20210825 Gebiedsvisie Raamberg - versie 0.1 CONCEPT

Pilot vitaal buitengebied Zundert Gebiedsvisie Raamberg Versie 0.1, CONCEPT, 25 augustus 2021 O

René Renne, gebiedsregisseur Wessel van Oeffelen, gebiedsadviseur In samenwerking met: Bewoners en ondernemers Marin van Heijst (provincie Noord-Brabant) Rene Rijken (Waterschap Brabantse Delta)

I

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

Inhoudsopgave 1

2

3

4

Inleiding.................................................................................................................................................................... 1 1.1

Introductie pilot Vitaal Buitengebied.............................................................................................................. 1

1.2

Aanpak pilot vitaal buitengebied..................................................................................................................... 1

1.3

Doel gebiedsvisie Raamberg........................................................................................................................... 2

1.4

Organisatie....................................................................................................................................................... 2

1.5

Leeswijzer........................................................................................................................................................ 2

Pilotgebied Raamberg ............................................................................................................................................ 3 2.1

Inkadering gebied........................................................................................................................................... 3

2.2

Waarom Raamberg en procesverloop............................................................................................................. 3

2.3

Bestaande visies.............................................................................................................................................. 4

Gebiedsanalyse........................................................................................................................................................ 5 3.1

Algemeen ........................................................................................................................................................ 5

3.2

Landschap en historie......................................................................................................................................5

3.3

Waterbeheer.....................................................................................................................................................6

3.4

Ondernemen (agrarische en niet-agrarisch).................................................................................................. 9

3.5

Wonen.......................................................................................................................................................... 10

3.6

Recreatie....................................................................................................................................................... 11

Gebiedsvisie......................................................................................................................................................... 12

I

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

1 Inleiding 1.1 Introductie pilot Vitaal Buitengebied Op het Brabantse platteland komen verschillende grote uitdagingen bij elkaar. Waar de eerste aanleiding de vrijkomende agrarische bebouwing was, wordt inmiddels breder gekeken. Ook demografische veranderingen, klimaatverandering en de omschakeling naar duurzame energie en landbouw vragen om een nieuw toekomstperspectief. Inzicht in de omvang en met name de samenhang van deze (en meer) opgaven ontbreekt. Wel is duidelijk dat ze op elkaar ingrijpen en niet individueel opgelost kunnen worden, zonder dat het ten koste gaat van andere opgaven. Het vraagt om integrale afwegingen en samenwerking, van overheden, ondernemers, inwoners en organisaties in het gebied. Met de pilot vitaal Buitengebied Zundert is deze uitdaging gezamenlijke opgepakt. Een uitdaging omdat alle betrokken partijen, ondernemers, bewoners, gemeente, provincie, waterschap en andere belanghebbenden ieder met een eigen achtergrond en eigen belangen deelnemen. Vanuit de overheden is nadrukkelijk de ambitie uitgesproken om het ánders te gaan doen'; als faciliterende overheid, samen met de gemeenschap, in de geest van de Omgevingswet. In de pilot is met een aantal concrete locatiegerichte en gebiedsgerichte casussen aan de slag gegaan, door deze initiatieven en gebiedsontwikkelingen integraal en oplossingsgericht te verkennen en ondersteunen.

Dat klinkt behapbaar, maar de drie doelstellingen (zie onder) vragen alle drie om aandacht en kunnen zeker botsen. Want hoe voorkom je dat nu initiatieven worden ondersteund, die later niet meer passen in het toekomstperspectief? Tegelijkertijd zijn er nieuwe methoden nodig om tot dat perspectief te komen, dus moeten we concreet aan de slag. En ondertussen leren hoe we dat slim samen doen. Deze nieuwe vorm van samenwerken vraagt veel van de verschillende partijen. Er wordt gevraagd om "buiten de lijntjes te kleuren" en er wordt gevraagd om verder te kijken dan de eigen belangen. Uitgangspunt is dat er een verandering ontstaat door meer zaken bespreekbaar te maken en toe te staan, dus meer Ja, mits in plaats van Nee, tenzij. Samengevat willen we met de pilot drie doelen bereiken: » De gemeenschap in beweging brengen (en concreet samen aan de slag). » Tot een gezamenlijk nieuw perspectief voor het buitengebied komen (als opmaat naar een omgevingsvisie). » In een lerende aanpak ontdekken hoe we op een nieuwe manier kunnen samenwerken.

