notitie noodfondsen

*ZD22067709*

Notitie Noodfondsen Zaaknummer: Documentnummer:

Z22-005730 ZD22067709

29 november 2022

Er is door de VVD een agenderingsverzoek gedaan om het onderwerp Noodfondsen beeldvormend in de gemeenteraad te bespreken. Het college is gevraagd om een notitie aan te leveren met daarin (ten miste) de volgende inhoud: 1. Een beeld over de impact die al bekend is of die verwacht wordt omtrent de komende crisissen (dit is de facto beslispunt 1 uit de motie energiefonds (ZD22058622) aangevuld met mogelijk andere crisissen die al in beeld zijn); 2. Een beeld te geven over het gebruik en de verwachting van het coronafonds; 3. De huidige informatie vanuit het Rijk over gelden voor crisissen (corona en energie).

1. Oprichting en uitwerking Noodfonds In tijden van crisis kan de overheid inwoners, markt of middenveld financieel steunen. Een Noodfonds kan een gemeente inrichten vanuit eigen middelen, of via een uitkering via gemeentefonds of vanuit een specifieke uitkering (SPUK). Wij hebben daar niet veel ervaring mee als gemeente. Toen de corona pandemie zijn intrede deed, is de gemeente voor het eerst met een noodfonds gaan werken.

Stappen om te komen tot een Noodfonds In het algemeen bevat het proces om te komen tot een noodfonds een viertal stappen.

Stap 1: afbakening doelgroep De eerste stap is dat de impact van een crisis in beeld wordt gebracht. Daar is onderzoek voor nodig. Daarna kan de doelgroep worden bepaald en kan een inschatting worden gemaakt wat de omvang van het noodfonds moet zijn. Ten tijde van een crisis ontbreekt vaak de tijd om goed onderzoek naar de doelgroep te doen. Het gevolg daarvan is dat de doelgroep niet duidelijk kan worden afgebakend en het risico bestaat dat een noodfondsregeling te breed of juist te smal is.

Stap 2: budget beschikbaar stellen Omdat het gaat om extra middelen of middelen die moeten worden overgeheveld, dient de raad een besluit te nemen tot een begrotingswijziging. Dat dient te gebeuren samen met een afwegingskader in de vorm van een noodfonds verordening. Deze verordening is voor het college de basis voor de uitvoering.

-1-

Stap 3: uitvoering Het college voert de regeling uit aan de hand van de vastgestelde verordening. In deze fase is duidelijke communicatie naar de doelgroep belangrijk. Het dient door de gemeente goed te worden uitgelegd welke acties worden verwacht om aanspraak te kunnen maken op een financiële tegemoetkoming. Vervolgens zal een beoordelingscommissie aan de slag gaan met het afwijzen of toekennen van aanvragen. Deze besluiten worden genomen namens het college.

Stap 4: Evaluatie Wanneer de regeling enige tijd loopt of is de aanvraagperiode is verstreken, dient een (tussen)evaluatie plaats te vinden. Op deze manier wordt in beeld gebracht hoe de regeling in de praktijk heeft gewerkt en of de vooraf beoogde doelstellingen zijn bereikt. De uitkomsten van de (tussen)evaluatie kan worden meegenomen in een eventueel vervolgproces.

Motie Energiefonds en amendement Armoedefonds Op 18 oktober 2022 is in de gemeenteraad een motie vreemd aan de orde van de dag aangenomen waarin het college de opdracht heeft gekregen om onderzoek te doen naar de ernst van de situatie voor maatschappelijke organisaties rondom de toegenomen energieprijzen. Daarnaast heeft het college de opdracht gekregen om de mogelijkheden in kaart te brengen om een noodfonds op te richten.

Inmiddels is gestart met de voorbereidingen om te komen tot een Energie Noodfonds. De planning is om dit fonds en de bijbehorende verordening op 7 maart 2023 vast te laten stellen in de gemeenteraad. De grootste maatschappelijke organisaties met een eigen accommodatie in de gemeente Zundert hebben de vraag gekregen om hun situatie rondom energiekosten in kaart te brengen. Dat zijn voornamelijk sportverenigingen en gemeenschapshuizen. Het energieverbruik van de sporthallen hebben we als gemeente zelf in beeld. De maatschappelijke organisaties hebben tot 13 december 2022 om hun gegevens aan te leveren. Daarna kan de gemeente een beeld schetsen van de omgang van het probleem in de gemeente. De uitkomsten hiervan worden meegenomen in de vormgeving van het Noodfonds, evenals de uitkomsten van de beeldvormende raadsbijeenkomst op 13 december 2022.

