Rv Nota van Uitgangspunten 100 MW EOS (Energie Opslag Systeem) R25.000002

*R25.000002*

Raadsvoorstel

registratienummer

onderwerp

R25.000002

Nota van Uitgangspunten 100 MW EOS

raadsvergadering 15-04-2025

portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

Wybe Zijlstra & Jan Willem

D. van den Bos

Schuurman datum

bijlagen

Openbaar, besloten of geheim

21-01-2025

4

Openbaar

Aan de raad van de gemeente Zuidplas Toelichting op de beslispunten Kwekerij Mostert heeft de wens om in de toekomst op duurzame wijze te blijven kweken, zonder CO2uitstoot. Hiervoor moet de warmte die nodig is in de kwekerij uit een andere bron dan aardgas worden gewonnen. Als duurzaam alternatief voor aardgas wil Kwekerij Mostert restwarmte uitkoppelen uit een te ontwikkelen batterij-installatie, een energieopslagsysteem (EOS). De restwarmte die het EOS produceert bij het laden en ontladen zal worden uitgekoppeld voor de verwarming van de kassen waar wordt gekweekt. Hiermee kan Kwekerij Mostert op een innovatieve manier verduurzamen. Naast de voorziening van restwarmte, zal het EOS worden gebruikt om balanceringsdiensten te leveren aan netbeheerder TenneT, zodat deze wordt ondersteund in het behouden van balans op het elektriciteitsnet. De afgelopen periode is gewerkt aan de Nota van uitgangspunten voor een 100 MW energieopslagsysteem en restwarmteproductie. Middels de Nota van uitgangspunten geeft de gemeenteraad kaders aan deze ontwikkeling. Beslispunten 1. Vast te stellen van nota van uitgangspunten 100 MW energieopslagsysteem en restwarmteproductie (A24.002921) inclusief bijlagen. Inhoud van het voorstel • Aanleiding De lokale Kwekerij Mostert is een familiebedrijf te Nieuwerkerk aan de IJssel dat gespecialiseerd is in de kweek van groene kamerplanten.

Zij hebben de ambitie om het bedrijf verder uit te bouwen en toekomstbestendig te maken. Kwekerij Mostert heeft de wens om in de toekomst op duurzame wijze te blijven kweken, zonder CO2-uitstoot. Hiervoor moet de warmte die nodig is in de kwekerij uit een andere bron dan aardgas worden gewonnen. Verder groeien en kweken zonder CO2-uitstoot is echter niet mogelijk op de huidige locatie. Het initiatief van Kwekerij Mostert is gericht op het realiseren van hun ambitie door zich te vestigen in het glastuinbouwgebied van Knibbelweg-Oost en tegelijkertijd te innoveren op het gebied van een duurzame warmtevoorziening. Als duurzaam alternatief voor aardgas wil Kwekerij Mostert restwarmte uitkoppelen uit een te ontwikkelen batterij-installatie, een energieopslagsysteem (EOS). De restwarmte die het EOS produceert bij het laden en ontladen zal worden uitgekoppeld voor de verwarming van de kassen waar wordt gekweekt. Hiermee kan Kwekerij Mostert op een innovatieve manier verduurzamen. Naast de voorziening van restwarmte, zal het EOS worden gebruikt om balanceringsdiensten te leveren pagina 1 van 6

onderwerp Nota van Uitgangspunten 100 MW EOS

registratienummer R25.000002

aan netbeheerder TenneT, zodat deze wordt ondersteund in het behouden van balans op het elektriciteitsnet. Op de beoogde locatie van het EOS is glastuinbouw met energievoorzieningen toegestaan volgens het Omgevingsplan. Hoewel het EOS een energievoorziening is, valt een dergelijke installatie op deze schaal (met 100 MW) buiten het bestaande beleid van zowel gemeente, provincie als veiligheidsregio. Daarnaast is met het beeldkwaliteitsplan voor Knibbelweg-Oost niet voorgesorteerd op de inpassing van een mogelijk EOS. Uiteindelijk is dan ook een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsactiviteit (BOPA) benodigd waarbij de gemeenteraad bindend adviesrecht heeft. Vanwege het buiten het huidige beleid (gemeente, provincie en veiligheidsregio) vallen, de benodigde inpassing en het unieke karakter van het initiatief (zowel de schaal van het EOS als de restwarmte koppeling met de kas) ligt het voor de hand om met een nota van uitgangspunten vooruitlopend op de BOPAprocedure als gemeente de benodigde kaders vast te stellen. • Argumenten 1.1 Dit initiatief is een voortzetting van het op 5 september 2023 genomen principebesluit (B23.000405) Het betreffende principeverzoek is toentertijd ingediend door de beoogde samenwerkingspartner van Kwekerij Mostert.

