CConstaterende datZutphen
Koppel je AI →
Document · PDF

1321256 - Bijlage 10 - Visie Vesting van de Toekomst

Raadsvergadering 25 juni 2026, gemeente ZutphenBij agendapunt: Herinrichting openbare ruimte Hanzehuis12.601 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

• V anuit Groenbeheer en Onderhoud: verbinden van ambities tot herinrichting aan be- heer en onderhoud zoals bijvoorbeeld inspelen op het vervangen van de bomenstruc- tuur langs de vesting om het straks beschikbare budget efficiënt te benutten; • V anuit Klimaatadaptatie: groen met schaduw en water voorraad bieden kansen voor het bestrijden van hittestress in verstedelijkt gebied. Groen en water bieden kansen om samen met inwoner te werken aan een aantrekkelijke leefomgeving; • V anuit de vele (particuliere en gemeentelijke) initiatieven/plannen: ruimtelijke kaders voor de vesting en zijn directe omgeving bepalen om samenhang te behouden of te creëren. VESTING VAN DE TOEKOMST ruimtelijke visie voor de vestingwerken van Zutphen VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 2 58/103 INHOUD A- INVENTARISATIE 1. historische ontwikkeling 2. huidige situatie B- EERSTE AANBEVELINGEN 1. ruimtelijke indeling 2. ambitieladder CONCLUSIE ordeningprincipes 4 22 32 36 44 ANALYSEDOCUMENT 3 59/103 A- INVENTARISATIE 1. historische ontwikkeling ANALYSEDOCUMENT inventarisatie & eerste aanbevelingen VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 4 60/103 Romeinse nederzetting Ringwalburg - Zutphen is ontstaan op een hoge zandrug waar de Berkel in de IJssel uitmondt. - Zutphen is van oudsher voorzien van een ruim opgezette versterking, bestaande uit een dubbele droge gracht met bijbehorende wallen.

- Na de verwoesting van de stad in 882 door Vikingen, is de Ringwalburg aangelegd. De wal en gracht aan de noord- en oostzijde tekenen zich af in het verloop van de huidige Groen-, Hout- en Zaadmarkt. - Binnen de burg lag het grafelijk hof, een kleine parochiekerk (de voorganger van de latere W alburgiskerk), boerderijen en woningen. 1. INVENTARISATIE 4E EEUW 9E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING 5 61/103 HISTORISCHE ONTWIKKELING Koninklijke Paltsresidentie - De gracht uit de 9e eeuw is verder uitgediept en verbreed. - Begin 11e eeuw is een tufstenen paleis (palts) gebouwd. Het imposante gebouw was 54 meter lang en 12,5 meter breed. Daarnaast is een grote Romaanse kapittelkerk gesticht. - Na een groot machtsconflict is er direct om de palts en de kerk een 16 meter brede en 3 meter diepe gracht aangelegd met een tufstenen poort, die toegang gaf tot het bestuurlijke centrum van de stad. 11E EEUW VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 6 62/103 Grafelijke stad - T en noorden van de oude ringwalburg kwam een nieuwe nederzetting met daaromheen een eigen omwalling met een brede gracht: de (Oude) Wand. In de omwalling waren elke ca. 65 meter turfstenen poorten en torens opgenomen. Sommige straten en stegen die naar de torens leidden zijn er nog steeds (Vaaltstraat, Beukerstraat, Agnietensteeg en Lombardsteeg). - De handel kreeg een belangrijke rol.

- Langs de IJsseloever werden houten kades aangelegd. 12E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING 1. INVENTARISATIE7 63/103 Oude Stad - De oude versterkingen werden geslecht en gedempt. Er werd een bakstenen stadsmuur gebouwd. - De Berkel wer d omgeleid naar zijn huidige loop. - In het noorden kwam een watermolen. - Om de stad werden natte grachten gegraven en lage terreinen, zodat een gecontr oleerde waterhuishouding ontstond. - In tegenstelling tot de stadsmuur aan de landzijde had de stadsmuur aan de IJsseloever geen waltorens. De muur had tevens een waterkerende functie. BEGIN 13E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 8 64/103 Nieuwstad - Omstreeks 1250 werd aan de noordkant van de Berkel de Nieuwstad gesticht. De opzet van de Nieuwstad was planmatig met haaks kruisende straten. - De Nieuwstad had een eigen parochiekerk: de O.L. V rouwekerk of Nieuwstadskerk (nu Sint Jan). - De Nieuwstad kwam onder één bestuur met Zutphen. De steden werden met elkaar verbonden door waterpoorten over de Berkel, waarvan de oostelijke poort nog steeds bestaat. - Het eerste zuiver gotische bouwwerk, Broederenkerk, werd gebouwd. Snel volgden huizen in deze stijl. De gevels van tientallen woningen zijn nog bewaard. BEGIN 13E EEUW - LAAT HISTORISCHE ONTWIKKELING 1. INVENTARISATIE9 65/103 Polsbroek - De stad is op het hoogtepunt van economische bloei.