2. Ervaring corona Noodfonds De raad heeft in 2020 aangegeven dat zij inwoners, ondernemers en maatschappelijke instellingen die in de problemen kwamen door de covid-19 maatregelen wilde ondersteunen. Daarom is in 2020 een noodfonds opgericht. Deze liep tot 31 december 2020. Eind 2020 heeft de raad aangegeven dat zij dit noodfonds ook in 2021 wilde continueren. Er is toen een nieuwe verordening opgesteld voor 2021. Deze regeling is vorig jaar afgelopen en niet gecontinueerd.

Momenteel is er geen noodfonds corona meer. Wel zijn alle middelen die de gemeente Zundert voor corona compensatie heeft gehad vanuit het Rijk en het restant van de middelen uit het noodfonds (wat door de raad destijds beschikbaar is gesteld) in een reserve corona terecht gekomen. Hier is nog geld van over, maar is iets anders dan het noodfonds. Oorspronkelijk was in 2020 door de raad €250.000 beschikbaar gesteld. Hiervan was slechts €5.000 in 2020 benut. Voor

-2-

het noodfonds van 2021 was daarom nog €245.000 beschikbaar. Binnen dit bedrag was, indien nodig, maximaal € 50.000,- gereserveerd voor een extra impuls armoede. Dit bleek niet nodig en is niet benut.

Evaluatie Voor wat betreft het noodfonds was het doel van de regeling is om een financiële tegemoetkoming te voorzien in geval van acute en schrijnende noodsituaties waarbij het de bedoeling is dat met die financiële tegemoetkoming de ontvanger een impuls krijgt om zo verdere problemen (bijvoorbeeld faillissement) te voorkomen. Er zijn in totaal zes officiële aanvragen gedaan, waarvan er twee aanvragen zijn toegekend. Per aanvraag kon maximaal €5.000 worden toegekend.

De verordening voor 2021 was wat aangepast ten aanzien van de verordening 2020. Dit had ermee te maken dat in het oude afwegingskader stond dat er sprake moest zijn van omstandigheden die leiden tot gevaar van het voortbestaan. Doordat hier verder geen criteria aan verbonden werden, moest eigenlijk worden getoetst of er dreigend faillissement naderde. Echter bij dreigend faillissement is het niet aannemelijk dat een eenmalige bijdrage voldoende is om dit te voorkomen. Daarmee droeg dit niet bij aan de bedoeling van de regeling. Verder was aangescherpt dat de financiële problemen ook echt werden veroorzaakt door corona. Een bedrijf moest dus al voor 1 maart 2020 ingeschreven staan in de KvK (er was ook een aanvraag binnengekomen van een startende onderneming).

3. Ontwikkeling vanuit het Rijk rondom Energie Noodfonds

De huidige informatie vanuit het Rijk is dat er voor verschillende doelgroepen geld beschikbaar wordt gesteld als tegemoetkoming in de toegenomen energiekosten. In de Najaarsnota 1 van het kabinet staan enkele toezeggingen voor 2023 die nog nader moeten worden uitgewerkt. Momenteel is dit onderwerp in de Tweede Kamer nog volop onderwerp van discussie. Daardoor is het mogelijk dat deze notitie niet meer actueel is op het moment dat deze wordt besproken in de beeldvormende raad van 13 december 2022.

