2) Het landelijk gebied en de stad horen bij elkaar Al eeuwenlang vormen ze één geheel. Het landelijk gebied zorgt voor schone lucht, ruimte om te wandelen en fietsen, en plekken waar inwoners tot rust komen. Daarom versterken we de groene randen rond Zutphen en maken we de verbinding tussen stad en landelijk gebied beter zichtbaar en beter beleefbaar.

3) We maken ook keuzes voor de landbouw We herstellen de relatie tussen voedselproducenten en inwoners. Boeren blijven een belangrijke rol spelen in ons landschap. Zij zorgen voor voedsel en onderhouden een groot deel van het gebied. Maar het landelijk gebied heeft zijn grenzen. Daarom past grootschalige groei niet meer. We kiezen voor landbouw die past bij bodem, water en natuur, zodat deze functies ook in de toekomst sterk blijven. 4) Onze bossen verdienen extra aandacht Veel bossen bestaan uit één soort bomen en zijn daardoor kwetsbaar. We maken de bossen gevarieerder met meer loofbomen, open plekken en ruimte voor nieuwe natuur. Zo ontstaat een gezond bos dat beter tegen droogte, hitte en storm kan. Niet alles kan overal. Dat is soms lastig, maar wel nodig. Door duidelijke keuzes te maken houden we het landelijk gebied mooi, veilig en leefbaar — voor stad én land. Ik nodig u uit om dit koersdocument te lezen en u te laten inspireren voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied. Sjoerd Wannet Wethouder Gemeente Zutphen Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 3 Inhoudsopgave Inleiding 5 | 6. | Gebiedsgerichte uitwerking koers landelijk gebied | 25 6.1 De Hoven en oude IJsselarm | 25 1. Proces van totstandkoming | 7 | 6.2 IJssellandschap | 27 6.3 Dekzandlandschap | 28 2.

| Kenschets en opgaven van Zutphen en het landelijk gebied | 9 2.1 Kenschets van Zutphen en het landelijk gebied | 10 | 7. | Op naar realisatie: gemeentelijke rol en instrumenten | 33 2.2 Maatschappelijke en ruimtelijke opgaven | 11 | 7.1 Gemeentelijke rol | 34 2.3 Opgaven per gebied | 13 | 7.1.1 Gemeente als initiatiefnemer | 34 2.3.1 De Hoven en oude IJsselarm | 13 | 7.1.2 Gemeente als aanjager | 34 2.3.2 IJssellandschap | 14 | 7.1.3 Gemeente als partner | 34 2.3.3 Dekzandlandschap | 15 | 7.1.4 Gemeente als toetser | 34 7.2 Instrumenten | 35 3. | Ambities voor het landelijk gebied | 19 | Programma’s | 35 1. Zutphen Klimaatbestendig – fundament water- en bodemsysteem op orde | 19 | Omgevingsplan | 35 2. Zutphen onderneemt – een vitaal en toekomstbestendig platteland | 20 3. Beleven in Zutphen – landschap, natuur en cultuur als kracht | 20 | 8. Uitvoeringsparagraaf | 36 4. Zutphen bloeit – een gezonde en leefbare leefomgeving | 20 9. | Monitoring | 38 4. | Sturende principes voor inrichting en ontwikkeling | 21 1. Landschaps-DNA als basis | 21 2. Water- en bodemsysteem richtinggevend | 21 3. Landelijk gebied als uitloper van de compacte stad (de groene jas) | 22 4. Robuust groen-blauw raamwerk met gemeentelijke regie | 22 5. Fijnmazige groen-blauwe dooradering | 22 6. Leefbare, gezonde en schone leefomgeving | 22 5.

| De koers voor het landelijk gebied | 23 4 In de nieuwe Omgevingsvisie kijkt de gemeente Zutphen vooruit naar 2040. Hoe ziet Zutphen er dan uit? Hoe zorgen we dat het dan ook prettig wonen, werken, ondernemen en recreëren is? De omgevingsvisie bevat de kaders en uitgangspunten voor nieuwe initiatieven en plannen. Inleiding 5 Voor het landelijk gebied is in de Omgevingsvisie gemeente Zutphen voortgebouwd op de Visie Landelijk Gebied uit 2015. Maar er is de afgelopen 10 jaar veel veranderd. Denk aan de opgaven op het gebied van klimaat, natuur, woningbouw en plattelandseconomie. Vanwege de specifieke opgaven die van toepassing zijn op het landelijk gebied is de keuze gemaakt om deze nog niet mee te nemen bij het opstellen van de Omgevingsvisie gemeente Zutphen, maar op een later moment via een herijking van de Omgevingsvisie. De voorliggende koersnotitie is de opstap voor deze herziening, specifiek voor het landelijk gebied. Het doel is dat deze herijking als een kompas kan dienen, inspireert en duidelijkheid biedt naar de toekomst voor alle ontwikkelingen in het landelijk gebied. Hierbij nemen we de goede dingen uit de huidige visie over, zoals de beschrijving van het landschaps-DNA. In de Omgevingsvisie gemeente Zutphen zijn zoeklocaties voor wonen en zoeklocaties voor bedrijvigheid en glastuinbouw opgenomen.

De keuze hiervoor is gemaakt bij de vaststelling van de Omgevingsvisie gemeente Zutphen. De keuze wordt dus niet gemaakt in het voorliggende koersdocument en staat op dit moment niet ter discussie. De zoeklocaties staan ter informatie aangegeven op de kaart als “reeds vastgesteld beleid”. De reden hiervoor is dat de omgevingsvisie zich richt op de lange termijn. Het is nog niet duidelijk wanneer de zoeklocaties daadwerkelijk worden ontwikkeld. Tot die tijd zien wij deze gebieden als onderdeel van ons landelijk gebied en gelden hier de speerpunten, zoals opgenomen in dit document. Dit document is opgesteld met input van bewoners, agrariërs, natuurorganisaties, ondernemers, buurgemeenten, provincie, waterschappen en vele anderen. In interactieve bijeenkomsten hebben we ideeën opgehaald, gedeeld en aangescherpt. Het is een gemeentelijk document opgesteld in participatie met als doel een kompas te zijn om gezamenlijk te werken aan de toekomst van het Zutphense landelijk gebied. Met dit document kan de Omgevingsvisie voor het landelijk gebied worden herijkt, zodat het beter inspeelt op de actuele en toekomstige uitdagingen voor dit belangrijke gebied. De Omgevingswet biedt ruimte voor lokaal maatwerk. Dat vraagt van de gemeente een andere houding: van ‘nee, tenzij’ naar ‘ja, mits’. Deze koers geeft kaders om die ‘mits’ voor het landelijk gebied goed te kunnen wegen.

Want ruimte geven aan een initiatief is waardevol – zolang het landschap, de bodem, het water en de leefbaarheid het kunnen dragen. Vervolg is om deze koers door te vertalen in concrete maatregelen, projecten en instrumenten. Hiervoor wordt een aanzet gedaan, maar dit behoeft nadere uitwerking. De koers geeft een duidelijke richting, maar is geen blauwdruk. Dit betekent: ruimte voor bijstelling, wanneer de maatschappelijke of fysieke opgaven daarom vragen. Zo houden we koers én wendbaarheid. Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 6 1. Proces van totstandkoming 7 Het koersdocument voor het landelijk gebied van Zutphen is ontwikkeld in een zorgvuldig en open proces, waarin inwoners, agrariërs, ondernemers, natuurorganisaties en andere betrokkenen hun kennis en ideeën hebben ingebracht. Centraal stonden drie werkateliers, waarin stakeholders in de middag en inwoners in de avond met elkaar, beleidsmedewerkers van de gemeente en adviseurs van Land-iD in gesprek gingen over de grote opgaven in het landelijk gebied. Daarnaast is er een online vragenlijst uitgezet onder agrariërs, om hen de kans te geven hun specifieke ervaringen en wensen mee te geven. Belangrijk hulpmiddel in dit proces was het online groeidocument. Dit fungeerde als openbaar logboek, waarin na elke ronde de opgehaalde input en de vervolgstappen zijn vastgelegd.