- Na een reeks van stadsbranden worden huizen niet meer van hout maar van baksteen gebouwd. - Met het oog op de verwachte bevolkingsgroei, werd er een nieuw stadsdeel, aangelegd; Polsbroek (later de Spittaalstad). De groei stagneert, waardoor alleen de hoofdstraten werden bebouwd. - Aan de zuidzijde is de stadsmuur in de IJssel verdwenen en er is een nieuwe stadsmuur gebouwd. Dit deel van de stadsmuur bestaat nog steeds. - De Nieuwstadskerk en de W alburgiskerk werden vergroot en de kerktorens werden verhoogd. - De Berkel voer d alle grachten. BEGIN 14E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 10 66/103 Modernisatie van de stadsmuren - Door de opkomst van het vuurgeschut is er veel gemoderniseerd aan de stadsmuren. Het grachtenstelsel werd verder uitgebreid tot twee of drie parallelle grachten met aarden-tussenwallen om de schootsafstand van de vijand te vergroten. - Er werden verschillende rondelen, geschutstorens (onder andere de Bourgonjetoren) en bolwerken gebouwd om de stad beter verdedigbaar te maken. - Er werd een dwangburcht gebouwd. De kanonnen werden gericht naar de stad zelf, om de gehoorzaamheid van de stad af te dwingen. BEGIN 15E & 16E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING 1. INVENTARISATIE11 67/103 - Dit is de oudste plattegrond van Zutphen die bewaard is gebleven.

16E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 12 68/103 Vernieuwde vestingwerken na de bezittingen - Na de bezettingen begint de weder opbouw van Zutphen. - De vestingwerken worden vernieuwd in verband met het grotere bereik van kanonnen. Door de bouw van deze werken veranderde het stadsplan, met grote gevolgen. Bepaalde straten werden doorsneden of opgeheven. Bebouwing werd gesloopt en sommige hofjes en tuinen werden verplaatst. - Diverse woonhuizen hadden schade of waren verwoest door de oorlog. - Zutphen heeft een regionale handels- en marktfunctie. 17E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING 1. INVENTARISATIE13 69/103 Modernisatie van de vestingwerken en begin van de linies - De werken aan de Linie van Coehoorn (in het noordoosten) zijn voltooid. Het hoornwerk ten zuidwesten van de stad is aangepast en voorzien van een ravelijn. De hoornwerken aan de noordzijde maken plaats voor reeksen lunetten. - De Boompjeswal wordt opgeheven als verdedigingswerk. Deze wordt 100 jaar later ingericht als park. - V olledige nieuwbouw is een grote uitzondering. In plaats daarvan werden gevels vernieuwd. - Aan het einde van de 18e eeuw zijn de vestingwerken gemoderniseerd en batterijen toegevoegd. - Met de aanleg van de linies worden de vijanden op nog grotere afstand van de stad gehouden.

