1106916 - Bijlage 20 - Bijlage 6 bij Vormvrije mer - Passende Beoordeling

Passende beoordeling nieuwbouw kassen De Hoven Zutphen

Versie: 2.2 Datum: 25 september 2025 Ons kenmerk: BLW2501

Verantwoording Project

Passende beoordeling nieuwbouw kassen De Hoven Zutphen

Opdrachtgever

Bloemkwekerij Wim B.V.

Contactpersoon

GEANONIMISEERD

Auteur(s)

GEANONIMISEERD

Collegiale controle

Ir. GEANONIMISEERD

Datum

25 september 2025

Versie

2.2

Disclaimer Zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Fueco Advies en behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag geen enkel onderdeel van dit document worden gereproduceerd, verspreid of gebruikt voor andere doeleinden dan waarvoor het is opgesteld. Fueco Advies aanvaardt uitsluitend verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid jegens de Opdrachtgever en niet jegens derden. Indien dit document persoonsgegevens van medewerkers van Fueco Advies bevat, dient het vooraf te worden geanonimiseerd of moet expliciete toestemming worden verkregen voor publicatie, tenzij wetof regelgeving dit verbiedt.

Pagina 2 van 149

Fueco.nl

Inhoudsopgave 1.

2.

Inleiding .......................................................................................................................... 8 1.1.

Aanleiding en doelstelling ....................................................................................... 8

1.2.

Ligging en beschrijving projectgebied..................................................................... 8

1.3.

Leeswijzer ............................................................................................................... 9

Juridisch kader .............................................................................................................. 10 2.1.

Europese wetgeving natuur .................................................................................. 10

2.2.

Kritische depositiewaarde .................................................................................... 10

2.3.

Vergunningverlening............................................................................................. 11

2.4.

Toepassing op het project .................................................................................... 12

2.5.

Context landelijke stikstofmaatregelen en trends ................................................ 13

2.5.1.

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv en Lbv-plus) ....... 13

2.5.2.

Depositietrends uit AERIUS Monitor ............................................................ 14

3.

Projectomschrijving ...................................................................................................... 15

4.

Ecologische effecten van stikstofdepositie.......................................................................... 17

5.

4.1.

Algemene effecten van stikstofdepositie ............................................................. 17

4.2.

Ecologische effecten van de projectbijdrage ........................................................ 18

4.2.1.

Vergelijking projectbijdrage met wetenschappelijke literatuur.................... 18

4.2.2.

Kritieke transities .......................................................................................... 21

4.2.3.

Projectemissies in landelijke context ............................................................ 24

4.2.4.

Conclusie ecologische effecten van de projectbijdrage................................ 26

Gebiedspecifieke beoordeling ...................................................................................... 27 5.1.

Sallandse Heuvelrug.............................................................................................. 27

5.1.1.

Gebiedsschets Sallandse Heuvelrug ............................................................. 27

5.1.2.

H4030 Droge heiden ..................................................................................... 27

5.1.3.

Vogelrichtlijnsoorten .................................................................................... 28

5.1.3.1.

A107 Korhoen .......................................................................................... 28

5.1.3.2.

A224 Nachtzwaluw .................................................................................. 29

5.1.3.3.

A276 Roodborsttapuit.............................................................................. 29

5.1.4.

Effect van het project op beschermde habitats en leefgebieden ................. 30

5.1.5.

Autonome ontwikkeling ................................................................................ 30

5.1.5.1.

Prognose AERIUS Monitor ....................................................................... 30

5.1.5.2.

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties .............................. 31

5.1.6.

Deelconclusie ................................................................................................ 32

5.1.6.1.

Samenvatting doelbereik ......................................................................... 32

Pagina 3 van 149

Fueco.nl

5.1.6.2. 5.2.

Effectanalyse ............................................................................................ 33

Veluwe .................................................................................................................. 34

5.2.1.

Gebiedsschets Veluwe .................................................................................. 34

5.2.2.

Cluster Heiden en stuifzanden ...................................................................... 35

5.2.2.1.

H2310 Stuifzandheiden met struikhei ..................................................... 35

5.2.2.2.

H2320 Binnenlandse kraaiheibegroeiingen ............................................. 36

5.2.2.3.

H2330 Zandverstuivingen ....................................................................... 37

5.2.2.4.

H4010A Vochtige heiden (hogere zandgronden)..................................... 38

5.2.2.5.

H4030 Droge Heiden................................................................................ 39

5.2.2.6.

H5130 Jeneverbesstruwelen.................................................................... 41

5.2.2.7.

H6230dka Heischrale graslanden, droog en kalkarm ............................... 42

5.2.2.8.

H7150 Pioniervegetaties met snavelbiezen ............................................ 43

5.2.3.

Cluster Vennen en venen.............................................................................. 43

5.2.3.1.

H3130 Zwakgebufferde vennen ............................................................... 43

5.2.3.2.

H3160 Zure vennen ................................................................................. 44

5.2.3.3.

H7110B Actieve hoogvenen (heideveentjes) ........................................... 45

5.2.4.

Cluster Bossen .............................................................................................. 47

5.2.4.1.

H9120 Beuken-eikenbossen met hulst .................................................... 47

5.2.4.2.

H9190 Oude eikenbossen ........................................................................ 48

5.2.5.

Cluster Beken ................................................................................................ 49

5.2.5.1. 5.2.6.

H91E0C Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen) .............. 49

Habitatrichtlijnsoorten ................................................................................. 50

5.2.6.1.

H1813 Drijvende waterweegbree ............................................................ 50

5.2.6.2.

H1166 Kamsalamander ............................................................................ 50

5.2.7.

Overige Habitatrichtlijnsoorten .................................................................... 51

5.2.8.

Vogelrichtlijnsoorten .................................................................................... 51

5.2.8.1.

A072 Wespendief..................................................................................... 51

5.2.8.2.

A224 Nachtzwaluw .................................................................................. 52

5.2.8.3.

A233 Draaihals ......................................................................................... 53

5.2.8.4.

A236 Zwarte specht ................................................................................. 54

5.2.8.5.

A246 Boomleeuwerik ............................................................................... 55

5.2.8.6.

A255 Duinpieper ...................................................................................... 55

5.2.8.7.

A276 Roodborsttapuit.............................................................................. 56

5.2.8.8.

A277 Tapuit .............................................................................................. 57

5.2.8.9.

A338 Grauwe klauwier ............................................................................. 58

Pagina 4 van 149

Fueco.nl

5.2.8.10.

Overige Vogelrichtlijnsoorten ................................................................ 59

5.2.9.

Effect van het project op beschermde habitats en leefgebieden ................. 59

5.2.10.

Autonome ontwikkeling ............................................................................ 62

5.2.10.1.

Prognose AERIUS Monitor ..................................................................... 62

5.2.10.2.

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties ............................ 66

5.2.11.

5.3.

Deelconclusie ............................................................................................ 67

5.2.11.1.

Samenvatting doelbereik ....................................................................... 67

5.2.11.2.

Effectanalyse.......................................................................................... 70

Landgoederen Brummen ...................................................................................... 70

5.3.1.

Gebiedsschets Landgoederen Brummen ...................................................... 70

5.3.2.

Habitattypen ................................................................................................. 71

5.3.2.1.

H3130 Zwakgebufferde vennen ............................................................... 71

5.3.2.2.

H4010A Vochtige heiden (hogere zandgronden)..................................... 73

5.3.2.3.

H6410 Blauwgraslanden .......................................................................... 74

5.3.2.4.

H6230* Heischrale graslanden ................................................................ 75

5.3.2.5.

H9120 Beuken-eikenbossen met hulst .................................................... 76

5.3.2.6.