Zo konden alle deelnemers en andere belanghebbenden stap voor stap volgen hoe het koersdocument zich ontwikkelde, welke thema’s breed gedeeld werden en waar nog verschillen van inzicht lagen. Op veel punten bleek er overeenstemming, zoals het belang van een aantrekkelijk landschap, het vergroten van de biodiversiteit en een sterk water- en bodemsysteem. Er waren echter ook onderwerpen die tot uiteenlopende meningen leidden, bijvoorbeeld over economische activiteiten of wonen in het landelijk gebied. In die gevallen heeft het college van burgemeester en wethouders uiteindelijk de keuze gemaakt, waarbij de inbreng van inwoners en stakeholders nadrukkelijk is meegewogen. De reactie van inwoners en stakeholders op de concept koers is in een peilingnotitie meegestuurd naar de Raad, zodat zij deze input mee kunnen nemen in hun afweging bij het vaststellen van de koers. Het resultaat is een koers dat stevig leunt op het gebieds-DNA en is verrijkt met de perspectieven van vele betrokkenen. Daarmee vormt het document een gedragen basis voor de toekomst van het Zutphense landelijk gebied. In de Omgevingsvisie gemeente Zutphen is opgenomen dat de omgevingsvisie regelmatig wordt geactualiseerd. Op deze manier houdt de gemeente een actuele visie.

De koersnotitie is een eerste opzet naar de herziening van de Omgevingsvisie gemeente Zutphen, waarbij de delen die over het landelijk gebied worden vervangen door de voorliggende notitie. Daarnaast is deze notitie een eerste opzet voor het vertalen van de koers in omgevingsprogramma’s. FASE 2 Tweede werkatelier 13 maart 2025 FASE 3 Derde werkatelier 13 november 2025 FASE 4 Vaststellen koers Participatie proces FASE 1 Eerste werkatelier 21 november 2024 N Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Basis Reeds vastgesteld beleid Landschappelijk DNA versterken Stedelijk gebied Historisch stadscentrum Kronkelwaarden IJssellandschap Broekgebied en beekdalen Stadsrandzone Behouden openheid en agrarische functie essen Ruimte voor robuust watersysteem / groen-blauwe structuur Natura 2000 gebied Gelders Natuurnetwerk (GNN) Bos Versterken bomenlanen / houtwallen Spoorlijn Station Buitenplaatsen Sport Zoeklocaties omgevingsvisie wonen Bestaand | Zoekgebieden zonne-energie Zoeklocaties omgevingsvisie bedrijvigheid/glastuinbouw Speerpunten per gebied Water vasthouden op hoge delen en bergen op lage delen Landschappelijke kwaliteit verbeteren Versterken ecologische verbindingen Versterken biodiversiteit en samenhang Ruimte voor de rivier Landschappelijke kwaliteit verbeteren Vergroten beleefbaarheid van natuur Kronkelwaarden IJssellandschap Versterken en verbinden van groene en

waterrijke structuren Groene overgangszone met gemengd gebruik Versterken recreatieve verbindingen en routes Versterken van waterbergende functie Versterken van biodiversiteit en landschap Landgebruik aanpassen aan nattere omstandigheden Stadsrandzone Broekgebieden en beekdalen Langer vast houden en verbeteren infiltratie van water Landschappelijke kwaliteit verbeteren Agrarische hoofdfunctie met focus op natuurinclusiviteit Verbeteren van de bodemkwaliteit Versterken bosstructuur, natuur en biodiversiteit Klimaatrobuust bosbeheer Extensieve recreatie (rust, donkerte, stilte) Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Warnsveld Twentekanaal IJssel De Hoven Zuidwijken Centrum De Mars Warkensche veld Leestensche Broek Tichelbeekse Waard De Revelhorst Noordveen Noorderhaven Grote veld Warken Bronsbergerwaarden Bronsbergen Waterkwartier Leesten Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 8 2. Kenschets en opgaven van Zutphen en het landelijk gebied 9 2.1 Kenschets van Zutphen en het landelijk gebied Zutphen en het landelijk gebied kennen een lange ontstaansgeschiedenis en hebben nog altijd bijzondere cultuurhistorische en landschappelijke waarden. Geomorfologisch gevormd in vroege tijden door wind en het water. Door de rivieren de Berkel en de IJssel en de inwoners van het gebied.

Al vroeg vestigden mensen zich op de hogere delen langs deze rivieren en op hogere gronden elders in het gebied. De rivieren waren van groot belang voor de handel en Zutphen groeide uit tot een bloeiende Hanzestad. Sporen van deze geschiedenis zijn nog steeds zichtbaar, zowel in de stad als in het omringende landschap. Lange tijd werd de natuur en het landschap buiten de stad gehouden. Stadsmuren en vestingwerken scheidden stad en ommeland scherp van elkaar, al was de relatie tussen beide altijd sterk en direct. Boeren verbouwden er het voedsel en gaven zo vorm aan het landschap met houtwallen als veekering, hooiland in de natte graslanden, bemeste essen, heide door begrazing, en bossen op de armere gronden voor hout en brandstof. In de 17e tot en met de 19e eeuw ontstonden in het landelijk gebied van Zutphen landgoederen, toen rijke stedelingen en adel gronden aankochten voor buitenverblijven, landbouw en houtproductie. De vanzelfsprekende samenhang tussen het natuurlijke landschap en functies zijn steeds meer verdwenen. Door bevolkingsgroei en de uitbreiding van steden en dorpen en bijbehorende infrastructuur en de schaalvergroting in de landbouw bijvoorbeeld. Maar ook door nieuwe technieken, als de uitvinding van kunstmest en watermanagement, werd het steeds meer mogelijk het natuurlijk systeem aan te passen aan de functie.

Bovendien zijn er naast agrariërs ook andere ondernemers en gebruikers actief in het landelijk gebied. Recreatie, zorg, natuurbeheer en nieuwe woonvormen hebben een plek gekregen en beïnvloeden zo het landschap. Het landelijk gebied is daarnaast een belangrijk uitloopgebied voor stadsbewoners en de regio. Toch zijn de landschappelijke structuren nog goed te herkennen. Het landelijk gebied van Zutphen heeft daardoor een sterke eigen identiteit. Deze identiteit wordt bepaald door het zogenoemde landschaps-DNA: de specifieke samenhang van bodem, water, beplanting, gebruik en structuur die samen het karakter van het landschap vormen. Dit landschaps-DNA is een inspiratiebron voor nieuwe initiatieven en ontwikkelingen. Een belangrijk fundament voor een toekomst waarin landschap, natuur, landbouw en leefkwaliteit in balans zijn. Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 10 2.2 Maatschappelijke en ruimtelijke opgaven Het landelijk gebied van Zutphen staat voor grote uitdagingen. Een diversiteit aan opgaven maakt dat de druk op de ruimte in het landelijk gebied groeit. De volgende opgaven vormen gezamenlijk de belangrijkste aanleiding voor het opstellen van deze koersnotitie en gelden voor het hele buitengebied. • De effecten van klimaatverandering worden steeds voelbaarder.

Langere periodes van droogte waar landbouw, natuur maar ook funderingen van huizen last van hebben. Het landschap is door de jaren heen ontgonnen en vooral ingericht op het zo snel mogelijk afvoeren van water. Dit maakt dat we moeite hebben het water vast te houden wanneer het valt, zodat we drogere periodes kunnen overbruggen. Daar komt bij dat het landelijk gebied van Zutphen een grote afhankelijk kent van de aanvoer van water via de IJssel en inlaat via het Twentekanaal. Deze aanvoer staat door klimaatverandering in de toekomst onder druk. • Tegelijkertijd zorgen hevigere piekbuien voor wateroverlast. De bodem heeft steeds meer moeite om te functioneren als een natuurlijke spons die water vasthoudt en langzaam afgeeft. en beken en rivieren zijn steeds verder zijn ingekaderd en/of gekanaliseerd, daardoor is er steeds minder ruimte om water tijdelijk te bergen. De stresstest van waterschap Rijn en IJssel heeft in kaart gebracht welke gebieden in Zutphen kwetsbaar zijn bij hevige piekbuien. • Naast het tekort of te veel aan water, staat ook de kwaliteit van het water onder druk in het buitengebied door vervuiling. De Kader Richtlijn Water (KRW) zet in op het verbeteren van de ecologische en chemische waterkwaliteit.