18E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 14 70/103 Maximale omvang van de vesting - In het begin van de 19de eeuw is er niet veel veranderd. Enkele poorten en bolwerken zijn gesloopt, de binnengracht is versmald en de Boompjeswal is ingericht als wandelgebied. - Er kwam een nieuwe IJsselkade en in het oosten werden de eerste herenhuizen gebouwd. - De bevolking verdubbelde. Er ontstond hierdoor woningnood, wat de bouw van sloppen tot gevolg had. - In 1823 kwam de eerste kadastrale kaart. BEGIN 19E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING 1. INVENTARISATIE15 71/103 Spoor aanleg en ontmanteling van de vesting - Rond 1865 kwam er een spoorverbinding tussen Arnhem en Deventer. De spoorweg en het station diende binnen de grenzen van het vestingwerk te blijven. - Er kwamen twee nieuwe bastions ten noorden van het station om de stationomgeving te beschermen. - Deze nieuwe buitengracht is enige jaren later vergraven tot de Noorderhaven en vormde het begin van Zutphen’s grootste industriegebied; de Mars. - Na de ophef fing van Zutphen als vestingstad in 1874 werden er ambitieuze uitbreidingsplannen gemaakt en begon de ontmanteling van de gehele vesting. - In het noordoosten en in het noorden werden woningen en villa’ s gepland voor de gegoede burgerij. Er werden ook enkele complexen voor arbeiders gebouwd.

EIND 19E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 16 72/103 Uitbreiding buiten de stad - Zutphen maakt gebruik van de nieuwe uitbreidingsmogelijkheden rondom de bestaande stad. - Aan de noordzijde werd het industriegebied De Mars verder bebouwd, waarbij het park uiteindelijk definitief werd bebouwd. - Ook in het noordoosten werden nieuwe buurten gebouwd. - De oostelijke vrijgekomen Linie werd ingevuld met nieuwbouw. - T er voorbereiding op de oorlog werden er diverse betonnen kazematten en geschutskoepels gebouwd. Een voorbeeld hiervan is de kazemat Zutphen-Zuid, die nu nog steeds bestaat. BEGIN 20E EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING 1. INVENTARISATIE17 73/103 - Op deze kaart uit 1941 is de structuur in de binnenstad nog nagenoeg hetzelfde als in 1901. - In het najaar van 1944 wordt Zutphen zwaar getroffen door bombardementen. Grote delen van de noordwestelijke binnenstad en het stationsgebied werden verwoest of zwaar beschadigd. Het gebied rond Barlheze en de Groenmarkt raken zwaar beschadigd. Zutphen is één van de zwaarst getroffen steden in Nederland. 20E EEUW - 1941 HISTORISCHE ONTWIKKELING VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 18 74/103 Wederopbouw - In de wederopbouwplannen was weinig ruimte voor oude sentimenten. Vooruitgang was het credo.

Bestaande bebouwing die hersteld had kunnen worden, werd gesloopt en in plaats daarvan werd een nieuw stratenplan uitgelegd. Hierdoor zijn verschillende restanten stadsmuur en een klooster gesloopt. - Er kwam een nieuw station en voor een snelle afwikkeling van het verkeer kwam er een nieuwe doorgaande route, waarvoor een groot noordelijk deel van de stad gesloopt moest worden. - De Baakse Overlaat werd gedicht, waardoor Zutphen verlost was van periodieke overstromingen van de IJssel en de Berkel. Er kon nu gebouwd worden op lager gelegen land. 20E EEUW - 1965 HISTORISCHE ONTWIKKELING 1. INVENTARISATIE19 75/103 - V erschillende havens, kanalen en beken zijn gedempt en bebouwd, zoals de Zuiderhaven, Verbindingskanaal en Helbergse Beek. Ook de laatste ravelijn in het oosten is gesloopt. - In de zuidoostelijke punt is de stedelijke structuur iets veranderd door de verlenging van de Martinetsingel en de verandering van de Polsbroek. - Het park bij de Boompjeswal is uitgebreid. BEGIN 21STE EEUW HISTORISCHE ONTWIKKELING VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 20 76/103 1. INVENTARISATIE BEGIN 17E EEUW EIND 18E EEUW EIND 13E EEUW BEGIN 21STE EEUW OVERZICHT HISTORIE Elke groei van de stad gaat gepaard met aanpassing van de vesting: stadsmuur bastions en grachten linies restanten 21 77/103 A- INVENTARISATIE 2.

huidige situatie ANALYSEDOCUMENT inventarisatie & eerste aanbevelingen VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 22 78/103 Kwaliteit van de bebouwing • De Mars: bedrijventerrein, lage kwaliteit van de bebouwing • Noorderhaven: nieuw te ontwikkelen/ontwikkeld woongebied. Hoge kwaliteit, veel nieuwbouw . • Noordveen: sportvelden, fraaie 19e-eeuwse artdeco/jugendstil-bebouwing, grootschalige zorg-nieuwbouw , nog te ontwikkelen bouwlocaties > m.a.w .: forse mix van functies en bouwjaren. • W aterkwartier: woongebieden uit jaren 30/40/50/60. Deels fraaie woonbuurten, deels buurten met lagere kwaliteit. 1960-1980 1945-1960 1925-1945 1900-1925 1850-1900 Historische binnenstad Monumenten BEBOUWING HUIDIGE SITUATIE 1.