H91E0C* Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen) ............ 77

5.3.3.

Habitatrichtlijnsoorten ................................................................................. 78

5.3.3.1.

H1166 Kamsalamander ............................................................................ 78

5.3.4.

Effect van het project op beschermde habitats en leefgebieden ................. 79

5.3.5.

Autonome ontwikkeling ................................................................................ 80

5.3.5.1.

Prognose AERIUS Monitor ....................................................................... 80

5.3.5.2.

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties............................... 81

5.3.5.3.

Zonering ................................................................................................... 82

5.3.6.

5.4.

Deelconclusie ................................................................................................ 84

5.3.6.1.

Samenvatting doelbereik ......................................................................... 84

5.3.6.2.

Effectanalyse ............................................................................................ 85

Rijntakken ............................................................................................................. 86

5.4.1.

Gebiedsschets Rijntakken ............................................................................. 86

5.4.2.

Habitattypen ................................................................................................. 87

5.4.2.1. H6510A Laaggelegen schraal hooiland (Glanshaver- en vossenstaarthooilanden (glanshaver) ..................................................... 87 5.4.2.2.

H9120 Beuken-eikenbossen met hulst .................................................... 88

5.4.2.3.

H91E0C* Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen) ............ 89

5.4.2.4.

H91F0 Droge hardhoutooibossen ............................................................ 90

5.4.3. Pagina 5 van 149

Habitatrichtlijnsoorten ................................................................................. 91 Fueco.nl

5.4.4.

Overige Habitatrichtlijnsoorten .................................................................... 92

5.4.5.

Vogelrichtlijnsoorten .................................................................................... 92

5.4.5.1.

A153 Watersnip ....................................................................................... 92

5.4.5.2.

A122 Kwartelkoning ................................................................................. 93

5.4.6.

Overige Vogelrichtlijnsoorten ....................................................................... 94

5.4.7.

Effect van het project op beschermde habitats en leefgebieden ................. 95

5.4.8.

Autonome ontwikkeling ................................................................................ 97

5.4.8.1.

Prognose AERIUS Monitor ....................................................................... 97

5.4.8.2.

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties............................... 99

5.4.9.

5.5.

Deelconclusie .............................................................................................. 100

5.4.9.1.

Samenvatting doelbereik ....................................................................... 100

5.4.9.2.

Effectanalyse .......................................................................................... 102

Borkeld................................................................................................................ 103

5.5.1.

Gebiedsschets Borkeld ............................................................................... 103

5.5.2.

Habitattypen ............................................................................................... 103

5.5.2.1.

H2310 Stuifzandheiden met struikhei ................................................... 103

5.5.3.

Effect van het project op beschermde habitats en leefgebieden ............... 104

5.5.4.

Autonome ontwikkeling .............................................................................. 104

5.5.4.1.

Prognose AERIUS Monitor ..................................................................... 104

5.5.4.2.

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties............................. 105

5.5.5.

5.6.

Deelconclusie .............................................................................................. 106

5.5.5.1.

Samenvatting doelbereik ....................................................................... 106

5.5.5.2.

Effectanalyse .......................................................................................... 107

Stelkampsveld ..................................................................................................... 107

5.6.1.

Gebiedsschets Stelkampsveld ..................................................................... 107

5.6.2.

Habitattypen ............................................................................................... 108

5.6.2.1.

H3130 Zwakgebufferde vennen ............................................................. 108

5.6.2.2.

H4010A Vochtige heiden (hogere zandgronden)................................... 110

5.6.2.3.

H4030 Droge heiden .............................................................................. 111

5.6.2.4.

H6230* Heischrale graslanden .............................................................. 113

5.6.2.5.

H6410 Blauwgraslanden ....................................................................... 114

5.6.2.6.

H7150 Pioniervegetaties met snavelbiezen ........................................... 115

5.6.2.7.

H7230 Kalkmoerassen ........................................................................... 116

5.6.2.8.

H9120 Beuken-eikenbossen met hulst .................................................. 118

5.6.2.9.

H91E0C* Vochtige alluviale bossen (beekbegeleidende bossen) .......... 119

Pagina 6 van 149

Fueco.nl

5.6.3.

Habitatrichtlijnsoorten ............................................................................... 120

5.6.3.1.

H1166 Kamsalamander .......................................................................... 120

5.6.4.

Effect van het project op beschermde habitats en leefgebieden ............... 121

5.6.5.

Autonome ontwikkeling .............................................................................. 123

5.6.5.1.

Prognose AERIUS Monitor ..................................................................... 123

5.6.5.2.

Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties............................. 124

5.6.6.

Deelconclusie .............................................................................................. 126

5.6.6.1.

Samenvatting doelbereik ....................................................................... 126

5.6.6.2.

Effectanalyse .......................................................................................... 127

6.

Cumulatie.................................................................................................................... 128

7.

Synthese en conclusie................................................................................................. 130

8.

7.1.

Samenvatting gebieden ...................................................................................... 130

7.2.

Conclusie............................................................................................................. 133

Bibliografie .................................................................................................................. 135

Bijlage I Correspondentie Provincie Gelderland ................................................................. 143 Bijlage II Correspondentie Ministerie van LVVN ................................................................. 146

Pagina 7 van 149

Fueco.nl

1. Inleiding 1.1. Aanleiding en doelstelling Bloemkwekerij Wim B.V., onderdeel van de Heutermangroep, is actief als producent en groothandel in een breed assortiment eigentijdse perk- en potplanten. In het kader van haar bedrijfsvoering is het bedrijf voornemens haar glastuinbouwactiviteiten uit te breiden door de realisatie van nieuwe kassen in De Hoven te Zutphen. Ter voorbereiding op deze uitbreiding heeft Bloemkwekerij Wim B.V. Fueco Advies (hierna: Fueco) gevraagd om een passende beoordeling op te stellen conform de eisen van de Omgevingswet met betrekking tot een Natura 2000-activiteit. Deze beoordeling omvat een onderzoek naar de stikstofdepositie en de mogelijke ecologische effecten van het voorgenomen project. Bij de uitvoering van de werkzaamheden kunnen stikstofemissies vrijkomen. Voor deze uitstoot gelden wettelijke regels. Looije Agro Technics heeft hiervoor AERIUS-berekeningen uitgevoerd (kenmerk bouwfase: RWJU2YkVmxyR; kenmerk gebruiksfase: RVkLB4kaVg4i) en deze op 11 februari 2025 naar Fueco toegestuurd. Deze AERIUS-berekeningen dienen als basis voor de passende beoordeling. Uit de berekeningen blijkt dat stikstofdepositie optreedt op omliggende Natura 2000-gebieden. Dit kan mogelijk leiden tot significant negatieve effecten op stikstofgevoelige habitattypen en leefgebieden.

Dergelijke effecten leiden tot aantasting van de natuurlijke kenmerken van een Natura 2000gebied. Op grond van de Omgevingswet is een vergunning vereist voor een Natura 2000activiteit als significante negatieve effecten niet op voorhand kunnen worden uitgesloten via een voortoets. Wanneer uit de AERIUS-berekening blijkt dat de stikstofdepositie hoger is dan 0,005 mol/ha/jaar kan er een zogenaamde passende beoordeling uitgevoerd worden. Deze passende beoordeling is nodig om zeker te stellen dat het project de natuurlijke kenmerken van het gebied niet zal aantasten. Een passende beoordeling baseert zich op objectieve wetenschappelijke gegevens, waardoor redelijkerwijs geen twijfel bestaat of het project schadelijke gevolgen heeft voor de Natura-2000 gebieden. Dit onderzoek brengt de mogelijke ecologische effecten van de toename in stikstofdepositie in beeld en in welke mate deze effecten zich voordoen in de omliggende Natura 2000-gebieden. De centrale onderzoeksvraag luidt dan ook: leidt de toename van stikstofdepositie niet tot schadelijke gevolgen voor de relevante Natura 2000-gebieden? Dit onderzoek richt zich alleen op habitattypen en leefgebieden die overbelast zijn en waarvoor de AERIUS-berekening een toename in stikstofdepositie laat zien.

