Rv Onderzoek naar Indicatoren begroting Groene Hart Rekenkamer R25.000075

*R25.000075*

Raadsvoorstel

registratienummer

onderwerp Rv Onderzoek naar Indicatoren begroting Groene Hart Rekenkamer

R25.000075

portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

Griffie

M Potuijt

datum

bijlagen

Openbaar, besloten of geheim

21/07/2025

5

Openbaar

raadsvergadering 16/09/2025

Aan de raad van de gemeente Zuidplas Toelichting op de beslispunten Met dit onderzoek heeft de Groene Hart Rekenkamer een beeld willen krijgen of de indicatoren uit de begroting van de gemeente Zuidplas inzicht bieden in de realisatie van de doelen die de gemeente wil behalen en in de activiteiten die de gemeente daarvoor uitvoert. Daarnaast maakt dit onderzoek inzichtelijk welke sturingsmogelijkheden deze indicatoren bieden voor de gemeenteraden. Voorgesteld wordt om de door de Groene Hart Rekenkamer gedane aanbevelingen over te nemen en het college te verzoeken hier uitvoering aan te geven. Beslispunten 1. Kennis te nemen van het onderzoek gedaan door de Groene Hart Rekenkamer naar Indicatoren in begroting in de gemeente Zuidplas; 2. De conclusies uit het onderzoek te onderschrijven en het college van B&W de opdracht te geven om met de aanbevelingen aan de slag te gaan: a. Aanbeveling 1 over te nemen: Het college op te dragen behoud het coalitieakkoord als vertrekpunt en zorg dat een volgend akkoord zich beperkt tot het bieden van een fundatie in de vorm van ambities. Hierop kan de organisatie op voort borduren met doelen en bijbehorende (prestatie)indicatoren. b. Aanbeveling 2 over te nemen: Het college op te dragen maak expliciet welke indicatoren, en dus welke activiteiten, bijdragen aan welke doelen.

Dit vraagt van zowel het college als van de gemeenteraad om ook zicht te hebben op de lange termijn en het gesprek aan te gaan over de relatie tussen indicatoren en doelen. c. Aanbeveling 3 over te nemen: Het college op te dragen kies nu eerst voor het werken met (een beperkte set van) prestatie indicatoren en werk, wanneer wenselijk, daarna aanvullende effectindicatoren uit. d. Aanbeveling 4 over te nemen: Het college op te dragen zorg voor integraliteit tussen de indicatoren in P&C-documenten en indicatoren in de beleidsdocumenten, bijvoorbeeld door hyperlinks toe te passen. De P&C-documenten lenen zich dan voor een beknopte versie waarbij in beleidsdocumenten meer ruimte is voor een uitgebreide toelichting. Bij nieuw beleid moet altijd een beslispunt zijn met welke indicatoren wordt gemeten in hoeverre het doel wordt bereikt. 3. Het college de opdracht te geven de gemeenteraad in Q4 2026 te informeren over de opvolging van de aanbevelingen naar aanleiding van het rekenkamerrapport.

pagina 1 van 5

onderwerp Rv Onderzoek naar Indicatoren begroting Groene Hart Rekenkamer

registratienummer R25.000075

Inhoud van het voorstel De Groene Hart Rekenkamer heeft onderzoek gedaan naar de indicatoren in de begroting van de gemeente Zuidplas. • Aanleiding Met dit onderzoek wil de Groene Hart Rekenkamer een beeld krijgen of de indicatoren uit de begroting van de gemeente Zuidplas inzicht bieden in de realisatie van de doelen die de gemeente wil behalen en in de activiteiten die de gemeente daarvoor uitvoert. Daarnaast maakt dit onderzoek inzichtelijk welke sturingsmogelijkheden deze indicatoren bieden voor de gemeenteraden. De belangrijkste aanleiding voor het doorvoeren van verplichte indicatoren en kengetallen was de wens van de opdrachtgever, het VNG-bestuur, om de kaderstellende en controlerende rollen van de raad te versterken. Gemeenten mogen hun eigen programma-indeling kiezen, maar door een vaste indeling van de productenraming (taakvelden) moet het makkelijker worden om de prestaties van gemeenten onderling te vergelijken. De P&C-cyclus is gericht op vooruitkijken, monitoren en verantwoorden en borgt dat de hiervoor benodigde informatie en documenten in een efficiënt maar zorgvuldig proces tot stand komen. Wettelijk zijn er eisen (Gemeentewet en besluit begroting en verantwoording) aan de P&C-documenten, zoals de begroting en jaarrekening. Door gebruik te maken van (aanvullende) indicatoren kan de raad (bij)sturen en controleren.