INVENTARISATIE23 79/103 WATER Anno 1823 op huidige situatie geprojecteerd - Maximale omvang van de vesting om de vijand op maximale afstand van de stad te houden - De Berkel voerd alle grachten Anno 2019 - 1874: opheffing van Zutphen als vestingstad - W atergangen werden gedempt om ruimte te geven aan de groei van de stad - De peil van de Berkel is nu + 6.90 m NAP (80 cm hoger dan vroeger) HUIDIGE SITUATIE VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 24 80/103 Conclusies Huidige situatie: • V eel watergangen waarover beschikbaar water moet verdeeld • Afnemende doorstroming door plantengroei • V oldoende waterkwaliteit op dit moment maar op enkele plaatsen niet • W einig wateraanvoer bij droogte: te lage wateraanvoer vanuit Twentekanaal, weinig tot geen wateraanvoer vanuit overige watergangen, laag waterpeil in de Berkel, beperkte doorstroming Onderlaatse Laak door overtollig slib • Korte verblijftijd bij droogte (minder dan 10 dagen): consequenties voor de historische bebouwing en bruggen langs de overs van de Berkel richting de IJssel T oekomstige situatie iv.vm.

klimaatverandering: • Heftige regenval: meer opper vlaktewater naar grondwater infiltreren • Lange droge periodes: kans op uitzakken, mogelijk tot aan droogval • Zonder maatregelen wordt waterkwaliteit verder verslechterd Aanbevelingen Korte ter mijn: • Beschikbaar/meer water directer naar de stad sturen: stuwen plaatsen in aanvoeringssysteem vanaf W arken • W aterkwaliteiten verbeteren: (zuurstof en ammonium) monitoring en doorstroming • V erwijderen overtollig slib: vanaf Warken naar Warnsveld en Leesten • Ecologisch inrichten waterpartijen en oevers met helofyten (Middel)lange ter mijn: • Ecologisch inrichten waterpartijen en oevers met helofyten • Maatregelenpakket voor de komende 10/15 jaar uitwerken • W ensen van Waterschap, gemeente en burgers meenemen N: 0 N: 0 N: 0 N: -0,5m N: 0 N: 0 N: -1.5m N: +0.5m/-4.5m (+6.90 m NAP) WATER HUIDIGE SITUATIE 1.

INVENTARISATIE VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN25 81/103 GROEN Anno 1823 op huidige situatie geprojecteerd - Maximale omvang van de vesting om de vijand op maximale afstand van de stad te houden - Groenstructuur en vesting zijn gekoppeld Anno 2019 - 1874: opheffing van Zutphen als vestingstad - V estingwerken werden gesloopt om ruimte te geven aan de groei van de stad - Paardenwal-Boompjeswal als park ingericht - Andere toegevoegde groene zones zijn langs de nieuwe infrastructuur gesitueerd (uitz: begraafplaats) HUIDIGE SITUATIE VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 26 82/103 VESTING NU Toen de verdedigingsfunctie niet meer van belang was (opheffing van Zutphen als vestingstad in 1874), werd er weinig waarde meer gehecht aan de vestingwerken. De vestingwerken werden voor een groot deel gesloopt en watergangen werden gedempt om ruimte te geven aan de groei van de stad. De bestaande groenstructuur bestaat grotendeels uit de gebieden die wel bewaard zijn gebleven.