Effecten op habitattypen en leefgebieden die niet overbelast zijn of waar geen toename in depositie is berekend zijn op voorhand uitgesloten vanwege de grote afstand tot de projectlocatie.

1.2. Ligging en beschrijving projectgebied Dit onderzoek heeft betrekking op de sloop van bestaande kassen en de bouw en het gebruik van nieuwe kassen in De Hoven in Zutphen. De nieuwe kassen worden gerealiseerd op de percelen kadastraal bekend als gemeente Zutphen, sectie E, nummers 2058, 2130, 2131 en 2196. De bestaande kassen aan de Voorste Overmarsweg en Hoveniersweg worden gesloopt.

Pagina 8 van 149

Fueco.nl

Daarnaast omvatten de werkzaamheden ook de aanleg van een landschappelijke inpassingszone en de verbreding van de aanrijroute via de Sprabanenweg. Figuur 1 geeft een overzicht van de directe omgeving van de werkzaamheden. De percelen waar de werkzaamheden plaatsvinden zijn rood omlijnd. De bouwwerkzaamheden vinden plaats in een overwegend landelijk gebied ten westen van Zutphen, waar het landschap wordt gekenmerkt door akkers, weilanden en verspreide erven. Het gebied heeft een open en agrarisch karakter, met enkele lintdorpen zichtbaar. Aan de oostzijde grenst het plangebied aan de stedelijke rand van Zutphen, met meer aaneengesloten bebouwing en infrastructuur. Op korte afstand van de werkzaamheden bevinden zich meerdere Natura 2000-gebieden. Direct langs de IJssel ligt het beschermde rivierengebied ‘Rijntakken’. Het dichtstbijzijnde stikstofgevoelige habitattype is gelegen op circa 400 meter van de projectlocatie. Ten westen van het werkgebied ligt het gebied ‘Landgoederen Brummen’ met kwetsbare bossen en landgoederen. Vanwege deze nabijheid is bij verdere ontwikkeling aandacht vereist voor mogelijke effecten op deze beschermde natuur.

Figuur 1 De directe omgeving van de werkzaamheden, die in rood zijn aangeven.

1.3. Leeswijzer Deze passende beoordeling is opgebouwd uit drie delen: een algemene projectbeschrijving en juridische context, een beoordeling van de ecologische effecten van stikstofdepositie en een gebiedspecifieke analyse met conclusies. Het rapport start met hoofdstuk 1, waarin de aanleiding, doelstelling en een beschrijving van het projectgebied worden gegeven. Vervolgens wordt in hoofdstuk 2 het juridisch kader geschetst, waaronder de relevante Europese natuurbeschermingswetgeving en de toepassing daarvan op dit project. Hoofdstuk 3 beschrijft de aard en uitvoering van het project, inclusief het ingezette materieel en bijbehorende werkzaamheden. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de ecologische effecten van stikstofdepositie. Hierin wordt zowel het algemene effect van stikstof op natuur als het effect van de specifieke projectemissies besproken. Pagina 9 van 149

Fueco.nl

Het tweede deel van het rapport bestaat uit de gebiedspecifieke beoordeling van de mogelijke effecten op de Natura 2000-gebieden. In hoofdstuk 5 worden de Sallandse Heuvelrug, Veluwe, Landgoederen Brummen, Rijntakken, Borkeld en Stelkampsveld afzonderlijk behandeld. Per gebied worden de aanwezige habitattypen en soorten in kaart gebracht, gevolgd door een analyse van de mogelijke effecten. Daarbij worden ook autonome ontwikkelingen betrokken en vergeleken met de depositietrends op basis van de AERIUS Monitor. Elk gebiedshoofdstuk sluit af met een deelconclusie. Tot slot bevat hoofdstuk 6 een synthese van de resultaten en een overkoepelende conclusie. Het rapport wordt afgesloten met de bibliografie in hoofdstuk 7, waarin de geraadpleegde bronnen zijn opgenomen.

2. Juridisch kader 2.1. Europese wetgeving natuur De Rijksoverheid werkt samen met provincies en andere overheidsinstanties aan het terugdringen van stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden. Deze gebieden maken deel uit van het Europese netwerk van beschermde natuur en zijn kwetsbaar door hun unieke samenstelling van flora en fauna. Nederland kent 162 Natura 2000-gebieden, die via een decentrale aanpak worden beheerd. De bescherming van deze gebieden is vastgelegd in Europese wetgeving: de Habitatrichtlijn (92/43/EEG) en de Vogelrichtlijn (2009/147/EG). Deze richtlijnen zijn gericht op het behoud van zeldzame, karakteristieke en bedreigde soorten en hun leefgebieden. In Nederland zijn deze richtlijnen voor het eerst opgenomen in de Natuurbeschermingswet 1998. Deze werd in 2017 opgevolgd door de Wet natuurbescherming (Wnb), die per 1 januari 2024 is vervangen door de Omgevingswet (Ow). Het doel van deze wetgeving blijft het beschermen van natuurwaarden, waaronder flora, fauna en leefgebieden. Op grond van de wetgeving moeten de mogelijke effecten van projecten op de instandhoudingsdoelstellingen van Natura 2000-gebieden worden beoordeeld. Wanneer een project stikstofdepositie veroorzaakt, kunnen significante effecten optreden.

Effecten worden als 'significant' aangemerkt wanneer ze het behalen van instandhoudingsdoelstellingen belemmeren of de natuurlijke kenmerken van een habitat aantasten.

2.2. Kritische depositiewaarde De kritische depositiewaarde (KDW) is een wetenschappelijk empirisch vastgestelde depositiewaarde die aangeeft bij welke mate van stikstofdepositie op een habitat significant negatieve effecten op de kwaliteit of het behoud van dat habitattype niet langer op voorhand kunnen worden uitgesloten (Bobbink, Tomassen, et al., 2010). Kritische depositiewaarden geven aan hoe kwetsbaar ecosystemen zijn voor stikstofdepositie: een lagere KDW duidt op een hogere gevoeligheid van het ecosysteem (Bobbink, Tomassen, et al., 2010). De KDW is een dynamische waarde die regelmatig wordt gewijzigd aan de hand van nieuw wetenschappelijk onderzoek en inzichten. De laatste herziening van de KDW’s voor Nederlandse natuur heeft in

Pagina 10 van 149

Fueco.nl

2023 plaatsgevonden en ook in AERIUS zijn deze destijds geactualiseerd (van der WalZeggelink, 2023; W. Wamelink et al., 2023). In de rechtspraak1 wordt de KDW als volgt omschreven: “De kritische depositiewaarde geeft, kort weergegeven, aan bij welke mate van stikstofdepositie wordt aangenomen dat niet langer op voorhand kan worden uitgesloten dat er een risico is dat de kwaliteit van het habitattype wordt aangetast als gevolg van de verzurende en/of vermestende invloed van de stikstofdepositie” Hoewel de KDW een belangrijke grenswaarde vormt, volgt uit jurisprudentie ook dat een toename van stikstofdepositie, ook in een overbelaste situatie, niet automatisch leidt tot aantasting van de kwaliteit van een habitat. Het is in meerdere uitspraken2 bevestigd dat een toename van stikstofdepositie niet per definitie als verslechtering hoeft te worden aangemerkt. Er bestaat juridisch gezien daarom geen absolute norm waaronder of waarboven per definitie wel of geen sprake is van significant negatieve effecten. Toch geldt dat een toename van stikstofdepositie, hoe gering ook, op een overbelast habitattype altijd aanleiding vormt voor een nadere beoordeling.