Vandaar dat het zinvol is om te kijken of de juiste indicatoren zijn vastgesteld passend bij de maatschappelijke opgaven en doelstellingen van specifieke gemeenten en in hoeverre deze worden gebruikt door de raad, het college van B&W en de ambtelijke organisatie. De Groene Hart Rekenkamer heeft BMC gevraagd om onderzoek te doen naar indicatoren in de begroting voor de gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Waddinxveen en Zuidplas. Dit rapport betreft de gemeente Zuidplas. • Argumenten Het doel van het rekenkameronderzoek is om te beoordelen in hoeverre de huidige indicatoren in de begroting inzicht geven in de voortgang van gemeentelijke doelen en activiteiten, en of zij voldoende sturingsmogelijkheden bieden aan de gemeenteraad. Uit het onderzoek blijkt dat dit momenteel beperkt het geval is. Zo kent de gemeente Zuidplas een zeer uitgebreide set indicatoren – in 2022 waren dit er honderd, exclusief de wettelijk verplichte indicatoren – wat het overzicht en de focus belemmert. De Rekenkamer concludeert dat een afgewogen selectie noodzakelijk is om de relevantie van indicatoren te waarborgen. Verder is in de begrotingen onvoldoende onderscheid gemaakt tussen prestatie- en effectindicatoren. De gebruikte termen wisselen zonder onderliggende keuze, waardoor onduidelijk is wat precies wordt gemeten.

Ook de samenhang tussen beleidsdocumenten en P&C-documenten is niet sterk: indicatoren worden daarin niet altijd op dezelfde manier of met voldoende toelichting gepresenteerd, wat het zicht op resultaten en voortgang belemmert. Tot slot ontvangt de raad niet altijd de juiste, tijdige of volledige informatie om zijn kaderstellende en controlerende taak goed te kunnen uitoefenen. Op basis van deze bevindingen doet de Rekenkamer onder meer de aanbeveling om te gaan werken met een beperktere set goed gekozen prestatie-indicatoren, en pas in een later stadium – indien wenselijk – aanvullende effectindicatoren uit te werken. Dit draagt bij aan beter inzicht, effectiever gebruik en meer bestuurlijke bruikbaarheid van indicatoren.

pagina 2 van 5

onderwerp Rv Onderzoek naar Indicatoren begroting Groene Hart Rekenkamer

registratienummer R25.000075

• Aanbevelingen De Groene Hart Rekenkamer doet de volgende aanbevelingen: 1. Behoud het coalitieakkoord als vertrekpunt; 2. Maak expliciet welke activiteiten bijdragen aan welke doelen. Maak ook expliciet welke indicatoren bij de activiteiten (prestatie-indicatoren) en welke indicatoren bij de doelen (effectindicatoren) horen; 3. Kies voor een beperkte set van indicatoren; 4. Leg een expliciete verbinding tussen de indicatoren uit de P&C cyclus en beleidsdocumenten. Tijdens de technische bespreking van de gemeenteraad met de GHR, op 09 juli 2025, naar aanleiding van het aangeboden rapport, is besproken dat de aanbevelingen logischerwijs vooral voor de volgende raadsperiode geldt. Waar in het rapport gesproken wordt over een coalitieakkoord is een en ander straks afhankelijk van het product dat de raad kiest. Uiteraard zou de aanbeveling ook bij een raadsakkoord passen. • Kanttekeningen Hoewel de aanbevelingen van de Rekenkamer gericht zijn op verbetering van inzicht, sturing en verantwoording via indicatoren, vraagt de uitvoering daarvan om aandacht voor enkele aandachtspunten. Allereerst vergt het ontwikkelen en hanteren van een kleinere, goed gekozen set indicatoren inhoudelijke keuzes en afstemming tussen raad, college en ambtelijke organisatie.

Uit het onderzoek blijkt dat het gesprek over doelen, indicatoren en de bijdrage van inspanningen aan die doelen momenteel nog onvoldoende wordt gevoerd. Daarnaast kan het in sommige beleidsdomeinen – met name het sociaal domein – lastig zijn om indicatoren voldoende concreet en SMART te formuleren. Dit maakt het ingewikkelder om de voortgang goed te monitoren. Verder blijkt dat relevante data niet altijd tijdig beschikbaar zijn of dat de gemeente afhankelijk is van externe partijen, zoals bijvoorbeeld de GGD. Hierdoor is het in bepaalde gevallen moeilijk om indicatoren betrouwbaar te onderbouwen of om tussentijdse bijsturing mogelijk te maken. Tot slot geldt dat het verbinden van beleids- en P&C-documenten via indicatoren organisatorische inzet vereist, waarbij verschillende afdelingen eenduidig moeten gaan werken met indicatoren. Deze processen zijn al in gang gezet, maar vergen verdere investering in structuur, kennis en cultuur binnen de organisatie. De Rekenkamer wijst deze ontwikkeling aan als een ‘gezonde zoektocht’ waarin nog niet alle onderdelen van de gemeente zich in hetzelfde tempo ontwikkelen. Beoogd effect Dit onderzoek maakt inzichtelijk welke sturingsmogelijkheden de huidige indicatoren bieden voor de gemeenteraad. Bruikbaarheid betekent niet alleen dat indicatoren correct zijn geformuleerd en ingevuld.