Berkel • Als element volledig bewaard • Nog altijd één continue waterloop Stadsmuur • Boomgaard ten noorden van de Martinetsingel • Groenstrook ten westen van de Isendoornstraat Bastions en grachten • Bult van Ketjen • Cabinetsgracht • Vispoortgracht • Binnengracht ten noorden van Martinetsingel • Boompjeswal • Paardenwal • Grote Gracht Buitenlinie • Coehoornsingel In de stedelijke structuur herkenbare delen van de vestingwerken Huidige vestingwallen Vestingwallen 1823 HUIDIGE SITUATIE 1. INVENTARISATIE27 83/103 GEMOTORISEERD VERKEER & PARKEREN Buslijn Bushalte Busstation Treinstation (NS) Parkeren Hoofdontsluiting autoverkeer Doelstellingen uit “Mobiliteit in de binnenstad 2018” Auto • autoverkeer rond de binnenstad wikkelt zich primair af via de centrumring: geen sluiproutes door verblijfsgebieden • centrumring is herkenbaar t.o.v .

de wijkverzamelstraten en de verblijfsgebieden • 30km/uur zones waar de centrumring en verblijfsgebieden samen komen (Lange - hofstraat-Houtwal-Martinetsingel, stationsgebied, IJsselkade-Marspoortstraat) • centrumring tot stadsring uitbreiden? Parker en • parkeer voorzieningen voor de oude binnenstad naar de rand verplaatsen • voldoende en adequate parkeerplaatsen (en directe looproutes) in de nabijheid voor bewoners en bedrijven • uitwijkgedrag en parkeeroverlast vanuit de parkeerreguleringsgebieden naar de omliggende gebieden wordt tegengegaan door gebruik van moderne technieken • voldoende en adequate parkeergelegenheid voor touringcars • bezoekers informeren over beschikbare en meest gewenste parkeer voorziening • innovatieve technieken om het parkeren beter te reguleren en zoekverkeer te voor- komen • gebruik van duurzame ver voersmiddelen faciliteren door goede parkeerfaciliteiten • parkeer voorzieningen inrichten voor elektrisch rijden (10 % in 2025) Bevoorrading centrum • balans tussen de leefbaarheid/gastvrijheid en de bereikbaarheid van de winkeliers • pakketbezorging in de binnenstad: impact op de omgeving minimaliseren Openbaar vervoer • bus/trein/regiotaxi als goed alternatief voor de auto, ook voor bezoekers • moderne technologieën, innovaties en de parkeer - en fietsvoorzieningen zijn er op gericht om het gebruik van het openbaar vervoer te vergroten • op zoek

naar innovatieve ver voersconcepten waarbij de klassieke lijndienstconcep- HUIDIGE SITUATIE VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 28 84/103 LANGZAAMVERKEER Doelstellingen uit “Mobiliteit in de binnenstad 2018” Voetganger • in de binnenstad als de belangrijkste gebruiker van de openbare ruimte • voetgangersverbindingen: directheid, comfort, beleving en veiligheid (binnen - stad-station, parkeervoorzieningen buiten de oude binnenstad-binnenstad, par- keervoorzieningen-winkelgebied) • meer aandacht voor ouderen en minder validen bij inrichting van wegen en openba- re ruimte Fietser • kwaliteit van de fietsvoorzieningen op peil houden • voldoende/aantrekkelijke stallingsgelegenheid, in de binnenstad en het station • fietsstraten in de oude binnenstad realiseren, zoals Fietsdiagonaal • fiets/schoolroutes door het kernwinkelgebied voorkomen • wachttijd voor fietsers bij verkeerslichten beperken • fietsnetwerk aansuiten op het Snelfietsnetwerk buiten de bebouwde kom • prominente plek in het ontwerpproces bij groot onderhoud, herinrichtingen en nieuwbouw • 2025: Zutphen Fietsstad van het jaar? Doelstellingen buiten “Mobiliteit in de binnenstad 2018” Vaarroutes • kwaliteit van de vaar voorzieningen op peil houden • netwerk uitbreiding: meer afstappunten en routes • beleving van de historie vanaf het water vergroten • ecologische waarden niet belemmeren Hoofd-looproutes Vaarroutes en