Kwekerij Mostert heeft echter besloten om het EOS zelf te ontwikkelen en dit initiatief is dan ook gebaseerd op de destijds geïnventariseerde adviezen van de ketenpartners. In de tussentijd is met name de noodzaak van flexibiliseringsoplossingen zoals EOS sterk toegenomen. Wat recent ook heeft geresulteerd in de afkondiging van netcongestie op het hoogspanningsnetwerk in Zuid-Holland. 1.2 Groot maatschappelijk belang van een goed functionerend hoogspanningsnet en vermindering van netcongestie op het hoogspanningsnet TenneT heeft op 15 juni 2023 een position paper gepubliceerd met daarin hun visie op de rol van (systeem)batterijen in hun netwerk. Daarin is opgenomen hoeveel batterijvermogen per provincie in het jaar 2030 minimaal nodig zal zijn voor systeemstabiliteit. Voor de provincie Zuid-Holland is een vermogen van 200 MW aangegeven. Alleen dit EOS zou met 100 MW hier dus al de helft van zijn. Vanwege dit vermogen en de 150kV aansluiting direct op het hoogspanningsstation is dit EOS een zogenaamde ‘systeembatterij’ en deze dient hierdoor de volgende landelijke belangen.

• Behouden van de balans in het nationale elektriciteitsnet • Bijdragen aan de frequentiestabiliteit van het nationale net • Verminderen van het congestierisico op grote schaal • Zorgen voor minder afhankelijkheid van externe energiebronnen en hogere utilisatie van hernieuwbare energiebronnen In tegenstelling tot zogenaamde ‘regionale batterijen’ (die aangesloten worden op het regionale middenspanningsnet) hebben systeembatterijen met hun aansluiting op een hoger netvlak voor zover bekend geen directe positieve of negatieve impact op regionale netcongestie. Indirect is het natuurlijk wel zo dat het functioneren van het regionale net sterk afhankelijk is van het functioneren van het nationale net. Vanwege de energietransitie worden zowel de bestaande gebouwde omgeving als toekomstige ontwikkelingen zoals het Middengebied wel steeds meer afhankelijk van het goed functioneren van het elektriciteitsnet als geheel (waar dit soort EOS onderdeel van uit maken). 1.3 De ketenpartners worden individueel en gezamenlijk (middels een ambtelijke begeleidingsgroep) actief betrokken bij de begeleiding van het initiatief Vanwege het innovatieve karakter van het initiatief en het ontbreken van beleid op landelijk en provinciaal niveau hebben we een ambtelijke begeleidingsgroep opgericht met vertegenwoordigers van alle ketenpartners.

Zodoende zijn het Ministerie GGK, de ODMH, VRHM, GGD, Provincie, Hoogheemraadschap en TenneT ook op beleidsniveau aangehaakt. Daarnaast vindt er ook individuele pagina 2 van 6

onderwerp Nota van Uitgangspunten 100 MW EOS

registratienummer R25.000002

afstemming met meerdere ketenpartners plaats om hun eisen, uitgangspunten en eventuele voorkeuren te achterhalen. 1.4 Aansluiting op het nieuwe hoogspanningsstation Zuidplaspolder is reeds geborgd Voor de aansluiting op het nieuwe hoogspanningsstation Zuidplaspolder is door de initiatiefnemer reeds een overeenkomst aangegaan met TenneT. De recente afkondiging van netcongestie heeft dan ook geen negatief effect op deze ontwikkeling. 1.5 Energietransitie Glastuinbouw Glastuinbouwbedrijven staan voor de uitdaging om te verduurzamen. Het Klimaatakkoord en het Convenant Energietransitie Glastuinbouw 2022-2030 benadrukken de noodzaak om over te schakelen naar duurzame energiebronnen. Het EOS kan hierbij een innovatieve oplossing bieden door het optimaliseren van energieverbruik en het balanceren van het energienetwerk. Dit maakt het mogelijk om efficiënter gebruik te maken van hernieuwbare energie, zoals zonne-energie. Door een EOS kunnen glastuinbouwbedrijven niet alleen hun ecologische voetafdruk verkleinen, maar ook inspelen op marktfluctuaties en veranderende marktomstandigheden, wat bijdraagt aan de economische groei en toekomstbestendigheid van de sector. In dit geval is er één individuele glastuinbouwonderneming aan de rand van het kernglastuinbouwgebied die profiteert van de kansen die de ontwikkeling van dit EOS biedt.