• Om bodems vruchtbaar te houden op de langere termijn, de druk op het milieu te verlagen en dierenwelzijn te vergroten is de verduurzaming van de landbouw en veeteelt noodzakelijk. Extensivering vraagt om meer grond die schaars en duur is. Nieuwe verdienmodellen zijn nodig zodat boeren nog steeds voldoende inkomen kunnen genereren met een meer natuurinclusieve bedrijfsvoering. • De impact van klimaatverandering, vervuiling en verstoring op biodiversiteit vraagt om aandacht voor het versterken en bescherming van natuur. • Daarnaast is er het risico op het ontstaan en verspreiden van (onbeheersbare) natuurbranden. Naast de impact op de natuur zelf, kunnen natuurbranden ernstige gevolgen hebben voor de veiligheid en de continuïteit van de samenleving, zoals het verlies van levens, eigendommen en infrastructuur. De gemeente vindt het belangrijk om een veilige en gezonde leefomgeving voor onze inwoners en bezoekers te creëren en te behouden en daarbij ook de ecologische waarde van het natuurgebied te beschermen. Met de gebiedsgerichte aanpak natuurbrandbeheersing werken we nauw en actief samen met VNOG. Samen met de natuurbeheerders zorgen we er voor dat er aandacht is voor natuurbrandbeheersingsmaatregelen en natuurbrandbestrijdingsmaatregelen om zo het risico op een natuurbrand te beperken en/of te voorkomen.

Mede door de effecten van klimaatverandering is dit een urgent onderwerp. • Het aantal inwoners van Zutphen groeit en het aantal bezoekers van het landelijke gebied groeit. Daarmee groeit ook de behoefte aan ruimte voor recreatie in het groen, wat belangrijk is voor welzijn, leefbaarheid en gezondheid. • Gezondheid is een belangrijke voorwaarde voor een gelukkig leven. Aandacht voor de kwaliteit van water, bodem en lucht is daarbij belangrijk. Maar ook voldoende ruimte voor recreatie en ontspanning zijn essentieel voor de fysieke en mentale gezondheid. Zo kan de gemeente randvoorwaarden creëren voor een gezonde leefstijl (beweging, voeding). • Er is groeiende behoefte aan betaalbare woonvormen voor diverse doelgroepen. • Om verdere klimaatverandering tegen te gaan is de transitie van fossiele naar duurzame energie belangrijk. Dit vraagt om ruimte voor zonne- en windenergie (Regionale Energie Strategie, Afwegingskader zon). • Tegelijkertijd zijn er boerenbedrijven die stoppen door gebrek aan opvolging of om de stikstofuitstoot te verminderen. Deze erven vragen om een nieuwe invulling passend bij het landschap en die bijvoorbeeld invulling kunnen geven aan de opgaven die hierboven genoemd zijn.

• Door schaalvergroting in de landbouw, infrastructurele ontwikkeling en andere functies is het karakteristieke landschap passend bij de verschillende landschapstypen niet overal meer even zichtbaar. De herkenbaarheid van het landschap van het landelijk gebied staat onder druk. Bovengenoemde opgaven, die ook allen een ruimtelijke impact, hebben vergroten tegelijkertijd dan ook de opgave om het karakteristieke landschap te beschermen, te versterken en verder te ontwikkelen. Een deel van de deelnemers aan het participatieproces hecht aan het behoud van rust, landschappelijke kwaliteit, biodiversiteit en de agrarische functie van het gebied. Aan de andere kant is er de wens voor ontwikkeling van meer natuur en ruimte voor initiatieven zoals ondernemen op en rondom het erf, het bouwen van woningen en werk te maken van klimaatbestendigheid. Er is behoefte aan maatwerk: geef ruimte aan initiatiefnemers die bijdragen aan de kwaliteit van landschap, natuur, erfgoed en gemeenschap. Met zoveel opgaven die allen vragen om ruimte, kan het niet anders dat een deel van de oplossing zit in het zoeken van slimme combinaties van functies: wonen, werken, zorgen, landbouw, en recreatie – in balans met het landschap. Tegelijkertijd is het belangrijk te beseffen dat niet alles overal kan. Ontwikkelingen vragen om maatwerk per gebiedstype en een goede afweging van belangen.

Het water- en bodemsysteem vormt daarin het fundament. De kansen en beperkingen van het natuurlijk systeem zijn daarin bepalend. 11 Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 12 2.3 Opgaven per gebied Aan de hand van het landschaps-DNA is het landelijk gebied op te delen in een aantal deelgebieden die qua natuurlijk water- en bodemsysteem en landschappelijke karakteristiek nog steeds te herkennen zijn. Per deelgebied kunnen de opgaven verschillen. Hieronder geven we een kenschets per deelgebied en de gebied specifieke opgaven. 2.3.1 De Hoven en oude IJsselarm De Hoven ligt aan de westzijde van de IJssel en vormt een overgangsgebied tussen stad, rivier en landelijk gebied. Het wordt aan de noord- en westzijde begrenst door de oude IJsselarm die na kanalisatie van de IJssel los is komen te liggen van de nieuwe loop. Dit gebied is een natuurlijke zone en heeft potentie als ecologische en recreatieve verbinding tussen het Natura 2000-gebied langs de IJssel en het Gelders Natuurnetwerk in de gemeente Brummen. De rest van het landschap bestaat uit oude stroomruggen, restgeulen en de afgesneden IJsselarm. Het gebied heeft een open en grootschalig agrarisch karakter, met her en der boomsingels langs ontsluitingswegen en erven.

Door ontwatering is het van oorsprong natte landschap beter geschikt geworden voor landbouw, met name voor hooiland en weiland. In sommige delen zijn grootschalige veehouderijbedrijven en op de hogere delen glastuinbouw ontstaan. Bebouwing is schaars en ligt voornamelijk op de hogere delen. Door uitbreiding van De Hoven ontstaat hier een nieuwe woonbuurt. Belangrijkste opgaven • Verbeteren van waterkwaliteit in lijn met de opgaven uit de Kader Richtlijn Water. • Versterken en ontwikkelen van landschapselementen t.b.v. verbinding met N2000 gebied en GNN. • Zoekgebied vanuit ruimte voor de rivier 2.0. • Transitie naar natuurinclusieve landbouw. • Recreatieve ontsluiting verbeteren. • Versterken landschappelijke kwaliteit en inpassen van het nieuwe kassengebied. • Creëren landschappelijke overgang nieuwe stadsuitbreidingen bij de Hoven en landelijk gebied. Natuurlijke ondergrond Cultuurhistorische ontwikkeling Huidig ruimtelijke functionel structuur Oude IJsselarm 13 Oude IJsselarm 2.3.2 IJssellandschap Het IJssellandschap is een open en dynamisch rivierenlandschap, gelegen in de laagten van het IJsseldal. Het landschap is grootschalig en weids, met hooi- en weilanden, boomsingels van (knot)wilgen en spontaan opgekomen wilgenbos. Bebouwing ontbreekt grotendeels; een enkele keer komt dit voor op een hogere oeverwal of rivierduin in de randen van de uiterwaarden.