afstappunt Fietsdiagonaal Hoofd-fietsroutes HUIDIGE SITUATIE 1. INVENTARISATIE29 85/103 VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 30 86/103 KNELPUNTEN EN POTENTIES HISTORIE: Anonimiteit <---> Identificatie De stadsopbouw van Zutphen is complex. De binnenstad bestaat uit drie ongeveer even grote stadsdelen, de “Oude Stad”, de “Nieuwstad” en de “Spittaalstad” die omringd waren door een vestingwerk. Met de uitbreiding van de binnenstad werden telkens de vestingwerken aangepast. Tegenwoordig zijn daar grote delen van verloren gegaan. De rijke geschiedenis van de stad is op een aantal locaties niet te zien, waar- door deze locaties niet bijzonder worden ervaren en zelf een rommelig beeld geven. Het herstel van de overgebleven historische restanten van de vestingwerken zal de ruimtelijke kwaliteit van Zutphen verbeteren. Zodoende kan men het unieke karakter van de binnenstad beter beleven en daar beter aan gehecht worden. STRUCTUUR: Versnippering <---> Samenhang Wat vroeger één samenhangend grachtenstelsel en aardewerk was, is door de ste- delijke ontwikkeling veranderd in een aantal afzonderlijke structuurelementen. Met de aanleg van het spoor is een groot deel van de Nieuwstad en van de vestingwerken verloren gegaan. De restanten van de vestingwerken liggen nu veelal als losse gebie- den in de stad.

Doordat de drager van deze gebieden, het vestingwerk, verdwenen is, ontbreekt een herkenbare samenhang. Naast het afzonderlijk beter zichtbaar maken van de verschillende structuurelementen, liggen er grote kansen om de vesting weer tot één ruimtelijke structuur terug te bren- gen. FUNCTIE: Verlies <---> Toevoeging De vestingwerken zijn ooit voor verdediging gebouwd. Ze liggen nu als overgangzo- nes tussen de verschillende stadsdelen in, soms als park, soms als parkeerterrein. De inrichting en functionele invulling ervan op het gebied van recreatie, ecologie, verkeer vragen om een kwalitatieve slag om huidige vraagstukken zoals klimaatadaptatie, ener- gietransitie en duurzaamheid te beantwoorden. Daarnaast blijken de vestingwerken de zone te markeren waarin de publieke - stedelij- ke functies van de binnenstad soms moeizaam worden gecombineerd met de gebor- gen woon- en verblijfskwaliteit ervan. Per deelgebied (want overal is een ander cocktail van tijdlagen en functies) vraagt dit om beter doordachte gebiedsprofielen. CONCLUSIES HUIDIGE SITUATIE 1. INVENTARISATIE31 87/103 B- EERSTE AANBEVELINGEN 1.

ruimtelijke indeling ANALYSEDOCUMENT inventarisatie & eerste aanbevelingen VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 32 88/103 Kwaliteiten om te koesteren Berkel als drager van de stad Afleesbaarheid historische groei Berkel als waterloop (bijna) volledig be- waard Berkel als verbindend element Prominente ligging in de dichtbebouwde binnenstad Cultuurhistorische elementen Verscheidenheid Groene invulling Structurerende werking in de stad Doorgaande waterlijn Parkachtige inrichting Bebouwing en groen ondersteunen elkaar Goede beleefbaarheid vanwege ligging aan hoofdontsluiting Aanwezigheid van water en groen Grote mate van openheid Grote Gracht vormt een goed voorbeeld 1. de Berkel 2. Historische gordel 3. Park gordel 4.

Blauwe parels Aandachtspunten voor verbetering Geparkeerde auto’s hinderen zicht op water Geen doorgaande padenstructuur Weinig direct contact met het water Weinig samenhang in inrichting Duidelijke samenhang ontbreekt Niet genoeg uitnodigend tot verblijf Andere functies dan parkeren op de Paardenwal Betere vormgeving en inrichting Niet altijd zicht op water Geen doorgaande padenstructuur over de gehele lengte van de Parkgordel Belangrijke kruisingen zijn niet altijd ruim- telijk ondersteund Vormgeving van de bruggen is erg ver- schillend De punten waar de deelelementen bij elkaar komen verdienen extra aandacht Schakelfunctie tussen Historische gordel en Parkgordel versterken Bebouwing niet overal op het water georiënteerd Beeldkwaliteit niet altijd hoogwaardig Door parkeren aan het water wordt de aanwezige kwaliteit niet benut GROENNOTA 2008 1 2 4 3 2. EERSTE AANBEVELINGEN RUIMTELIJKE INDELING 33 89/103 BEGIN 17E EEUW EIND 18E EEUW EIND 13E EEUW BEGIN 21STE EEUW OVERZICHT HISTORIE Elke groei van de stad gaat gepaard met aanpassing van de vesting: stadsmuur bastions en grachten linies restanten VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 34 90/103 RUIMTELIJKE INDELING 1.

