Samenvatting brainstormsessie 2022 Jeugd- en Armoede beleid

1.Samen aan de slag, voor een nieuwe aanpak Armoede – en jeugdbeleid. 1.1. Inleiding Het Lokaal Jeugdbeleid loopt per 31-12-2022 af en moet herijkt worden. Het armoedebeleid liep t/m eind 2021 en moet opnieuw ontwikkeld worden. Omdat dit nieuwe beleid om een gezamenlijke aanpak vraagt zijn er verschillende gesprekken en brainstormsessies gevoerd met interne collega’s, ervaringsdeskundigen, maatschappelijke partners, Adviesraad Sociaal Domein en de jongerenraad.

1.2. Urgentie Armoede Steeds meer mensen hebben moeite met rond komen. Als gevolg van stijgende energieprijzen en toenemende inflatie dreigt armoede in Nederland fors toe te nemen. Je kunt nu spreken van twee groepen die in armoede leven of dreigen terecht te komen. Je kunt spreken van verschillende groepen die in armoede leven of een grotere kans hebben om in armoede terecht te komen. o

o

o o

Kinderarmoede: Voor deze crisis groeide 1 op de 13 kinderen in 2020 op in een gezin met geldproblemen. Die huishoudens hebben een inkomen onder de lage-inkomensgrens. Het gaat hier relatief vaak over kinderen uit eenoudergezinnen en kinderen uit huishoudens met een migratieachtergrond. Voor deze groep lopen vaak tijdelijke projecten. Er ontbreken structurele middelen voor bestaanszekerheid, integrale aanpak en samenwerking. Een groep met lage- inkomensgrens, dit is een huishouden dat het risico loopt om in armoede terecht te komen, we zien dat deze groep in de problemen is gekomen door de crisis. Er is stille armoede, een groep die niet zichtbaar is. De werkende armen, we verwachten dat deze groep groter wordt door de crisis.

Ook is er landelijk meer aandacht m.b.t. het bestrijden van armoede. Men wil zich extra inzetten voor kinderarmoede en de armoede onder de werkende. De ambitie van de overheid t.a.v. kinderarmoede is groot. De overheid wil dat binnen enkele jaren dat kinderen in armoede kunnen meedoen. Bij werkende in armoede willen ze komende jaren kijken hoe ze deze groep beter kunnen bereiken. De werkende armen zijn niet in beeld waardoor het lastig is om hen te bereiken. Een groot gedeelte van deel van deze groep zou een beroep kunnen doen op bestaande regelingen. Hiervan zijn ze vaak niet op de hoogte. En een ander deel heeft wel te maken met schulden maar verdient te veel om aanspraak te maken op de regelingen. Het bestrijden van armoede kunnen wij als gemeente niet alleen. Onze nieuwe aanpak komt in samenwerking met de mensen, collega’s en organisaties die betrokken zijn bij het thema armoede. Ook is er aandacht voor de raakvlakken en samenwerking op andere beleidsvlakken. Jeugd Als gemeente zijn we sinds 2015 verantwoordelijk voor het gehele jeugdstelsel; van preventie tot jeugdzorg. De toegang tot, en de uitvoering van de jeugdzorg is regionaal geregeld in de jeugdzorgregio West-Brabant West. Samen is een visie op jeugdzorg opgesteld, vastgelegd in het beleidskader Regiovisie jeugdhulp West-Brabant West 2022-2025.

De kernwaarden van deze regiovisie zijn: o Uitgaan van eigen kracht o Goede samenwerking tussen betrokken partijen o Hulp zo dicht mogelijk bij eigen huis o Goede kwaliteit van zorg Zo’n 20 jaar geleden kreeg 1 op 27 kinderen jeugdzorg. Tegenwoordig is dat gestegen naar 1 op 8 kinderen. Eén van de oorzaken hiervan is de toename van prestatiedruk die wordt ervaren door jongeren. Het lokaal jeugdbeleid is er op gericht om te voorkomen dat jeugdigen in de jeugdhulp terecht komen. De directe omgeving van de jongeren speelt een belangrijke rol in het kansrijk opgroeien van kinderen. Door te investeren in een zo sterk mogelijk voorliggend veld, waarbij we aansluiten bij de uitgangspunten van de regiovisie, leveren we hier een positieve bijdrage aan. Het is daarom van belang dat het aflopende lokaal jeugdbeleid wordt herijkt.