Deze individuele warmte oplossing heeft dan ook verder geen invloed op de ontwikkeling van een gezamenlijk warmtenet door de Warmtesamenwerking Oostland. 1.6 Innovatieve en toekomstbestendige glastuinbouw in Zuidplas Conform de omgevingsvisie wordt hiermee een lokale ondernemer plaats geboden voor innovatieve en toekomstbestendige glastuinbouw. Op deze wijze draagt de glastuinbouw in Zuidplas ook bij aan een Duurzaam Zuidplas en een Aantrekkelijk Zuidplas. 1.7 Subsidie verleend door Provincie Zuid-Holland vanwege innovatie Het uitkoppelen van restwarmte uit een EOS is een nog niet eerder toegepast concept en het innovatieve karakter van dit initiatief wordt erkend door de provincie Zuid-Holland, dat het nadere onderzoek naar de uitkoppeling van restwarmte mede-financiert. 1.8 De nota van uitgangspunten is essentieel om de richting en kaders voor dit project vast te stellen. Met het vaststellen van de Nota’s ontstaat een kaderstellend document bedoeld voor de initiatiefnemer. Hierin stelt de gemeente verwachtingen, kaders en randvoorwaarden waar de initiatiefnemer zich zoveel mogelijk aan dient te houden. De beleidskaders en de wensen vanuit de ketenpartners en omgeving zijn hiermee ook zoveel mogelijk geborgd.

• Kanttekeningen 1.1 Ondanks het grote maatschappelijke belang is er nog geen beleid op landelijk of provinciaal niveau voor EOS Ruim 1,5 jaar geleden heeft TenneT haar position paper gepubliceerd met daarin het vereiste hoeveelheid batterijvermogen dat per provincie in het jaar 2030 minimaal nodig zal zijn. Er is echter nog altijd geen beleid op landelijk of provinciaal niveau waar we als gemeente op aan kunnen sluiten. Het rijk en de provincie laten het de facto aan gemeenten om op basis van ruimtelijke overwegingen wel of niet medewerking te verlenen aan initiatieven die essentieel zijn voor het blijvend functioneren van het hoogspanningsnet. Het rijk verwacht wel dit jaar landelijk beleid te kunnen vaststellen en daar zal de provincie nog op volgen, maar impact op lopende ruimtelijke procedures is onwaarschijnlijk. 1.2 Het vigerende bestemmingsplan “Knibbelweg Oost” is nog niet onherroepelijk pagina 3 van 6

onderwerp Nota van Uitgangspunten 100 MW EOS

registratienummer R25.000002

Het bestemmingsplan is vastgesteld en dus in werking getreden maar nog niet onherroepelijk. Afwijken van een bestemmingsplan (nu: omgevingsplan) dat in werking is getreden is, maar nog niet onherroepelijk, is ongebruikelijk maar wel mogelijk. De uitspraak op beroep hoeft niet te worden afgewacht, tenzij alsnog een voorlopige voorziening wordt toegekend. Het risico voor het proces en initiatiefnemer is dus: een toegekende voorlopige voorziening en/of vernietiging/aanpassing van het bestemmingsplan door de RvS. 1.3 De precieze mate van positieve invloed van het EOS op het net is niet met zekerheid vast te stellen Door de complexiteit van ons elektriciteitsnet is niet te bepalen waar de elektriciteit die opgeslagen zal worden vandaan komt of waar deze heen gaat bij ontlading van het EOS. Er zijn hierdoor vanuit de netbeheerders geen toezeggingen of voorspellingen te doen over precieze directe of indirecte positieve effecten op het landelijke of regionale net. Wel lijkt de positionering vooralsnog gunstig vanwege de korte afstanden ten opzichte van het hoogspanningsstation, het energie intensieve glastuinbouwgebied, en grote hoeveelheden toekomstige zonnepanelen op de daken van de grootschalige logistiek in Knibbelweg-Oost en de bedrijven zelf, en het energielandschap van het Middengebied.