Stadsmuur • | middeleeuwse gordel: stadsmuur-gerelateerd • | 1200-1550 • | nu smalle groene zones, soms met restantwater en stadsmuurresten • | inclusief Paardenwal en Boompjeswal als hybridevorm tussen “Stadsmuur” en “Bastions” 2. Bastions en grachten • | vesting in Oud Nederlands Stelsel: bastions, ravelijnen, brede grachten zoals Vis- poort- en Grote Gracht • | 1591-1625 • | nu veel water en parken 3. Linies • | gordel van de Linies: Nieuw Nederlands Stelsel • | 1700-1800 • | nu versnipperde relicten in buitenwijken, soms groen, soms blauw soms rood, alleen Linie van Coehoorn heeft herkenbare kwaliteit 1. 4. Forten en rivierenfront • | stapeling van vesting in Oud en Nieuw Nederlands Stelsel: rivier-gerelateerd • | 1591-1800 • | Cabinetsgracht 4. | 2. 3. 35 | 2. EERSTE AANBEVELINGEN B- EERSTE AANBEVELINGEN 2. ambitieladder ANALYSEDOCUMENT inventarisatie & eerste aanbevelingen VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 36 92/103 2. EERSTE AANBEVELINGEN grachthuis voor dat de Binnengracht gedempt werd bij de Paardenwal AMBITIELADDER 1 1.

Historische restanten beter zichtbaar maken identiteit, identificatie, herkenbaarheid, orientatie, betrokkenheid 37 93/103 luchtfoto uit 1967, met centraal het Hoornwerk, enkele jaren voor demping van de Zuiderhaven en het Verbindingskanaal rechts Ruimtelijke structuren herstellen wandelen/fietsen/varen, ontmoeten, verbinden, verblijven + AMBITIELADDER VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 38 94/103 links zijn de schoorstenen van de Zutphensche brandewijnstokerij van Mispelblom; de Binnengracht ziet er schoon uit + 2. EERSTE AANBEVELINGEN AMBITIELADDER Ecologie verbeteren natuurontwikkeling, gezond leefmilieu 39 95/103 Klimaat adaptatief maken omgaan met klimaatveranderingen, water ontvangen/bergen/afvoeren, verkoeling + AMBITIELADDER VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 40 96/103 2. EERSTE AANBEVELINGEN AMBITIELADDER + Economische waarde toevoegen stedelijke dynamiek (bedrijvigheid, toerisme) energietransitie (opwekken, opslaan, verdelen) innovatie 41 97/103 HISTORIE: Anonimiteit <---> Identificatie De stadsopbouw van Zutphen is complex. De binnenstad bestaat uit drie ongeveer even grote stadsdelen, de “Oude Stad”, de “Nieuwstad” en de “Spittaalstad” die omringd waren door een vestingwerk. Met de uitbreiding van de binnenstad werden telkens de vestingwerken aangepast. Tegenwoordig zijn daar grote delen van verloren gegaan.

De rijke geschiedenis van de stad is op een aantal locaties niet te zien, waar- door deze locaties niet bijzonder worden ervaren en zelf een rommelig beeld geven. Het herstel van de overgebleven historische restanten van de vestingwerken zal de ruimtelijke kwaliteit van Zutphen verbeteren. Zodoende kan men het unieke karakter van de binnenstad beter beleven en daar beter aan gehecht worden. Van inventarisatie tot kaders De vijf genoemde ambities zijn afkomstig uit de conclusies uit de inventarisatie. • De ambitie “Historie” is de belangrijkste ambitie en moet als eerst in de toekomstige plannen waar gemaakt worden. • De ambities “Structuur”, “Ecologie”en “Klimaat” kunnen samen gevoegd worden als één ambitie, “Ruimtelijke structuur”. • De ambitie “Dynamiek” is gerelateerd aan de functies die aan de vesting gekoppeld worden. Prioriteitsstelling Het is belangrijk dat “Historie” als uitgangspunt voor elke inter ventie wordt gehanteerd. Daarna is de volgorde tussen de andere ambities niet bepaald. Zodoende ontstaat een piramidale opbouw met bovenop de ambitie “Historie”. Toekomstbestendigheid Toekomstige plannen zullen pas toekomstbestendig worden wanneer er rekening met alle vijf ambities gehouden wordt. Het kan zijn dat in de toekomst meer (of nieuwe) thema’s als ambities toegevoegd zullen worden.