1.3. Betrokken organisaties Surplus Welzijn Jeugdgezondheidszorg (JGZ) Stichting Jeugdcarrousel Mencia Sandrode Kober Kinderopvang Toverbloempje Kinderopvang Donkies Stichting Primair Onderwijs Zundert St. Bavoschool Rijsbergen De Koperakker Bibliotheek West-Brabant CJG Jeugdprofessionals Surplus Geld &Recht HALT Werkplein Buurtsportcoaches Jongerenwerkers Stichting Leergeld Caritas GGZ Breburg Adviesraad Sociaal Domein Studenten Fontys Sterk uit Armoede Jongerenraad 2. Uitkomsten Voorafgaand aan de brainstormsessies zijn 1-op-1 gesprekken gevoerd met een aantal partners uit het werkveld. Uit deze gesprekken zijn een aantal thema’s gefilterd die als een rode draad terug kwamen: 2.1. Armoede: De schaamte voorbij, hoe bereiken we de inwoners/kinderen? Het thema wat het meeste wordt genoemd is de schaamte. De schaamte van inwoners om hulp te zoeken. Mensen willen vaak eerst zelf proberen om hun problemen op te lossen. Áls er dan om hulp wordt gevraagd is de problematiek vaak al zo complex dat er vaak meteen opgeschaald moet worden. Bewustwording, dit thema wordt samen met het thema schaamte genoemd. Als we meer inzetten op het feit dat armoede bestaat, is de kans wellicht groter dat mensen hierover in gesprek gaan samen en je sneller tot een hulpvraag komt. Preventie/vroeg signaleren. Het voorkomen dat inwoners in armoede terechtkomen.

Bovenstaande thema’s spelen hier een rol bij. Inzetten op gedragsverandering/opvoeden. Een aantal keren wordt er aangegeven dat er genoeg regelingen zijn ed. We moeten ons ook richten op structurele oplossingen zoals mensen leren om te gaan met geld. 2.2. Jeugd: o Mentaal welbevinden: mede vanwege coronamaatregelen die de afgelopen 2 jaar van kracht zijn geweest, is er een flinke toename te zien in het aantal jeugdigen met psychische klachten. Het vergroten van de weerbaarheid van deze jeugdigen draagt eraan bij deze klachten te verminderen en te voorkomen. o Gezonde leefstijl: het aantal kinderen met overgewicht en het alcohol- en drugsgebruik onder jeugdigen is toegenomen. Door in te zetten op een gezonde leefstijl, kan deze trend worden afgewend. Gelijke kansen op participatie: Door in te zetten op een nog betere samenwerking tussen CJG, jongerenwerk, GGD, basisschool en voortgezet onderwijs kan een betere doorgaande lijn worden bewerkstelligd voor kinderen met een ondersteuningsbehoefte. Dit draagt bij aan het verminderen van het aantal jongeren zonder startkwalificatie. De meeste mensen die kunnen en willen werken zijn aan het werk. De huidige groep uitkeringsgerechtigden bestaat daardoor voor een groot gedeelte uit inwoners met een

(grote) afstand tot de arbeidsmarkt. Deze groep inwoners kent vaak problemen op meerdere leefgebieden waardoor zij moeilijk of amper kunnen voorzien in hun bestaanszekerheid. Meer inzicht krijgen in hoe groot deze groep is en onderzoeken wat er nodig is om te zorgen dat ze kunnen participeren. Na deze gesprekken zijn de verschillende thema’s voor de brainstormsessies geclusterd naar urgentie. Hieruit zijn vervolgens vier bredere thema’s uitgekomen. Deze vier thema’s zijn in de brainstormsessie plenair in twee rondes besproken. 2.3. De vier thema’s Armoede o Schaamte/bewustwording o Preventie/ gedragsverandering Jeugd o Mentaal welbevinden (incl. alcohol- en drugsgebruik) o Gelijke kansen op participatie

