Rv Kaders traject Keuzes maken R21.000037

*R21.000037*

Raadsvoorstel

registratienummer

onderwerp

R21.000037

Raadsvoorstel kaders traject Keuzes maken portefeuillehouder

behandelend ambtenaar

D.A. de Haas

C. Tjepkema

datum

Bijlagen

Openbaar, besloten of geheim

23 maart 2021

1

Openbaar

raadsvergadering 20/04/2021

Aan de raad van de gemeente Zuidplas Toelichting op de beslispunten De gemeente Zuidplas heeft een sluitende begroting voor het jaar 2021, maar laat een tekort zien in de daaropvolgende jaren. Om die reden is het traject Keuzes maken gestart. Om hier invulling aan te geven zijn kaders nodig. Op basis van deze kaders kunnen concrete maatregelen voor invulling van de financiële opgave voorgesteld worden. Beslispunten 1. De kaders voor het traject Keuzes maken vast te stellen. 2. De kleuring van de kaders voor het traject Keuzes maken vast te stellen. 3. De volgordelijkheid van de kaders vast te stellen. 4. Vast te stellen dat de focus voor een structureel sluitende meerjarenbegroting 2022-2025 ligt op het begrotingsjaar 2025. Inhoud van het voorstel  Aanleiding De meerjarenbegroting van de gemeente Zuidplas laat een sluitende begroting zien in het jaar 2021, maar een tekort op de daaropvolgende jaren. Bij de behandeling van de Programmabegroting 20212024 op 10 november 2020 heeft de raad het college door motie Herstelplan 2.0 verzocht om een degelijk herstelplan met voldoende keuzemogelijkheden voor de raad. Deze motie is ingetrokken, het college heeft wel toegezegd hier gehoor aan te geven. Daarnaast willen we een structureel sluitende begroting en voldoende weerstandsvermogen. Om die reden is het traject Keuzes maken gestart.

Over de uitkomst van dit traject wordt u op hoofdlijnen geïnformeerd bij de Zomernota 2021, welke de opmaat is voor de Programmabegroting 2022-2025. In de Programmabegroting 2022-2025 zal aan u een besluit gevraagd worden over de concrete maatregelen en het financiële effect.

pagina 1 van 7

onderwerp Raadsvoorstel kaders traject Keuzes maken

registratienummer R21.000037

De huidige financiële opgave op basis van de huidige inzichten wordt in de volgende tabel weergegeven. Van een aantal zaken is nog niet bekend wat het financiële effect is, deze zijn daarom opgenomen als PM-post. Tabel financiële opgave Verloop meerjarenbegroting 2021-2024 Meerjarenbegroting na herstelplan 1 Reeds genomen besluiten - IKC Koningskwartier - Grex Swanla Verlaat Vastgesteld saldo

2021

2022

2023

2024 2025 Bedragen x € 1.000 -3.962 -3.686

103

-3.533

-4.033

77

185

-32

-28 -25

-24 -25

180

-3.348

-4.065

-4.015

-3.735

PM PM PM

PM PM PM

PM PM PM

PM PM PM

PM PM PM

Integrale afwegingen bij de Zomernota 2021 2 Structurele effecten Zomernota 2021 3 Gemeentefondsontwik k elingen 4 Uitgaven WMO en Jeugdzorg

Daarnaast zijn er nog een aantal zaken met substantiële financiële consequenties. Het gaat hier bijvoorbeeld om de erfgoedvisie, de sportvisie, duurzaamheid en de omgevingswet. Integrale afweging hiervan vindt plaats bij de Zomernota. Ook wordt dan teruggekomen op de financiële omvang van deze onderwerpen. Het te bezuinigen bedrag is fors. Het is college is daarnaast ook bezig met een lobby richting het Rijk voor een realistischer vergoeding van het Rijk voor de taken die bij de gemeente liggen. Hierover zal op korte termijn waarschijnlijk geen duidelijkheid komen. De opgave is lastig en zal pijnlijk zijn. Temeer, omdat binnen de begroting maar een beperkt deel beïnvloedbaar is. Veel budgetten liggen bijvoorbeeld vast in verband met wettelijke taken. Om die reden is een onderzoek uitgevoerd naar de wendbaarheid van de begroting (zie bijlage Wendbaarheid begroting gemeente Zuidplas). Daaruit blijkt dat het wendbare deel van de totale begroting € 20 mln bedraagt, op een totale begroting ca 119 mln. Om deze opgave in te vullen is richting nodig. Op verzoek van de raad vraagt het college u om richting te geven door het vaststellen van kaders. Op basis van de discussie die in de raad van 16 februari heeft plaats gevonden legt het college de kaders ter besluitvorming voor. Vervolgens zal het college invulling geven aan de opgave.