STRUCTUUR: Versnippering <---> Samenhang Wat vroeger één samenhangend grachtenstelsel en aardewerk was, is door de ste- delijke ontwikkeling veranderd in een aantal afzonderlijke structuurelementen. Met de aanleg van het spoor is een groot deel van de Nieuwstad en van de vestingwerken verloren gegaan. De restanten van de vestingwerken liggen nu veelal als losse gebie- den in de stad. Doordat de drager van deze gebieden, het vestingwerk, verdwenen is, ontbreekt een herkenbare samenhang. Naast het afzonderlijk beter zichtbaar maken van de verschillende structuurelementen, liggen er grote kansen om de vesting weer tot één ruimtelijke structuur terug te bren- gen. FUNCTIE: Verlies <---> Toevoeging De vestingwerken zijn ooit voor verdediging gebouwd. Ze liggen nu als overgangzo- nes tussen de verschillende stadsdelen in, soms als park, soms als parkeerterrein. De inrichting en functionele invulling ervan op het gebied van recreatie, ecologie, verkeer vragen om een kwalitatieve slag om huidige vraagstukken zoals klimaatadaptatie, ener- gietransitie en duurzaamheid te beantwoorden. Daarnaast blijken de vestingwerken de zone te markeren waarin de publieke - stedelij- ke functies van de binnenstad soms moeizaam worden gecombineerd met de gebor- gen woon- en verblijfskwaliteit ervan.

Per deelgebied (want overal is een ander cocktail van tijdlagen en functies) vraagt dit om beter doordachte gebiedsprofielen. CONCLUSIES UIT INVENTARISATIE VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 42 98/103 TOEKOMSTBESTENDIGHEID Ecologie verbeteren natuurontwikkeling gezond leefmilieu Klimaat adaptatief maken omgaan met klimaatveranderingen water ontvangen/bergen/afvoeren verkoeling Economische waarde toevoegen stedelijke dynamiek (bedrijvigheid, toerisme) energietransitie (opwekken, opslaan, verdelen) innovatie Structuren herstellen wandelen/fietsen/varen ontmoeten verbinden verblijven 1. Historische restanten beter zichtbaar maken identiteit, identificatie, herkenbaarheid, orientatie, betrokkenheid + + 1 + + 2. EERSTE AANBEVELINGEN AMBITIELADDER HISTORIE STRUCTUUR ECOLOGIE KLIMAAT DYNAMIEK 43 99/103 In het tabel hiernaast zijn de 3 ordeningsprincipes naast elkaar gelegd: • 4 vestingszones: Stadsmuur, Bastions & Grachten, Linies, Forten & Rivierenfront, • 5 ambities: Historie, Structuur, Ecologie, Klimaat, Dynamiek, • 3 tijdsopnamen: korte termijn, middenlange termijn, lange termijn. Welke acties zijn in elke zone, voor elke ambitie, op de korte, middellange, en lange termijnen uitvoerbaar? De matrix die daar het resultaat van is, dient als tool om vanaf nu en in de volgende fases van de visievorming met de verschillende betrokken partijen ingevuld te worden.

CONCLUSIE ordeningsprincipes ANALYSEDOCUMENT inventarisatie & eerste aanbevelingen VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 44 100/103 1 ORDENINGSPRINCIPES STADSMUUR HISTORIE STRUCTUUR ECOLOGIE KLIMAAT DYNAMIEK BASTIONS EN GRACHTEN LINIES RIVIERENFRONT korte termijn lange termijn middenlange termijn 45 101/103 VESTING VAN DE TOEKOMST ZUTPHEN 46 102/103 103/103

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://zutphen.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/2d3a0186-2b9e-4e67-a225-58ffc21b2618?agendaItemId=446efd83-0d9f-426b-b70e-b4a96e33546c