Daarbij is niet de omvang van de toename doorslaggevend, maar de mogelijke ecologische gevolgen daarvan, afhankelijk van de locatie, staat van instandhouding, gevoeligheid en instandhoudingsdoelstellingen van het betreffende habitattype. De rechtspraak is op dit punt streng:3 wanneer een project een toename van stikstofdepositie veroorzaakt op overbelaste habitattypen, moet deze toename ecologisch gedetailleerd worden onderzocht en eventuele effecten onderbouwd. De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS) stelt hoge eisen aan de motivering van de conclusie of een toename al dan niet leidt tot significant negatieve effecten. Een onvolledige of onvoldoende onderbouwde beoordeling kan ertoe leiden dat een vergunning niet wordt verleend of dat een genomen besluit geen stand houdt. Kortom, een juridisch en ecologisch zorgvuldig gemotiveerde beoordeling is vereist zodra sprake is van een (beperkte) toename van stikstofdepositie op een reeds overbelast Natura 2000-gebied.

2.3. Vergunningverlening Wanneer activiteiten mogelijk schade toebrengen aan beschermde natuur, verplicht artikel 11.27 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), de zogenoemde zorgplicht, tot het controleren of een omgevingsvergunning vereist is. In dat geval is artikel 5.1, eerste lid, onder e, van de Omgevingswet (Ow) van toepassing. Dit houdt in dat het verboden is om zonder

1

ABRvS 27 december 2012, ECLI:NL:RVS:2012:BY7360 r.o. 7.3 ABRvS 11 maart 2020, ECLI:NL:RVS:2020:741 r.o. 11.1, ABRvS 21 september 2022, ECLI:NL:RVS:2022:2752 r.o. 16.3 en 16.4, ABRvS 16 augustus 2023, ECLI:NL:RVS:2023:3129 r.o. 14.8. 3 ABRvS 30 april 2025, ECLI:NL:RVS:2025:1971, ABRvS 2 oktober 2024, ECLI:NL:RVS:2024:3981, ABRvS 16 augustus 2023, ECLI:NL:RVS:2023:3129, ABRvS 26 februari 2025, ECLI:NL:RVS:2025:759 2

Pagina 11 van 149

Fueco.nl

vergunning een Natura 2000-activiteit uit te voeren. In bijlage A van de Omgevingswet is een Natura 2000-activiteit gedefinieerd als: “activiteit, inhoudende het realiseren van een project als bedoeld in artikel 6, derde lid, van de habitatrichtlijn dat niet direct verband houdt met of nodig is voor het beheer van een Natura 2000-gebied, maar afzonderlijk of in combinatie met andere plannen of projecten significante gevolgen kan hebben voor een Natura 2000-gebied.” Indien vooraf niet kan worden uitgesloten dat het project significante effecten heeft, geldt op grond van artikel 5.1, lid 1, onder e van de Omgevingswet een vergunningplicht, waarbij een passende beoordeling verplicht is. Deze beoordeling moet zekerheid bieden dat het project de natuurlijke kenmerken van het Natura 2000-gebied niet aantast. De eerste stap hierin is de voortoets (BIJ12, 2021), waarin de potentiële effecten van het project op Natura 2000gebieden worden onderzocht. Een belangrijk onderdeel van de voortoets is de inzet van het rekenprogramma AERIUS Calculator van het RIVM. Dit programma berekent de stikstofdepositie van een project en maakt gebruik van een actuele database met stikstofgegevens van beschermde gebieden.

Het gebruik van AERIUS is wettelijk verplicht bij vergunningaanvragen met een stikstofcomponent (artikel 4.15 van de Omgevingsregeling) en vormt de basis voor de beoordeling van stikstofeffecten in de voortoets. AERIUS berekent de stikstofdepositie op stikstofgevoelige habitattypen en leefgebieden van soorten. Op 2 november 2022 oordeelde de ABRvS dat de bouwvrijstelling voor tijdelijke stikstofdepositie bij bouwprojecten in strijd is met het Europees natuurbeschermingsrecht.4 Sindsdien moeten ook bij tijdelijke projecten significante effecten worden uitgesloten. Dit gebeurt via een voortoets, waarin objectief wordt vastgesteld of significante gevolgen bij voorbaat kunnen worden uitgesloten. Als dat aangetoond kan worden, is geen omgevingsvergunning nodig. Als dat niet lukt, geldt een vergunningplicht en moet een passende beoordeling worden uitgevoerd. In die beoordeling kunnen mitigerende maatregelen worden meegenomen. Voor een passende beoordeling kan gebruik worden gemaakt van de ecologische informatie uit de natuurdoelanalyses (NDA’s) per gebied. Deze NDA’s bevatten essentiële informatie over de staat van instandhouding van habitattypen en soorten, relevante drukfactoren en de een analyse van de benodigde maatregelen om instandhoudingsdoelstellingen te behalen.

Door deze gegevens te combineren met de berekende stikstofdepositie is een objectieve en goed onderbouwde inschatting gemaakt van de potentiële effecten van het project op de natuurwaarden in de betrokken gebieden.

2.4. Toepassing op het project Volgens artikel 5.1, eerste lid, onder e, van de Omgevingswet kunnen de voorgenomen werkzaamheden vergunningplichtig zijn als Natura 2000-activiteit. In dat geval moet een omgevingsvergunning worden aangevraagd. Dit kan als enkelvoudige of meervoudige aanvraag. 4

ABRvS 2 november 2022, ECLI:NL:RVS:2022:3159

Pagina 12 van 149

Fueco.nl

Bij een enkelvoudige aanvraag wordt alleen een vergunning voor de Natura 2000-activiteit aangevraagd. Het bevoegd gezag is dan doorgaans Gedeputeerde Staten (GS) van de betreffende provincie. Bij een meervoudige aanvraag, waarbij meerdere milieubelastende activiteiten tegelijk worden vergund, is meestal het College van Burgemeester en Wethouders van de betreffende gemeente bevoegd gezag. Als GS in een meervoudige aanvraag niet het bevoegd gezag is, moet het College voor de beoordeling van Natura 2000-activiteit advies en instemming vragen aan GS (artikel 4.25 van het Omgevingsbesluit). Zonder positief advies van GS kan de vergunning niet worden verleend. De stikstofbeoordeling in dit rapport is opgesteld als passende beoordeling. Deze heeft als doel om te bepalen of de toename in stikstofdepositie door het project significante effecten kan hebben op omliggende Natura 2000-gebieden. Indien dat het geval blijkt te zijn, dan kan deze passende beoordeling onderdeel vormen van een omgevingsvergunningaanvraag voor een Natura 2000-activiteit.