De uiterwaarden maken deel uit van Natura 2000 en zijn van grote waarde voor biodiversiteit, waterveiligheid en klimaatadaptatie. Ze zijn uitermate geschikt voor waterberging in combinatie met natuur- en extensieve recreatieve ontwikkelingen. De IJssel zelf is bovendien een belangrijke vaarweg voor zowel goederenvervoer als recreatie, met zowel een industriehaven als jachthavens. Ter hoogte van het centrum van Zutphen heeft o.a. de Tichelbeeksewaard ook een belangrijke recreatieve functie als uitloopgebied voor de inwoners. Belangrijkste opgaven • Waterveiligheid en ruimte voor de rivier bewerkstelligen (HWBP programma’s). • Verbeteren van waterkwaliteit in lijn met de opgaven uit de Kader Richtlijn Water. • Natuurontwikkeling en herstel (N2000 opgaven). • Door klimaatverandering staat de bevaarbaarheid van de IJssel (te laag waterpeil bij langdurige droogte om te varen) onder druk. Wat een grote impact kan hebben op de economie. • Recreatie: aan de ene kant de wens om de toegankelijkheid te behouden en te vergroten en aan de andere kant voorkomen van de verstoring van kwetsbare natuur. • Natuurinclusieve en biologische landbouw in de uiterwaarden.

Natuurlijke ondergrond Cultuurhistorische ontwikkeling Huidig ruimtelijke functionel structuur IJssellandschap Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 14 2.3.3 Dekzandlandschap Het dekzandlandschap ligt aan de oostzijde van de gemeente en bestaat uit een gevarieerd patroon van hogere zandgronden, oude essen, natte broeklanden en beken. Deze gebieden zijn ontstaan door eeuwenlange wisselwerking tussen natuurlijke processen en agrarisch gebruik. Het landschap kent een afwisseling van open akkers, houtwallen, beken, bosjes en erven. De contrasten tussen droog en nat, open en besloten zijn karakteristiek en bepalend voor het ruimtelijk beeld. Dicht bij de stad, de stadsrandzone, ligt een groen en afwisselend gebied met landgoederen, agrarische activiteiten en recreatieve voorzieningen dat als uitloopgebied wordt gebruikt door de bewoners van Zutphen. Verder naar buiten maakt dit plaats voor agrarisch gebied en aaneengesloten bos- en natuurzones, verbonden met buurgemeenten. Het geheel wordt dooraderd door ecologisch en recreatief belangrijke dragers zoals beken, laanstructuren en kleine landschapselementen. Deze structuren zijn essentieel voor biodiversiteit, waterbeheer en de landschappelijke beleving van het gebied. Het gebied wordt onderverdeeld in drie deelzones met elk hun eigen ontwikkelrichting.

1 Beekdalen en broeklanden: De beekdalen en broeklanden vormen samen het natte fundament van het dekzandlandschap van Zutphen. De beekdalen en broeklanden liggen in de laagten tussen de dekzandruggen en vormen van oorsprong natte landschappen met veel riet, moeras of broekbos. De broeklanden zijn laat ontgonnen en hebben nu vooral een sterk agrarisch karakter. De beekdalen zijn open en onregelmatig van opbouw, met hooi- en weilanden, boomsingels en restanten van broekbossen. De overgang naar hogere gronden wordt gemarkeerd door erven en kleinschalige bebouwing. Voor een betere ontwatering van de landbouwgebieden zijn veel beken gekanaliseerd en sloten gegraven. Groene structuren zoals houtwallen, broekbossen en singels verdwenen, waardoor de samenhang in het landschap is verminderd. De broeklanden zijn jonger en rechtlijniger van opzet, met grote kavels, laanbeplantingen en verspreid liggende boerderijen langs ontginningswegen. Belangrijkste opgaven • Het klimaatrobuust maken van het watersysteem, door waar mogelijk het natuurlijk systeem te herstellen: water langer vast te houden voor tijden van droogte en piekbuien opvangen om wateroverlast te voorkomen.

• Versterken en ontwikkelen van groene en blauwe structuren ten behoeve van natuur, biodiversiteit en recreatie • Ruimte geven aan functies en grondgebruik die passen bij het natuurlijke, nattere, systeem van water en bodem (landbouw (natuurinclusief en lokaal), recreatie en natuur) • Transformatie vrijkomende erven van stoppende agrariërs: ruimte creëren voor wonen en andere functies 15 Natuurlijke ondergrond Natuurlijke ondergrond Cultuurhistorische ontwikkeling Cultuurhistorische ontwikkeling Huidig ruimtelijke functionel structuur Huidig ruimtelijke functionel structuur Beekdalen Broeklanden Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 16 Belangrijkste opgaven • Behouden van de openheid en reliëf van de karakteristieke essen die er nog zijn. • Herstellen en ontwikkelen van groene structuren langs de randen van essen t.b.v. biodiversiteit, schonere lucht, tegengaan hittestress en recreatie • Transitie naar natuurinclusieve landbouw • Transformatie vrijkomende erven van stoppende agrariërs: ruimte creëren voor wonen en andere functies • Verminderen van droogte door water langer vast te houden in bodem en vertraagd af te voeren. Te-gelijkertijd moet het gebied ook bestand zijn tegen piekbuien.

Uit de stresstest van het waterschap blijkt dit gebied erg gevoelig voor wateroverlast wanneer er een extreme piekbui valt, voldoende ruimte voor het (tijdelijk) bergen van water is dus ook belangrijk. 2 Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap: De gronden op de gunstig gelegen hogere delen van de dekzandvlaktes en op de grotere dekzandruggen werden al vroeg in cultuur gebracht. Kenmerkend zijn de rondom de es, gesitueerde boerderijen. De typische bolling van de essen is ontstaan door de eeuwenlange ophoging met heideplaggen vermengd met mest. Dit leverde een vruchtbaar esdek op, geschikt voor de landbouw. De essen hebben een open karakter. De randen van de es zijn omzoomd door beplanting en de agrarische erven. Het verschil tussen het kampen- en essenlandschap is de maat en schaal van de ontginningen. Het kampenlandschap is individueler ontgonnen op de kleinere dekzandkopjes in en langs de lagergelegen gebieden en heeft een kleinere landschappelijke maat en schaal dan het essenlandschap. Voor een deel zijn de essen verdwenen onder stadsuitbreidingen van Zutphen, maar er zijn nog een aantal grote essen zichtbaar in het landelijk gebied van Zutphen in het Leestensche Broek en Warken bijvoorbeeld.

Oeverwal-rivierduin Kampen en essenlandschap Natuurlijke ondergrond Natuurlijke ondergrond Cultuurhistorische ontwikkeling Cultuurhistorische ontwikkeling Huidig ruimtelijke functionel structuur Huidig ruimtelijke functionel structuur 17 Kampen en essenlandschap Belangrijkste opgaven • In balans brengen van recreatieve toegankelijkheid en rust voor kwetsbare natuur • Zorgen voor klimaatadaptatieve bossen (verkleinen brandrisico, verminderen verdamping) • Versterken van natuur en biodiversiteit: vervuiling en verstoring voorkomen • Behouden van en toekomstperspectief bieden aan cultureel erfgoed landgoederen • Transformatie vrijkomende erven van stoppende agrariërs: ruimte creëren voor wonen en andere functies • Verminderen van droogte door water langer vast te houden in bodem en vertraagd af te voeren. Te-gelijkertijd moet het gebied ook bestand zijn tegen piekbuien. Uit de stresstest van het waterschap blijkt dit gebied erg gevoelig voor wateroverlast wanneer er een extreme piekbui valt, voldoende ruimte voor het (tijdelijk) bergen van water is dus ook belangrijk. 3 Boszone: De bossen liggen op de hogere gronden in het oosten van Zutphen op dekzandruggen. Deze hogere gronden waren in het verleden in gebruik als heidevelden met aan de randen kleinschalige kampontginningen.

Later zijn deze gronden vaak omgevormd naar bos door aanplant voor houtproductie vanuit de landgoederen of door natuurlijke successie. Tegenwoordig zijn de bossen met name in trek voor recreatie en natuurbeleving. In het gebied liggen kampeerterreinen, landgoederen en nieuwe buitenplaatsen, en incidenteel een agrarisch bedrijf. Kampen en essenlandschap Natuurlijke ondergrond Cultuurhistorische ontwikkeling Huidig ruimtelijke functionel structuur Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 18 Het landelijk gebied van Zutphen vervult verschillende functies. Het is een productielandschap, het is de leefomgeving van bewoners, natuurgebied, uitloopgebied voor inwoners van de stad Zutphen en bezoekers en vestigingslocatie voor bedrijven tegelijk. Die veelzijdigheid is een kracht, maar brengt ook spanning met zich mee. Klimaatverandering, ruimteclaims en veranderend landgebruik dwingen tot keuzes. In deze koers staan vier samenhangende ambities centraal die richting geven aan de ontwikkeling van het landelijk gebied richting 2040. Ze zijn gekoppeld aan de kernambities uit de Omgevingsvisie Zutphen 2040 en aangevuld met een nieuw fundament: het natuurlijk systeem. 3. Ambities voor het landelijk gebied 1.