Eerder was al bekend dat inwoners gecompenseerd kunnen worden met energietoeslag. Ook het mkb werd genoemd als doelgroep die aanspraak kon maken op compensatie. Voor het mkb was het echter lange tijd onduidelijk op welke manier zij compensatie tegemoet konden zien. Wat tot nu toe bekend is voor amateursportverenigingen en gemeenschapshuizen is het volgende:

Sport Openbare zwembaden zijn een sector met een bijzonder hoge energie intensiteit en een groot maatschappelijk belang vanwege de zwemlessen. Hiervoor wordt maximaal 207 miljoen euro in 2023 beschikbaar gesteld voor 2022 en 2023. Voor de amateursport geldt dat een deel van de sector (3600 van de 26.000 verenigingen) energie-intensief is en niet in aanmerking komt voor de

1

Najaarsnota: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/11/21/najaarsnota-2022

-3-

TEK. Voor deze groep wordt een noodfonds opgericht voor het geval ze in de continuïteitsproblemen komen. Hiervoor wordt 6 miljoen euro beschikbaar gesteld in 2023. Deze regelingen op de VWS-begroting worden gedekt door middel van onder uitputting in het voorjaar. Tegelijkertijd krijgen gemeenten via het gemeentefonds 300 miljoen euro om hun verenigingsleven op peil te houden. De gemeente is vrij om deze middelen naar eigen inzicht uit te geven. Welke middelen hiervan aan Zundert toekomen wordt pas in de voorjaarsnota bekend.

Het is nog onduidelijk op welke wijze de overige 22.400 verenigingen onder de Tegemoetkoming Energiekosten energie-intensief mkb (TEK) vallen. Ook is niet duidelijk op welke manier zij een tegemoetkoming dienen aan te vragen.

Gemeenschapshuizen Gemeenten en provincies krijgen de komende jaren tot 2027 tot 400 miljoen per jaar extra uitgekeerd. De middelen komen naar verwachting in maart 2023 beschikbaar aan gemeenten. In de tussentijd wordt per gemeente gewerkt aan plannen om deze middelen op de beste manier te verdelen.

Energietoeslag inwoners Als gemeente Zundert hebben we vanuit het Rijk een bedrag van 1.101.527 ontvangen voor de compensatie van minima met de energietoeslag. Er zijn 700 huishoudens die binnen deze doelgroep vallen. Inmiddels zit Zundert boven de 92% toekenningen aan alle rechthebbenden. We hebben daarmee het grootste bereik in De6. Het overgebleven budget gaat niet naar de algemene middelen, maar blijft beschikbaar voor minima. De energietoeslag wordt in 2023 weer verstrekt. Er ligt een collegevoorstel met nieuwe beleidsregels voor de energietoeslag 2022-2023 waarbij wordt voorgesteld om de inwoners met een Wsnp en Msnp (= wettelijk en minnelijk schuldsaneringstraject) en de zelfstandig wonende studenten ook energietoeslag te verstrekken.

Energiekosten energie-intensief mkb (TEK) De Tegemoetkoming Energiekosten energie-intensief mkb (TEK) biedt een tijdelijke tegemoetkoming voor mkb-ondernemingen waarvan de energiekosten een relatief groot deel uitmaken van de totale kosten. Met behulp van deze tegemoetkoming krijgt het energie-intensieve mkb meer adem om haar bedrijfsmodel toekomstbestendig te maken. De kosten voor de TEK worden inclusief uitvoeringskosten geraamd op 1,65 miljard euro en wordt naar verwachting in het tweede kwartaal van 2023 opengesteld. De landelijke overheid verwacht dat ongeveer 41.000 bedrijven gebruik zullen maken van de regeling waarbij van de energiekostenstijging 50% wordt gecompenseerd. De tegemoetkoming wordt berekend over de kostenstijging van het gehele energieverbruik tot een maximum van €160.000 per onderneming. De stijging van de kosten moet wel hoger zijn dan een bepaald minimumbedrag. Hoeveel MKB bedrijven de gemeente Zundert telt, wordt nog nagegaan.

De TEK is bestemd voor energie-intensieve mkb-ondernemingen die voldoen aan: 1. de Europese mkb definitie: maximaal 250 medewerkers, maximaal € 50 miljoen omzet en/of balans totaal van maximaal € 43 miljoen;

-4-

2. de Inschrijving bij het Handelsregister van de KvK; 3. energiekosten die minimaal 7% van de omzet beslaan.