1.2 Aanpak pilot vitaal buitengebied Om de gezamenlijk doelen vast te stellen zijn, begin 2019 diverse dorpsbijeenkomsten georganiseerd waarmee inzicht is gekregen in de wensen, kansen en knelpunten in het buitengebied. Er zijn zeven gebieden gekozen en 3 thema's die in heel de gemeente van toepassing zijn. De gebieden zijn: Hulsdonk, De Eldert, Pannenhoef-Oost, Raamberg, Breedschot, Oude Buisse Heide en Aa of Weerijs. De thema's zijn: Teelt ondersteunende voorzieningen (TOV), Vertrouwenspersoon, Nieuwe woonvormen. In de pilot is voor deze gebieden en thema's bekeken hoe we bedreigingen kunnen ombuigen naar kansen. Daarbij is uitgangspunt dat het totale gebied er beter van moet worden. Het is zeker niet de bedoeling dat uitsluitend één probleem van één individueel geval wordt opgelost, zonder dat daar iets voor in de plaats komt. De bedoeling is dat voor elk pilotgebied een gebiedsvisie voor de komende jaren ontstaat, die door de grote meerderheid in het gebied gedragen wordt. Per gebied zal vervolgens worden bekeken hoe de initiatieven verder

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

2

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

kunnen worden ondersteund om tot realisatie te komen. In het ene gebied kan dit zijn een aanpassing van een bestemmingsplan, terwijl in het andere gebied de ontwikkelrichting onderdeel moet gaan uitmaken van het omgevingsplan voor borging op de lange termijn. 1.3 Doel gebiedsvisie Raamberg Voorliggende gebiedsvisie is een van de resultaten van het pilotproject in Raamberg. Er is samen met ondernemers en bewoners gekeken hoe het gebied er in de toekomst uit moet gaan zien. Wat zijn waardevolle zaken in het gebied die behouden moeten blijven, wat willen we anders en voor welke opgaven moet een oplossing komen. Hoe deze onderwerpen concreet worden opgepakt, zal de komende jaren vorm moeten krijgen. Om te zorgen dát ze worden opgepakt is in voorliggende gebiedsvisie Raamberg een gezamenlijk beeld en perspectief voor de toekomst van het gebied Raamberg vastgesteld. De visie is daarmee een bundeling van de opgehaalde wensen voor het gebied in combinatie met een analyse van de opgaven en kenmerkende waarden. Deze visie is niet alleen hoe de overheden het gebied zien, maar is juist bedoeld voor bewoners en ondernemers. Zodat zij weten waar ze aan toe zijn, waar eventuele kansen en bedreigingen liggen én hoe zij met een initiatief een bijdrage kunnen leveren aan het gewenste ontwikkelingsrichting voor het gebied.

Het gemeenschappelijke doel voor Raamberg is ondernemers mogelijkheden bieden, waarbij de kenmerkende landschappelijke en cultuurhistorische waarden behouden en versterkt worden, zodat het een gebied is én blijft voor het goed wonen, werken en recreëren is!

1.4 Organisatie Per pilotgebied is een regisseur aangewezen. Vaak is dit iemand uit een belangenorganisatie die veel draagvlak heeft in het gebied. Dit is van belang om juist het gebied aan zet te krijgen. De regisseur uit het gebied krijgt ondersteuning van een adviseur vanuit één van de overheden. Ook is per gebied een werkgroep geformeerd vanuit de verschillende achtergronden vanuit het gebied. De dorpsraad is in ieder gebied vertegenwoordigd als belangenbehartiger van de bewoners in het gebied.

1.5 Leeswijzer In voorliggende gebiedsvisie zijn beschreven: » De definitie en afbakening van het pilotgebied Raamberg. » De gevolgde aanpak. » Een thematische gebiedsanalyse met beschrijving van de kansen, wensen en knelpunten die een rol spelen in Raamberg. » Een gebiedsvisie met samenvatting van kansen, wensen en knelpunten en daaruit voortkomende ontwikkelrichting. Wanneer in de visie 'wİĵ' of Vanuit het gebied' wordt geschreven, dan worden hiermee alle belanghebbenden bedoeld die hebben bijgedragen aan deze gebiedsvisie, dus behalve de overheden (gemeente, provincie, waterschap) ook de ondernemers, bewoners en overige betrokkenen.

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

3

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

2 Pilotgebied Raamberg 2.1 Inkadering gebied Raamberg is globaal gedefinieerd als het gebied tussen de Ettensebaan aan de westzijde, de watergang ^aamloop' aan de noordzijde, de Willebrordusstraat en Luitertweg aan de oostzijde en de Heischoorstraat aan de zuidzijde. De globale afbakening van het gebied is weergegeven in figuur 1.