Zutphen Klimaatbestendig – fundament water- en bodemsysteem op orde Het landelijk gebied wordt zo ingericht dat het de verwachte extremen van hitte en piekbuien en langere warme droge danwel nattere periodes, als gevolg van het veranderende klimaat, goed kan ‘opvangen’. Goede waterkwaliteit en voldoende water (kwantiteit) zijn belangrijk voor mens, natuur en landbouw. Dat vraagt om een andere benadering van het bodem- en watersysteem: water moet langer worden vastgehouden in het gebied. Daarbij fungeren gezonde bodems als spons en vormen een goede basis voor het produceren duurzaam voedsel. Er moet ruimte worden gegeven aan natuurlijke processen. Herstel van bodemkwaliteit, infiltratie, buffering en het beperken van verdamping zijn middelen om dit systeem te versterken. Het bodem- en watersysteem vormt daarmee het fundament voor alle ruimtelijke keuzes. Daarnaast is het belangrijk ook werk te maken aan het voorkomen van verdere klimaatverandering, door het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Duurzame landbouwmethoden en vergroening kunnen tegelijkertijd bijdragen aan het vasthouden van CO2 in de bodem en het verbeteren van de luchtkwaliteit. 19 3.

Beleven in Zutphen – landschap, natuur en cultuur als kracht Zutphen kiest voor een landelijk gebied waarin natuur, landschap en cultuurhistorie worden versterkt, ontwikkeld en beheerd zodat ook toekomstige generaties ervan kunnen genieten. De herkenbaarheid van de rivier, beken, essen, houtwallen en oude structuren wordt verder ontwikkeld. Het realiseren van deze landschapsstructuren draagt bij aan de biodiversiteit. Om kwetsbare natuur te beschermen en unieke kwaliteit van het landelijk gebied te behouden, wordt recreatie zoneringsgericht benaderd. In de stadsrand is ruimte voor intensiever gebruik, terwijl verder buiten de stad stilte, donkerte en rust bepalend zijn voor de kwaliteit van het gebied. Toegankelijkheid is gewenst, maar altijd afgestemd op de draagkracht van natuur en landschap en gebruik van het land. Voldoende en goed verspreide kleinschalige rustpunten maken het wandelen en fietsen in het landelijk gebied extra aantrekkelijk. Het behouden van het groene karakter en dus het voorkomen van te veel verstening is hierbij belangrijk. 4. Zutphen bloeit – een gezonde en leefbare leefomgeving Het landelijk gebied draagt actief bij aan gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven. Schone lucht, water en bodem zijn hierbij essentieel.

Daarom wordt er gewerkt aan het verminderen van CO2 uitstoot, opwek van duurzame energie, het verminderen van het gebruik van bestrijdingsmiddelen en het voorkomen van vervuiling en geluidsoverlast. Het landelijk gebied biedt rust, ruimte en natuur dichtbij huis. Door te investeren in toegankelijke routes, groene ontmoetingsplekken (zoals bijvoorbeeld picknick- of speelweides) en verbindingen met de stad ontstaat een landschap dat mensen uitnodigt om buiten te zijn en zich ermee te verbinden. Recreatie krijgt daarin een duidelijke plek, maar er zijn ook plekken waar rust en natuur of landbouw voorrang krijgen. Ook de landbouw speelt een belangrijke rol in een gezonde en beleefbare leefomgeving door natuur- en landschapsinclusieve bedrijfsvoering, gezonde streekproducten, biodiversiteit en zichtbaarheid in het landschap. Deze vier ambities vormen samen het kompas voor keuzes en initiatieven in het landelijk gebied. In het volgende hoofdstuk worden ze vertaald naar zes sturende principes die richting geven aan de ruimtelijke ontwikkeling. 2. Zutphen onderneemt – een vitaal en toekomstbestendig platteland Het landelijk gebied blijft een plek waar duurzaam ondernemerschap ruimte krijgt. Het agrarisch land in het buitengebied blijft hoofdzakelijk bestemd voor landbouw.

De landbouw ontwikkelt zich naar een natuur- en landschapsinclusieve bedrijfsvoering, met oog voor bodem, water, biodiversiteit en de omgeving. Het landelijk gebied wordt zoneringsgericht benaderd: in de stadsrandzone is bijvoorbeeld meervoudig ruimtegebruik gewenst en op de essen blijft de hoofdfunctie agrarisch. Vrijkomende agrarische erven bieden ruimte voor transformatie, mits passend bij het landschap en zorgvuldig ingepast. Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 20 Om de ambities voor het landelijk gebied van Zutphen te realiseren, zijn duidelijke keuzes nodig in de inrichting van de ruimte. Het landelijk gebied verandert, maar niet willekeurig. De toekomst vraagt om een zorgvuldig en samenhangend sturingskader dat richting geeft aan initiatieven, beleid en investeringen. Zes principes vormen de basis voor de ruimtelijke ontwikkeling van het landelijk gebied. Ze gelden gebiedsbreed en zijn leidend bij afwegingen en besluitvorming. Elk principe geeft richting aan de inrichting, het gebruik en de omgang met de ruimte. Van landschap en water tot sociale en groene netwerken. De eerste twee sturende principes, landschaps-DNA als basis en rekening houden met water- en bodemsysteem , vormen de basis; hierna volgt de rest. 4. Sturende principes voor inrichting en ontwikkeling 1.

Landschaps-DNA als basis Het landschap van Zutphen is opgebouwd uit eeuwenoude patronen en structuren: essen, houtwallen, beken, rivierduinen, natte graslanden en landgoederen. Deze elementen vormen het gebieds-DNA en geven het landelijk gebied zijn identiteit en waarde. Ze zijn niet alleen cultuurhistorisch belangrijk, maar ook economisch en maatschappelijk van betekenis. Behoud en versterking van het landschap dragen bij aan recreatie, woonkwaliteit, ondernemerschap en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Nieuwe ontwikkelingen sluiten aan op het bestaande landschap en versterken waar mogelijk het gebieds-DNA. 2. Water- en bodemsysteem richtinggevend Het natuurlijk systeem vormt de basis voor ruimtelijke keuzes. Dat betekent dat bodem en water de basis zijn bij het bepalen van wat waar kan en hoe. Functies worden afgestemd op de draagkracht van het systeem: op hoge gronden wordt water vastgehouden, in lage delen geborgen. Het grondwaterpeil wordt opgezet om droogte te voorkomen. Nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan het versterken van het natuurlijk systeem – bijvoorbeeld via infiltratie, het beperken van verharding, borgen of verbeteren van de waterkwaliteit of bodemherstel. Om tekorten te voorkomen zijn efficiënt watergebruik, waterbesparing en hergebruik van water ook belangrijk. Zo ontstaat een robuuste, klimaatbestendige inrichting van het landschap. 21 3.