De belangrijkste uitkomsten Schaamte /Bewustwording Het taboe doorbreken als het gaat als mensen om hulp gaan vragen als ze hun rekeningen dreigen niet meer te kunnen betalen. Wat doe je als hulpverlening, als school, als jongerenwerker als je ziet dat er wellicht hulp nodig is? Het lastige in deze kwesties is dat mensen pas hulp vragen als de situatie uit de hand is gelopen. Wat kunnen wij als gemeente doen om ervoor te zorgen dat mensen wél hulp vragen, op tijd. o Van belang is om de vindplaatsen te weten waar mensen elkaar ontmoeten en wellicht ongedwongen vertellen over wat hen bezighoudt en waar ze tegen aan lopen. En als we die plekken gevonden hebben (denk hierbij ook aan Voedselbank, kledingbank en de campings), mensen verleiden door lokkertjes om dan het gesprek aan te gaan over wat hen bezighoudt en waar ze tegen aan lopen. Als je dat gesprek dan hebt, ervoor zorgen dat er verdere stappen gezet kunnen worden en er een goede opvolging plaatsvindt. Vinden en binden o Het is belangrijk bij het vormen van beleid ervaringsdeskundigen te betrekken. En deze blijvend te betrekken bij het doorbreken van het taboe maar ook bij de uitvoering van het beleid. Deze zijn het liefst lokaal.

o Als er armoede wordt gesignaleerd, welke samenwerkingen zouden er voor de hand liggen om ervoor te zorgen dat er een actie opgezet kan worden? o Consultatiebureaus, kraamzorg, postbezorgers, thuiszorg en wijkzusters betrekken als het gaat om vroeg-signalering o Bredere communicatie in gaan zetten (waarin je woorden als ‘armoede’ vermijdt, maar op een andere manier mensen adresseert, zodat ze zich aangesproken voelen). Hier kan ook de Vraagwijzer ingezet worden. Meer outreachend te werk gaan om mensen te vinden, bv vanuit Vraagwijzer. o Een algeheel congres organiseren voor de inwoners van Zundert in de spotlights te zetten en dan workshops organiseren over wat er allemaal te doen is in Zundert. Preventie/gedragsverandering Wat kunnen we doen om te voorkomen dat mensen in een armoede val terecht komen? o Inzetten van ervaringsdeskundigen. o De gemeentelijke regelingen onder de loep nemen. Mensen helpen om regelingen ook aan te vragen en daarna te helpen als duidelijk is als er hulp/ondersteuning nodig is. Vergroot ook de bekendheid van de regelingen. o Kijken wat we kunnen doen/organiseren zodat mensen sneller met elkaar het gesprek aangaan over zaken die ervoor zorgen dat je in armoede terecht komt. Als mensen onderling sneller het gesprek aan gaan zullen ze elkaar ook sneller verwijzen of helpen. De basis is om mensen te leren omgaan met geld.

o Goede informatievoorziening ontbreekt zowel digitaal als schriftelijk. o Toegankelijkheid van gemeente en netwerkpartners verruimen (is vaak onnodig ingewikkeld). o Veel regelingen zijn niet bekend/ aanvragen zijn ingewikkeld. o Ervaringsdeskundigen inzetten in de wijkteams.

o o o

Mensen die in armoede hebben gezeten opleiden tot ervaringswerkers. Een gratis nummer voor het bellen naar de gemeentelijke diensten: werkplein, Vraagwijzer, CJG, gemeentehuis, buitendienst etc. Gericht in gaan zetten op jongerenparticipatie. Jongeren geven aan betrokken te willen worden alleen is het vertrouwen in de overheid/gemeente laag waardoor ze de stap niet durven/willen zetten.