Raamt» rg Raamberg \\ N263

Siuiveiand

KMn íîurïdetr

Afbeelding 1: globale begrenzing pilotgebied Raamberg (bron: gemeente Zundert)

2.2 Waarom Raamberg en procesverloop Raamberg is aangewezen als pilotgebied, omdat bij de dorpsbijeenkomst in 2019 bleek dat in deze omgeving het nodige gebeurt door groeiende en stoppende ondernemers. Na een startperiode is in de zomer van 2020 een goed bezochte bijeenkomst gehouden voor ondernemers, bewoners en andere belanghebbenden. Hierbij bleek dat er ook diverse initiatieven spelen op het gebied van recreatie. Daarnaast zijn er wensen voor meer verbinding tussen de kern Klein Zundert en de ten westen gelegen natuurgebieden Pannenhoef en Klein Zundertse Heide. Dit biedt mooie kansen voor de deelnemers om met een nieuwe blik naar de bestemmingen in het gebied te kijken.In het najaar van 2020 zijn enkele kleinere bijeenkomsten gehouden om het thema recreatie verder te verkennen. Helaas hebben de beperkingen rondom de uitbraak van het coronavirus een remmende werking gehad op het proces. In het voorjaar van 2021 zijn, ondanks de beperkingen, gesprekken gevoerd met diverse initiatiefnemers. In de looptijd van de pilot is gebleken dat een aantal probleemsituaties (-locaties) zich op natuurlijke wijze hebben opgelost door verkoop of herontwikkeling. Voor zover nu bekend, spelen er in het gebied slechts weinig grote knelpunten.

In de zomer van 2021 is de gebiedsvisie opgesteld op basis van de wensen, knelpunten, ambities en initiatieven die zijn verzameld tijdens de bijeenkomsten en gesprekken.

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

Om zo veel mogelijk belanghebbenden binnen het pilotgebied te bereiken, zijn de uitnodigingen voor de algemene bijeenkomsten huis-aan-huis verspreid per post en per email (voor zover contactgegevens beschikbaar waren). Ook is tijdens het werkproces gevraagd om anderen op de hoogte te brengen van het initiatief, om te voorkomen dat belanghebbenden van buiten het gebied niet geïnformeerd worden. Daarnaast is informatie beschikbaar gesteld op de website van de gemeente Zundert.

2.3 Bestaande visies Om te komen tot een gebiedsvisie hebben we gekeken naar bestaande visies, wet- en regelgeving en de ontwikkelingen in de afgelopen decennia, die het gebied hebben gemaakt tot wat het nu is. We hebben immers te maken met een reeds ingericht gebied en bestaande belangen waarmee rekening moet worden gehouden. Ook wordt het gebied beschouwd in samenhang met de rest van het buitengebied van Zundert. Wanneer we dit als vertrekpunt combineren met de wensen, knelpunten, ambities en initiatieven die vanuit het gebied tijdens diverse bijeenkomsten naar boven zijn gekomen, kunnen we een ontwikkelrichting definiëren. Deze ontwikkelvisie kan worden gebruikt om toekomstige ontwikkelingen vorm te geven.

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

5

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

3 Gebiedsanalyse 3.1

Algemeen

In deze gebiedsanalyse wordt ingegaan op 5 thema's: Landschap en (cultuur-)historie, Waterbeheer, Ondernemen, Wonen en Recreatie. Deze onderwerpen omvatten knelpunten, aandachtspunten óf juist waardevolle zaken in het gebied. Deze thema's zijn niet uitputtend, omdat ook andere onderwerpen zoals klimaatadaptatie en energietransitie een rol kunnen gaan spelen in het gebied.

3.2

Landschap en historie

Het landschap in Raamberg is kenmerkend voor Zundert. De boomteelt geeft het gebied een uniek karakter door de aanwezige containervelden en teeltondersteunende voorzieningen, in combinatie met overblijfselen van oud cultuurlandschap. Want Raamberg is een van de oudste bewoonde stukken van de gemeente Zundert, waar men is begonnen met het cultiveren van de woeste gronden tot landbouwgronden. Omstreeks 1157 stond hier de eerste kerk van de parochie die later Klein Zundert zou gaan heten. Deze kerk stond niet in het huidige Klein Zundert, maar nabij de Palmbosstraat in Raamberg. De kerk heeft daar tot begin 19e eeuw gestaan en tot enkele decennia geleden waren de contouren nog in het landschap herkenbaar. Momenteel herinnert alleen een klein gedenkteken aan de locatie. Het eeuwenlange gebruik van mensen die samenkomen met een gemeenschappelijk doel is op deze plaats niet helemaal verdwenen. Direct naast de voormalige kerk bevindt zich namelijk de corsobouwplaats van Raamberg ('Jutteren').