 Argumenten 1.1 De kaders zijn opgesteld op basis van het gesprek in de raad tijdens de raadsbijeenkomst van 16 februari. Op basis daarvan wordt een vijftal kaders voorgesteld: a. Inclusiviteit b. Zelfredzaamheid c. Andere wijze van dienstverlening d. De gebruiker betaalt e. Aanpassingen aan voorzieningenniveau 1.2 Op basis van besluitvorming over de kaders worden door het college verschillende maatregelen voorgesteld. Naast de discussie over de kaders zijn tijdens de raadsbijeenkomst van 16 februari ook een aantal aanvullende kaders genoemd in de raad. Bij het opstellen van de maatregelen zullen deze kaders meegewogen worden. Daarnaast kan ook worden gekeken naar maatregelen waarbij mogelijk op enig moment extra uitgaven worden gedaan om in de toekomst kosten te besparen. pagina 2 van 7

onderwerp Raadsvoorstel kaders traject Keuzes maken

registratienummer R21.000037

De genoemde kaders zijn:  

  

Omkeerbaarheid van de maatregelen: bij alle voorstellen wordt meegewogen in welke mate deze omkeerbaar zijn. Balans tussen bezuinigingen en extra inkomsten: in het totaalpakket aan voorgestelde maatregelen wordt goed gekeken naar de verhouding tussen bezuinigingen en extra inkomsten. Mens boven steen: deze is meegenomen in het kader Inclusiviteit. Oplossingen zoeken op de plaats waar de tekorten veroorzaakt worden: hierbij zal men name de aandacht liggen op Jeugdzorg. De interne organisatie: bij alle voorgestelde maatregelen wordt gekeken wat de gevolgen zijn voor de interne organisatie.

2.1 Op basis van het gesprek in de raad tijdens de raadsbijeenkomst van 16 februari is per kader een inkleuring gegeven. Daarmee wordt helder aan welke oplossingsrichtingen gedacht kan worden. Deze inkleuring en oplossingsrichtingen helpen om in het vervolgtraject te komen met concrete maatregelen. Per kader wordt hieronder de inkleuring weergegeven. a. Inclusiviteit De inzet blijft gericht op een inclusieve samenleving. Uitgaven aan “stenen” zijn geen doel op zich, maar zijn gericht op het welzijn van de inwoners van Zuidplas. Binnen het doel van een inclusieve samenleving zijn keuzes te maken in de mate waarin de gemeente ondersteuning biedt. We ontwikkelen voorstellen waarbij die ondersteuning zich meer kan richten op de meer kwetsbare inwoners (in financieel, geestelijk of fysiek opzicht) en/ of minder op inwoners met sterkere schouders. Mogelijke voorstellen die daarbij passen zijn: - Subsidie wel voor de meest kwetsbaren, niet voor minder kwetsbaren. - Geen eigen bijdrage en kwijtschelding voor de meest kwetsbaren, vaker eigen bijdrage voor niet kwetsbaren. - Beleid (voornamelijk sociaal domein) inrichten op enkel de meest kwetsbaren. - Mens boven steen: welzijn van mensen gaat boven de fysieke ruimte. b.