1.4 Of een deel van het EOS als energie hub ingezet kan of zal worden is vanwege de huidige wet- en regelgeving nog onzeker De huidige wet- en regelgeving waaraan energie hubs dienen te voldoen is zeer complex en heeft op dit moment geen stimulerende werking. Om de risico’s, die de complexiteit van deze wet- en regelgeving oplevert, voor dit initiatief te voorkomen wordt de kans om een deel van het EOS als energie hub in te zetten voor nu buiten beschouwing gelaten. Wel kan ook eventueel na installatie van het EOS deze kans alsnog mogelijk benut worden. Beoogd effect Met het vaststellen van de Nota van Uitgangspunten komt er een kader beschikbaar voor de verdere uitwerking van het EOS en restwarmteproductie. Het vormt de inhoudelijke basis voor de ruimtelijke procedure (BOPA). Wettelijk kader Omgevingswet Beleidskader Omgevingsvisie Zuidplas Omgevingsplan Nota omgevingskwaliteit 2023 Beeldkwaliteitsplan Knibbelweg-Oost Nota parkeernormen 2019 Duurzame Inrichting Openbare Ruimte Financiën Op 27 augustus 2024 is een intentieovereenkomst aangegaan om het plankostenverhaal te borgen in deze fase. Dit is conform de Nota Plankosten op basis van daadwerkelijke kosten. Deze zal vooruitlopend op de BOPA-procedure opgevolgd worden door een nog te sluiten anterieure overeenkomst.

Communicatie / participatie De initiatiefnemer heeft een participatieplan opgesteld conform de participatienota en deze is als bijlage toegevoegd aan de Nota van Uitgangspunten. Er is om eventuele input op te halen voor de Nota van pagina 4 van 6

onderwerp Nota van Uitgangspunten 100 MW EOS

registratienummer R25.000002

Uitgangspunten een informatieavond georganiseerd op 14-11-2024 en bij de verdere uitwerking van de plannen zal de omgeving betrokken worden conform het participatieplan. Aanpak Na het vaststellen van deze Nota van Uitgangspunten volgt de ruimtelijke procedure. Dit zal middels een reguliere BOPA plaatsvinden. Hierbij is bindend adviesrecht van de gemeenteraad aan de orde gelet op de schaal van het planvoornemen. Tegelijkertijd met het ruimtelijk mogelijk maken middels de BOPA is de initiatiefnemer voornemens om ook direct de aanvraag omgevingsvergunning in te dienen voor het bouwen van de installatie en het aanleggen van het kabeltracé om zodoende zo spoedig mogelijk met de realisatie te kunnen starten. De initiatiefnemer is dan ook van plan om zo snel mogelijk na de vaststelling van de Nota van Uitgangspunten de voor de BOPA benodigde ruimtelijke onderbouwing en de aanvraag omgevingsvergunning bouwen en aanleggen af te ronden. Om dit mogelijk te maken wordt reeds inhoudelijk afgestemd met alle ketenpartners. De verwachting is dat de BOPA en omgevingsvergunning procedures voor de zomer van 2025 gestart kunnen worden. Inclusie n.v.t. Bijlagen 1. Nota van Uitgangspunten 100 MW energieopslagsysteem en restwarmteproductie (A24.002921) 2. Bijlage 1 - ODMH ROM quickscan (A25.000058) 3. Bijlage 2 - Participatieplan (A25.000059) 4.

Bijlage 3 - Participatieverslag 1e bewonersavond (A25.000060)

Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders,

J.F. Weber, Burgemeester

M. Burgmans gemeentesecretaris

pagina 5 van 6

onderwerp Nota van Uitgangspunten 100 MW EOS

registratienummer R25.000002

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Zuidplas; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 21-01-2025; gelet op artikel 3.8 van de Wet Ruimtelijke ordening besluit: 1. Vast te stellen van nota van uitgangspunten 100 MW energieopslagsysteem en restwarmteproductie (A24.002921) inclusief bijlagen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van 15-04-2025.

De raad voornoemd, De griffier,

De voorzitter,

M.L. Engelsman

J.F. Weber

pagina 6 van 6