; -«MwMî.niWrM Afbeelding: Voormalige Kerk Raamberg (bron: Buurtschap Raamberg, https://raambera.nl/ )

Afbeelding: foto corsobouwplaats. (bron: www.cvclomedia.com )

Na het tot ontwikkeling brengen van de woeste gronden, zijn de landbouwpercelen in de loop der tijd steeds verder opgedeeld in kleinere percelen, zodat iedere nieuwe generatie over een eigen stukje grond kon beschikken. Dit heeft mede geleidt tot de ontwikkeling van de boomteeltsector waar Zundert bekend om staat, immers de arbeidsintensieve boomteelt maakte het mogelijk om ook met een klein perceel een inkomen te verdienen. Door de trend van schaalvergroting in de boomteelt in de afgelopen decennia is deze structuur van kleine percelen met daartussen sloten, bomenrijen en andere landschapselementen langzamerhand aan het verdwijnen. Het zuidelijke deel van Raamberg bestaat uit intensief productielandschap: containervelden, kassen, bedrijfsgebouwen met hier en daar grasland of akkers. Dit geeft agrarische bedrijven de mogelijkheid om op hoog niveau concurrerend te ondernemen. Bij nieuwe ontwikkelingen gaan echter vaak oude kenmerkende landschapselementen verloren. Denk hierbij aan bomenrijen,

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

6

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

houtwallen en sloten. Soms wordt ook het natuurlijke reliëf van de bodem waterpas gemaakt, waardoor de glooiing richting de beken uit het landschap verdwijnt. Ook worden bedrijfspercelen vaak omheint met hekwerken in plaats van authentieke hagen. Deze maatregelen zijn doeltreffend met het ook op een efficiënte bedrijfsvoering, maar zorgen er voor dat een waardevol stuk (cultuur-)historisch landschap verdwijnt. Ter plaatse van het noordelijk deel krijgt het landschap een meer open karakter. Grasland, boomteelt en akkers wisselen elkaar af. Er is weinig bebouwing en je kunt ver kijken. Hier en daar zijn onverharde wegen aanwezig (bijvoorbeeld de Aardgangstraat, Oude Postbaan en delen van de Kerkhofstraat). Het westelijk deel van Raamberg kenmerkt zich door meer natuurwaarden (Ettensebaan, Smokstraatje). De inrichting van het gebied bestaat uit grasland, akkers en percelen bos. De overgang naar de natuurgebieden Klein Zundertse Heide en Pannenhoef is hier dichtbij. Er zijn veel groene elementen aanwezig, zoals kleine bosjes, bomenlanen en houtwallen. Nabij het Smokstraatje ligt een aantal percelen bos die zijn opgenomen in het Natuurnetwerk Brabant (NNB). Voor zover bekend bestaan hiervoor geen verdere ontwikkelingsplannen. Ten westen van de Ettensebaan zijn eveneens gronden opgenomen in het NNB, Deze maken onderdeel uit van daar aanwezige natuurgebieden.

Bovenbeschreven landschapstypes bepalen het karakter van Raamberg én worden door zowel bewoners als ondernemers erg gewaardeerd. De karakteristieke landschapselementen zoals bomen, bomenlanen, zandpaden, etc zorgen voor de *eigen' identiteit van het gebied en zijn belangrijk voor de recreatieve waarden van het landschap. Er lopen meerdere toeristische fietsroutes door het gebied. De uitdaging voor de toekomst is om de karakteristieke landschapselementen te behouden en waar mogelijk opnieuw (elders) terug te brengen. Legenda

CD Intensieve productielandschappen ] Extensieve productielandschappen |

| Beekdalen

a Natuurgebieden | Bossen I Landgoederen

Afbeelding: Uitsnede Landschapsvisie Zundert.

3.3 Waterbeheer In het gebied Raamberg bevinden zich 3 belangrijke watergangen: de Raamloop, Leijloop en de Moersloot. De Moersloot is de belangrijkste van deze drie. Deze ontstaat halverwege de Hulsdonkseweg en voert van een belangrijk gebied het overtollige (regen)water af richting de Aa of Weerijs. Aangezien de Moersloot vooral door regenwater wordt gevoed kan deze sterk fluctueren. In het verleden is langs de beek dan ook wel eens wateroverlast ervaren. De Leijloop is veel kleiner en stroomt van de Luitertweg naar de Kleine beek en zorgt voor de afvoer van een relatief klein gebied. De Raamloop ligt in het noorden van het pilot gebied en zorgt voor de afwatering van een relatief groot gebied vanaf de Klein Zundertse Heide via de Ettenseweg, tiggeltsestraat via de Antwerpseweg naar de Aa of Weerijs. Tussen de Ettenseweg en de

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

7

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

Tiggelstsestraat takt hier ook nog de Nelleveldloop bij aan. In onderstaande afbeelding zijn in blauw de belangrijkste waterlopen aangegeven. ťV-'