Zelfredzaamheid Initiatief wordt meer gestimuleerd, de maatregelen hebben als doel dat de gemeente zich meer richt op de basis, daar bovenop wordt ruimte geboden aan inwoners. Hierbij valt te denken aan: - Basisniveau door gemeente, wil men meer dan wordt een beroep op zelfredzaamheid gedaan. Dit geldt gemeentebreed, dus bijvoorbeeld zowel op buitenruimte maar ook zorg. - Niet iedereen zal zichzelf te kunnen redden. De gemeente blijft ondersteuning bieden

daar waar noodzakelijk. c. Andere wijze van dienstverlening Dienstverlening in een digitale vorm wordt de leidraad. Er wordt rekening gehouden met mensen die digitaal niet onderlegd zijn, eventueel wordt daar maatwerk voor geleverd. Hierbij valt te denken aan: - Digitaal, tenzij. - Dienstverlening alleen op afspraak, tenzij. - Dienstverlening in de vorm van actieve inwonersparticipatie en social media gericht op de meest kwetsbaren. pagina 3 van 7

onderwerp Raadsvoorstel kaders traject Keuzes maken

registratienummer R21.000037

d. De gebruiker betaalt De gebruiker betaalt voor het gebruik van faciliteiten/diensten. Dat kan inhouden dat bijdragen van de gemeente verlaagd worden. Hierbij valt te denken aan: - Bedragen/tarieven voor (tenzij inclusiviteit in het geding komt): o Sport, cultuur, wijk- en buurtactiviteiten. o Diensten in sociaal domein (eigen bijdrage waar mogelijk), drempel zorg verhogen o Leges, retributies en heffingen (tenzij gemaximeerd door het Rijk). - Inwoners betalen voor het behouden van het huidige voorzieningenniveau door verhoging van algemene belastingen, zoals de OZB. e. Aanpassingen aan voorzieningenniveau De intentie is om het voorzieningenniveau zoveel mogelijk in stand te houden. Er wordt gekeken naar mogelijkheden op het gebied van kwaliteitsniveau en spreiding van de voorzieningen. De breedtesport heeft prioriteit boven topsport. Hierbij valt te denken aan: - Overheid trekt zich terug, laat het aan de markt of vrijwilligers over. - Nieuwe voorzieningen niet per se per kern en in combinatie bekijken met het nieuwe dorp. Nieuwe voorzieningen kunnen gevolgen hebben voor bestaande voorzieningen. - Aanpassen naar wettelijk minimum van de taken en/of de kwaliteit. 3.1 De 5 kaders geven richting aan het college waar de bezuinigingen gezocht kunnen worden, zodat er in de Zomernota concretere maatregelen beschikbaar zijn.

Om tot een weloverwogen voorstel te komen wordt voorgesteld aan de kaders een volgordelijkheid te koppelen. Deze volgorde helpt het college om tot een integraal advies te komen. De volgorde is aangebracht op basis van wat besproken is tijdens de raadsbijeenkomst van 16 februari 2021. De onderstaande volgorde wordt voorgesteld: Volgordelijkheid kaders Andere wijze van dienstverlening Zelfredzaamheid Inclusiviteit De gebruiker betaalt Aanpassingen aan voorzieningenniveau 4.1 De raad heeft het college opdracht gegeven een sluitende meerjarenbegroting 2022-2025 op te leveren. Voorgesteld wordt om de focus voor een structureel sluitende begroting naar begrotingsjaar 2025 te verplaatsen. Dit vanwege de volgende redenen: 

Past bij de ingezette lobby richting het rijk voor een eerlijke bijdrage vanuit het rijk voor nieuwe taken. o Gelet op het ontbreken van concreet perspectief en uitstelgedrag van het kabinet rond de tekorten op de jeugdhulp heeft het VNG-bestuur besloten om voor de inzet van arbitrage te kiezen. Zij verwacht deze nog voor 1 mei af te kunnen ronden. De uitslag van de arbitrage is onzeker en kan zowel positief als negatief uitvallen. We willen geen maatregelen nemen die achteraf gezien niet nodig zouden zijn geweest. o Naast de hierboven geschetste ontwikkelingen op het gebied van de jeugdzorg spelen ook een aantal landelijke ontwikkelingen op het gebied van het gemeentefonds, pagina 4 van 7

onderwerp Raadsvoorstel kaders traject Keuzes maken

 