Landelijk gebied als uitloper van de compacte stad (de groene jas) De stadsrand is geen harde grens, maar een overgangsgebied waar stad en land elkaar ontmoeten. Hier ligt ruimte voor voorzieningen in het groen, stadslandbouw, recreatie, zorg en ontmoeting. Korte routes vanuit de stad verbinden bewoners met het omliggende landschap. Deze groene jas is belangrijk voor gezondheid, beleving en biodiversiteit. In dit gebied is meervoudig ruimtegebruik gewenst, zolang het past bij de schaal en het karakter van de omgeving. Verdere verstening van het landelijk gebied is niet wenselijk. 4. Robuust groen-blauw raamwerk met gemeentelijke regie Zutphen ontwikkelt een robuust netwerk van groenblauwe structuren die de stad verbinden met het landelijk gebied. Dit raamwerk bestaat uit beken, bosranden, natuurzones en landschapselementen die samen een dragende structuur vormen voor ecologie, waterbeheer en recreatie. Binnen dit raamwerk is ruimte voor initiatieven. De gemeente stimuleert en faciliteert daarbij om zo de samenhang en kwaliteit te waarborgen. Aandacht voor het behoud van bestaande bomen en groenstructuren is hierbij ook belangrijk. Zo wordt het raamwerk sterker én beter beleefbaar en werken we aan het versterken van de biodiversiteit, waterkwaliteit en het landschap. Door in te zetten op goed beheer, borgen we dat het robuust raamwerk ook voor de toekomst behouden blijft. 5.

Fijnmazige groen-blauwe dooradering Naast de robuuste structuren is er aandacht voor behoud en ontwikkeling van de fijnmazige invulling van het landschap. Dit gaat om kleinschaligere landschaps- en waterelementen zoals poelen, hagen, houtwallen, knotbomen, bosjes of verbrede sloten met natuurvriendelijke oevers. Zo vergroten we de biodiversiteit, waterkwaliteit en klimaatbestendigheid van ons landschap. Deze dooradering maakt het landschap veerkrachtig, aantrekkelijk en functioneel. Bij functieverandering van erven, bijvoorbeeld via rood voor groen of rood voor rood, wordt ingezet op versterking van deze dooradering, met maatwerk per locatie. 6. Leefbare, gezonde en schone leefomgeving Het landelijk gebied is meer dan landschap – het is ook een gemeenschap. Binding tussen bewoners, ondernemers en hun omgeving versterkt de leefbaarheid. Kleinschalige initiatieven zoals een boerderijwinkel, theetuin, zorgboerderij of lokaal energie-initiatief dragen bij aan deze verbondenheid. De verbinding tussen de productie van gezond en duurzaam voedsel draagt bij aan de transitie naar een duurzaam en rendabel boerenbedrijf én de gezondheid van de inwoners. Aandacht is nodig voor het verminderen en voorkomen van vervuiling (water, bodem en lucht, geluid, licht) en een omgeving die uitnodigt tot bewegen (wandelen, fietsen, sporten, spelen).

Zo draagt het landelijk gebied bij het fysieke en mentale welzijn van inwoners. De menselijke maat en het karakter van het gebied zijn leidend. Nieuwe ontwikkeling houden rekening met de bescherming van gezondheid en veiligheid van bewoners, passen in de omgeving en versterken de gemeenschap. Zonering is belangrijk om ook gebieden te behouden waar echte rust en donkerte worden behouden, zodat de natuur haar gang kan gaan. In het volgende hoofdstuk wordt de koers voor het landelijk gebied beeldend beschreven. In hoofdstuk 6 volgt een uitwerking van de ambitie en de sturende principes per deelgebied. Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 22 Het toekomstbeeld verwoord in grote lijnen hoe het landelijk gebied van Zutphen eruitziet wanneer we met elkaar werk maken van de koers zoals opgesteld in dit document. De ontwikkelkaart visualiseert waar deze koers op inzet in de verschillende gebieden. In hoofdstuk 6 zoomen we verder in op de deelgebieden. 5. De koers voor het landelijk gebied Toekomstbeeld voor 2040 In 2040 is Zutphen omringd door een landschap waar natuur, landbouw en recreatie elkaar versterken. De IJssel stroomt door uiterwaarden met robuuste natuur en geulen en enkele bloemrijke graslandpercelen waar vogels broeden en wilgen zacht in de wind wiegen.

Er is voldoende ruimte voor de berging van het vele water bij hoogwater en de stevige dijken houden Zutphen veilig. Het natuurlijke systeem laat het landelijk gebied floreren. Robuuste groenblauwe verbindingen zorgen voor een rijke biodiversiteit. Bomen, hagen en poelen maken het agrarische gebied aantrekkelijk om te doorkruisen, zowel voor mens als dier. De beekdalen en broeklanden vormen een groenblauwe oase, waar water wordt vastgehouden voor drogere tijden. Op de vruchtbare bodems werken agrariërs aan zowel de voedselproductie als het bergen van water: onmisbaar voor een toekomstbestendige landbouw. Op de groen omzoomde essen wordt op innovatieve wijze en natuurinclusief voedsel geproduceerd. Rondom de oude IJsselarm ligt een uniek natuurgebied. Bomenlanen en hagen bieden een thuis aan vlinders en vogels, en verbinden het natuurgebied met de open, kruidenrijke graslanden waar koeien grazen. De kassen liggen beschut in het groen. Voor inwoners van De Hoven is dit een geliefde plek om op adem te komen. De stadsrandzone is een mozaïek van kleinschalige voedselproductie, met fiets- en wandelpaden in het groen en her en der kleinschalige woonerven of andere voorzieningen. Veel inwoners uit Zutphen wandelen hier hun dagelijkse ommetjes. Op de hogere zandgronden bieden bos en landgoederen rust, donkerte en stilte, en is er ruimte voor natuur en bezinning.

Kleinschalige toeristische voorzieningen geven inwoners de kans hun liefde voor het landelijk gebied te delen met bezoekers. Zo is het landelijk gebied een plek die duurzaam voedsel levert, waar natuur de ruimte krijgt, en die bijdraagt aan de gezondheid en ontspanning van zowel inwoners als gasten. 23 N Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Basis Reeds vastgesteld beleid Landschappelijk DNA versterken Stedelijk gebied Historisch stadscentrum Kronkelwaarden IJssellandschap Broekgebied en beekdalen Stadsrandzone Behouden openheid en agrarische functie essen Ruimte voor robuust watersysteem / groen-blauwe structuur Natura 2000 gebied Gelders Natuurnetwerk (GNN) Bos Versterken bomenlanen / houtwallen Spoorlijn Station Buitenplaatsen Sport Zoeklocaties omgevingsvisie wonen Bestaand | Zoekgebieden zonne-energie Zoeklocaties omgevingsvisie bedrijvigheid/glastuinbouw Speerpunten per gebied Water vasthouden op hoge delen en bergen op lage delen Landschappelijke kwaliteit verbeteren Versterken ecologische verbindingen Versterken biodiversiteit en samenhang Ruimte voor de rivier Landschappelijke kwaliteit verbeteren Vergroten beleefbaarheid van natuur Kronkelwaarden IJssellandschap Versterken en verbinden van groene en waterrijke structuren Groene overgangszone met gemengd gebruik Versterken recreatieve verbindingen en routes Versterken van waterbergende functie Versterken van

biodiversiteit en landschap Landgebruik aanpassen aan nattere omstandigheden Stadsrandzone Broekgebieden en beekdalen Langer vast houden en verbeteren infiltratie van water Landschappelijke kwaliteit verbeteren Agrarische hoofdfunctie met focus op natuurinclusiviteit Verbeteren van de bodemkwaliteit Versterken bosstructuur, natuur en biodiversiteit Klimaatrobuust bosbeheer Extensieve recreatie (rust, donkerte, stilte) Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Warnsveld Twentekanaal IJssel De Hoven Zuidwijken Centrum De Mars Warkensche veld Leestensche Broek Tichelbeekse Waard De Revelhorst Noordveen Noorderhaven Grote veld Warken Bronsbergerwaarden Bronsbergen Waterkwartier Leesten Koers landelijk gebied Zutphen 2040 Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 24 Het landelijk gebied van Zutphen is divers. Elk deelgebied kent zijn eigen ontstaansgeschiedenis, bodemopbouw, gebruik, structuren en dynamiek. Dat vraagt om maatwerk in de uitwerking van de koers. De sturende principes zijn in elke zone van toepassing, maar krijgen een andere uitwerking, afgestemd op de gebiedskenmerken. In deze koers onderscheiden we drie hoofdgebieden: het IJssellandschap, De Hoven en de oude IJsselarm, en het dekzandlandschap.