StuÍTřZind

Klein Zundert

Afbeelding: Belangrijkste waterlopen (bron Waterschap Brabantse Delta)

Voor de aangegeven waterlopen in pilotgebied Raamberg is er geen grote inrichtingsopgave in de zin van de aanleg van een Ecologische Verbindingszone of beekherstel. Voor een aantal stukken ligt er langs de beek een reserveringsgebied waterberging. Met de reserveringsgebieden waterberging wordt gedoeld op gebieden die, op basis van een inventarisatie door de waterschappen tijdens de totstandkoming van de reconstructieplannen, zijn vastgelegd omdat deze in de toekomst noodzakelijk kunnen zijn voor waterberging. Voor de regionale waterbergingsgebieden gelden beperkingen voor het bouwen en beperkingen in de vorm van een Omgevingsvergunningstelsel (aanlegvergunningenstelsel) voor activiteiten die ten koste kunnen gaan van het waterbergend vermogen. In veel gevallen langs de Raamloop zijn dit graslanden. De kans op schade is hier niet zo groot omdat in de natste periode er geen werkzaamheden op het land hoeven plaats te vinden. Dit is anders op percelen langs de Moersloot waar vaak boomteelt plaatsvindt en waar juist in de natste tijd van het jaar veel werkzaamheden op het land worden verricht. In onderstaande afbeelding zijn de reserveringsgebieden waterberging weergegeven.

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

8

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

R.umbeť

Stuiveza

Afbeelding: Reserveringsgebieden waterberging (bron Waterschap Brabantse Delta)

Klimaatrobuust beeklandschap

Het pilotgebied Raamberg ligt in een beeklandschap. Vanzelfsprekend liggen de beken op het laagste punt. Tussen de beken liggen vaak hogere gebieden. Deze gebieden zijn belangrijk om water vast te houden en te infiltreren in de bodem om het grondwater aan te vullen. De afgelopen drie droge jaren hebben aangetoond dat we zuiniger moeten worden met het grondwater, omdat het niet vanzelfsprekend is dat we ook in de toekomst onbeperkt grondwater kunnen blijven oppompen. Met name boomteeltbedrijven en zacht fruittelers pompen in drogere perioden veel grondwater op om hun gewassen te beregenen. Een extra uitdaging daarbij zijn de teeltondersteunende voorzieningen (TOV) die er steeds meer voor zorgen, dat de bodem met folie wordt afgedekt waardoor er geen water meer kan infiltreren in de ondergrond. Wel kan Bij het gebruik van teelt ondersteunende voorzieningen efficiënter worden omgegaan met water, meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen, wat per saldo kan leiden tot een meerwaarde voor het gebied. Teeltondersteunende voorzieningen zijn vanuit waterkwaliteitsoogpunt dus gewenst maar vanuit waterkwantiteit kunnen deze problemen geven bij een onjuiste inpassing. Het landgebruik moet in de hogere gebieden erop gericht zijn om zoveel mogelijk water in de bodem te infiltreren. Het verbeteren van de doorlaatbaarheid en verbeteren van de bodemkwaliteit is hiervoor cruciaal.

Hierdoor zal er ook minder water naar de lagere gelegen stukken afstromen. De lagere stukken moeten met name in de nattere perioden ook tijdelijk veel water aankunnen. Een hogere grondwaterstand is dan onvermijdelijk. Voor de toekomst zal er vooral op moeten worden ingezet om het water wat er valt, zoveel mogelijk in het gebied te houden en om zuinig om te gaan met grondwater. Hieronder valt ook "teelt volgt peil" in plaats van "peil volgt teelt". Deze slogan wordt door het waterschap steeds vaker naar voren gebracht om te voorkomen dat het waterschap altijd moet zorgen voor het ideale waterpeil voor de teelt. Zeker in dit gebied waar de boomteelt en zachtfruitsector zoeken naar uitbreidingsmogelijkheden moet hiervoor aandacht zijn. De locaties waar tot op heden grasland is en daardoor geen problemen veroorzaken in nattere perioden moeten niet zomaar worden omgezet naar bv boomteelt aangezien deze een andere drooglegging vraagt. Daarnaast speelt bij de beide sectoren de vraag naar teeltondersteunende voorzieningen een belangrijke rol. Een belangrijk risico hierbij is de versnelde afvoer van hemelwater. De uitdaging voor deze

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

9

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

sectoren is de komende jaren om teelttechnieken te ontwikkelen die los zijn van de ondergrond én die een positieve invloed hebben op de grondwaterstand. Deze mogelijkheden worden besproken met de ondernemers in het gebied.