registratienummer R21.000037

klimaat, de omgevingswet etc. Ook hiervan is het onzeker of er wel of niet extra middelen vanuit het Rijk vrijkomen. We willen geen maatregelen nemen die achteraf gezien niet nodig zouden zijn geweest. o De raad wordt tussentijds door middel van een informatienota op de hoogte gehouden van deze ontwikkelingen en de gevolgen voor de begroting. Past bij de wens van de raad om geen onomkeerbare maatregelen te nemen. De vrije algemene reserve biedt ruimte om de focus voor een structureel sluitende begroting naar 2025 te verplaatsen, zodat de jaren 2022-2024 niet geheel structureel sluitend hoeven te zijn. De vrije algemene reserve van Zuidplas is goed te noemen en zorgt ook voor een goede weerstandscapaciteit. Ofwel, we zijn goed in staat om onze berekende risico’s met de vrij beschikbare middelen (algemene reserve) op te kunnen vangen. Het college zal met de Zomernota 2021 dan ook extra aandacht besteden aan de omvang van de algemene reserve en de weerstandscapaciteit. Het college zit niet stil: er zullen wel maatregelen voorgesteld worden voor de jaren 2022-2024 die in mindere mate pijnlijk zijn en omkeerbaar zijn. De verwachting is dat deze maatregelen niet voldoende zullen zijn voor een sluitende begroting in die jaren. Het beslag op de algemene reserve wordt daarmee minder.

 Kanttekeningen 1. Geen. 2. Geen. 3. Geen. 4. Het verleggen van de focus voor een structureel sluitende meerjarenbegroting 2022-2025 naar begrotingsjaar 2025 betekent dat de algemene reserve ingezet zal moeten worden om de tekorten over de jaren 2022-2024 af te dekken. De algemene reserve en de daaraan gekoppelde weerstandcapaciteit zal daardoor bewaakt moeten worden om ervoor te zorgen dat deze niet te ver zal dalen en daardoor de gemeente niet meer in staat is om de risico’s op te kunnen vangen, zeker zolang onvoldoende duidelijk is wat de daadwerkelijke gevolgen van de Coronacrisis zijn. Beoogd effect Door het vaststellen van de kaders kan het college een weloverwogen en gedragen voorstel doen voor de maatregelen die nodig zijn om de financiële opgave in te vullen. Wettelijk kader - Gemeentewet (artikel 189) - Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Financiën De financiële effecten van de kaders zijn nu niet aan te geven. De financiële effecten zijn op hoofdlijnen bekend bij de Zomernota 2021 en worden verder uitgewerkt in de Programmabegroting 2022-2025. Communicatie / participatie Voorgesteld wordt de voorstellen die het college doet voor de te nemen maatregelen voor te leggen aan het platform Maak Zuidplas. De uitkomsten hiervan worden gedeeld met de raad.

Aanpak Na het vaststellen van de kaders en de kleuring worden voorstellen gedaan voor maatregelen om de financiële opgave in te vullen. Deze worden voorgelegd ter besluitvorming bij de Zomernota 2021 en verder uitgewerkt in de Programmabegroting 2022-2025. pagina 5 van 7

onderwerp Raadsvoorstel kaders traject Keuzes maken

Bijlagen A21.000503

registratienummer R21.000037

Wendbaarheid begroting gemeente Zuidplas

Met vriendelijke groet, college van burgemeester en wethouders,

J.F. Weber, Burgemeester

R.C.L. Heijdra gemeentesecretaris

pagina 6 van 7

onderwerp Raadsvoorstel kaders traject Keuzes maken

registratienummer R21.000037

Raadsbesluit

De raad van de gemeente Zuidplas; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 23 maart 2021; gelet op artikel 189 van de gemeentewet; besluit: 1. 2. 3. 4.

De kaders voor het traject Keuzes maken vast te stellen. De kleuring van de kaders voor het traject Keuzes maken vast te stellen. De volgordelijkheid van de kaders vast te stellen. Vast te stellen dat de focus voor een structureel sluitende meerjarenbegroting 2022-2025 ligt op het begrotingsjaar 2025.

Aldus besloten in de openbare vergadering van 20/04/2021 De raad voornoemd, De plv. griffier,

De voorzitter,

J.J.A. van Houwelingen

J.F. Weber

pagina 7 van 7