2.5. Context landelijke stikstofmaatregelen en trends 2.5.1. Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv en Lbv-plus) De Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) en de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties met piekbelasting (Lbv-plus) zijn subsidieregelingen die gericht zijn op het structureel verminderen van de stikstofdepositie op Natura 2000gebieden door vrijwillige beëindiging van veehouderijbedrijven (Reinds et al., 2024). De Lbvplus is specifiek bedoeld voor piekbelasters: agrarische bedrijven met een stikstofvracht op overbelaste Natura 2000-gebieden van minimaal 2500 mol die in verhouding een relatief grote bijdrage leveren aan de stikstofbelasting op stikstofgevoelige natuur. Beide regelingen zijn opengesteld voor veehouderijen met varkens, melkvee, kippen of kalkoenen. De regelingen werden in het voorjaar van 2020 aangekondigd als onderdeel van het bronmaatregelenpakket binnen de structurele aanpak van het stikstofprobleem (Reinds et al., 2024). Veehouders kunnen een aanvraag indienen als de stikstofdepositie van hun bedrijf op minimaal één overbelast Natura 2000-gebied binnen een straal van 25 kilometer boven een drempelwaarde uitkomt (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, 2025a). Voor de Lbv-plus is die drempelwaarde vastgesteld op 2.500 mol stikstof per jaar (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, 2025b).

Een belangrijke voorwaarde is dat de veehouder geen stikstofruimte uit zijn vergunning beschikbaar heeft gesteld via extern salderen. De aanvraagperiodes voor zowel de Lbv als de Lbv-plus zijn inmiddels gesloten. De Lbv-regeling bevindt zich momenteel in de uitvoeringsfase: koopovereenkomsten worden gesloten, en ook de intrekking van vergunningen is in gang gezet. Binnen 28 maanden na ondertekening van de beëindigingsovereenkomst moeten de dierenverblijven, mestkelders en -silo’s, alsook sleuf- en voersilo’s, volledig zijn gesloopt (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, 2025c). De uitbetaling van de subsidie verloopt gefaseerd en onder specifieke voorwaarden. Zo ontvangt de subsidieontvanger een voorschot van 20% van het subsidiebedrag na het indienen van de ondertekende overeenkomst (artikel 5, eerste lid, onderdeel h). Vervolgens volgt een voorschot van 60% nadat is vastgesteld dat alle vereiste maatregelen, behalve de sloop van de Pagina 13 van 149

Fueco.nl

stallen, zijn uitgevoerd.5 Hierdoor is tussentijdse beëindiging van deelname aan de regeling door ondernemers complex. De exacte voorwaarden en fasering zijn te vinden op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, 2025c). De prognoses van Reinds et al. (2024) houden rekening met het feit dat niet alle geïnteresseerde veehouders daadwerkelijk zullen deelnemen en stoppen. In de prognoses is daarom een verwachte uitval verwerkt, wat de betrouwbaarheid van de voorspelde effecten verhoogd. De prognoses voor de Lbv worden als robuust beschouwd, in die zin dat de regeling daadwerkelijk wordt uitgevoerd en naar verwachting zal leiden tot een afname van stikstofemissies. Hoewel de exacte emissiereductie nog niet vaststaat, wordt in de passende beoordeling expliciet rekening gehouden met de volledige bandbreedte van de verwachte reductie, variërend van de laagste ondergrens tot de hoogste bovengrens. 2.5.2. Depositietrends uit AERIUS Monitor Het RIVM maakt prognoses van de ontwikkeling van de stikstofdepositie op basis van actuele emissiegegevens. Hierbij worden verschillende scenario’s met betrekking tot de ontwikkeling van de stikstofemissie doorgerekend. De meest actuele prognoses zijn gemaakt aan de hand van de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2022 (Hammingh et al., 2022; W. Marra et al., 2023; W. A. Marra et al., 2024).

In AERIUS Monitor zijn de prognoses die zijn gebaseerd op zogenoemd vastgesteld beleid uit de KEV 2022 opgenomen(W. Marra et al., 2023). Onder vastgesteld beleid vallen beleidsmaatregelen die uiterlijk op 1 mei 2022 zijn gepubliceerd en juridisch bindend zijn gemaakt, hetzij door de Rijksoverheid, de Europese Unie, dan wel via bindende afspraken met maatschappelijke partijen of andere overheden.6 De AERIUS-prognoses worden daarom beschouwd als robuust en betrouwbaar en geven dus de verwachte ontwikkeling van de gemiddelde stikstofdepositie aan wanneer reeds vastgestelde beheer- en herstelmaatregelen worden uitgevoerd. Ten tijde van de KEV 2022 werd de Lbv aangemerkt als geagendeerd beleid: een beleidsmaatregel die wel was aangekondigd of in voorbereiding was, maar nog niet voldoende concreet of juridisch was uitgewerkt om in de centrale doorrekeningen te worden meegenomen. Om die reden zijn de verwachte reducties door Lbv en Lbv-plus niet verwerkt in de AERIUS-prognoses en dienen deze reducties als aanvullend op de voorspelde stikstofdeposities in AERIUS Monitor te worden beschouwd. De vergelijking van de depositietrends uit de AERIUS Monitor met de verwachte autonome afname is in deze passende beoordeling opgenomen ter illustratie van de robuustheid van het bestaande beleidskader.

Hiermee wordt getracht inzichtelijk te maken of de stikstofbijdrage van het project een mogelijke belemmering vormt voor de effectiviteit van reeds ingezette (natuur)maatregelen of anderszins afbreuk doet aan de autonome ontwikkeling van stikstofdepositie op stikstofgevoelige habitattypen.

5

Stcrt. 2023, 14992. Voor een nadere uiteenzetting van welke specifieke maatregelen zijn meegenomen in dit scenario zie PBL et al. (2023) 6

Pagina 14 van 149

Fueco.nl

3. Projectomschrijving Dit project betreft de sloop van bestaande glastuinbouwkassen op de percelen kadastraal bekend als gemeente Zutphen, sectie E, nummers 2006, 2007 en 2008, gevolgd door de bouw en ingebruikname van nieuwe kassen op de percelen kadastraal bekend als gemeente Zutphen, sectie E, nummers 2052, 2092, 2130, 2131 en 2196. Tijdens de bouwfase worden diverse activiteiten uitgevoerd, waaronder de sloop van de oude kassen, grondwerk, en de daadwerkelijke bouw van de nieuwe kasstructuren. Hierbij wordt gebruik gemaakt van mobiele werktuigen zoals graafmachines, kranen, tractors en betonstorters. Ook is er sprake van (bouw)verkeer van en naar het terrein en stationair draaiende voertuigen tijdens de werkzaamheden. De werkzaamheden vinden plaats over meerdere locaties en zijn tijdelijk van aard. Naast de bouwwerkzaamheden omvat het project in deze fase tevens de aanleg van de landschappelijke inpassing en de verbreding van de Sprabanenweg. In de gebruiksfase wordt het terrein ingezet voor moderne glastuinbouw. De kassen worden actief gebruikt en verwarmd, waarbij de voorkeur van de initiatiefnemer uitgaat naar het gebruik van elektrische verwarming. Indien dit niet toereikend blijkt om in de volledige warmtevraag te voorzien, wordt aanvullend gebruikgemaakt van stationaire installaties voor ruimteverwarming, waarbij geen seizoenscorrectie is toegepast.