3.4 Ondernemen (agrarische en niet-agrarisch) Zundert wil een 'ondernemende, groeiende en bloeiende gemeente' zijn waar het goed wonen, werken èn recreëren is. Voldoende ruimte voor bedrijven is niet alleen van belang voor de Zundertse economie, maar ook voor de leefbaarheid en vitaliteit van het buitengebied. Immers de agrarische sector drukt een belangrijke stempel op het landschap. Zij zijn de grootste grondgebruikers van het gebied en welvarende bedrijven geven het landschap (mede) zijn vorm en uitstraling. Agrarische sector

In Zundert bestaat de ambitie om zich te ontwikkelen tot een (inter)nationale *Greenport' met de focus op boom- en zachtfruitteelt. Hiervoor krijgt de boom- en zachtfruitteelt volop de ruimte, uiteraard binnen landschappelijke- en milieukaders en met het oog op een goed woonen leefklimaat. Om de sector voldoende mogelijkheden te geven, zijn grote delen van het Zundertse buitengebied aangewezen als boomteeltontwikkelingsgebied (BOG) en als agrarische hoofdstructuur plus (AHS+). In pilotgebied Raamberg hebben bijna alle agrarische gronden deze aanduidingen. Hier gelden verruimde ontwikkelingsmogelijkheden voor kassen en permanente teeltondersteunende voorzieningen. Ondanks de verruimde mogelijkheden, wordt door trends en ontwikkelingen in de sector tegen belemmeringen aangelopen. Een voorbeeld is de ongelijkheid die er is, in het gebruik van teeltstellingen en teeltondersteunende voorzieningen zoals tunnelkassen, tussen percelen met aanduiding BOG en AHS+, terwijl de bedrijfsvoering in grote mate overeenkomstig is. Dit leidt ertoe dat voor directe buren andere mogelijkheden gelden.

Daarnaast is in de loop der jaren een deel van het BOG Verloren' gegaan als gevolg van bestemmingswijziging (bijvoorbeeld omzetting van agrarisch naar wonen) of doordat percelen met aanduiding BOG bij woningen in gebruik zijn als siertuin en het onwaarschijnlijk is, dat deze gronden ooit nog gebruikt zullen worden voor teelt. Vanuit ondernemers en bracheorganisatie Treeport bestaat de wens om de oppervlakte van het BOG op een logische plaats binnen en langs de contouren van het BOG te herstellen. Wellicht dat deze actie gepaard kan gaan met het gelijktrekken van de mogelijkheden voor zachtfruittelers met die van boomtelers gezien de vergelijkbare bedrijfsvoering. De landelijke trend van schaalvergroting in de landbouw zien we ook terug in Raamberg. Vanuit het oogpunt van een concurrerende bedrijfsvoering wordt ingezet op innovatie en specialisatie, onder meer door optimalisatie van technieken en productieprocessen. In Raamberg komen opgaven en belangen samen, waardoor het vinden en behouden van de balans tussen ontwikkelingsmogelijkheden voor bedrijven én het behoud van de karakteristieke waarden niet eenvoudig is. Voorbeelden hiervan zijn het egaliseren van percelen voor optimalisatie van de bedrijfsvoering, het samenvoegen van percelen tot monoculturen en het afschermen van containervelden door middel van hekwerken.

Deze ontwikkelingen hebben tot gevolg dat karakteristieke landschapswaarden, zoals groene perceelranden en de natuurlijke glooiing richting beken verloren gaan. Ondernemers moeten zich bewust zijn van deze effecten op de omgeving. Een goede landschappelijke inpassing en een bedrijfsvoering waarbij niet elke m2 wordt gebruikt als productieruimte kan namelijk ook zorgen voor (maatschappelijk) rendement: bijvoorbeeld meer biodiversiteit door ruimte voor bloeiende akkerranden en een betere waterhuishouding (infiltratie) door extra sloten. De meerwaarde hiervan voor het gebied wordt nu nog niet onderkend, maar zal in de toekomst een grotere maatschappelijke waarde krijgen.

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

10

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

Innovaties en automatisering in de landbouw hebben, behalve bedrijfsmatig, ook positieve effecten voor de omgeving. Voorbeelden hiervan zijn de inzet van geluidsarme en waterbesparende systemen, driftreducerende sproeitechnieken en onkruidrobots, waarmee de overlast op de omgeving wordt verminderd en waardoor de omgevingskwaliteit beter wordt. Niet-Agrarische bedrijven Voor niet-agrarische bedrijven zijn de mogelijkheden opgenomen in bestaande wettelijke kaders. Bij de omzetting van bedrijven naar een andere vorm, is het belangrijk dat de nieuwe functie passend is in de omgeving en bijdraagt aan een meerwaarde voor de omgeving. Bedrijven die *uit hun jasje groeien' of niet meer in het buitengebied passen door (milieu-/ verkeers-)hinder of die de belevingswaarde sterk aantasten, zullen bij nieuwe ontwikkelingen door de gemeente worden gevraagd om te verplaatsen naar een bedrijventerrein. Vrijkomende agrarische bebouwing