Een bruikbare indicator moet ook juist, volledig en begrijpelijk zijn. Door gebruik te maken van (aanvullende) indicatoren kan de raad (bij)sturen en controleren. Vandaar dat het zinvol is om te beoordelen of de juiste indicatoren zijn vastgesteld, passend bij de maatschappelijke opgaven en doelstellingen van de gemeente, en in hoeverre deze daadwerkelijk worden benut door raad, college en ambtelijke organisatie. Door uitvoering te geven aan de aanbevelingen van de Rekenkamer, wordt beoogd dat de raad beter in staat is zijn kaderstellende en controlerende rol te vervullen. Daarnaast draagt een verbeterde indicatorenset bij aan helderder inzicht in de voortgang en maatschappelijke effecten van beleid, en daarmee aan een effectievere uitvoering en verantwoording. Uiteindelijk versterkt dit het vermogen van de gemeente om op transparante en doelgerichte wijze bij te dragen aan maatschappelijke opgaven. pagina 3 van 5

onderwerp Rv Onderzoek naar Indicatoren begroting Groene Hart Rekenkamer

registratienummer R25.000075

Wettelijk kader Met ingang van het begrotingsjaar 2017 stelt het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) in artikel 25 dat gemeenten in hun programmaverantwoording inzicht moeten bieden in de mate waarin doelstellingen zijn gerealiseerd. Dit dient ten minste toegelicht te worden op basis van de bij ministeriële regeling vastgestelde uniforme beleidsindicatoren zoals vastgelegd in de Regeling beleidsindicatoren gemeenten. Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5

Aanbieding rapport onderzoek naar Indicatoren begroting Rapportage Groene Hart Rekenkamer – Zuidplas Visual overkoepelende bevindingen Bestuurlijke reactie College Zuidplas Presentatie Sturen op indicatoren van 9 juli 2026

A25.002261 A25.002263 A25.002262 A25.002264 A25.002705

Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders,

J.F. Weber, Burgemeester

M. Burgmans gemeentesecretaris

pagina 4 van 5

onderwerp Rv Onderzoek naar Indicatoren begroting Groene Hart Rekenkamer

registratienummer R25.000075

Raadsbesluit De raad van de gemeente Zuidplas; gelet op artikel 81 lid 1 van de Gemeentewet; Gelezen het onderzoek gedaan door de Groene Hart Rekenkamer naar Indicatoren in begroting in de gemeente Zuidplas; Besluit: 1. Kennis te nemen van het onderzoek gedaan door de Groene Hart Rekenkamer naar Indicatoren in begroting in de gemeente Zuidplas; 2. De conclusies uit het onderzoek te onderschrijven en het college van B&W op te dragen: a. Aanbeveling 1 over te nemen: Het college op te dragen behoud het coalitieakkoord als vertrekpunt en zorg dat een volgend akkoord zich beperkt tot het bieden van een fundatie in de vorm van ambities. Hierop kan de organisatie op voort borduren met doelen en bijbehorende (prestatie)indicatoren. b. Aanbeveling 2 over te nemen: Het college op te dragen maak expliciet welke indicatoren, en dus welke activiteiten, bijdragen aan welke doelen. Dit vraagt van zowel het college als van de gemeenteraad om ook zicht te hebben op de lange termijn en het gesprek aan te gaan over de relatie tussen indicatoren en doelen. c. Aanbeveling 3 over te nemen: Het college op te dragen kies nu eerst voor het werken met (een beperkte set van) prestatie indicatoren en werk, wanneer wenselijk, daarna aanvullende effectindicatoren uit. d.

Aanbeveling 4 over te nemen: Het college op te dragen zorg voor integraliteit tussen de indicatoren in P&C-documenten en indicatoren in de beleidsdocumenten, bijvoorbeeld door hyperlinks toe te passen. De P&C-documenten lenen zich dan voor een beknopte versie waarbij in beleidsdocumenten meer ruimte is voor een uitgebreide toelichting. Bij nieuw beleid moet altijd een beslispunt zijn met welke indicatoren wordt gemeten in hoeverre het doel wordt bereikt. 3. Het college de opdracht te geven de gemeenteraad in Q4 2026 te informeren over de opvolging van de aanbevelingen naar aanleiding van het rekenkamerrapport.

Aldus besloten in de openbare vergadering van 16/09/2025

De raad voornoemd, De griffier,

De voorzitter,

M.L. Engelsman

J.F. Weber

pagina 5 van 5