Om deze reden is in de AERIUS-berekening uitgegaan van een ‘worst-case’ benadering, waarbij de volledige warmtebehoefte met gas wordt voorzien. Dit leidt tot een continue emissie van stikstof (vooral NOₓ) als gevolg van warmteproductie en verkeer (inclusief koude starts en logistieke bewegingen). Deze gebruiksfase is structureel van karakter en vormt het einddoel van het project. Voor zowel de aanleg- als de gebruiksfase is bij dit project geen sprake van intern salderen. Tijdens de bouwfase bedraagt de totale stikstofemissie 1.678,1 kg NOₓ en 4,8 kg NH₃. In de gebruiksfase is de emissie hoger, namelijk 2.764,7 kg NOₓ per jaar en 10,3 kg NH₃ per jaar. Omdat de gebruiksfase niet alleen meer stikstof uitstoot, maar ook langdurig en structureel bijdraagt aan stikstofdepositie, wordt deze fase als maatgevend beschouwd in dit onderzoek. De gebruiksfase leidt tot de volgende berekende stikstofdepositie op de nabijgelegen Natura 2000-gebieden: Tabel 1 AERIUS-resultaten van de gebruiksfase

Natura 2000-gebied Gekarteerd oppervlak (ha) Rijntakken 33,99 Landgoederen 70,73 Brummen Veluwe 25.767,85 Sallandse 31,39 Heuvelrug Stelkampsveld 15,69 Pagina 15 van 149

Hoogste totale depositie (mol N/ha/ja) 2.271,93 2.113,64

Grootste toename (mol N/ha/ja) 0,21 0,13

2.709,48 2.690,43

0,02 0,01

2.017,59

0,01 Fueco.nl

Borkeld

Pagina 16 van 149

0,04

1.913,96

0,01

Fueco.nl

4. Ecologische effecten van stikstofdepositie Stikstofdepositie kan uiteenlopende ecologische gevolgen hebben voor de Natura 2000gebieden in de omgeving van de geplande nieuwbouw. In dit hoofdstuk worden de potentiële effecten van de stikstofbijdrage van het onderhavige project geanalyseerd en geplaatst in de context van actuele wetenschappelijke inzichten.

4.1. Algemene effecten van stikstofdepositie Overmatige stikstofdepositie heeft in het algemeen verschillende gevolgen (Bobbink, 2021): - directe toxiciteit, - vermesting (eutrofiëring), - verzuring. Ammoniak (NH3) en ammonium (NH4+), twee specifieke vormen van stikstof, hebben daarnaast nog verdere effecten (Bobbink, 2021; Krupa, 2003): - afname van (wortel)groei en productiviteit, - verminderde droogte- en vorsttolerantie, - verminderde afweer tegen insecten en pathogenen. Bij directe toxiciteit zijn stikstofconcentraties in de lucht zó hoog dat ze direct de fysiologische processen van planten verstoren. In Nederland zijn deze concentraties doorgaans niet hoog genoeg voor toxische effecten, met uitzondering van gevoelige korstmossen die bij hoge concentraties sterfte vertonen (Bobbink, 2021). Vermesting verwijst naar de toename van de hoeveelheid stikstof die door planten kan worden opgenomen. In voedselarme tot matig voedselrijke ecosystemen is de vegetatie doorgaans aangepast aan een stikstofbeperkte situatie, ook wel N-limitatie genoemd. Wanneer de stikstofbeschikbaarheid toeneemt als gevolg van depositie, kunnen snelgroeiende soorten die efficiënt stikstof opnemen een concurrentievoordeel verkrijgen. Dit leidt tot verdringing van soorten die slechter tegen verhoogde stikstofwaarden bestand zijn.

Bij relatief hoge stikstofdeposities kan stikstof zelfs niet langer de beperkende voedingsstof zijn. In dat geval wordt de groei van vegetatie beperkt door andere nutriënten, zoals fosfor of kalium. Desondanks blijft de vegetatie stikstof opnemen, wat leidt tot een verstoring van de interne nutriëntenbalans in het plantenweefsel (Bobbink, 2021; Bobbink, Hicks, et al., 2010). De verhoogde stikstofbelasting beïnvloedt ook de stikstofkringloop in het ecosysteem: deze versnelt geleidelijk. Zodra stikstof niet langer limiterend is en de kringloop sterk versneld raakt, ontstaat het risico op uitspoeling van stikstof naar het grondwater. In zo’n situatie is sprake van een stikstofverzadigd ecosysteem (N-saturatie) (Bobbink, 2021). Bodemverzuring treedt op wanneer stikstof reageert met basische stoffen in de bodem, zoals calciumcarbonaat (CaCO₃) of specifieke kationen (Ca²⁺, Mg²⁺, K⁺, Na⁺). Enerzijds wordt zuur toegevoegd (bijvoorbeeld in de vorm van ammoniak), anderzijds verdwijnen basische bufferstoffen. Hierdoor daalt de pH van de bodem geleidelijk. Deze verzuring heeft ingrijpende gevolgen: biodiversiteit neemt af, de bodemproductiviteit verslechtert en de nitrificatie wordt geremd. Dit leidt tot een verschuiving naar ammonium als dominante stikstofvorm in de bodem. Pagina 17 van 149

Fueco.nl

Bij verdere verzuring (pH tussen 3 en 4) komen ook aluminiumionen vrij, die toxisch zijn voor veel organismen. Dit veroorzaakt een verdere afname van de soortendiversiteit (Bobbink, 2021). Door vermesting en verzuring veranderen abiotische omstandigheden, waardoor concurrentieverhoudingen verschuiven en soortenrijkdom afneemt (Bobbink, Hicks, et al., 2010).

4.2. Ecologische effecten van de projectbijdrage 4.2.1. Vergelijking projectbijdrage met wetenschappelijke literatuur Zoals in hoofdstuk 3 is beschreven, veroorzaakt het project een maximale stikstofdepositie van 0,21 mol/ha/jaar. Dit komt overeen met 2,94 gram, oftewel 0,00294 kilogram stikstof per hectare per jaar. Ter vergelijking: in experimenteel onderzoek wordt vaak gewerkt met stikstofgiften van minstens 5 kg/ha/jaar om waarneembare effecten vast te stellen (Bobbink, Hicks, et al., 2010). Een overzicht van relevante onderzoeken laat zien dat effecten optreden bij stikstofbelastingen van enkele tot tientallen kilogrammen per hectare per jaar. Figuur 2 (Caporn et al., 2016) en Figuur 3 (G. W. W. Wamelink et al., 2021) tonen zogenaamde response curves voor habitattypen, waaruit blijkt dat soortenrijkdom afneemt bij toenemende stikstofdepositie. Figuur 4 (Payne et al., 2013) laat zien dat veel plantensoorten hun omslagpunt bereiken nabij de KDW.

Figuur 2 Een response curve van de soortenrijkdom in een habitat tegenover de stikstofdepositie. Upland en Lowland heath samen komen overeen met H4030 Droge heiden en Acid grassland en komt deels overeen met H6230 Heischrale graslanden. De habitatten Bog en Sand dune betreffen habitatclassificaties die voor dit onderzoek niet relevant zijn (figuur afkomstig uit Caporn et al. (2016)).

Pagina 18 van 149

Fueco.nl

Figuur 3 De response curve van soortenaanwezigheid ten opzichte van stikstofdepositie voor habitattype H3130 Zwakgebufferde vennen (figuur afkomstig uit Wamelink et al. (2021)). De KDW is met de zwarte stippellijn weergegeven. Grijze lijnen zijn de individuele response curves van de kenmerkende soorten van het habitattype, terwijl de zwarte lijn de veralgemeniseerde response curve van het habitattype is.

Figuur 4 De reactie van de verschillende plantensoorten op de toenemende stikstofdepositie. De punten geven de gevonden wisselpunten aan; de laagste depositieniveaus waarop een waarneembaar effect gevonden werd. De horizontale lijnen geven de 5%- en 95%-bootstrapinterval aan: een manier om de onzekerheid van het wisselpunt inzichtelijk te maken (figuur afkomstig uit Payne et al. (2013).