Voor bedrijven die niet aan de voorwaarden voldoen, is er een mogelijkheid dat ze onder het tijdelijk prijsplafond vallen. Dit prijsplafond compenseert het gasverbruik en/of elektriciteitsverbruik voor bedrijven. Boven op de TEK regeling is door de landelijke overheid onder meer € 150 miljoen toegevoegd via de Miljoenennota aan bijvoorbeeld de Energie-Investeringsaftrek en de Milieu-investeringsaftrek. Daarnaast introduceert zij een groene variant binnen de borgstelling MKB krediet waarbij de overheid borg staat voor leningen aan het MKB. Ter overbrugging kunnen bedrijven met liquiditeitsproblemen bij de Belastingdienst een aanvraag indienen voor uitstel. Hierbij gaat het om maatwerk en nadere details volgen nog. Daarnaast zijn banken welwillend om hun ondernemende klanten te ondersteunen in de overbruggingsperiode naar de TEK regeling. Belangrijke voorwaarde is wel dat het bedrijf gezond is. Denk hierbij aan extra liquiditeit of extra financiering voor verduurzaming. De Rabobank Zundert heeft aangegeven zich aan te sluiten bij de Kamerbrief d.d. 14 oktober jl. van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Voor informatie kan men nu al terecht bij het Energieloket van de Kamer van Koophandel. En door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland is een ‘houd me op de hoogte’ pagina ingesteld. Op deze site zal te zijner tijd ook een rekentool verschijnen.

Onderwijs Voor het primair onderwijs geldt dat in de Wet Primair Onderwijs en Wet op Expertise Centra is voorgeschreven dat de indexering van de vergoeding voor de materiele instandhouding dient te worden vastgesteld aan de hand van de ontwikkeling van de netto materiele overheidsconsumptie (imoc). Bij het voortgezet onderwijs ontbreekt deze wettelijke verplichting. Voor het primair onderwijs is de prijsindexatie voor 2023 vastgesteld op 11,7%. Voor het voortgezet onderwijs is deze voorlopig vastgesteld op 5,9% maar het Kabinet kan besluiten om de indexatie niet toe te passen voor het VO omdat dit dus niet bij wet is vastgelegd. Dit lijkt niet waarschijnlijk.

Energiecompensatie van gemeente zelf Er is nog niets bekend over energiekostencompensatie van de gemeente door het Rijk. Vrijwel alle gemeenten krijgen op het moment dat hun huidige energiecontract afloopt te maken met de hogere energieprijzen. Uit de enquête van de VNG blijkt dat 60% nog een lopend contract heeft. Maar 20% geeft nu al aan dat ze haar energiekosten hebben zien verdubbelen of nog meer. Om de kosten te drukken gaan gemeenten inzetten op het verminderen van het verbruik door bijvoorbeeld de verwarming lager te zetten of door het gebruik van gebouwen te optimaliseren. Ruim 60% geeft ook aan het eigen vastgoed te gaan verduurzamen. De VNG heeft hiervoor een programma ter ondersteuning van gemeenten lopen. Hoewel bijna 80% als gevolg van de verhoogde energiekosten een financieel tekort verwacht op de begroting, worden de dienstverlening en de exploitanten van maatschappelijke gebouwen nog grotendeels ontzien. De

-5-

VNG blijft graag op de hoogte mocht dit gaan veranderen. Daarom herhaalt de VNG de enquête binnenkort.

DVEP De gemeente Zundert heeft een contact met energieleverancier DVEP voor elektra en gas en dit wordt gebruikt voor o.a. sportaccommodaties en sporthallen. De tarieven worden met ingang van 2023 verhoogd. Voor elektra wordt het nieuwe tarief 224% van het huidige tarief en het nieuwe gastarief wordt begin december 2022 bekend.

Russisch gas Een deel van de gemeenten gaat (noodgedwongen) voor de jaarwisseling wisselen van energiecontract vanwege de EU-sancties tegen Russische bedrijven (Gazprom en haar dochterondernemingen). Overstappen in een roerige energiemarkt heeft extra kosten met zich meegebracht. Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat gaat op verzoek van de VNG inventariseren wat de gevolgen zijn voor de betreffende gemeenten.

Zundert heeft geen direct contract met Gazprom, maar met energieleverancier DVEP. DVEP heeft aangegeven dat zij geen gebruik maken van directe leveringen door Gazprom of dochterondernemers. Wel verhandelt DVEP gas dat al aanwezig is in Nederland. Het is niet te herleiden waar dit gas vandaan komt. Ongeveer 20% van het in Nederland aanwezige gas, is afkomstig uit Rusland.

-6-