Mentaal welbevinden Het aantal jongeren met psychische problemen is toegenomen. Wat kunnen we doen om te voorkomen dat jongeren in de jeugdzorg terecht komen. Het lijkt alsof de gang naar de psycholoog is genormaliseerd. Jongeren gaan ook uit zichzelf sneller naar een psycholoog voor hulp. Dit is langs de ene kant een goede ontwikkeling. Van de andere kant zijn er wachtlijsten. o Ouders meer betrekken als op school signalen worden afgegeven dat het niet goed gaat (een nadeel is dat jongeren vanaf 15 hun ouders niet hoeven mee te nemen. Ze hoeven ook niks met de ouders te delen. Dit kan het voor scholen ook lastig maken). o Stimuleren van sociale contacten en andere omgeving/mensen. o Drugs- en alcoholgebruik bespreekbaar te maken. o Weerbaarheid vergroten (voor de jongeren als het gaat om NEE zeggen tegen alcohol en drugs, maar ook om te leren omgaan met bv groepsdruk en social media) De weerbaarheidstrainingen bij voorkeur klassikaal inzetten, zodat kinderen zich niet anders gaan voelen dan de rest van de klas. Ook is het belangrijk dat er wel een mogelijkheid is voor individuele begeleiding. o Beweging stimuleren via social media en andere kanalen, door leeftijdsgenoten (jongeren luisteren sneller naar andere jongeren) en door actieve benadering. o Voorlichting over gezondheid structureel inbedden in het onderwijs, dus niet een eenmalige actie.

Een actie eraan verbinden, bijvoorbeeld een gratis fruit verstrekken. o Buitenruimte beter inrichten voor jongeren, zodat zij een ‘eigen’ plek hebben. Hierdoor wordt verveling, vernieling en overlast voorkomen. o Social media meer inzetten, bijvoorbeeld het inzetten van influencers en ervaringsdeskundigen om bepaald gedrag te beïnvloeden. o Een plek creëren binnen scholen waar studenten/leerlingen terecht kunnen buiten het zicht van anderen. Gelijke kans op participatie Zowel op het gebied van jeugd als armoede moet iedereen dezelfde kansen krijgen en hebben om mee te doen in de samenleving. Of het nu gaat om werk, school of vrije tijd. o Kijken naar wat iemand wel kan. Inzetten op de talenten van kinderen/mensen. Leren om buiten de gebaande paden te gaan. Ook als het niet onder jouw vakgebied valt, misschien ken je wel andere wegen of mensen die hem of haar verder kunnen helpen o De samenwerking tussen zorg en onderwijs op een ander niveau brengen. Partijen bij elkaar brengen om het gesprek te voeren hierover. Wellicht in de vorm van een pilot. Een paar gezinnen/kinderen volgen die te maken hebben met multiproblem en hierop een onderzoeksvorm bedenken om helder te krijgen hoe de problemen zijn ontstaan, wat er al is gebeurd en wat er nodig is (terugkijken) samen met de gezinnen zelf. o Informeel taalonderwijs voor volwassenen.

Wellicht een vorm organiseren waarbij ouders die toch al op school zijn voor hun kinderen (taalklas) kunnen aansluiten, gericht op taal. Dit werkt door het kind; hierdoor wordt de kans dat er thuis meer Nederlands gesproken vergroot. o Vergroten van taalvaardigheden o Inzetten op behalen startkwalificatie en ondersteunen richting school/werk. o Stimuleren en creëren van stageplaatsen bij bedrijven/organisaties, ook binnen gemeente Zundert. (PZ, bedrijfcontactfunctionaris) o Maak het mogelijk om naast een uitkering (een beetje) bij te verdienen. Op deze manier krijgen mensen wat meer lucht, komen tot rust en krijgen een zinvolle dagbesteding. o Verbeter de bekendheid en toegankelijkheid van de regelingen. o Het vereenvoudigen van de regelingen o De regelingen onder de loep nemen er is veel verschil tussen gemeenten o Randvoorwaarden toeslagen onder de loep nemen (bijv. je mag vrijwilligers werk doen alleen word je dan wel weer gekort op je toeslagen). o Ervaringsdeskundigen in scholen inzetten (basis, middelbaar en hoger onderwijs). o Toegankelijke taal (mensen met LVB, laaggeletterden, digibeten of mensen met een etnische achtergrond. o Mogelijkheid tot kwijtschelden van belastingen. o Recht op wonen voor jongeren