Pagina 19 van 149

Fueco.nl

Uit deze onderzoeken blijkt onomstotelijk dat een te hoge achtergronddepositie schadelijk is voor stikstofgevoelige habitattypen. Echter, om significante effecten te veroorzaken, zijn toenames van stikstofdepositie in de orde van kilogrammen per hectare per jaar vereist. Dit staat in schril contrast met de bijdrage van het project: slechts 0,00294 kg N/ha/jaar. Ter illustratie: deze bijdrage bedraagt slechts 0,059% van de kleinste stikstofgift waarbij effecten in experimenten zijn waargenomen; effecten waarvan bovendien niet altijd is vastgesteld of deze ecologisch significant zijn. Niet alleen is de projectbijdrage vele malen kleiner dan de drempel voor waarneembare effecten, ook blijkt uit Figuur 4 dat de gevoeligheidsbandbreedte waarop soorten reageren volledig binnen het bereik van kilogrammen per hectare per jaar ligt. De projectbijdrage is te gering om binnen deze bandbreedte enige verandering te veroorzaken. Effecten op individuele soorten kunnen dan ook worden uitgesloten. Bobbink et al. (2015) voerden een uitgebreide literatuurreview uit naar Kritische Depositiewaarden (KDW’s) en de ecologische effecten van toenemende stikstofdepositie op diverse habitattypen. Besproken werden onder andere vennen, graslanden (zoals H6230 heischrale graslanden en H6410 blauwgraslanden), heiden en bossen.

In deze review worden effecten frequent gerapporteerd bij stikstofgiften tussen 5 en 10 kg N/ha/jaar. Zo treedt bij habitattype H6230 afnames in soortenrijkdom op bij deposities tussen 9 en 30 kg N/ha/jaar (zie Figuur 5). Boven de 30 kg N/ha/jaar wordt N-saturatie bereikt. Vergelijkbare resultaten zijn gerapporteerd voor heide- en boshabitatten, waar negatieve effecten optreden bij toenames vanaf circa 10 kg N/ha/jaar (Britton & Fisher, 2006; Flückiger et al., 2011).

Figuur 5 De soortenrijkdom van het habitattype H6230 Heischrale graslanden over een gradiënt van stikstofdepositie (Bobbink et al., 2015).

De review van Bobbink et al. (2015) laat zien dat meetbare effecten van stikstofdepositie pas optreden bij giften in de orde van meerdere kilogrammen per hectare per jaar. In vrijwel alle onderzochte ecosystemen zijn de kritieke depositiewaarden vastgesteld op ten minste 5 kg N/ha/jaar. Het onderzoek benadrukt dat experimenten met giften tussen 5 en 50 kg N/ha/jaar het meest informatief zijn voor het vaststellen van ecologische drempelwaarden. Daaruit blijkt ook dat effecten van stikstofgiften in de orde van grammen wetenschappelijk nauwelijks Pagina 20 van 149

Fueco.nl

relevant zijn. De projectbijdrage van 0,00294 kg/ha/jaar is dus verwaarloosbaar en zal geen effect hebben op enig habitattype. 4.2.2. Kritieke transities Figuur 6 (Scheffer, 2009) toont een sigmoïde curve. Deze curve is een typische response curve, zoals die voor meerdere habitattypen is vastgesteld (Caporn et al., 2016; Stevens et al., 2011). Bij lage stikstofdeposities leidt een toename nauwelijks tot verandering, en ook bij hoge deposities is het effect beperkt. Pas wanneer een kritische drempelwaarde wordt overschreden, treedt een plotselinge omslag op binnen een relatief smal bereik van stikstofbelasting. Deze omslag wordt aangeduid als een kritieke transitie. Hoewel dergelijke transities in theorie omkeerbaar zijn, vereist herstel doorgaans meer dan het simpelweg terugbrengen van de omstandigheden tot net onder de drempelwaarde. Vaak is een substantiële verbetering van de condities nodig om het systeem terug te brengen naar de oorspronkelijke toestand (Scheffer, 2009). Figuur 6 geeft deze dynamiek schematisch weer. Hieruit blijkt dat de omslagpunten (F1 en F2) niet onder gelijke omgevingscondities plaatsvinden. Een ecosysteem kan relatief grote veranderingen in condities opvangen voordat het eerste omslagpunt (F1) wordt bereikt.

Zodra echter een kritieke transitie heeft plaatsgevonden, is een substantiële verandering nodig om het systeem terug te brengen naar de oorspronkelijke toestand (F2). Het herstel vereist dus een grotere verschuiving dan de verstoring die de transitie oorspronkelijk veroorzaakte (Scheffer, 2009). Dergelijke kritieke transities worden vooral waargenomen in aquatische ecosystemen en komen slechts in beperkte mate voor in andere habitattypen. Naast aquatische systemen zijn vooral zure, zwakgebufferde ecosystemen waar de buffercapaciteit grotendeels verloren is gegaan gevoelig voor dergelijke omslagen (Goderie & Vertegaal, 2020).

Figuur 6 Schematische weergave van een kritische transitie (Scheffer, 2009).

Pagina 21 van 149

Fueco.nl

In Nederland was in 2022 de gemiddelde stikstofdepositie ongeveer 1.425 mol per hectare, omgerekend 21 kilogram per hectare (Figuur 7) (W. A. Marra et al., 2024). In datzelfde jaar was ongeveer 71,6% van de stikstofgevoelige natuur in Natura 2000-gebieden overbelast (Figuur 8). Van de volledige oppervlakte stikstofgevoelige natuur was 58,7% matig overbelast en 11,7% zwaar overbelast (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, 2024). Op basis van deze cijfers is het aannemelijk dat in een groot deel van de Natura 2000-gebieden reeds stikstofverzadiging (N-saturatie) is opgetreden (Bobbink, Hicks, et al., 2010) en dat kritieke ecologische omslagpunten grotendeels zijn bereikt.

Figuur 7 De gemiddelde stikstofdepositie in mol per hectare per jaar in Nederlands sinds 2005 tot 2022 (W. A. Marra et al., 2024).

Pagina 22 van 149

Fueco.nl

Figuur 8 De ontwikkeling en prognose van het percentage van Natura 2000-gebieden die niet overbelast zijn (W. A. Marra et al., 2024).

In het hypothetische geval dat een habitattype zich dusdanig dicht bij een kritisch omslagpunt bevindt dat een minimale toename in stikstofdepositie dit omslagpunt net overschrijdt, kan nog steeds worden gesteld dat dit niet de spreekwoordelijke druppel is die de emmer doet overlopen. In een dergelijk kritieke situatie zal het omslagpunt immers onvermijdelijk worden bereikt als gevolg van de reeds bestaande hoge achtergronddepositie. Zelfs wanneer de bijdrage van het project voldoende zou zijn om het omslagpunt te activeren, zou dit punt binnen zeer korte tijd alsnog bereikt worden door de continue, veel hogere achtergrondbelasting. De versnelling waarmee het kantelpunt theoretisch bereikt wordt, kan worden berekend met behulp van formule 1: 𝑇𝑜𝑒𝑛𝑎𝑚𝑒 𝐴𝑐ℎ𝑡𝑒𝑟𝑔𝑟𝑜𝑛𝑑𝑑𝑒𝑝𝑜𝑠𝑖𝑡𝑖𝑒

∗ (365,25 ∗ 24) (1)

Bij de maximale projectbijdrage van 0,21 mol/ha/jaar en de gemiddelde achtergronddepositie in 2022 van 1.425 mol/ha/jaar resulteert dit in: 0,21 ∗ 365,25 ∗ 24 = 1,29 1.425 Oftewel: het omslagpunt zou in dit scenario slechts 77,5 minuten eerder bereikt worden. Een dergelijk verschil is ecologisch verwaarloosbaar en valt zonder twijfel binnen de foutmarges van metingen en modelberekeningen. Bovendien ligt de achtergronddepositie voor bijna alle habitattypen die in gebiedspecifieke analyses worden beschouwd boven de 1.500 mol/ha/jaar, waardoor het relatieve effect van de projectbijdrage nog kleiner wordt.