Voor elk gebied beschrijven we het toekomstbeeld, de rol in het grotere geheel en de belangrijkste speerpunten binnen deze koers. Daarnaast geven we per gebied een beknopte omschrijving wat de koers is op de thema’s: klimaatadaptatie; plattelandseconomie; natuur en biodiversiteit; recreatie; erven en functieverandering; wonen; en energie. 6. Gebiedsgerichte uitwerking koers landelijk gebied 6.1 De Hoven en oude IJsselarm “Ooit een meander van de IJssel, nu vormt het gebied een uniek gebied dat nog duidelijk herkenbaar is als rivierenlandschap, maar niet meer meestroomt. Tussen de oude stroomruggen en restgeulen grazen de koeien en liggen kassen die goed zijn ingepast in het landschap. Langs de oude IJsselarm kronkelt het water door nieuwe natuurzones, waar rietlanden fluisteren in de wind en ijsvogels flitsen over het oppervlak. Het is een gebied waar landbouw en natuur hand in hand gaan en waar inwoners uit De Hoven graag het groen opzoeken. Glastuinbouwbedrijven gebruiken regenwateropvang en zonne-energie, terwijl bloemrijke akkerranden de percelen omlijsten. In de luwte van het water vinden vissen, vogels en insecten hun plek. Dankzij recreatieve routes en groenblauwe structuren is de verbinding met de IJssel voor mens en natuur hersteld.” Dit gebied is een schakel tussen stad en riviernatuur, waar landbouw, natuur en recreatie met elkaar verbonden worden.

Tegelijk vraagt de aanwezigheid en komst van glastuinbouw, de uitbreiding van De Hoven en de ligging langs de oude IJsselarm om zorgvuldige keuzes. 25 N Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Basis Reeds vastgesteld beleid Landschappelijk DNA versterken Stedelijk gebied Historisch stadscentrum Kronkelwaarden IJssellandschap Broekgebied en beekdalen Stadsrandzone Behouden openheid en agrarische functie essen Ruimte voor robuust watersysteem / groen-blauwe structuur Natura 2000 gebied Gelders Natuurnetwerk (GNN) Bos Versterken bomenlanen / houtwallen Spoorlijn Station Buitenplaatsen Sport Zoeklocaties omgevingsvisie wonen Bestaand | Zoekgebieden zonne-energie Zoeklocaties omgevingsvisie bedrijvigheid/glastuinbouw Speerpunten per gebied Water vasthouden op hoge delen en bergen op lage delen Landschappelijke kwaliteit verbeteren Versterken ecologische verbindingen Versterken biodiversiteit en samenhang Ruimte voor de rivier Landschappelijke kwaliteit verbeteren Vergroten beleefbaarheid van natuur Kronkelwaarden IJssellandschap Versterken en verbinden van groene en waterrijke structuren Groene overgangszone met gemengd gebruik Versterken recreatieve verbindingen en routes Versterken van waterbergende functie Versterken van biodiversiteit en landschap Landgebruik aanpassen aan nattere omstandigheden Stadsrandzone Broekgebieden en beekdalen Langer vast houden en verbeteren

infiltratie van water Landschappelijke kwaliteit verbeteren Agrarische hoofdfunctie met focus op natuurinclusiviteit Verbeteren van de bodemkwaliteit Versterken bosstructuur, natuur en biodiversiteit Klimaatrobuust bosbeheer Extensieve recreatie (rust, donkerte, stilte) Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Warnsveld Twentekanaal IJssel De Hoven Zuidwijken Centrum De Mars Warkensche veld Leestensche Broek Tichelbeekse Waard De Revelhorst Noordveen Noorderhaven Grote veld Warken Bronsbergerwaarden Bronsbergen Waterkwartier Leesten Belangrijkste speerpunten Versterken van ecologische verbindingen tussen de oude IJsselarm, GNN en Natura 2000. Landschappelijke kwaliteit verbeteren door te zorgen voor een goede landschappelijke overgang van De Hoven naar het landelijk gebied. Water vasthouden op hogere delen en bergen op lagere delen, afgestemd op de natuurlijke ondergrond. Uitwerking per thema: Klimaatadaptatie: Het beter vasthouden van water kan o.a. door het verbeteren van de bodem-structuur, verondiepen, of zelfs dempen van watergangen en het creëren van ruimte om water te kunnen bergen bij hevige piekbuien. Afstemming met eventueel toekomstige opgaven voor ruimte voor de rivier 2.0 is noodzakelijk. Plattelandseconomie: Natuur- en landschaps inclusieve landbouw blijft hoofdfunctie in dit gebied.

Kruidenrijke akkerranden, houtwallen, hagen, laanbeplanting en teeltdiversiteit worden gestimuleerd. Geen uitbreiding van het kassengebied buiten vastgestelde contouren in de Omgevingsvisie. Glastuinbouw verduurzamen (regenwateropvang, energie-efficiëntie). Ruimte voor kleinschalige verblijfs- en dagrecreatie passend bij het landschap. Natuur en biodiversiteit: Versterken van ecologische verbindingen tussen het Gelders Natuurnetwerk en Natura 2000. Ontwikkelen van fijnmazige landschappelijke structuren in combinatie met natuurherstel en klimaatadaptieve maatregelen. Bijzondere aandacht voor de lagere delen met hoge kweldruk, waar zeer schoon en ijzerrijk water zorgt voor de aanwezigheid van bijzondere flora en bijzondere kansen biedt voor het versterken van biodiversiteit. Recreatie: Nieuwe groene verbindingen tussen stad, IJssel en oude IJsselarm bieden kansen voor de versterking van wandel- en fietsroutes. Aandacht voor zonering van kwetsbare natuur is belangrijk. Beleefbare overgangen tussen De Hoven en het open landschap (zie stadsrandzone). Erven en functieverandering: Functieverandering van agrarische erven mogelijk bij ruimtelijke- en/of milieutechnische kwaliteitswinst. Toepassing rood voor rood regeling bij beëindiging agrarische activiteiten. Wonen: Zorgvuldige inpassing van de woninguitbreidingen aan De Hoven.

Samenhangend ontwerpen van de woningbouwopgave met de natuur- en wateropgave, passend binnen het landschapsDNA. Energie: Overmarsch is een zoekgebied voor winning van zonne-energie op land (Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen vastgesteld op 11-10-2023). Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 26 Uitwerking per thema: Klimaatadaptatie: Uiterwaarden hebben een belangrijke functie voor waterveiligheid, piekberging en natuurlijke dynamiek. Plattelandseconomie: Agrarische ondernemers kunnen een rol spelen het in beheer van de uiterwaarden door inzet van vee voor extensieve begrazing. Natuur en biodiversiteit: Verbeteren van de verbinding van het Natura 2000 gebied met de groenblauwe dooradering in de rest van het landelijk gebied en het Gelders Natuur Netwerk, ook buiten de gemeentegrenzen. Herstel van oever- en rivierprocessen met oog voor broed- en foerageergebieden. Behoud van openheid en rust als kenmerkende landschappelijke kwaliteiten. Recreatie: Verbeteren van extensieve recreatieve verbindingen tussen stad en rivier, zoals wandel- en struinroutes. Door toe te werken naar een zonering wordt kwetsbare natuur beschermd en rust behouden. Realiseren wandelroute ‘van brug naar brug’ om de natuurontwikkeling in de Tichelbeeksewaard te kunnen beleven. Erven en functieverandering: N.v.t.

Wonen: Er is geen ruimte voor woningen buitendijks in verband met waterveiligheid, ruimte voor de rivier en Natura 2000. Energie: Geen opwekking van zon en wind in de uiterwaarden (Afwegingskader zon op land gemeente Zutphen vastgesteld op 11-10-2023). 6.2 IJssellandschap “De IJssel stroomt door uiterwaarden met robuuste natuur en geulen en enkele bloemrijke graslandpercelen waar vogels broeden. Wilgen wuiven in de wind en het water volgt zijn weg, soms als smalle geul in droge zomermaanden, soms breed uitgespreid over de uiterwaarden bij hoog water. Wandel- en struinpaden verbinden de stad met het water en vormen zo een geliefde wandelroute voor inwoners en bezoekers. Tegelijk blijven er delen onaangetast, waar rust overheerst en natuur in stilte haar eigen gang kan gaan. De IJssel blijft een belangrijke vaarweg, maar is ook een robuuste drager voor het landschap, waar natuur, recreatie en waterbeheer elkaar in evenwicht houden.” De IJssel vormt een robuuste landschappelijke en ecologische drager en speelt een belangrijke rol in de identiteit en toekomstbestendigheid van Zutphen.

N Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Basis Reeds vastgesteld beleid Landschappelijk DNA versterken Stedelijk gebied Historisch stadscentrum Kronkelwaarden IJssellandschap Broekgebied en beekdalen Stadsrandzone Behouden openheid en agrarische functie essen Ruimte voor robuust watersysteem / groen-blauwe structuur Natura 2000 gebied Gelders Natuurnetwerk (GNN) Bos Versterken bomenlanen / houtwallen Spoorlijn Station Buitenplaatsen Sport Zoeklocaties omgevingsvisie wonen Bestaand | Zoekgebieden zonne-energie Zoeklocaties omgevingsvisie bedrijvigheid/glastuinbouw Speerpunten per gebied Water vasthouden op hoge delen en bergen op lage delen Landschappelijke kwaliteit verbeteren Versterken ecologische verbindingen Versterken biodiversiteit en samenhang Ruimte voor de rivier Landschappelijke kwaliteit verbeteren Vergroten beleefbaarheid van natuur Kronkelwaarden IJssellandschap Versterken en verbinden van groene en waterrijke structuren Groene overgangszone met gemengd gebruik Versterken recreatieve verbindingen en routes Versterken van waterbergende functie Versterken van biodiversiteit en landschap Landgebruik aanpassen aan nattere omstandigheden Stadsrandzone Broekgebieden en beekdalen Langer vast houden en verbeteren infiltratie van water Landschappelijke kwaliteit verbeteren Agrarische hoofdfunctie met focus op natuurinclusiviteit Verbeteren van de bodemkwaliteit

Versterken bosstructuur, natuur en biodiversiteit Klimaatrobuust bosbeheer Extensieve recreatie (rust, donkerte, stilte) Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Warnsveld Twentekanaal IJssel De Hoven Zuidwijken Centrum De Mars Warkensche veld Leestensche Broek Tichelbeekse Waard De Revelhorst Noordveen Noorderhaven Grote veld Warken Bronsbergerwaarden Bronsbergen Waterkwartier Leesten Belangrijkste speerpunten Vergroten van de ruimte voor de rivier (veiligheid, meebewegen met het systeem). Versterken van de biodiversiteit en samenhang binnen het Natura 2000-gebied. Verbeteren landschappelijke kwaliteit en behoud van openheid en rust Vergroten beleefbaarheid van natuur. IJssellandschap 27 6.3 Dekzandlandschap De Omgevingsvisie benoemt het oostelijk deel van Zutphen als afwisselend agrarisch landschap met bijzondere landschapsstructuren, beekdalen, essen en landgoederen. In deze zone staat het versterken van multifunctionaliteit, biodiversiteit en klimaatrobuustheid centraal, met differentiatie naar de deelgebieden. Belangrijkste speerpunten Versterken recreatieve verbindingen en routes tussen de stad en het landelijk gebied. Versterken van fijnmazige groenblauwe dooradering en deze verbinden met de dooradering in het stedelijke gebied. Groene overgangszone met gemengd gebruik. 6.3.1 Stadsrandzone “Aan de rand van Zutphen lopen stad en land in elkaar over.

Een mozaïek van moestuinen, boerderijen, zorg- en recreatievoorzieningen liggen als groene kamers tussen historische landgoederen en akkers. Waar agrariers zijn gestopt, hebben nieuwe functies hun intrek genomen: werkplaatsen, kleinschalige horeca of erfwoningen. Altijd met behoud of versterking van landschappelijke structuren. Groen-blauwe aders doorkruisen het gebied en verbinden de stad met het landelijk gebied. Beleefbaarheid van historie en natuureducatie zorgen voor een sterke band van inwoners met het landelijk gebied. Het is een plek waar de nabijheid van de stad niet ten koste gaat van het groen, maar het juist versterkt.” De stadsrandzone bestaat uit verschillende landschapstype en is als overgangszone van stad naar landelijk gebied belangrijk. De ligging grenzend aan de stad, die qua inwoneraantallen verder zal groeien, en de verschillende functies en opgaven die in dit gebied samenkomen maakt de druk op de ruimte groot. Vandaar dat we deze hier als apart gebied benaderen.

N Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Basis Reeds vastgesteld beleid Landschappelijk DNA versterken Stedelijk gebied Historisch stadscentrum Kronkelwaarden IJssellandschap Broekgebied en beekdalen Stadsrandzone Behouden openheid en agrarische functie essen Ruimte voor robuust watersysteem / groen-blauwe structuur Natura 2000 gebied Gelders Natuurnetwerk (GNN) Bos Versterken bomenlanen / houtwallen Spoorlijn Station Buitenplaatsen Sport Zoeklocaties omgevingsvisie wonen Bestaand | Zoekgebieden zonne-energie Zoeklocaties omgevingsvisie bedrijvigheid/glastuinbouw Speerpunten per gebied Water vasthouden op hoge delen en bergen op lage delen Landschappelijke kwaliteit verbeteren Versterken ecologische verbindingen Versterken biodiversiteit en samenhang Ruimte voor de rivier Landschappelijke kwaliteit verbeteren Vergroten beleefbaarheid van natuur Kronkelwaarden IJssellandschap Versterken en verbinden van groene en waterrijke structuren Groene overgangszone met gemengd gebruik Versterken recreatieve verbindingen en routes Versterken van waterbergende functie Versterken van biodiversiteit en landschap Landgebruik aanpassen aan nattere omstandigheden Stadsrandzone Broekgebieden en beekdalen Langer vast houden en verbeteren infiltratie van water Landschappelijke kwaliteit verbeteren Agrarische hoofdfunctie met focus op natuurinclusiviteit Verbeteren van de bodemkwaliteit

Versterken bosstructuur, natuur en biodiversiteit Klimaatrobuust bosbeheer Extensieve recreatie (rust, donkerte, stilte) Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Warnsveld Twentekanaal IJssel De Hoven Zuidwijken Centrum De Mars Warkensche veld Leestensche Broek Tichelbeekse Waard De Revelhorst Noordveen Noorderhaven Grote veld Warken Bronsbergerwaarden Bronsbergen Waterkwartier Leesten Dekzandlandschap Land-iD | Koersdocument voor een vitaal en toekomstbestendig landelijk gebied | 04/12/2025 | 28 N Oeverwal- rivierduin, kampen en essenlandschap Boszone Basis Reeds vastgesteld beleid Landschappelijk DNA versterken Stedelijk gebied Historisch stadscentrum Kronkelwaarden IJssellandschap Broekgebied en beekdalen Stadsrandzone Behouden openheid en agrarische functie essen Ruimte voor robuust watersysteem / groen-blauwe structuur Natura 2000 gebied Gelders Natuurnetwerk (GNN) Bos Versterken bomenlanen / houtwallen Spoorlijn Station Buitenplaatsen Sport Zoeklocaties omgevingsvisie wonen Bestaand | Zoekgebieden zonne-energie Zoeklocaties omgevingsvisie bedrijvigheid/glastuinbouw Speerpunten per gebied Water vasthouden op hoge delen en bergen op lage delen Landschappelijke kwaliteit verbeteren Versterken ecologische verbindingen Versterken biodiversiteit en samenhang Ruimte voor de rivier Landschappelijke kwaliteit verbeteren Vergroten beleefbaarheid van natuur Kronkelwaarden

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://zutphen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/ac72966f-f55f-4cf7-961e-ff27d840341a?agendaItemId=7be6064d-88e1-4deb-a3fe-bb8b2c89b6c7