Bij aanvang van het pilotproject was sprake van enkele probleemlocaties rondom Vrijkomende agrarische bebouwing (VAB). Bij een aantal locaties heeft het probleem zich op natuurlijke wijze opgelost door verkoop of herontwikkeling. Agrarische grond wordt snel overgenomen door andere bedrijven en de woningen worden ingezet als bedrijfswoning of krijgen een nieuwe (particuliere) woonbestemming. Een voorbeeld hiervan is de herontwikkeling van een oude Vlaamse schuur aan de Raambergweg tot meerdere woningen. Bij nieuwe ontwikkelingen moet het streven zijn om leegstand op te lossen en niet om perse meer bebouwing toe te voegen. Het toevoegen van extra bebouwing, ten opzichte van de ruimte die reeds in het bestemmingsplan is toegestaan, moet altijd gepaard gaan met sloop van bebouwing elders. Recreatiebedrijven

In Raamberg zijn diverse kleinschalige recreatieondernemingen aanwezig. Dit zijn nevenactiviteiten bij agrarische bedrijven of kleinschalige bedrijven aan huis (woonhuis). Enkele ondernemers hebben groeiplannen. Vanuit het gebied wordt hier met een neutrale of positieve blik tegenaan gekeken, mits bij de plannen de bestaande belangen worden beschermd (zoals het woongenot en mogelijkheden voor agrarische ondernemers). Een belangrijk aandachtspunt is de publiek aantrekkende werking, zeker op locaties waar de verkeersveiligheid een knelpunt kan vormen.

3.5 Wonen Wonen gaat verder dan alleen een aangename woning. Ook de kwaliteit van de woonomgeving is van belang. Bij wonen in het buitengebied betreft dit bijvoorbeeld rust, ruimte, een groen uitzicht en veilige en aantrekkelijke fiets- en wandelpaden. Wel is het zo dat bij buitenaf wonen' vaak de invloeden van het (agrarische) platteland merkbaar zijn. Immers het buitengebied is ook het werkgebied van (agrarische) ondernemers. Het accepteren van deze invloeden moet een bewuste afweging zijn bij de keuze om in het buitengebied te gaan wonen. Trends laten zien dat het wonen in het buitengebied alsmaar geliefder wordt. De gemeente gaat echter zorgvuldig om met het toevoegen van nieuwe woningen in het buitengebied. Dit kan via speciale regelingen als ruimte-voor-ruimte, landgoederen en mantelzorg. Binnen Raamberg speelt hoofdzakelijk de omzetting van voormalige bedrijfswoningen naar een woonbestemming. Hierbij dient rekening te worden gehouden de driftproblematiek (de gezondheidsrisico's als gevolg van verwaaiing van gewasbeschermingsmiddelen). Tussen een agrarisch perceel en een perceel met woonbestemming wordt hiervoor in de regel een spuitvrije zone met een breedte van 50 meter voorgeschreven. Deze afstand kan worden verminderd als de zone zodanig wordt ingericht, dat verwaaing/verspreiding extra wordt tegengegaan (bijvoorbeeld door een hoge heg, houtwal en/of sloot).

Ook kunnen afspraken worden gemaakt over de inzet van biologische

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

middelen. Welke maatregelen doeltreffend zijn, wordt per geval specifiek bekeken. Bij herontwikkeling van VAB's in Raamberg vormt deze richtafstand geregeld een beperking.

3.6 Recreatie Raamberg is aantrekkelijk door het afwisselende agrarische landschap met boomteelt, akkers en graslanden, afgewisseld met karakteristieke elementen zoals bomenrijen en zandpaden. Ook de nabijgelegen natuurgebieden Klein Zundertse Heide en Pannenhoef vormen belangrijke recreatieve waarden. Er zijn diverse fiets- en wandelroutes die door het gebied lopen. In en direct nabij het gebied zijn diverse recreatieve ondernemers actief, waaronder een pluktuin, kleinschalige overnachtingsmogelijkheden (B&B) en dagrecreatie (excursies op de boerderij, vergaderfaciliteiten, etc. Een aantal van deze ondernemers willen gezamenlijk gaan optrekken om de recreatieve mogelijkheden van Raamberg te vergroten én duidelijker onder de aandacht te brengen. Hierbij wordt gedacht aan het versterken en uitbreiden van het bestaande netwerk van wandelpaden gommetjes') en het maken van combinaties van recreatieve activiteiten overdag met overnachtingsmogelijkheden. Ook vanuit de dorpsraad Klein Zundert bestaat de wens voor een wandelpad vanuit de kern naar het natuurgebied Klein Zundertse Heide. De vergrijzing, toenemende vrije tijd en groeiende waardering voor landschappelijke en cultuurhistorische waarden maken dit kansrijk voor Raamberg. De mogelijkheden hiervoor worden momenteel door diverse initiatiefnemers verkend.