Pagina 23 van 149

Fueco.nl

Tot slot valt er over kritieke omslagpunten nog op te merken dat binnen de habitattypen en leefgebieden altijd sprake is van (ruimtelijke) heterogeniteit in ecologische variabelen die de oppervlakte en kwaliteit daarvan bepalen zoals (bodem)structuur, vegetatiestructuur, bedekkingsgraad, vochtigheid, pH van de bodem etc. Het is dus onmogelijk dat een geheel habitattype of leefgebied zich nabij een omslagpunt bevindt. Eventuele kritieke situaties zullen dus altijd lokaal zijn, met lokale gevolgen die, zoals hierboven al vastgesteld, optreden door de al aanwezige achtergronddepositie. Wanneer de stikstofbelasting toeneemt, nemen de effecten van verdere verhoging geleidelijk af. Dit is het gevolg van stikstofverzadiging (N-saturatie), waarbij ecosystemen al maximaal met stikstof belast zijn en extra toevoer nauwelijks nog effect sorteert (Bobbink, Hicks, et al., 2010; Caporn et al., 2016). In habitattypen waar reeds sprake is van N-saturatie zullen de effecten van extra stikstofdepositie dan ook gedempt zijn. Eventuele minimale effecten van de projectbijdrage worden hierdoor verder afgezwakt. De geringe toename in stikstofdepositie als gevolg van het project is dermate klein dat deze geen kritieke ecologische transitie, geen overbelasting, en ook geen verdere verslechtering in reeds overbelaste situaties kan veroorzaken. 4.2.3.

Projectemissies in landelijke context Naast het feit dat de minimale toename in stikstofdepositie als gevolg van het project geen significante effecten kan veroorzaken, is het ook relevant om deze bijdrage in een bredere context te plaatsen. Hoogerbrugge et al. (2023) hebben een prognose opgesteld voor de ontwikkeling van stikstofemissies in Nederland tot en met 2040, gebaseerd op het referentiescenario van de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2022. Deze prognose is uitsluitend gebaseerd op reeds vastgesteld beleid en sluit beleidsmaatregelen uit die nog niet definitief zijn vastgesteld, in lijn met bestaande jurisprudentie7. Hoogerbrugge et al. (2023) houden in hun rapportage de emissiegetallen aan zoals weergegeven in Tabel 2. Tabel 2 Jaarlijkse emissie van Nederland zoals geraamd door Hoogerbrugge et al. (2023)

Jaar 2022 2022 2030 2030

Stof NOx NH3 NOx NH3

Emissie (kiloton) 204,4 122,1 163,6 116,8

Uit de prognose blijkt dat tussen 2022 en 2030 een daling van de NOₓ-emissie wordt verwacht van ongeveer 41 kiloton, wat neerkomt op een reductie van 20% ten opzichte van de totale emissie van 204 kiloton in 2022. De verwachting is dat deze daling zich ook na 2030 zal voortzetten (zie Figuur 9).

7

ABRvS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1603: https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@115602/201600614-3r2/

Pagina 24 van 149

Fueco.nl

Figuur 9 Prognose van de ontwikkeling van NOx-emissie in Nederland tussen 2022 en 2040 (figuur afkomstig uit Hoogerbrugge et al. (2023)).

Voor ammoniak (NH₃) is de verwachte daling minder sterk. Tussen 2022 en 2030 wordt een afname van circa 5 kiloton voorzien, wat neerkomt op een reductie van ongeveer 4% ten opzichte van de totale emissie van 122 kiloton in 2022. De dalende trend zet zich naar verwachting ook voort in de periode tot 2040 (zie Figuur 10).

Figuur 10 Prognose van de ontwikkeling van NH3-emissie in Nederland tussen 2022 en 2040 (figuur afkomstig uit Hoogerbrugge et al. (2023)).

De jaarlijkse emissietoename als gevolg van het project bedraagt 2.768,8 kg NOₓ en 10,2 kg NH₃. Dit komt overeen met respectievelijk 0,001% van de totale NOₓ-emissie en 0,000008% van de totale NH₃-emissie in Nederland in 2022. Hierdoor zal de verwachte emissiereductie tot 2030 naar schatting 0,002% lager uitvallen voor NOₓ en 0,0002% lager voor NH₃. Het is daarmee

Pagina 25 van 149

Fueco.nl

duidelijk dat de projectemissies geen significante invloed hebben op de autonome emissiedalingen en geen wezenlijke bijdrage leveren aan de totale achtergrondemissie. De genoemde autonome emissiedalingen hebben betrekking op landelijke gemiddelden. Deze landelijke emissiedalingen leiden weliswaar tot een algemene afname van stikstofdepositie op Natura 2000-gebieden, maar deze daling is niet één-op-één door te vertalen naar de specifieke gebieden die in deze analyse centraal staan. Daarom wordt in de beoordeling van effecten op habitattypen en leefgebieden gebruikgemaakt van specifieke prognoses voor stikstofdepositie op het desbetreffende gebied of type. 4.2.4. Conclusie ecologische effecten van de projectbijdrage Op basis van actuele wetenschappelijke inzichten, empirische drempelwaarden en depositiemodellen kan met zekerheid worden geconcludeerd dat de stikstofbijdrage van het project ecologisch verwaarloosbaar is. De maximale depositie ligt vele ordes van grootte onder de niveaus waarbij effecten zijn vastgesteld in experimenteel onderzoek. Er is geen aanleiding om aan te nemen dat de projectbijdrage significante effecten op soortenrijkdom, ecosysteemfuncties of habitatkwaliteit veroorzaakt.

Ook het theoretische risico op het versnellen van een kritieke ecologische transitie is uitgesloten, gezien de extreem kleine omvang van de bijdrage en de veel hogere achtergronddepositie. Daarnaast blijkt uit beleidsanalyses dat de projectemissies geen relevante invloed hebben op de nationale emissiereductiedoelen tot 2030, noch op de verwachte afname van stikstofdepositie op stikstofgevoelige natuur. De ecologische gevolgen van het project kunnen daarom met grote zekerheid als niet-significant worden aangemerkt.

Pagina 26 van 149

Fueco.nl

5. Gebiedspecifieke beoordeling 5.1. Sallandse Heuvelrug 5.1.1. Gebiedsschets Sallandse Heuvelrug De Sallandse Heuvelrug is een stuwwal in het hart van de provincie Overijssel. In dit gelijknamige Natura 2000-gebied bevindt zich de grootste aaneengesloten struikheidevegetatie van Oost-Nederland (Natura 2000, z.d.-b). De Sallandse Heuvelrug is een natuurlijke formatie die ontstaan is door een zandrug, gevormd door glaciale activiteit. Deze zandrug is ongeveer veertien kilometer lang en heeft een variabele breedte van één tot zes kilometer. Dit terrein kenmerkt zich door zijn gevarieerde landschap met heuveltoppen die gemiddeld tussen de 40-70 meter boven het zeeniveau liggen (Natura 2000, z.d.-b). Op deze heuveltoppen zijn uitgestrekte begroeiingen van struikheide te vinden, afgewisseld met enkele clusters van jeneverbesstruiken en zure vennen. In de lagere gebieden en aan de zijkanten van de heuvelrug groeit een vochtigere vegetatie en zijn er kleine hellingveentjes. De flanken van deze stuwwal zijn voornamelijk bedekt met naaldbossen, loofbossen en gemengde bossen van verschillende leeftijden. De Sallandse Heuvelrug is een restant van een zeer groot heidegebied dat heel Oost- en Zuid Nederland besloeg en doorliep tot ver in Duitsland.