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

12

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

4 Gebiedsvisie Als we naar de opgaven, kansen, wensen en knelpunten voor Raamberg kijken dan wordt daaruit de volgende gewenste ontwikkelrichting afgeleid. Agrarische ondernemers, met name de boomteeltsector, drukken een stempel op het landschap en geven het gebied zijn karakteristieke uitstraling. Schaalvergroting en innovaties zorgen voor vitale bedrijven en dragen bij aan een beter woon- en leefmilieu (minder bemesting, waterbesparing). Een risico is het verlies van waardevolle landschapselementen (groene perceelranden, fijnmazige kavelstructuur). Nieuwe ontwikkelingen zijn mogelijk, mits de karakteristieke landschappelijke waarden behouden en versterkt worden én een positieve bijdrage wordt geleverd aan onderstaande opgaven en knelpunten. De contouren van het BOG en het verschil in mogelijkheden tussen de aanduidingen BOG en AHS+ verdienen een herdefiniëring. Voor niet-agrarische bedrijven zijn er voldoende mogelijkheden binnen bestaand beleid. De landschappelijke kwaliteiten staan onder druk. Door de schaalvergroting van de landbouw verdwijnen landschapselementen. Dit willen we voor Raamberg voorkomen. De landschapselementen maken het landschap aantrekkelijk voor recreatie en wonen én zijn belangrijk voor het behoud en het versterken van de biodiversiteit en mogelijkheden voor klimaatadaptatie (verbeteren waterhuishouding, tegengaan hittestress, enz.).

Recreatieve waarden zijn er volop in Raamberg. Deze kunnen worden versterkt door de structuur van wandelVfietspaden in het gebied te verbeteren. In de gehele gemeente Zundert, ook in Raamberg, is behoefte aan een uitbreiding van het aantal overnachtingsmogelijkheden voor kort verblijf. Nieuwe ontwikkelingen kunnen binnen bestaand beleid, in de vorm van een B&B aan huis of als nevenactiviteit bij een agrarische onderneming. Vanuit het gebied staat men niet afwijzend tegenover initiatieven van grotere omvang, mits passend en van meerwaarde voor de omgeving. Voor wonen (burgerwoningen) zijn er voldoende mogelijkheden binnen bestaand beleid. Er is geen behoefte aan het toevoegen van veel woningen. Een aandachtspunt is de DRIFT-problematiek. Oplossingen moeten komen uit locatiespecifieke maatregelen en afspraken met aangrenzende agrariërs. Bovenstaande ontwikkelrichting biedt houvast bij de planvorming en afweging voor initiatieven, die niet passen in het bestemmingsplan (na invoering van de Omgevingswet het 'omgevingsplan'). Hierbij wordt gekeken of en hoe het initiatief bijdraagt aan de beoogde kwaliteiten en ontwikkelingen in het gebied. Samengevat spelen in Raamberg de volgende opgaven, kansen, wensen en knelpunten. Positieve factoren Kansen

Negatieve factoren Knelpunten (bedreigingen)

» Recreatieve waarden » Agrarische innovatie » Herdefiniëring BOG Z AHS + » Aangename woonomgeving

» Verlies landschappelijke waarden » Schaalvergroting landbouw » Ongelijkheid tussen BOG en AHS+ » Drift-problematiek » Bedreigingen waterhuishouding Opgaven (zwaktes) » Openbare weg niet aantrekkelijk voor wandelen. » Behoud landschappelijke waarden

Wensen (sterktes)

» Wandelverbindingen ('ommetjes') » Karakteristieke (historische) landschapselementen Tabel 1: sterkte-7zwakteanalyse Raamberg

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert

13

Gebiedsvisie pilot Raamberg, CONCEPT

Onderstaande kaart geeft een visuele weergave van de opgaven, kansen, wensen en knelpunten in het gebied, voor zover deze in een kaart verbeeld kunnen worden. Deze input wordt opgenomen in de Omgevingsvisie Zundert. LET OP: gebiedsvisiekaart is concept.

Natuurwaarden © Klein Zundertse Heide

^Rnamberg

Afwisselend (productie) landschap

*

I

f

fã)

^

mtensief \ ® productieland sc hap

lunt wandelroute .

1

torle

' Wandelroutenetwerk

dschappelijke »

Afbeelding: CONCEPT gebiedsvisiekaart

Pilot Vitaal Buitengebied Zundert